Okusaba n’Abasajja Abaasabanga
Eriya, Nnabbi Eyasabanga

Essuula 6 · eddakiika 12 ez’okusoma · eddakiika 15 ez’okuwuliriza

Eriya, Nnabbi Eyasabanga

“Ntegedde abantu,” Goodwin bw’agamba — era ateekwa okuba nga yali ayogera ku ye yennyini — “abajjanga eri Katonda awatali nsonga ndala yonna wabula okujja obujja gy’ali, olw’okuba baamwagalanga nnyo. Baanyoomanga okwonoona erinnya lye n’okwonoona bo bennyini nga bajja gy’ali n’omulimu omulala gwonna, wabula okubeera obubeezi naye bokka mu maaso ge. Omukwano gusinga okukuumibwa, ne mu bantu, olw’okukyalaganirana emirundi mingi; era okukyala okwo okw’emirundi emingi gye kukoma okuba okw’eddembe era okulongoofu, era gye kukoma obutaleetebwa mirimu, oba bwetaavu, oba nnono, gye kukoma okuba okw’omukwano era okwanirizibwa obulungi.”—Omwawule Alexander Whyte

Eriya, okusinga abalala bonna, ye mukulu wa bannabbi. Engule, entebe ey’obwakabaka n’omuggo gw’obwakabaka bibye. Ebyambalo bye byeru n’ennimi z’omuliro. Alabika ng’agulumiziddwa mu butonde bwe obw’omuliro n’obw’okusaba, ng’omuntu alabika ng’asukkulumye ku bantu, naye Endagaano Empya emuteeka ku mabbali gaffe ng’omuntu ow’embeera y’emu ng’eyaffe. Mu kifo ky’okumuteeka wabweru w’ekitundu ky’obuntu olw’ebyava mu kusaba kwe eby’ekitalo, emulaga ng’ekyokulabirako eky’okugoberera era ng’ekituzzaamu amaanyi okutuzuukusa. Okusaba nga Eriya, n’okufuna ebibala nga ebya Eriya, kye kyetaago ekikaaba ennyo mu biseera bino.

Eriya yali amaze okuyiga essomo ly’okusaba, era yali amaze okutikkirwa mu ssomero eryo ery’eggulu nga tetunnaba kumumanya. Awalala mu bifo eby’ekyama, ku lusozi oba mu kiwonvu, yali abadde yekka ne Katonda, ng’omwegayirizi alwanyisa okusinza ebifaananyi okw’obuswavu okwa Akabu. Okusaba kwe kwali kuwangudde nnyo eri Katonda. Ebyaddibwamu eri okusaba kwe byali bya bwesige n’obukakafu bwa kigero ki!

Yali abadde ayogera ne Katonda ku kuwalana eggwanga. Ye yali ekifaananyi ekiramu eky’ebiseera bye. Ebiseera ebyo byali biseera bya kuwalana ggwanga. Omwegayirizi teyalina kwambala ttabi lya muzeyituuni n’akaguwa kaalyo ak’ebbamba, akabonero k’oyo eyeegayirira ekisa, wabula omuliro, akabonero k’obwenkanya era omubaka w’obusungu. Nga ajja mu maaso gaffe mangu nnyo nga ali mu maaso ga Akabu! Ng’akakasa bulungi era n’obuvumu obutukuvu, alangirira mu maaso ga kabaka eyali asamaaliridde era ng’atya, obubaka bwe obw’amakulu ag’entiisa, obubaka bwe yafuna olw’okusaba kwe okunyiikivu — “bwe yeewaayo n’asaba enkuba ereme okutonnya,” era Katonda teyagaana kusaba kwe. “Mukama Katonda wa Isirayiri gwe mpeereza nga bw’ali omulamu, tewaabe musulo newaakubadde enkuba mu myaka egijja wabula olw’ekigambo kyange.”

Ekyama ky’okusaba kwe n’empisa y’omusajja ono bisangibwa mu bigambo bino: “Gwe mpeereza” — oyo gwe yayimiriranga mu maaso ge. Wano tujjukizibwa ebigambo Gabulyeri bye yagamba Zaakaliya ng’ategeeza kabona oyo nti ye ne mukazi we bagenda kufuna omwana ow’obulenzi mu bukadde bwabwe: “Nze Gabulyeri ayimirira mu maaso ga Katonda.” Malayika omukulu Gabulyeri yali tasinga Eriya mu kwewaayo okutakankana, mu buvumu, mu kwanguwa okugonda, ne mu buggya olw’ekitiibwa kya Katonda. Nga tulaba amaanyi ga kitalo mu kusaba kwe! “Enkuba teyatonnya okumalira ddala emyaka esatu n’ekitundu.” Nga maanyi ga buyinza bwonna agasobola okulagira amaanyi g’obutonde! “Tewaabe musulo newaakubadde enkuba.” Musajja ki ono eyeetulinkiriza okwogera ekintu ng’ekyo oba okwekakasaako obuyinza ng’obwo? Bwe kiba nti by’ayogera bya bulimba, aba mulalu ow’eddiini oba mugwi wa ddalu. Bwe kiba nti by’ayogera bya mazima, aba aziyizza omukono ogw’ekisa ogw’Ayinzabyonna, era yeeteeka, ng’akkirizibwa Katonda, mu kifo kya Katonda. Ensi eyakolimirwa era eyayokebwa, n’ennaku n’ebiro eby’ebbugumu ery’omuliro ebitaaliimu nkuba wadde omusulo, bikakasa amazima g’ebigambo bye, era biraga obukakanyavu, amaanyi, obunywevu n’obunyiikivu bw’omusajja oyo aziyiza ebire era aziyiza enkuba okujja ng’omukisa. Eriya lye linnya lye, era kino kikakasa amazima g’erinnya eryo, “Katonda wange ye Yakuwa.”

Okusaba kwe kulina amaanyi okuyimiriza enkola y’obutonde ey’ekisa. Mu nsonga eno ayimirira mu kifo kya Katonda. Yakobo, omusajja ateefuula, atalina nneewulira esukkiridde era atali wa kulowooza kwa bufaananyi, muganda wa Mukama waffe, mu Bbaluwa ye atugamba nti: “Laba okusaba kye kuyinza okukola, ng’oyita mu Eriya! Saba nga Eriya bwe yasaba. Omuntu omutuukirivu ka akozese amaanyi g’okusaba mu bujjuvu bwago bwonna. Abatukuvu n’aboonoonyi, bamalayika ne dayimooni, ka balabe era bawulire amaanyi ag’ekitalo ag’okusaba. Laba okusaba kw’omuntu omulungi bwe kulina amaanyi n’obuyinza, era bwe kugasa mu maaso ga Katonda!”

Okusaba kwa Eriya tekwali kwa kwefuula, tekwali kwa kwerimbisa bwerimbisi, tekwali kusaba kwa mukolo okutaliimu mwoyo wadde emmeeme. Eriya yennyini yali mu kusaba kwa Eriya. Omuntu yenna mulamba, n’amaanyi ge gonna ag’omuliro, yali mu kwo. Katonda Ayinzabyonna gy’ali yali wa ddala. Okusaba gy’ali kwali kkubo ly’okuleeta Katonda mu maanyi ge gonna ku nsi, okulwanirira erinnya lye, okunyweza okubeerawo kwe, okuwalana eggwanga ku lw’erinnya lye eryavvoolebwa n’amateeka ge agaamenyebwa, n’okulwanirira abaweereza be.

Mu kifo kya “yasaba n’obunyiikivu,” mu Yakobo 5:17, Revised Version egamba nti, “Mu kusaba kwe yasaba,” oba “n’okusaba yasaba.” Kwe kugamba, yasaba n’amaanyi gonna ag’okusaba nga gagattiddwa wamu.

Okusaba kwa Eriya kwali kwa maanyi, kwa kunyiikiriza, era nga tekuyinza kuziyizibwa mu bitundu byakwo eby’amaanyi. Okusaba okunafu tekuleeta bibala, era tekuleetera Katonda kitiibwa wadde omuntu omuganyulo.

Eriya yayiga amasomo amaggya era aga waggulu ag’okusaba bwe yali akwekeddwa Katonda era ng’ali ne Katonda ku kagga Kerisi. Awatali kubuusabuusa yali ayogera ne Katonda Akabu bwe yali amunoonya mu nsi zonna. Oluvannyuma lw’ebbanga n’alagirwa okugenda e Zalefaasi, Katonda gye yali alagidde nnamwandu okumuliisanga. Yagendayo olw’obulungi bwa nnamwandu era n’olw’obulungi bwe ye. Omuganyulo eri Eriya, n’obulungi obw’enjawulo eri nnamwandu, bye byava mu kugenda kwa Eriya. Omukazi ono bwe yali amulabirira, naye n’alabirira omukazi. Okusaba kwa Eriya kwakolera omukazi bingi okusinga okusembeza kw’omukazi bwe kwakolera Eriya. Ebigezo ebinene byali birindiridde nnamwandu, era n’ennaku nnyingi. Obwannamwandu bwe n’obwavu bwe byogera ku kulwana kwe n’ennaku ze. Eriya yali awo okumuggya mu bwavu n’okuwewula ennaku ze.

Bino bye byawandiikibwa ebinyuma:

“Bwe waayitawo ebbanga, omwana wa nnamwandu n’alwala nnyo, obulwadde ne bweyongera okutuusa lwe yafa.

“Nnamwandu n’agamba Eriya nti, ‘Kiki ky’onnanga, omusajja wa Katonda? Wajja okunzijukiza ekibi kyange n’okutta omwana wange?’

“Eriya n’amuddamu nti, ‘Mpa omwana wo.’ N’amuggya mu kifuba kye, n’amusitula n’amutwala mu kisenge ekya waggulu gye yabeeranga, n’amugalamiza ku kitanda kye.

“N’akoowoola Mukama ng’agamba nti, ‘Ayi Mukama Katonda wange, ne nnamwandu ono gwe mbeera naye omuleeseko ekikangabwa kino, n’otta omwana we?’

“Eriya ne yeegololera ku mulenzi emirundi esatu, n’akaabira Mukama ng’agamba nti, ‘Ayi Mukama Katonda wange, obulamu bw’omulenzi ono bukomewo nate!’

“Mukama n’awulira okukaaba kwa Eriya, obulamu bw’omulenzi ne bumuddamu, era n’alama.

“Awo Eriya n’asitula omwana n’amuserengesa okuva mu kisenge n’amuleeta mu nnyumba, n’amuwa nnyina, n’amugamba nti, ‘Laba mutabani wo mulamu!’

“Awo nnamwandu n’agamba Eriya nti, ‘Kaakano ntegedde ng’oli musajja wa Katonda, era n’ekigambo kya Mukama ekiva mu kamwa ko kiba kya mazima.’”

Okusaba kwa Eriya kuyingira mu bitundu okusaba gye kwali kutannagendako. Ebitundu by’abafu eby’entiisa, eby’ekyama era eby’amaanyi kaakano biyingirwamu okubeerawo n’okwetaaga kw’okusaba. Yesu Kristo ayogera ku kugenda kwa Eriya eri nnamwandu ono nti kwali okusingira ddala, oba kwokka, ku lw’obulungi bwe. Okubeerawo kwa Eriya n’okusaba kwe bikuuma omukazi obutafa njala, era bimuzzaayo omwana we okuva mu kufa. Mazima ddala tewali nnaku efaanana n’obulumi bw’okufiirwa omwana omu yekka. Nga Eriya ayolekagana n’embeera eyo n’obwesige obukakafu! Tewali kulonzalonza mu by’akola, era tewali kuyimirira mu kukkiriza kwe. Atwala omwana omufu mu kisenge kye, era bw’aba yekka ne Katonda, n’asalawo ensonga. Mu kisenge ekyo Katonda amusisinkana, era okumeggana kuli ne Katonda yekka. Okumeggana kwa maanyi nnyo era kutukuvu nnyo okubaamu munne oba omulabi. Okusaba kukolebwa eri Katonda, era ensonga eri ne Katonda. Omwana yali atwaliddwa Katonda, era Katonda y’afuga mu bitundu by’okufa. Mu mikono gye mwe muli ensonga z’obulamu n’okufa. Eriya yakkiriza nti Katonda ye yali atutte omwoyo gw’omwana, era nti Katonda yali asobola n’okuzzaawo omwoyo ogwo. Katonda n’addamu okusaba kwa Eriya. Eky’okuddamu ekyo kye kyali obukakafu nti Eriya yatumibwa Katonda, era nti Ekigambo kya Katonda kya mazima. Omwana omufu eyazzibwamu obulamu yali kukakasa okutaliiko kubuusabuusa ku mazima gano: “Kaakano ntegedde ng’oli musajja wa Katonda, era n’ekigambo kya Mukama ekiva mu kamwa ko kiba kya mazima.” Eby’okuddamu eri okusaba bye bukakafu nti Katonda gy’ali, era nti Ekigambo kye kya mazima.

Okugezesa okutafa okwa Eriya okwakolebwa mu maaso ga kabaka eyali avudde ku Katonda, ne mu maaso g’eggwanga eryali lizzeeyo emabega, n’obwakabona obwasinzanga ebifaananyi ku lusozi Kalumeeri, kwolesa okw’ekitiibwa okw’okukkiriza n’okusaba. Mu kuvuganya okwo bannabbi ba Baali baali balemereddwa. Tewali muliro gugwa kuva mu ggulu nga kuddamu kukaaba kwabwe okw’eddalu. Eriya, mu kasirise kangi ak’omwoyo era n’obwesige obukakafu, ayita Isirayiri gy’ali. Addaabiriza ekyoto kya Katonda ekyali kyonooneddwa, ekyoto kya ssaddaaka n’eky’okusaba, era n’ateeka ebitundu by’ente ennume mu nteeko ku kyoto. Awo n’akozesa buli kiziyiza okuziyiza okulumirizibwa kwonna okw’obulimba. Buli kintu kijjuzibwa amazzi. Awo Eriya n’asaba okusaba okw’okulabirako, okw’enjawulo olw’okutegeerekeka kwakwo, obwangu bwakwo, n’obwesimbu bwakwo obujjuvu. Kumanyiddwa olw’obumpimpi bwakwo n’okukkiriza kwakwo.

Soma ebyawandiikibwa mu Byawandiikibwa:

“Mu kiseera eky’ekiweebwayo eky’akawungeezi, nnabbi Eriya n’asembera mu maaso n’asaba nti, ‘Ayi Mukama, Katonda wa Ibulayimu, owa Isaaka ne Isirayiri, olwa leero kimanyibwe nti ggwe Katonda mu Isirayiri, era nti nze muddu wo, era nkoze ebintu bino byonna olw’ekigambo kyo.

“Onziremu, Ayi Mukama, onziremu, abantu bano bamanye, Ayi Mukama nti ggwe Katonda, era nti ggwe okyusa emitima gyabwe okudda gy’oli.’

“Omuliro gwa Mukama ne gulyoka gugwa ne gwokya ekiweebwayo, n’enku, n’amayinja, n’ettaka, ne gumalirawo ddala n’amazzi mu lusalosalo.

“Awo abantu bonna bwe baakiraba, ne bavuunama ne bakaaba nnyo nga bagamba nti, ‘Mukama, ye Katonda! Mukama, ye Katonda!’”

Eriya yali akolagana ne Katonda butereevu nga bwe yakolanga emabega. Okusaba okw’amazima bulijjo kukolagana ne Katonda. Okusaba kuno okwa Eriya kwali kwa kukakasa okubaawo kwa Katonda ow’amazima, era eky’okuddamu ekyava butereevu eri Katonda kyamalawo ensonga. Eky’okuddamu era kye bukakafu nti Eriya yatumibwa Katonda, era nti Katonda akolagana n’abantu. Singa twalina okusaba okusingawo nga okwa Eriya, ebyamagero tebyandibadde byamagero nga bwe biri gye tuli kaakano. Katonda teyandibadde mugwira nnyo bw’atyo, ali ewala bw’atyo mu kubeerawo kwe, era omunafu bw’atyo mu by’akola. Buli kimu kiweddemu amaanyi era kinafu kubanga okusaba kwaffe kuweddemu amaanyi era kunafu nnyo.

Katonda yagamba Eriya nti, “Genda weerage eri Akabu, omutegeeze nti nditonnyesa enkuba ku nsi.” Eriya n’akolera ku kiragiro kya Katonda amangu ago, ne yeeraga eri Akabu. Yali amaze okusalawo ensonga ne Akabu, ne Isirayiri ne Baali. Omutima gw’eggwanga gwonna gwali gukyuse ne gudda eri Katonda. Olunaku lwali lunaatera okuggwaako, ekisiikirize ky’akawungeezi nga kijja. Enkuba yali tennatonnya. Naye Eriya teyafunya mikono gye n’agamba nti ekisuubizo kyali kiremye, wabula yawa ekisuubizo obusongovu n’okutuukirira.

Bino bye Byawandiikibwa bye bigamba, n’ebyavaamu:

“Eriya n’agamba Akabu nti, ‘Genda olye, n’okunywa onywe; kubanga waliwo okubwatuka kw’enkuba ey’amaanyi.’

“Awo Akabu n’agenda okulya n’okunywa, naye Eriya n’alinnya ku ntikko y’olusozi Kalumeeri, n’akutama, n’ateeka omutwe gwe wakati w’amaviivi ge.

“N’agamba omuweereza we nti, ‘Yambuka, olengere okwolekera ennyanja.’ Omuweereza n’agenda n’alaba n’akomawo n’amugamba nti, ‘Teri kye ndabyewo.’ Eriya n’amugamba addeyo emirundi musanvu.

“Ku mulundi ogw’omusanvu omuweereza n’akomawo n’agamba nti, ‘Laba, ekire ekitono ekyenkana ng’omukono gw’omuntu kyambuka okuva mu nnyanja.’ Eriya n’amugamba nti, ‘Genda ogambe Akabu nti, “Teekateeka eggaali lyo, oserengete, enkuba nga tennakuziyiza.” ’

“Mu kiseera kyekimu, eggulu ne libindabinda, kibuyaga ne yeeyongera, enkuba ey’amaanyi n’ejja, Akabu n’ayolekera e Yezuleeri.

“Amaanyi ga Mukama ne gakka ku Eriya.”

Olwo, nga Yakobo bw’awandiika, “Ate n’asaba enkuba n’etonnya, omuddo n’ebisimbe byonna ne biddamu okumera.”

Okusaba kwa Eriya okutaggwaamu maanyi era okw’omuliro, n’ekisuubizo kya Katonda, bye byaleeta enkuba. Okusaba kutuusa ekisuubizo ku kutuukirizibwa kwakyo okw’ekisa. Kyetaagisa okusaba okunyiikiriza era okugumiikiriza okuwa ekisuubizo ebibala byakyo ebisinga obunene n’ekisa. Mu kyokulabirako kino kwali kusaba okw’okusuubira, nga kulindirira ebinaavaamu, nga kutunuulira eky’okuddamu. Eriya yalina eky’okuddamu mu kire ekitono ekyali ng’omukono gw’omuntu. Yalina obukakafu munda mu ye obw’eky’okuddamu ne bwe yali tannafuna nkuba. Nga okusaba kwa Eriya kuswaza okusaba kwaffe okunafu! Okusaba kwe kwaleetanga ebintu okubaawo. Kwakakasa okubeerawo kwa Katonda, kwaleeta okukkiriza ensobi mu mitima emizito era egigayaavu, era kwalaga nti Katonda yali akyali Katonda mu ggwanga. Okusaba kwa Eriya kwakyusa eggwanga lyonna ne lidda eri Katonda, kwalagira ebire okutambula, era kwaluŋŋamya enkuba okutonnya. Kwayita omuliro okukka okuva mu ggulu okukakasa okubeerawo kwa Katonda oba okuzikiriza abalabe ba Katonda.

Okusaba kwa Nnabbi Omukulu owa Isirayiri kwali kwambadde ebyambalo bye eby’omuliro. Engule eya zaabu yali ku mutwe gwe, era ekyoterezo kye kyali kijjudde era nga kiwunya akaloosa k’ennimi z’omuliro, k’ennyimba n’akawoowo k’okusaba. Nga maanyi ga kitalo agaamwambaza ku mulundi ogwo! Tekyewuunyisa nti Erisa yaleekaana bwe yalaba nnabbi wa Mukama ono ow’omuliro ng’ayingira mu ggaali okugenda mu ggulu, “Kitange, Kitange, amagaali n’abeebagala embalaasi aba Isirayiri!” Naye amagaali n’amagye tebyandisobodde wadde okutandika okukolera Isirayiri ebingi nga Eriya ono eyasabanga bye yakola. Okusaba ge maanyi ag’obuyinza bwonna, agabuna ensi yonna era agatuuka mu ggulu.

Bali ludda wa abasaba ab’omu biseera bino ab’okukkiriza okw’omuliro abayinza okwongera akaloosa ku kusaba kwa Eriya? Mu kiseera kino twetaaga abakulembeze mu Kkanisa abayinza okwongera ku maanyi, ku muliro ne ku kaloosa ak’okusaba kwa Eriya nga bayita mu kusaba kwabwe bo.

Eriya teyalina ky’asobola kukwatako wabula ng’ayita mu kusaba. Katonda yali naye n’amaanyi mangi kubanga yali wa maanyi mu kusaba.

Mu kuvuganya ne bannabbi ba Baali, ateekawo ensonga mu ngeri entegeerekeka era enkakafu okusalawo Katonda ow’amazima, ng’ensonga erina okusalibwawo olw’okusaba. Katonda mulamu? Bayibuli kubikkulirwa okuva gy’ali? Ebibuuzo ebyo bibuuzibwa emirundi emeka mu nnaku zino? Emirundi emeka bwe byetaaga okumalibwawo? Okwegayirira mu kusaba kye Kimalirizo kyokka ky’ebibuuzo ebyo. Obuzibu buli ludda wa? Si mu Katonda, wabula mu kusaba kwaffe. Obukakafu bwa Katonda n’obw’okubeerawo kwe bwe buno nti addamu okusaba. Kyetaagisa okukkiriza n’okusaba kwa Eriya okumalawo ekibuuzo. Bali ludda wa ba Eriya mu Kkanisa ey’omu biseera bino? Bali ludda wa abasajja ab’embeera y’emu nga ye, abayinza okusaba nga bwe yasaba? Tulina enkumi n’enkumi z’abasajja ab’embeera y’emu, naye bali ludda wa abasajja abasaba nga bwe yasabanga? Weetegereze n’obwesige obukkakkamu era obukakafu bw’ateekawo ensonga era bw’azimba ekyoto. Nga okusaba kwe kwali kukkakkamu era kusongovu ku mulundi ogwo!

Mu kifo ky’okusaba okw’engeri eyo okuba ewala n’emisingi gy’Endagaano Empya n’obutasukkiriza, okusaba kuno kwennyini okwa Eriya kunyigirizibwa ng’ekyokulabirako eky’okugoberera, era ng’ekiraga okusaba kye kuyinza okukola bwe kukolebwa abantu abatuufu mu ngeri entuufu. Ebibala bya Eriya byandifunibwa singa twalina abasajja abasingawo ab’engeri ya Eriya okukola omulimu gw’okusaba.

Eriya yasaba mu bwesimbu, mu mazima, era n’obunyiikivu. Nga waliwo okusaba kungi mu kiseera kino okutali kusaba kwa ddala, wabula kisusunku bususunku, bikuta, n’ebigambo obugambo! Kungi ku kwo kwandiyitiddwa obutasaba. Ensi ejjudde okusaba okw’engeri eyo. Tekulina gye kugenda, tekugasa kantu, tekuleeta kyakuddamu. Mazima ddala, tewali kyakuddamu wadde ebibala ebisuubirwa.

Ebyetaagisa mu kusaba okw’amazima bye byetaagisa mu ddiini ey’Ebyawandiikibwa, ennamu, ey’omuntu ku bubwe. Bye byetaagisa mu kuweereza okw’eddiini okw’amazima mu bulamu buno. Ekisooka mu byetaagisa bino kwe kuba nti bwe tuweereza, tuweereze ddala. Bwe kityo mu kusaba, tuteekwa okusaba ddala. Amazima n’obwesimbu bw’omutima, bino bye nsonga enkulu, bye bigumba, bye bijjuvu, gwe mutima gw’okusaba. Tewali kisoboka mu kusaba okuggyako nga tusaba ddala mu bwangu bwonna, mu bwesimbu ne mu mazima. Okusaba okutaliimu kusaba — nga kuli wonna, nga kwettanirwa, nga kulimbalimba era nga kwa bwereere!

Ekyayita Ekiddako