Essuula 9 · eddakiika 9 ez’okusoma · eddakiika 11 ez’okuwuliriza
Okutuuka ku Kutu kwa Katonda
Musitule emikono egirengejja, olw’okukkiriza n’okusaba; munyweze amaviivi agakankana. Mulina ennaku ez’okusiiba n’okusaba? Mulumbe entebe ey’ekisa era munyiikire mu kyo, n’okusaasira kujja kukka.—John Wesley
Tulina okujjukira nti ekigendererwa ky’okusaba kwe kutu kwa Katonda. Bwe kutatuukibwako, okusaba kuba kulemereddwa ddala. Okukwogera kuyinza okuba nga kukumye omuliro gw’okusinza mu mitima gyaffe, okukuwulira kuyinza okuba nga kubudaabudde era nga kunywezezza emitima gy’abo be twasaba nabo, naye okusaba bwe kuba nga tekutuuse ku mutima gwa Katonda, kuba kulemereddwa mu kigendererwa kyakwo ekikulu.
Omuntu ow’eddiini ey’endabika obulabisi bulijjo asobola okusaba mu ngeri emusanyusa yennyini. Kiki ky’alina okukola okuggyako okubikkula ekitabo kye n’asoma ebigambo ebyalagirwa, oba okufukamira n’addiŋŋana ebigambo ebimujjira mu kujjukira kwe oba mu birowoozo bye? Ng’Ekyuma ky’Okusaba eky’Abatataali, muwe empewo ne nnamuziga byokka, n’omulimu guba gutegekeddwa gwonna. Okufukamira n’okwogera ekigero kino, n’okusaba kuba kuwedde. Okusaba kw’omuntu ow’endabika obulabisi bulijjo kuba kulungi, oba okusinga, bulijjo kuba kubi, kyenkanyi. Naye omwana wa Katonda omulamu tawaayo n’akatono kusaba okumusanyusa yennyini; ekipimo kye kiri waggulu w’ebyo by’atuuseeko; yeewuunya nti Katonda amuwuliriza, era newaakubadde ng’amanyi nti ajja kuwulirwa ku lwa Kristo, kyokka akitwala ng’ekyokulabirako eky’ekitalo eky’okusaasira okwetoowaza, nti okusaba okunafu ng’okwe kuyinza okutuuka ku matu ga Mukama Katonda ow’Eggye.—C. H. Spurgeon
Kiyinza okwogerwa n’amaanyi nti tewali mutukuvu mugayaavu asaba. Wayinza okubaawo omutukuvu omugayaavu? Wayinza okubaawo omutukuvu atasaba? Okusaba okunafu tekusala ku ngule n’obwakabaka bw’obutukuvu? Wayinza okubaawo omusirikale omutiitiizi? Wayinza okubaawo munnanfuusi omutukuvu? Wayinza okubaawo ekibi ekirimu empisa ennungi? Kiri lwokka ebisoboka bino bwe bireetebwa mu bulamu, lwe tuyinza okusanga omutukuvu atasaba.
Okukola obukozi ebikolwa by’okusaba mulimu ogukooya, newaakubadde nga si muzibu. Okwogera essaala mu ngeri esaanidde era ennungi si mulimu muzito. Naye okusaba ddala, okusaba okutuusa ggeyeena lw’ewulira okukuba okuzito, okusaba okutuusa emiryango egy’ekyuma egy’obuzibu lwe gigguka, okutuusa ensozi ez’ebiziyiza lwe ziggyibwawo, okutuusa olufu lwe lusaanawo n’ebire ne bisituka, n’omusana gw’olunaku olutaliimu kire ne gwakaayakana — guno mulimu muzibu, naye gwe mulimu gwa Katonda era gwe mulimu gw’omuntu ogusinga obulungi. Okutegana kw’emikono, omutwe n’omutima tekubangako kwa bwereere kitono okusinga nga kusaba. Kizibu okulindirira n’okunyigiriza n’okusaba, n’otowulira ddoboozi, naye n’osigala okutuusa Katonda lw’addamu. Essanyu ly’okusaba okuddiddwamu lye ssanyu ly’omukazi alumwa okuzaala ng’omwana ow’obulenzi azaaliddwa mu nsi, essanyu ly’omuddu enjegere ze ezimenyeddwamu era eyakajja obulamu obuggya n’eddembe.
Okutunuulira okuva waggulu ebyo okusaba bye kutuuseeko kulaga kye twafiirwa enteekateeka y’okusaba okwa nnamaddala bwe yaddizibwamu okwefuula n’obulimba obw’Abafalisaayo; era kulaga ne bwe kiri ekikulu ennyo obwetaavu bw’abasajja n’abakazi abatukuvu abanaawaayo obulamu bwabwe eri okusaba okw’amaanyi okufaanana okwa Kristo.
Okusaba si kintu kyangu. Emabega w’okusaba wateekwa okubaawo obukwakkulizo bwonna obw’okusaba. Obukwakkulizo buno busoboka, naye tebuyinza kukwatibwa mu kaseera katono abo abatasaba. Buyinza okubeerawo bulijjo eri abeesigwa n’abatukuvu, naye tebuyinza kubeera mu, wadde okutuukirizibwa, omwoyo ogw’obulagajjavu, ogw’obugayaavu, era ogusirikka. Okusaba tekuyimirira kwokka. Si kikolwa ekyawuddwa ku birala. Okusaba kukwatagana nnyo n’emirimu gyonna egy’okutya Katonda okw’omwoyo ogwaka. Kye kiva mu mpisa ezimbiddwa ku bitundu by’okukkiriza okw’amaanyi era okufuga. Okusaba kuwa Katonda ekitiibwa, kukkiriza nti gyali, kugulumiza amaanyi ge, kusinza enteekateeka ye, era kufuna obuyambi bwe. Endowooza ey’okusekerera, ey’amagezi g’abantu ag’ekitundu, ewoggana ng’ewakanya okwewaayo eri Katonda, nti tekukola kirala kyonna wabula okusaba. Naye okusaba obulungi kwe kukola ebintu byonna obulungi. Bwe kiba kituufu nti okwewaayo eri Katonda tekukola kirala wabula okusaba, olwo tekukola kintu na kimu. Okukola okusaba kwokka tekutuukiriza kusaba, kubanga obukwakkulizo bw’okusaba — obusooka, obubeerawo awamu nakwo, n’obuddirira — bwe bugatta obw’amaanyi gonna agakozesebwa ag’okutya Katonda okw’ebikolwa era okukola.
Ebisoboka mu kusaba bitambulira wamu n’ebisuubizo bya Katonda. Okusaba kuggulawo ekkubo ebisuubizo mwe biyita, kuggyawo ebiziyiza ebiri mu kkubo ly’okutuukirizibwa kwabyo, kubiteeka mu nkola, era kufuna ebigendererwa byabyo eby’ekisa. Okusinga ku ekyo, okusaba, ng’okukkiriza, kufuna ebisuubizo, kugaziya enkola yaabyo, era kwongera ku kigero ky’ebivaamu. Ebisuubizo bya Katonda byali eri Ibulayimu n’ezzadde lye, naye embuto nnyingi engumba, n’ebiziyiza bingi ebitono, byayimirira mu kkubo ly’okutuukirizibwa kw’ebisuubizo bino; naye okusaba kwabiggyawo byonna, ne kukolera ebisuubizo oluguudo olugazi, ne kwongera ku bwangu n’okwanguya kw’okutuukirizibwa kwabyo, era olw’okusaba ekisuubizo ne kyakaayakana nga kitangaavu era nga kituukiridde mu kutuukirizibwa kwakyo.
Ebisoboka mu kusaba birabikira mu kwegatta kwakwo n’ebigendererwa bya Katonda, kubanga ebigendererwa bya Katonda n’okusaba kw’omuntu bye bigatta amaanyi gonna ag’obuyinza era agatalina kkomo. Okusinga ku ekyo, ebisoboka mu kusaba birabikira mu kuba nti kukyusa ebigendererwa bya Katonda. Kiri mu buzaaliranwa bw’okusaba okwegayirira n’okuwa ebiragiro. Okusaba si kugaana. Maanyi agakola. Tekujeemera kwagala kwa Katonda, tekulwanagana n’okwagala okwo, naye nti kunoonya okukyusa ekigendererwa kya Katonda kyeyoleka. Kristo yagamba nti, “Ekikompe Kitange ky’ampadde, siikinywe?” era naye yali asabye mu kiro ekyo kyennyini nti, “Obanga kisoboka, leka ekikompe kino kinzigibweko.” Pawulo yanoonya okukyusa ebigendererwa bya Katonda ku liggwa eryali mu mubiri gwe. Ebigendererwa bya Katonda byali binywevu okuzikiriza Isirayiri, era okusaba kwa Musa ne kukyusa ebigendererwa bya Katonda ne kulokola Isirayiri. Mu biseera by’Abalamuzi, Isirayiri baali bavudde ku Katonda era nga banyigirizibwa nnyo. Ne beenenya ne bakaabirira Katonda, n’abagamba nti: “Mwanvaako ne muweereza bakatonda abalala, noolwekyo sigenda kubalokola nate.” naye ne beetoowaza, ne baggyawo bakatonda abalala, era Mukama “n’alumwa olw’ennaku ya Isirayiri,” n’abaweereza okununulibwa okuyita mu Yefusa.
Katonda yatuma Isaaya okugamba Keezeekiya nti, “Teekateeka ennyumba yo, kubanga togenda kulama, ogenda kufa.” Keezeekiya n’asaba, Katonda n’azzaayo Isaaya okumugamba nti, “Mpulidde okusaba kwo, ndabye amaziga go: laba nzija kwongera ku nnaku zo emyaka kkumi n’ettaano.” “Bwe waliyitawo ennaku amakumi ana, Nineeve kirizikirira.” bwe bwali obubaka bwa Katonda okuyita mu Yona. Naye Nineeve ne kikaabirira Katonda n’amaanyi, era Katonda “n’abasonyiwa n’atabatuusaako kibonerezo, kye yali agambye okubatuusaako.”
Ebisoboka mu kusaba birabikira mu mbeera ez’enjawulo kwe kutuuka n’ebigendererwa eby’enjawulo kwe kufuna. Eriya yasabira omwana eyali afudde, n’alamuka; Erisa naye n’akola bw’atyo; Kristo yasabira ku ntaana ya Laazaalo, Laazaalo n’avaayo. Peetero yafukamira n’asabira Doluka eyali afudde, n’azibula amaaso ge n’atuula, Peetero n’amukwasa abantu abaali mu nnaku nga mulamu. Pawulo yasabira Pabuliyo n’amuwonya. Okusaba kwa Yakobo kwakyusa obukyayi bwa Esawu obw’okutta ne bufuuka okunywegera mu kuwambaatira okw’obwaganda okusingayo okuba okw’ekisa. Katonda yawa Lebbeeka Yakobo ne Esawu kubanga Isaaka yamusabira. Yusufu yali mwana wa kusaba kwa Laakeeri. Okusaba kwa Kaana kwawa Isirayiri Samwiri. Yokaana Omubatiza yaweebwa Erisabesi — omugumba era eyali akaddiye — olw’okuddibwamu kw’okusaba kwa Zaakaliya. Okusaba kwa Erisa kwaleetera Isirayiri enjala oba amakungula; nga bwe yasaba, bwe kyali. Okusaba kwa Ezera kwatwala Omwoyo wa Katonda mu kunenyezebwa okumenya omutima eri ekibuga kyonna ekya Yerusaalemi, ne kubakomyawo eri Katonda mu maziga ag’okwenenya. Okusaba kwa Isaaya kwazzaayo ekisiikirize ky’enjuba amadaala kkumi ku madaala ga Akazi.
Olw’okuddibwamu kw’okusaba kwa Keezeekiya, malayika yatta abasirikale emitwalo kkumi na munaana mu enkumi ttaano ab’eggye lya Sennakeribu mu kiro kimu. Okusaba kwa Danyeri kwamubikkulira okwolesebwa kw’obunnabbi, kwamuyamba okufuga ensonga z’obwakabaka obw’amaanyi, era kwatuma malayika okuziba emimwa gy’empologoma. Malayika yatumibwa eri Koluneeriyo, Enjiri n’eggulibwawo okuyita mu ye eri ensi ey’Abaamawanga, kubanga “okusaba kwe n’okugaba kwe byali birinnye mu maaso ga Katonda ng’ekijjukizo.” “Njogere ki nate? N’ekiseera kinaanzigwako bwe nnaayogera ku Gidyoni, ne ku Baraki, ne Samusooni, ne Yefusa, ne Dawudi, ne Samwiri ne bannabbi abalala;” ne ku Pawulo ne Peetero, ne Yokaana n’Abatume, n’ekibiina ekitukuvu eky’abatukuvu, abazza obuggya, n’abajulizi abattibwa, abo, olw’okusaba, “abaawangula bakabaka, be baakola eby’obutuukirivu, be baafuna ebyasuubizibwa, era be baabuniza obumwa bw’empologoma, be baazikiza omuliro ogw’amaanyi, be baawona obwogi bw’ekitala. Be baaweebwa amaanyi okuva mu bunafu, era be baafuuka abazira ab’amaanyi mu ntalo, ne bagoba amaggye g’amawanga.”
Okusaba kuyingiza Katonda mu nsonga n’amaanyi agalagira: Katonda agamba tumubuuze ku bintu ebigenda okujja ebikwata ku baana be, era ku mulimu gw’emikono gye tumulagire. Tulagirwa mu Kigambo kya Katonda “obutakoowanga kusaba,” “mu buli kintu mu kusabanga,” “nga munyiikira mu kusaba,” okusaba “buli wantu, basabenga,” “nga mwegayiririranga mu mwoyo buli kiseera.” Ekisuubizo tekirina kkomo nga ekiragiro bwe kizingiramu byonna. “Buli kye munaasabanga nga mukkiriza, munaakiweebwanga.” “buli kye munaasabanga,” “Bwe munaasabanga ekintu kyonna.” “Buli kye munaasabanga kinaabakolerwanga.” “Buli kye munaasabanga Kitaffe ajja kukibawa.” Bwe wabaawo ekintu kyonna ekitazingirwa mu “Buli kye munaasabanga,” oba ekitasangibwa mu bigambo “ekintu kyonna,” olwo ebintu ebyo biyinza okulekebwa ebweru w’okusaba. Olulimi teruyinza kubikka kifo kigazi okusingawo, wadde okuzingiramu mu bujjuvu okusingawo ebintu byonna ebitonotono. Ebigambo bino byokulabirako bwokulabirako eby’ebisoboka mu kusaba ebizingiramu byonna, wansi w’ebisuubizo bya Katonda eri abo abatuukiriza obukwakkulizo bw’okusaba okutuufu.
Wabula ebyawandiikibwa bino biwa bubaka bufunze bwokka obw’ebitundu ebinene ennyo okusaba mwe kufugira. Okusukka wano, ebiva mu kusaba bituuka era bifuna ebirungi okuva mu bitundu olulimi n’ebirowoozo bye bitayinza kutambuliramu. Pawulo yamaliriza olulimi n’ebirowoozo mu kusaba, naye ng’amanyi nti waliwo ebyetaago ebitannabikkibwa n’ebitundu by’ebirungi ebitannatuukibwako, abikka ebitundu bino ebitayingirika era ebitannazuulibwa n’okwegayirira kuno okw’awamu, eri “oyo akola ebintu byonna okusinga byonna bye tusaba, ne bye tulowooza, ng’amaanyi ge bwe gali agakolera mu ffe.” Ekisuubizo kiri nti, “Mumpite n’abayitaba ne mbalaga ebikulu ebitanoonyezeka bye mutamanyi.”
Yakobo alangirira nti “Okusaba n’omutima omumalirivu ogw’omuntu omutuukirivu, kubeera n’obuyinza bungi.” Bungi bwenkana wa, teyasobola kukyogera, naye akyolesa n’amaanyi g’okusaba okw’omu Ndagaano Enkadde, okusiikuula abatukuvu ab’Endagaano Empya okukoppa, olw’omwoyo ogwaka n’obuyinza bw’okusaba kwabwe, abasajja abatukuvu ab’edda, n’okuddiŋŋana n’okusukkuluma ku maanyi g’okusaba kwabwe. Eriya yali muntu ddala nga ffe, naye bwe yeewaayo n’asaba enkuba ereme okutonnya, enkuba teyatonnya okumalira ddala emyaka esatu n’ekitundu! Ate n’asaba enkuba n’etonnya, omuddo n’ebisimbe byonna ne biddamu okumera.
Mu Kubikkulirwa kwa Yokaana, ebitonde bya Katonda byonna ebya wansi n’obufuzi bwe obw’okulabirira, Ekkanisa n’ensi ya bamalayika, biri mu mbeera ey’okulindirira obukozi bw’okusaba kw’abatukuvu ku nsi okutambuza ensonga ez’enjawulo ez’ensi n’ez’eggulu. Malayika addira omuliro ogukoleezeddwa okusaba n’aguyiwa ku nsi, “ne wabaawo okubwatuka, n’okuwuluguma, n’okwakaayakana, n’okumyansa kw’eggulu era ne wabaawo ne musisi.” Okusaba ge maanyi agaleeta ebitiisa bino byonna, okusiikuuka n’okulumwa. “Nsaba,” Katonda bw’agamba Omwana we, n’Ekkanisa y’Omwana we, “nange ndikuwa amawanga gonna okuba obusika bwo, era n’ensi yonna gy’ekoma okuba amatwale go.”
Abasajja abakoledde Katonda ebintu eby’amaanyi bulijjo babadde ba maanyi mu kusaba, nga bategeera bulungi ebisoboka mu kusaba, era nga babikozesa nnyo. Omwana wa Katonda, eyasooka mu byonna era ow’amaanyi okusinga byonna, atulaze ebisoboka mu kusaba ebirina amaanyi gonna era ebituuka ewala. Pawulo yali wa maanyi ku lwa Katonda kubanga yali amanyi okukozesa, n’okuleetera abalala okukozesa, amaanyi ag’omwoyo ag’ekitalo ag’okusaba.
Serafi, ayaka, atebaka, asinza, kye kifaananyi ky’okusaba. Kwa bunyiikivu obutaziyizika, kwewaayo era tekukoowa. Waliwo ebiziyiza okusaba ebitayinza kuwangulwa okuggyako omuliro omulongoofu era ogw’amaanyi. Waliwo okutegana, okusaasaanya n’okugumiikiriza ebitayinza kugumirwa okuggyako omuliro ogusinga amaanyi era ogusinga okwaka. Okusaba kuyinza okuba okw’eddoboozi eriri wansi, naye tekuyinza kuba kwa lulimi lunnyogovu. Ebigambo byakwo biyinza okuba bitono, naye biteekwa okuba nga byaka omuliro. Okuwulira kwakwo kuyinza obutaba kwa kayaayaana, naye kuteekwa okuba nga kwakaayakana olw’ebbugumu. Okusaba n’omutima omumalirivu kwe kukwata ku Katonda.
Ennyumba ya Katonda ye nnyumba ya kusabiramu; omulimu gwa Katonda gwe mulimu gw’okusaba. Obuggya olw’ennyumba ya Katonda n’obunyiikivu olw’omulimu gwa Katonda bye bifuula ennyumba ya Katonda ey’ekitiibwa n’omulimu gwe okubeerera.
Ebisenge by’abatukuvu eby’okusabiramu bwe biggalwawo oba ne biyingirwamu obuyingizi oba mu bunnyogovu, olwo abafuzi b’Ekkanisa bafuuka ab’ensi, ab’omubiri, abaagala ebintu; empisa ey’omwoyo ekka wansi nnyo, era obuweereza ne bufuuka obuziyizibwa era obunafu.
Okusaba bwe kugwa, ensi ewangula. Okusaba bwe kulemererwa, Ekkanisa efiirwa empisa zaayo eziva eri Katonda, amaanyi gaayo agava eri Katonda; Ekkanisa emirwa obukulu bw’eddiini obw’amalala, era ensi n’esekerera obunafu bwayo obweyoleka.