Okusonyiwa

Ekintu ekiddako oboolyawo kye kisinga byonna okuzibu okukwatagana nakyo—Okusonyiwa. Nzikiriza nti kino kye kisinga okuziyiza abantu bangi obutaba na maanyi eri Katonda okusinga ekintu ekirala kyonna—tebeetegese kukuza mwoyo gwa kusonyiwa. Bwe tuleka omulandira ogw’obukyayi okumera mu mitima gyaffe eri omuntu, okusaba kwaffe tekulidamu kuyanukulwa. Kiyinza obutaba kyangu okubeera mu buntubulamu obulungi n’abo bonna be tusisinkana nabo; naye ekyo kye ekisa kya Katonda kye twaweebwa.

Okusaba kw’abayigirizwa kwe kugezesa obwana; bwe tusobola okukusaba kwonna okuva ku mutima, tulina ensonga entuufu okulowooza nti twazaalibwa Katonda. Tewali muntu ayinza kuyita Katonda nti Kitaawe wabula ku bw’Omwoyo. Newaakubadde ng’okusaba kuno kubadde mukisa nnyo eri ensi, nzikiriza nti kubadde kyambika kinene; bangi beesittala ku kwo ne bagwa mu kuzikirira. Tebapima makulu gaakwo, so tebateeka bituufu byakwo bulungi mu mitima gyabwe. Sikkiriza ndowooza y’obwana obw’abantu bonna—nti abantu bonna baana ba Katonda. Bayibuli eyigiriza mu bwangu ddala nti twayolwa okuyingira mu maka ga Katonda. Singa bonna baali baana ba Katonda teyandyetaaze kuyola muntu n’omu. Ffenna tuli ba Katonda olw’obutonde; naye abantu bwe bayigiriza nti buli muntu ayinza okugamba nti, “Kitaffe ali mu ggulu,” azaalibwe Katonda oba nedda, ndowooza nti ekyo kikontana n’Ebyawandiikibwa. “Kubanga bonna abaluŋŋamizibwa Omwoyo wa Katonda, abo be baana ba Katonda.” Obwana mu maka ye nkizo y’omukkiriza. “Mu kino abaana ba Katonda mwe bategeererwa n’abaana ba Setaani,” bw’ayogera Omutume. Bwe tuba tukola Katonda by’ayagala, ako kabonero kalungi nnyo nti twazaalibwa Katonda. Bwe tuba tetwagala kukola kwagala okwo, tuyinza tutya okuyita Katonda nti “Kitaffe?”

Ekintu ekirala. Tetuyinza kusaba ku mazima nti obwakabaka bwa Katonda bujje nga tetunnaba kuba mu bwo. Singa tusaba obwakabaka bwa Katonda bujje nga tukyamujeemera, tuba twenoonyeza kwokka okusalirwa omusango. Tewali muntu atazzeemu bulamu ayagala ku mazima Katonda by’ayagala okukolebwa ku nsi. Oyinza okuwandiika waggulu w’oluggi lw’ennyumba ya buli muntu atalokolebwa, ne waggulu w’ekifo kye eky’obusuubuzi nti, “Katonda by’ayagala tebikolebwa wano.”

Singa amawanga gaali gasaba okusaba kuno okwo ku mazima, amagye gaago gonna gandisiibuddwa. Batugamba nti waliwo abantu ng’obukadde kkumi na bubiri mu magye agali ku mirimu mu Bulaaya yokka. Naye abantu tebaagala Katonda by’ayagala bikolebwe ku nsi nga bwe biri mu ggulu; ekyo kye kizibu.

Kaakano tujje ku kitundu kye njagala okwogerako ennyo: “Otusonyiwe ebyonoono byaffe, nga naffe bwe tusonyiwa abatwonoona.” Kino kye kitundu kyokka eky’okusaba Kristo kye yannyonnyola.

“Kubanga bwe munaasonyiwanga abantu ebyonoono byabwe, ne Kitammwe ali mu ggulu anaabasonyiwanga nammwe; naye bwe mutaasonyiwenga bantu byonoono byabwe, ne Kitammwe taasonyiwenga byonoono byammwe.”

Weetegereze nti bw’oyingira mu luggi lw’obwakabaka bwa Katonda, oyingira ng’oyita mu luggi olw’okusonyiwa. Sirabanga muntu afuna omukisa mu mmeeme ye, bw’aba nga teyeetegese kusonyiwa balala. Bwe tutaba beetegese kusonyiwa balala, Katonda tayinza kutusonyiwa. Simanyi ngeri olulimi gye luyinza okuba olw’obwangu okusinga bwe luli mu bigambo bino ebya Mukama waffe. Nzikiriza n’obumalirivu nti okusaba kungi nnyo tekuyanukulwa kubanga tetwetegese kusonyiwa muntu. Leka ebirowoozo byo bidde emabega mu byayita, ne mu bantu b’omanyi; waliwo yenna gw’okyalinako obukyayi mu mutima? Waliwo omulandira gw’obukyayi ogumera eri omuntu oboolyawo eyakukola obubi? Kiyinza okuba nga okumala emyezi oba emyaka obadde okuza omwoyo guno ogutasonyiwa; ggwe oyinza otya okusaba Katonda akusonyiwe? Bwe siba nga neetegese kusonyiwa abo abayinza okuba nga banzizizza omusango gumu gwokka, kyandibadde kya bulyake era kya buswavu nnyo nze okusaba Katonda ansonyiwe ebibi omutwalo gwe nsingiddwa omusango!

Naye Kristo agenda n’okusingawo. Agamba nti: “Kale bw’oleeta ekirabo kyo ku kyoto, n’ojjukirira eyo nga muganda wo alina ensonga ku ggwe; leka awo ekirabo kyo mu maaso g’ekyoto, ogende; osooke otabagane ne muganda wo, olwo n’ojja n’oleeta ekirabo kyo.” Kiyinza okuba nga ogamba nti: “Simanyi ng’alina ensonga ku muntu yenna.” Waliwo omuntu alina ensonga ku ggwe? Waliwo alowooza nti wamukola obubi? Oboolyawo tokoze; naye kiyinza okuba nga balowooza nti wakola. Nnaakubuulira kye nnandikoze nga sinnaba kwebaka ekiro kya leero; nnandigenze okulaba, ensonga n’esalibwawo. Olisanga ng’oweebwa omukisa mungi mu kikolwa kyennyini.

Ka tulowooze nga ggwe oli ku mazima ate bo nga bakyamu; oyinza okufuna muganda wo oba mwannyoko. Katonda asigule mu mitima gyaffe gyonna omwoyo guno ogutasonyiwa.

Waliwo omusajja eyajja gye ndi edda, ng’ayagala njogere ne mukyala we ku mmeeme ye. Omukazi oyo yalabika ng’ali n’obweraliikirivu nnyo okusinga omuntu yenna gwe nnali nsisinkanyeeko, ne ndowooza nti tekyandimaze budde okumutuusa mu kitangaala; naye kyalabika nti gye nneeyongera okwogera naye, gye kyeeyongera n’ekizikiza kye okwala. Nnaddayo okumulaba enkeera, ne mmusanga mu kizikiza eky’emmeeme ekisingako. Nnalowooza nti wateekwa okuba ekintu ekiziyiza kye nnali sinnaba kuvumbula, ne mmusaba adde nange okusaba kuno okw’abayigirizwa. Nnalowooza nti singa asaba okusaba kuno okuva ku mutima, Mukama yandimusisinkanye mu mirembe. Nnatandika okukusaba lunyiriri ku lunyiriri, naye n’aŋoberera okutuusa lwe nnatuuka ku kusaba kuno: “Otusonyiwe ebyonoono byaffe, nga naffe bwe tusonyiwa abatwonoona.” Awo we yayimirira. Nnaddamu okukwogera omulundi ogwokubiri, ne mmulinda ampoberere; n’agamba nti tayinza kukukola. “Kizibu ki?” N’anziramu nti, “Waliwo omukazi omu gwe sirisonyiwa emirembe gyonna.” “Wooye,” ne ŋŋamba, “ntuuse ku kizibu kyo; tekiŋŋasa kweyongera kusaba, kubanga okusaba kwo tekujja kusukka mutwe gwange. Katonda agamba nti taakusonyiwe wabula ng’osonyiye abalala. Bw’otoosonyiwe mukazi ono, Katonda takusonyiwe n’akatono. Ekyo kye kiragiro kya ggulu.” N’agamba nti, “Otegeeza nti siyinza kusonyiyibwa okutuusa lwe ndimusonyiye?” “Nedda, si nze ngamba; Mukama y’akyogera, era oyo ye buyinza obusinga obulungi.” N’agamba nti, “Kale sirisonyiyibwa emirembe gyonna.” Nnava mu nnyumba nga sikoze ku mutima gwe. Oluvannyuma lw’emyaka mitono, nnawulira nti omukazi ono yali mu ddwaliro ery’abalalu. Nzikiriza nti omwoyo guno ogutasonyiwa gwe gwamulaza eddalu.

Bwe wabaawo omuntu yenna alina ensonga ku ggwe, genda mangu, otabagane. Bw’oba olina ensonga ku muntu yenna, muwandiikire ebbaluwa, ng’omutegeeza nti omusonyiye, olwo ekintu kino kive ku mwoyo gwo. Nzijukira nga ndi mu kisenge eky’okwebuuza emyaka egiyise; nnali mu nsonda emu ey’ekisenge, nga njogera n’omuwala omuto. Kyalabika ng’ekyaliwo ekiziyiza, naye ne sisobola kutegeera kye kyali. Ku nkomerero, ne ŋŋamba nti, “Tewali muntu gw’otasonyiwa?” N’antunuulira, n’agamba nti, “Kiki ekyakubuuzizza ekyo? Waliwo akubuulidde ku nze?” “Nedda,” ne ŋŋamba; “naye nnalowooza nti oboolyawo kiyinza okuba bwe kityo, kubanga naawe tonnafuna kusonyiyibwa.” “Kale,” n’agamba, ng’alaga ku nsonda endala ey’ekisenge, awaali omuwala omuto atudde, “nnaliko ensonga n’omuwala oli; tetwogeraganye kumala kiseera kiwanvu.” “Wooye,” ne ŋŋamba, “kaakano byonna bindabikira; toyinza kusonyiyibwa okutuusa lw’onooba weetegese okumusonyiwa.” Kwali kulwana kunene. Naye omanyi, nga bwe gukula omusaalaba, bwe gweyongera n’omukisa. Kya buntu okusobya, naye kya Kristo okusonyiwa n’okusonyiyibwa. Ku nkomerero omuwala ono n’agamba nti: “Nnaagenda mmusonyiwe.” Eky’ekitalo, okulwana kwe kumu kwali kugenda mu maaso mu birowoozo by’omukazi oli eyali mu ludda olulala olw’ekisenge. Bombi ne bakomawo mu ndowooza yaabwe entuufu mu kiseera kye kimu. Ne basisinkana wakati mu kisenge. Omu n’agezaako okugamba nti amusonyiye, naye ne batasobola kumaliriza; kyebava badduka bagwa mu mikono gya bannaabwe. Awo ffe ffenna abana—abanoonya babiri n’abakozi babiri—ne tufukamira wamu, ne tuba n’olukuŋŋaana olw’ekitalo. Bombi ne bagenda nga basanyuka.

Munnange omwagalwa, eno y’ensonga lwaki okusaba kwo tekuyanukulwa? Waliwo mukwano gwo, omuntu ow’omu maka go, omuntu ali mu kkanisa, gw’otasonyiye? Oluusi tuwulira ku bantu ab’ekkanisa emu abatayogeraganye kumala myaka. Tuyinza tutya okusuubira nti Katonda anaasonyiwa nga bino bwe biri?

Nzijukira ekibuga ekimu Mukama Sankey nange kye twakyalako. Okumala wiiki emu kyalabika ng’abakubira mpewo; tewaali maanyi mu nkukuŋŋaana. Ku nkomerero olunaku olumu ne ŋŋamba nti oboolyawo waliwo omuntu akuza omwoyo guno ogutasonyiwa. Ssentebe w’akakiiko kaffe, eyali atudde okumpi nange, n’ayimuka n’ava mu nkukuŋŋaana ng’abantu bonna balaba. Akasaale kaali katuuse ku kifo, ne katuuka ku mutima gwa Ssentebe w’akakiiko. Yali aliko ensonga n’omuntu okumala ng’emyezi mukaaga. Amangwago n’anoonya omuntu ono n’amusaba amusonyiwe. N’ajja gye ndi ng’amaziga gali mu maaso, n’agamba nti: “Neebaza Katonda olw’okujja kwo wano.” Ekiro ekyo ekisenge eky’okwebuuza kyajjula abantu. Ssentebe n’afuuka omu ku bakozi abasinga obulungi be nnali mmanyiiko, era abadde nyweevu mu buweereza bwa Kristo okuva olwo.

Emyaka mingi emabega Ekkanisa ya Bungereza yatuma omuweereza omwewaayo e New Zealand. Oluvannyuma lw’emyaka mitono egy’okukola n’obuwanguzi, olunaku olumu olwa Ssabbiiti yali akubira omukolo gw’Omukwano gw’Omukama mu kitundu abaakyusibwa mwe baali nga tebalwanga kuva ku buba ndeku. Omuweereza bwe yali akulembera omukolo, n’alaba omu ku basajja, nga yaakanaakufukamira ku njuliba, ng’ayimirira mangu ku bigere bye n’agenda mangu ku ludda olulala olw’ekkanisa. Ebbanga n’akomawo, n’atuula mu kifo kye n’obuteefu. Oluvannyuma lw’omukolo omusumba n’amutwala ku bbali, n’amubuuza ensonga y’enneeyisa ye ey’ekyewuunyo. N’addamu nti: “Bwe nnali nnaakanaakufukamira nnategeera mu musajja eyali okumpi nange omukulu w’ekika ekiriraanye, eyatta kitange, n’anywa omusaayi gwe; era nnali neerayidde ku bakatonda bonna nti nnaatta omusajja oyo ku mukisa ogusooka. Okwegomba okuwoolayo eggwanga, mu kusooka kwaali kunnema, ne nziruka, nga bw’ondabye, okwewala amaanyi gaakwo. Bwe nnayimirira ku ludda olulala olw’ekisenge ne ndowooza ku kigendererwa ky’olukuŋŋaana lwaffe, nnalowooza ku Oyo eyasabira abaamutta: ‘Kitange, basonyiwe; kubanga kye bakola tebakimanyi.’ Ne mpulira nti nsobola okusonyiwa eyatta kitange, ne njja ne mfukamira ku mabbali ge.”

Nga omuntu bwe yagamba nti: “Waliwo ekika ky’okusonyiwa okubi mu nsi—ekika ky’okusonyiwa okufaanana ng’ekinnyomo, okulasibwa ng’amaggwa. Abantu batwala oyo asobezza, ne bamuteeka mu maaso g’omuliro gw’obusungu bwabwe, ne bamwokya, ne basiisa omusango gwe mu ye; era bwe bamaze okumubetenta bulungi n’enkonfiira zaabwe, olwo ne bamusonyiwa.”

Kitaawe wa Frederick the Great, ng’ali ku kitanda kye eky’okufa, yalabulwa M. Roloff, omuwabuzi we ow’eby’omwoyo, nti kimusaanira okusonyiwa abalabe be. Yeeraliikirira nnyo, n’oluvannyuma lw’okusirika akaseera n’agamba Namasole nti: “Ggwe, Feekin, oyinza okuwandiikira muganda wo (Kabaka wa Bungereza) nga mmaze okufa, omutegeeze nti namusonyiwa, ne nfa nga tuli mirembe naye.” “Kyandisinze obulungi,” M. Roloff n’ateeza mpola, “Ssekabaka okuwandiika kaakano.” “Nedda,” bwe kwali okuddamu okukalubo. “Wandiika nga mmaze okufa. Ekyo kye kinaasinga obukuume.”

Olugero olulala lwogera ku musajja eyalowooza nti anaakufa, n’alaga okusonyiwa kwe eri oyo eyamukola obubi, naye n’agattako nti: “Kaakano weetegereze, bwe ndiwona, obukyayi obw’edda bunaasigala nga bwe buli.”

Mikwano gyange, okwo si kusonyiwa n’akatono. Nzikiriza nti okusonyiwa okw’amazima kutwaliramu n’okwerabira ekyonoono—okukiggya ddala mu mitima gyaffe ne mu kujjukira kwaffe.

Nga Matthew Henry bw’agamba nti: “Tetusonyiwa muganda waffe atusobezza mu ngeri entuufu wadde ekkirizibwa, bwe tutamusonyiwa kuva ku mutima, kubanga ogwo gwe Katonda gw’atunuulira. Tewateekwa kubaayo bukyayi, wadde obulabe eri omuntu yenna; tewateekwa kuteesebwa nteekateeka za kuwoolayo ggwanga, wadde okwegomba kwako, nga bwe kiri mu bangi abalabika ku bweru ng’ab’emirembe era abatabaganye. Kitusaanira okuva ku mutima okwegomba n’okunoonya obulungi bw’abo abatusobezza.”

Singa okusonyiwa kwa Katonda kwali ng’okwo kwe tulaga emirundi mingi, tekwandibadde na mugaso munene. Ka tulowooze nti Katonda yagamba nti: “Nnaakusonyiwa, naye sirikyerabira n’akatono; okutuusa emirembe gyonna nnaakujjukizanga kyo;” tetwandiwulidde ekyo ng’okusonyiwa n’akatono. Weetegereze Katonda ky’agamba nti: “Sirijjukira kibi kyabwe nate.” Mu kifo ekimu mu Ezeekyeri kigambibwa nti tewali na kimu ku bibi byaffe ekiryogerwako; ekyo si kya Katonda? Njagala nnyo okubuulira okusonyiwa kuno—amazima amawoomu nti ekibi kisangulibwawo okumala ebiro n’emirembe gyonna, era tekiryogerwako ku ffe n’omulundi n’ogumu. Mu Kyawandiikibwa ekirala tusoma nti: “Ebibi byabwe n’obutali butuukirivu bwabwe siribijjukira nate.” Kale bw’okyukira ku ssuula ey’ekkumi n’emu eya Abaebbulaniya, n’osoma olukalala lwa Katonda olw’ekitiibwa, olaba nti tewali na kimu ku bibi bya buli omu ku basajja abo ab’okukkiriza ekyogerwako. Ibulayimu ayogerwako ng’omusajja ow’okukkiriza; naye tekiyogerwako nga bwe yeegaana mukazi we mu Misiri; ebyo byonna byali bisonyiyiddwa. Musa yaziyizibwa okuyingira mu Nsi Ensuubize kubanga yaggwaamu obugumiikiriza; naye kino tekyogerwako mu Ndagaano Empya, newaakubadde nga erinnya lye liri mu lukalala lw’Omutume olw’ekitiibwa. Samusoni naye ayogerwako, naye ebibi bye tebikomezebwawo nate. Ate n’okusoma tusoma ku “Lutti omutuukirivu;” teyalabika nnyo ng’omusajja omutuukirivu mu lugero olwa Endagaano Enkadde, naye asonyiyiddwa, era Katonda amufudde “omutuukirivu.” Bwe tumala okusonyiyibwa Katonda, ebibi byaffe tebiriddayo kujjukirwa ku ffe. Kino kye kiragiro kya Katonda eky’olubeerera.

Brooks ayogera ku kusonyiwa kwa Katonda kw’awa abantu be nti: “Katonda bw’asonyiwa ekibi, akiggya ddala; ne bwe kyandinoonyeddwa, tekyandirabise; nga nnabbi Yeremiya bw’ayogera nti: ‘Mu nnaku ezo, ne mu biro ebyo, bw’ayogera Mukama, obutali butuukirivu bwa Isirayiri bulinoonyezebwa, naye tewaliba; n’ebibi bya Yuda, naye tebiriraba: kubanga ndisonyiwa abo be nnaalekawo.’ Nga Dawudi, bwe yalaba mu Mefibosesi ebifaananyi bya mukwano gwe Yonasaani, teyassaayo mwoyo ku bulema bwe, oba obulema obulala bwonna oba ekyonoono; bw’atyo Katonda, ng’alaba mu bantu be ekifaananyi eky’ekitiibwa eky’Omwana we, azibiriza amaaso ku bukyamu bwabwe bwonna n’obulema bwabwe, ekyaleetera Luther okugamba nti, ‘Nkola nga bw’oyagala, kubanga osonyiye ekibi kyange.’ Kale okusonyiwa ekibi kye ki, wabula obutayogera ku kibi?”

Tusoma mu Njiri ya Matayo nti: “Era obanga muganda wo akusobezza, genda omunenye ggwe naye mwekka; bw’anaakuwuliranga, oba ofunye muganda wo.” Awo katono ne mu maaso tusoma nti Peetero ajja eri Kristo n’agamba nti: “Emirundi emeka muganda wange gy’anansobyanga, ne mmusonyiwa? Okutuusa emirundi musanvu?” Yesu n’addamu nti, “Sikugamba nti okutuusa emirundi musanvu; naye okutuusa emirundi nsanvu emirundi musanvu.” Peetero yalabika ng’atalowooza nti ye yali mu kabi ak’okugwa mu kibi; ekibuuzo kye kyali nti, Emirundi emeka gye nnaasonyiwanga muganda wange? Naye amangwago tuwulira nti Peetero agudde. Nnyinza okulowooza nti bwe yagwa, endowooza ennungi n’ejja gy’ali ey’ekyo Omukama kye yali agambye ku kusonyiwa okutuusa emirundi nsanvu emirundi musanvu. Eddoboozi ly’ekibi liyinza okuba ery’omwanguka, naye eddoboozi ery’okusonyiwa lisinga okuwulikika.

Ka tuyingire mu kye Dawudi kye yayitamu, bwe yagamba nti: “Alina omukisa oyo asonyiyiddwa okusobya kwe, ekibi kye ekibikkiddwa. Alina omukisa omuntu Mukama gw’atabalira butali butuukirivu, ne mu mwoyo gwe nga temuli bukuusa. Bwe nnasirika, amagumba gange ne gakaddiwa olw’okusinda kwange okulunaku lwonna. Kubanga emisana n’ekiro omukono gwo gwannemera; obunnyogovu bwange ne bufuuka ekyeeya eky’omu biseera eby’ekyanda. Nnakwatula ekibi kyange gy’oli, n’obutali butuukirivu bwange ssaabukweka. Nnagamba nti, Nnaatula okusobya kwange eri Mukama; n’osonyiwa obutali butuukirivu bw’ekibi kyange.”

Dawudi yasobola okutunula wansi, waggulu, emabega ne mu maaso; eri ebyayita, eby’okaakano, n’eby’omu maaso; n’amanya nti byonna birungi. Ka tumalirire mu mitima gyaffe nti tetuliwummula okutuusa ekibuuzo kino eky’ekibi lwe kirimala okukkanyizibwa emirembe gyonna, tusobole okutunula waggulu ne twatula nti Katonda ye Kitaffe atusonyiwa. Ka twetegeke okusonyiwa abalala, tusobole okusaba okusonyiyibwa okuva eri Katonda, nga tujjukira ebigambo bya Mukama Yesu, nga bwe yagamba nti: “Bwe munaasonyiwanga abantu ebyonoono byabwe, ne Kitammwe ali mu ggulu anaabasonyiwanga nammwe; naye bwe mutaasonyiwenga bantu byonoono byabwe, ne Kitammwe taasonyiwenga byonoono byammwe.”

Okusonyiyibwa

“Kaakano, ai essanyu! ebibi byange bisonyiyiddwa!
Kaakano nsobola era nzikiriza!
Byonna bye nnina, era bye ndi, era bye ndiba,
Mukama wange omwagalwa mbiwa;
Yannyimusa mu tulo twange otw’okufa,
Yasaasaanya ekiro eky’ekizikiza eky’emmeeme yange;
N’aŋombera emirembe, n’ansembeza gy’ali
N’eefuula essanyu lyange erisookerwako.

“Omwana omuwere yerabire nnyina,
Awasa anyoomere omugole we;
Nga muteefu gy’ali, siryagala mulala,
Nga nneegatta ennyo ku mbiriizi ye.
Yesu, wulira okwatula kw’emmeeme yange;
Ndi munafu, naye amaanyi gago;
Ku mikono gyo olw’amaanyi n’obuyambi,
Emmeeme yange yeesigame n’obuteefu!”

Albert Midlane.