Essuula 4 · eddakiika 10 ez’okusoma

Okuzzaawo

Ekintu eky’okusatu ekireeta okusaba okw’omukisa ye Kuzzaawo. Bwe mba nga waliwo lwe nnali ntutte ekitali kyange, ne siyagala kukizzaawo, okusaba kwange tekujja kutuuka wala nnyo eri eggulu. Kya kyewuunyo, naye tewali lwe nnayogerako ku nsonga eno mu bigambo byange nga sirina kubaawo bibala ebijja mangu ago. Omusajja omu yali antegeezezza nti sijja kwetaaga kunyweza nsonga eno mu lukuŋŋaana lwe nnali ŋŋenda okwogera, kubanga oboolyawo tewaali muntu yenna eyandyetaaze okuzzaawo. Naye ndowooza nti Omwoyo wa Katonda bw’akebera emitima gyaffe, ffe abasinga tujja kulaba nti waliwo ebintu bingi ebyetaagisa okukolebwa bye tutalowoozangako emabega.

Zaakayo bwe yamala okusisinkana Kristo, ebintu byonna byafuuka bya njawulo ddala. Nzikiriza okugamba nti endowooza ey’okuzzaawo teyali eyingidde mu mutwe gwe emabega. Oboolyawo ku makya ago yali alowooza nti musajja mwesigwa ddala. Naye Mukama bwe yajja n’ayogera naye, yeeraba mu ngeri ya njawulo ddala. Laba nga ebigambo bye bwe byali bimpi. Ekintu ekyokka ekyawandiikibwa kye yayogera kyali kino nti: “Laba, Mukama, ekitundu ky’ebintu byange nkiwa abaavu; era oba nga waliwo kye nnali ntutte ku muntu yenna mu bulimba, mmuzzaawo emirundi ena.” Ebigambo bimpi; naye nga bwe bivuze okuyita mu mirembe gyonna!

Bwe yayogera ebigambo ebyo yaatula ekibi kye—nti yali tali mwesigwa. Ate era yalaga nti yamanya ebyetaagisa eby’etteeka lya Musa. Omuntu bw’aba atutte ekitali kikye, teyalina kukikomyawo kyokka, wabula okukyaza emirundi ena. Ndowooza nti abantu mu mulembe guno basaanidde okuba abeesigwa ddala nga abo abaali wansi w’Amateeka. Nkooye era nkyaye ennyimba zammwe ez’okuwulira obulungi obwokka, ezitasimba bulungi bulamu bw’omuntu. Tuyinza okuyimba ennyimba zaffe ne zabbuli, ne tuwaayo n’okusaba, naye biriba bya muzizo eri Katonda, wabula nga tetwagadde kuba beesimbu ddala mu bulamu bwaffe obwa buli lunaku. Tewali kirimu kya kuleetera Obukristaayo okunyweza ku nsi ng’abantu ba Katonda abakkiriza bwe batandika okukola bwe batyo. Zaakayo oboolyawo yalina obuyinza obungi mu Yeriko oluvannyuma lw’okuzzaawo okusinga omusajja omulala yenna eyabeeramu.

Finney, mu bigambo bye eri Abakristaayo abeeyita, agamba nti: “Ensonga emu ey’ekiragiro nti, ‘Temwefaananyirizanga na nsi eno,’ ye buyinza obunene, obw’omugaso, era obw’amangu bwe kyandireese, singa buli muntu yakola eby’obusuubuzi ng’agoberera emisingi gy’Enjiri. Kyusa embeera, oleke Abakristaayo bakole eby’obusuubuzi omwaka gumu ku misingi gy’Enjiri. Kyandinyeenyezza ensi! Kyandivuze okusinga okubwatuka kw’eggulu. Leka aboonoonyi balabe Abakristaayo abeeyita mu buli nkola y’obusuubuzi nga bafaayo ku birungi by’oyo gwe basuubulagana naye—nga tebanoonya bugagga bwabwe bo, wabula buli muntu ng’anoonya obugagga bw’omulala—nga babeera waggulu w’ensi—nga tebassa mutindo ku nsi okuyitawo bwe kiba tekiyinza kuba kkubo lya kugulumiza Katonda; olowooza kiki ekyandivuddemu? Kyandibisse ensi n’ensonyi, ne kibejjuza n’okulumirizibwa kw’ekibi.”

Finney afuula akabonero akamu ak’amaanyi ak’okwenenya okw’amazima okuba kwe kuzzaawo. “Omubbi tannenenya bw’akwata ssente ze yabbye. Ayinza okuba n’okulumirizibwa, naye nga talina kwenenya. Singa yali n’okwenenya, yandigenze n’akomyawo ssente. Bw’oba ng’olimbye omuntu yenna, n’otozzaawo kye watutte awatali bwenkanya; oba ng’oyisizza obubi omuntu yenna, n’otogezaako kujjulula bubi bwe wakola, nga bw’oyinza, oba tonnenenya na mazima.”

Mu Kuvvaayo tusoma nti—“Omuntu bw’anaabbanga ente, oba endiga, n’agitta, oba n’agitunda; anaawanga ente ttaano olw’ente emu, n’endiga nnya olw’endiga emu.” Ate era: “Omuntu bw’anaalisanga ennimiro oba olusuku lw’emizabbibu, n’ata ensolo ye, n’erya mu nnimiro y’omuntu omulala; anaawanga ku birungi eby’omu nnimiro ye, ne ku birungi eby’omu lusuku lwe olw’emizabbibu. Omuliro bwe gunaabuubuukanga, ne gukwata mu maggwa, ebinywa by’eŋŋaano, oba eŋŋaano etuuse okukungulwa, oba ennimiro, ne biriirwa omuliro; oyo eyakoleeza omuliro anaawanga ddala ekiliyo.”

Oba kyuka odde mu Ebyabaleevi, etteeka ery’ekiweebwayo olw’omusango we liteekebwa—ensonga y’emu enywezebwa eyo n’obukakafu n’amaanyi ag’enkanankana.

“Omuntu bw’anaayonoonanga, n’asobya eri Mukama, n’alimba muliraanwa we mu ekyo kye yateresebwa okukuuma, oba mu bwegatte, oba mu kintu ekyaggyibwawo n’amaanyi, oba ng’akumpanyizza muliraanwa we; oba ng’azudde ekyali ekibuze, n’akirimira, n’alayirira obulimba; mu byonna ebyo omuntu by’akola, n’ayonoona omwo; kale olwo, olw’okubanga ayonoonye era azzizza omusango, anaakomyangawo ekyo kye yaggyawo n’amaanyi, oba ekintu kye yafuna mu bulimba, oba ekyo kye yateresebwa okukuuma, oba ekintu ekyabula kye yazuula, oba byonna bye yalayirira obulimba; anaakizzangawo mu bujjuvu bwakyo, n’ayongerako ekitundu eky’okutaano, n’akiwa nnyinikyo, ku lunaku olw’ekiweebwayo kye olw’omusango.”

Ekintu kye kimu kiddibwamu mu Okubala, gye tusoma nti—“Mukama n’ayogera ne Musa, ng’agamba nti, Yogera n’abaana ba Isirayiri nti, Omusajja oba omukazi bw’anaakolanga ekibi kyonna abantu kye bakola, n’asobya eri Mukama, era omuntu oyo n’aba omusango; kale banaayatulanga ekibi kyabwe kye baakola; era anaaliyanga omusango gwe mu bujjuvu bwagwo, n’ayongerako ekitundu eky’okutaano, n’akiwa oyo gwe yasobezza. Naye omuntu bw’ataabengako muganda we gw’anaaliyira omusango, omusango gunaaliyibwanga Mukama, ye kabona, obutassaako endiga ennume ey’okutangirira, gy’anaatangiririrwanga nayo.”

Gano ge mateeka Katonda ge yateekera abantu be, era nzikiriza nti omusingi gwago gusiba n’olwa leero nga bwe gwali mu biro biri. Bwe tuba nga twatwala ekintu kyonna ku muntu yenna, bwe tuba nga twalyazaamaanya omuntu mu ngeri yonna, tuleme kukyatula kyokka, wabula tukole kye tusobola kyonna okuzzaawo. Bwe tuba nga twogeze obubi ku muntu yenna—bwe tuba nga twatandika olugambo oba amawulire ag’obulimba ku ye—tukole kye tusobola kyonna okujjulula obubi obwo.

Ku butuukirivu obukolebwa obufaanana nga buno Katonda kw’ayogerera mu Isaaya nti—“Laba, musiiba olw’ennyombo n’empaka, n’okukuba n’ekikonde eky’obubi; temusiiba nga bwe musiiba leero, okuleetera eddoboozi lyammwe okuwulirwa waggulu. Okusiiba okufaanana nga kuno kwe nneeroboza? Olunaku omuntu okubonyaabonya emmeeme ye? Kwe kukutamya omutwe gwe ng’ekitoogo, n’ayalira ebibukutu n’evvu wansi we? Onooyita kino okusiiba, n’olunaku olusiimibwa Mukama? Kuno si kwe kusiiba kwe nneeroboza—okusumulula ebisiba eby’obubi, okweza emigugu emizito, n’okuta abo abanyigirizibwa nga ba ddembe, era mmenye buli kikoligo? Si kwe kugabira omulyango gwo eri abalumwa enjala, era n’oyingiza abaavu abagobeddwa mu nnyumba yo? Bw’olaba ali obwereere, n’omubikka, so toweekweka mu mubiri gwo? Kale ekitangaala kyo kirimasamasa ng’obudde obw’oku makya, n’obulamu bwo bulisibuka mangu; n’obutuukirivu bwo bulikukulembera, ekitiibwa kya Mukama kiriba mpeera yo. Kale olikoowoola, Mukama n’akuddamu; olikaaba, naye n’agamba nti, Nze wano.”

Trapp mu kunnyonnyola kwe ku Zaakayo, agamba nti: “Sultan Selymus yasobola okugamba omuwi we w’amagezi Pyrrhus, eyamugezaako okuwaayo obugagga obungi bwe yali atutte ku basuubuzi Abaperusi eri eddwaliro erimanyiddwa okuyamba abaavu, nti Katonda akyawa okunyaga olw’ekiweebwayo ekyokye. Omuturuuki eyali afa yalagira ekintu ekyo kikomezebwewo eri bannannyini kyo, era ne kikolebwa bwe kityo, ne kiswaza nnyo Abakristaayo bangi, abatafaayo n’akatono ku kuzzaawo. Henry III ow’e Bungereza bwe yaweereza Ab’e Friar Minors omugugu gw’engoye okubambaza, baazizzaayo n’obubaka buno nti, ‘tekimusaanira kugaba bunaku ku ekyo kye yanyaga ku baavu; era tebaakkirize kirabo ekyo eky’omuzizo.’ Master Latimer agamba nti, ‘Bwe mutazzaawo bintu bye mwakwata, mulikolola mu ggeyeena, ne baddayimooni ne babasekerera.’ Henry VII, mu kiraamo kye eky’enkomerero, oluvannyuma lw’okuteekateeka emmeeme ye n’omubiri gwe, yateekateeka era n’alagira nti okuzzaawo kukolebwe ku ssente zonna ezaawozebwa mu bukyamu abakungu be. Kabaka omukyala Mary yazzaawo enkola z’ekkanisa zonna ezaali zitutte eri obwakabaka, ng’agamba nti yassaayo ekitiibwa ekisingako ku bulokozi bw’emmeeme ye, okusinga obwakabaka kkumi. Ebbaluwa era yajja okuva eri Paapa, mu kiseera kye kimu, nti abalala nabo bakole bwe batyo, naye tewaali n’omu eyakikola. Latimer atugamba nti ku lunaku olusooka lwe yabuulira ku kuzzaawo, omu yajja n’amuwa £20 okuzzaawo; ku lunaku olwaddirira omulala n’amuleetera £30; olulala omulala n’amuwa £200.

“Mr. Bradford, bwe yawulira Latimer ku nsonga eyo, yakwatibwa mu mutima olw’akalambika kamu ke yali akoze n’ekkalaamu awatali kumanya kwa mukama we, era teyasobola kusirika okutuusa lwe, ng’agoberera amagezi ga Mr. Latimer, okuzzaawo bwe kwakolebwa, kye yaleka lwatu obusika bwonna obw’ekyama era obweesigika bwe yalina ku nsi. ‘Nze kennyini,’ bw’ayogera Mr. Barroughs, ‘nnamanya omusajja omu eyali ayonoonye omulala nga wa ssiringi ttaano bwenna, era emyaka amakumi ataano oluvannyuma teyasobola kusirika okutuusa lwe yakizzaawo.’”

Bwe wabaawo okwenenya okw’amazima, kunaabala ebibala. Bwe tuba nga twayisa obubi omuntu yenna, tetusaanidde kusaba Katonda kutusonyiwa okutuusa lwe tunaaba nga twagala okuzzaawo. Bwe mba nga nnakola omuntu yenna obutali bwenkanya obunene ate nga nsobola okukiggyawo, sirina kusaba Katonda kunsonyiwa okutuusa lwe nnaaba nga njagala okukikola. Ka tugambe nti nnatwala ekintu ekitali kyange. Siyinza kusuubira kusonyiyibwa okutuusa lwe nzizaawo. Nzijukira nga mbuulira mu kibuga eky’obuvanjuba, omusajja alabika obulungi n’ajja gye ndi ng’okubuulira kuwedde. Yali mu kunakuwala kunene mu mutima. “Amazima ge gano,” bwe yagamba, “ndi wa banja. Nnatwala ssente ezaali za bakama bange. Nnyinza ntya okufuuka Omukristaayo nga sizizzeewo?” “Ossente ozirina?” Yaŋŋamba nti tazirina zonna. Yali atutte ng’eddoola 1,500, ate ng’akyalina ng’eddoola 900. Yagamba nti, “Sisobola kutwala ssente ezo ne nyingira eby’obusuubuzi, ne nfuna ezimala okubasasula?” Namugamba nti eyo yali nkwe ya Setaani, nti tayinza kusuubira kukulaakulana ku ssente ezibbe; nti asaana azzeewo byonna by’alina, agende asabe bakama be okumusaasira n’okumusonyiwa. “Naye bajja kunteeka mu kkomera,” bwe yagamba. “Toyinza kunnyamba n’akatono?” “Nedda; olina okuzzaawo ssente nga tonnasuubira kufuna buyambi bwonna okuva eri Katonda.” “Kizibu nnyo,” bwe yagamba. “Yee, kizibu; naye ensobi ennene yali mu kukola obubi okusooka.” Omugugu gwe gwazitowa nnyo ne guba, mu mazima, ogutasoboka kwetikka. Yaŋŋabula ssente—eddoola 950 n’obusente obumu—n’ansaba nzizeeyo eri bakama be. Nabategeeza ebyabaawo, ne ŋŋamba nti yayagala okusaasirwa okuva gye bali, so si obwenkanya. Amaziga ne gakulukuta ku matama g’abasajja bano ababiri, ne bagamba nti, “Mmusonyiwe! Yee, tunaasanyuka okumusonyiwa.” Nakka wansi ne mmuleeta waggulu. Ng’amaze okwatula omusango gwe n’asonyiyibwa, ffenna ne tufukamira ne tuba n’olukuŋŋaana lw’okusaba olw’omukisa. Katonda yatusisinkana n’atuwa omukisa eyo.

Waaliwo omukwano gwange omulala eyali azze eri Kristo ng’agezaako okwewaayo yekka n’obugagga bwe eri Katonda. Edda yali akoze emirimu gy’obusuubuzi ne Gavumenti, n’agirimba. Ekintu kino kyajja mu kujjukira, n’omuntu we ow’omunda n’amuteganya. Yalwana olutalo olw’entiisa; omwoyo gwe ne gusituka buli kaseera ne gumukuba. Ku nkomerero yawandiika caanji ya ddoola 1500, n’agiweereza eri eggwanika lya Gavumenti. Yaŋŋamba nti yafuna omukisa omungi nnyo ng’amaze okukikola. Ekyo kwe kubala ebibala ebisaanira okwenenya. Nzikiriza nti abasajja bangi nnyo bakaabirira Katonda ekitangaala; naye tebakifuna kubanga tebeesigwa.

Omusajja yajja mu limu ku nkuŋŋaana zaffe, ng’ensonga eno ekwatibwako. Okujjukira omulimu gw’obukyamu ne kumumyansira mu mutwe. Amangu ago yalaba engeri okusaba kwe gye kwali tekuddibwamu, wabula nga “kudda mu kifuba kye,” ng’ebigambo by’Ebyawandiikibwa bwe bigamba. Yava mu lukuŋŋaana, n’asaabala eggaali y’omukka, n’agenda mu kibuga ekyewala, gye yali alyazaamaanyizza mukama we emyaka mingi emabega. Yagenda butereevu eri omusajja ono, n’aatula obubi, n’awaayo okuzzaawo. Olwo n’ajjukira omulimu omulala, gye yali alemereddwa okutuukiriza ebimusaanidde eby’obwenkanya; amangu ago n’ateekateeka omuwendo omunene guliyibwe. Yakomawo mu kifo gye twali tukubira enkuŋŋaana, era Katonda n’amuwa omukisa ogw’ekitalo mu mmeeme ye. Sirina musajja gwe nnasisinkanye okumala ebbanga eddene eyalabikanga ng’afunye omukisa ogufaanana bwe gutyo.

Emyaka egiyise, mu bukiikakkono bwa Bungereza, omukazi yajja mu limu ku nkuŋŋaana, n’alabika ng’ali mu kweraliikirira kunene ku mmeeme ye. Okumala akaseera teyalabika ng’asobola kufuna mirembe. Amazima gaali nti, yali abisse ekintu kimu kye yali tayagala kwatula. Ku nkomerero, omugugu gwazitowa nnyo; n’agamba omukozi nti: “Buli lwe nfukamira okusaba, amacupa amatono ag’omwenge geeyongera okujja mu birowoozo byange.” Kyalabika nti emyaka emabega, bwe yali omukuumi w’ennyumba, yali atutte amacupa ag’omwenge agaali ga mukama we. Omukozi n’agamba nti: “Lwaki tozzaawo?” Omukazi n’addamu nti omusajja yali afudde; ate era nga tamanyi muwendo gwago. “Waliwo abasika abalamu b’oyinza okuzzaawo?” N’agamba nti waaliwo omwana ow’obulenzi eyabeeranga ewala; naye n’alowooza nti kyandibadde kya buswavu nnyo, bw’atyo n’alwawo akaseera. Ku nkomerero yawulira ng’ateekwa okuba n’omwoyo omulongoofu ku muwendo gwonna, bw’atyo n’asaabala eggaali y’omukka, n’agenda mu kifo omwana wa mukama we gye yabeeranga. Yagenda ne ppaawundi ttaano, teyamanya bulungi muwendo gw’omwenge, naye ezo zandimazeeko. Omusajja n’agamba nti teyeetaaga ssente, naye n’addamu nti, “Sizeetaaga; zimaze ekiseera kiwanvu nga zaakya mu nsawo yange.” Bw’atyo n’akkiriza okutwala ekitundu kyazo, n’aziwa ku mulimu gw’obuyambi. Awo n’akomawo; era ndowooza yali omu ku bantu abasinga essanyu be nnali nsisinkanyeeko. Yagamba nti teyasobola kutegeera oba yali mu mubiri oba yali bweru wagwo—omukisa omungi bwe gutyo bwe gwali gutuuse ku mmeeme ye.

Kiyinzika okuba nti waliwo ekintu mu bulamu bwaffe ekyetaaga okugololwa; ekintu ekyaliwo oboolyawo emyaka amakumi abiri emabega, ekyerabirwa okutuusa Omwoyo wa Katonda lwe yakireeta mu kujjukira kwaffe. Bwe tutaba baagazi kuzzaawo, tetuyinza kusuubira Katonda kutuwa mukisa munene. Oboolyawo eyo y’ensonga lwaki okusaba kwaffe okungi tekuddibwamu.

Okunaazibwa Okutuukiridde

“Oyo ayagala okunaazibwa buli kibi,
Ateekwa okuleeta ku kyoto kya Katonda ekitukuvu
Obulamu bwonna—essanyu lyabwo, amaziga gaabwo,
Essuubi lyabwo, okwagala kwabwo, amaanyi gaabwo, emyaka gyabwo,
Okwagala, na buli kintu ekyagalibwa!

“Ateekwa okuwaayo ekiweebwayo kino ekyeera byonna—
Alonde Katonda, era ayange okuvumibwa n’ensonyi,
N’ayimirira n’obuvumu mu kibuyaga oba mu nnimi z’omuliro
Ku lulwe eyasasula omuwendo gw’okununulibwa;
Awo yeesige (so si kufuba kukkiriza),
Era ng’eesiga alinde, aleme kubuusabuusa, wabula asabe
Nti mu kiseera kye ekituufu aligamba nti,
‘Okukkiriza kwo kukulokodde; kaakano funa.’

“Ekiseera kye kiba ng’emmeeme ereeta byonna,
Byonna nga bissibwa ku kyoto kye;
Amalala n’okwemanya bwe biba bittiddwa,
Ne tukomererwa awamu ne Kristo, ne tugwa
Nga tetulina maanyi ku kigambo kye, ne tugalamira;
Bwe, nga tuli beesigwa eri ekigambo kye, tuwulira
Okukwatako okunaaza, akabonero k’Omwoyo,
Ne tumanya nti ye atutukuza.”

A. T. Allis.
Olupapula 1 / 8 · 10 eddakiika zisigadde mu ssuula