Essuula 14 · eddakiika 10 ez’okusoma · eddakiika 13 ez’okuwuliriza
Pawulo n’Okusaba Kwe
Mu bulamu bwa Frank Crossley kinyumizibwa nti lumu mu 1888 yali asiibudde ku siteegi mikwano gye, Jenerali Booth ne Mukyala Booth; naye nga tebannasimbula, n’abakwasa ebbaluwa ennyonnyola ssaddaaka gye yali asazeewo okuwaayo ku lw’Eggye ly’Obulokozi. N’akomawo eka n’asaba yekka. “Bwe nnali nsaba,” bwe yagamba, “ne wajja ku nze okuwulira essanyu okw’ekitalo ennyo. Tekwali mu mutwe gwange ddala, wadde mu mutima gwange, kwali kumpi ng’omukono ogw’ekyewuunyo ogukwata ku kifuba kyange, ne gunzijuza essanyu eriyitirivu lye nnali sifunangako. Ne kinnyingira nti eryo lye ssanyu lya Mukama.” Bw’atyo omuddu ono owa Katonda n’atambula mu lugendo lwe olw’okugenda eri Katonda n’agenda mu maaso, era n’atadda nnyuma nate. Mu kiseera ekyo yalowooza nti kyandiba nga ba Booth baali basomedde ebbaluwa eno mu ggaali y’omukka, era nti kino kyali kya kuddamu eri okusaba kwabwe; oluvannyuma n’awulira nti baamusabira mu ggaali y’omukka nga baakava mu Manchester nga boolekedde ebugwanjuba.— Omwawule Edward Shillito.
Oyo asoma okusaba kwa Pawulo, essaala ze n’ebiragiro bye ku kusaba, ajja kulaba ekitundu ekigazi, ekya bulijjo, ekituuka ku bitonotono era eky’engeri nnyingi kye kubikka. Kijja kulabika nti abasajja bano nga Wesley, Brainerd, Luther, n’abasika baabwe bonna abatukuvu mu by’omwoyo, tebaalina musango gwa kwekyawa mu ddiini wadde obulaguzi, bwe baateekateekanga ebintu byonna olw’okusaba, ebinene n’ebitono, ne bakwasa Katonda ebintu byonna mu kusaba, eby’ensi n’eby’eddiini, eby’obutonde n’eby’omwoyo. Mu kino baali bagoberera buzzi ekyokulabirako ekikulu n’obuyinza bw’Omutume Pawulo.
Okunoonya Katonda nga Pawulo bwe yakola mu kusaba, okwogera ne Katonda nga Pawulo bwe yakola, okwegayirira Yesu Kristo nga Pawulo bwe yakola, okunoonya Omwoyo Omutukuvu mu kusaba nga Pawulo bwe yakola, okukola kino obutayosa, okubeera bulijjo omuddusi mu mpaka, n’okufuna Kristo mu kusaba nga Pawulo bwe yakola—bino byonna bye bifuula omuntu omutukuvu, omutume, era omukulembeze ku lwa Katonda. Obulamu obw’engeri eno buwamba, bumalira ddala, bugaggawaza, era buwa amaanyi awamu ne Katonda era ku lwa Katonda. Okusaba, bwe kuba nga kwa buwanguzi, kuteekwa bulijjo okutuwamba n’okututwala ddala. Okusaba okw’engeri eno kuleeta ennaku nga ez’omu biseera bya Pawulo era kufuna ebirabo nga ebya Pawulo. Ennaku nga ez’omu biseera bya Pawulo nnungi, ebirabo nga ebya Pawulo bisingako, naye okusaba nga okwa Pawulo kwe kusinga byonna, kubanga kuleeta ennaku ezo era kufuna ebirabo ebyo. Okusaba nga okwa Pawulo kugwana byonna bye kusaba okuwaayo. Okusaba okutaliiko ky’okuwaayo tekuliiko ky’ofuna. Mulimu gwa bwavu ne bwe guba nga gusinga obulungi.
Endowooza ya Pawulo ku kusaba erabikira era ekakasibwa mu kuba nti Pawulo yali musajja wa kusaba. Ekifo kye ekya waggulu mu Kkanisa tekyali kifo kya kitiibwa na bwakabaka bw’okunyumirwa n’okwejalabya. Tekyali kifo kya bukungu bwokka, wadde ekifo eky’okutegana okw’amaanyi okutaggwaawo, kubanga Pawulo okusinga byonna yali musajja eyasabanga.
Yatandika olugendo lwe olukulu ku lwa Kristo mu lutalo olunene ne mu ssomero ery’okusaba. Ensonga ya Katonda ey’ekitalo era ematiza gye yawa okukakasa Ananiya yali eno, “Ali eyo kaakano ng’asaba.” Yamala ennaku ssatu nga talaba, nga talya era nga tanywa, naye essomo yaliyiga bulungi.
Yatandika olugendo lwe olw’obuminsani olukulu olusooka ng’ali mu maanyi g’okusiiba n’okusaba, era bombi, Pawulo ne Balunabba, baateekawo buli Kkanisa mu ngeri y’emu, mu kusiiba n’okusaba. Yatandika omulimu gwe mu Firipi, “waliwo abakuŋŋaanirayo okusabirayo.” Bwe baali, nga “twali tuserengeta ku mugga mu kifo we twasabiranga,” omwoyo ogw’obulaguzi ne gugobebwa mu muwala omuto. Era Pawulo ne Siira bwe baateekebwa mu kkomera, mu ttumbi baasaba ne bayimba ennyimba ez’okutendereza Katonda.
Pawulo yafuula okusaba empisa, omulimu era obulamu. Mu butuufu yeewaayo eri okusaba. Bwe kityo eri ye okusaba tekwali kyambalo kya kungulu, langi obulangi, kasiiga, oba okumasamasa okw’oku ngulu. Okusaba kwe kwali omubiri, eggumba, obusomyo, era obulamu bwennyini obw’eddiini ye. Okukyuka kwe kwali kyewuunyo kya kisa n’amaanyi. Obuvunaanyizibwa bwe obw’obutume bwali bujjuvu era bwa kitiibwa ng’obwa kabaka. Naye teyasuubira mu bwereere kutuukiriza buweereza bwe olw’ebyewuunyo by’embeera ze, wadde olw’ebibala eby’ekitalo mu kukyusa abantu, wadde olw’obuvunaanyizibwa bw’obutume obwateekebwako omukono n’akabonero olw’obuyinza bwa Katonda, era obwajja n’ebirabo byonna ebisinga obukulu n’obugagga bw’obutume bwonna, wabula yasuubira kubutuukiriza mu kusaba, mu kusaba okutakoma, okw’okumeggana, okw’okulumwa ennyo era okw’Omwoyo Omutukuvu. Bw’atyo Pawulo bwe yakola omulimu gwe, n’atikkira omulimu gwe, obulamu bwe n’okufa kwe engule, n’emisingi gy’abafiiriira okukkiriza n’ekitiibwa kyabwe.
Pawulo yalina empisa ey’omwoyo eyeeyoleka ennyo era ey’enjawulo ddala, era eyo yali ey’okusaba. Yalina okukkiriza okw’amaanyi nti okusaba kwali buvunaanyizibwa bunene era obw’ekitiibwa; nti okusaba kwali nkizo ya kabaka; nti okusaba kwali maanyi manene; nti okusaba kwe kupima okutya Katonda, kufuula okukkiriza okw’amaanyi n’okusinga amaanyi; nti okusaba kungi kwali kwetaagisa olw’obuwanguzi bw’Omukristaayo; nti okusaba kwali kintu kikulu mu kweyongerayo kw’obwakabaka bwa Katonda ku nsi; era nti Katonda n’eggulu baasuubira abantu okusaba.
Mu ngeri emu oba endala twesigamye ku kusaba olw’obuwanguzi obunene obw’obutukuvu ku kibi, obw’eggulu ku ggeyeena, n’obwa Kristo ku Setaani. Pawulo yakitwala nga kya bulijjo nti abantu abamanyi Katonda bandisabye; nti abantu abaabeeranga abalamu ku lwa Katonda bandisabye nnyo, era nti abantu abatasaba tebayinza kubeera balamu ku lwa Katonda. Bw’atyo Pawulo yasabanga nnyo. Yalina empisa ey’okusaba. Yali amanyidde okusaba, era ekyo kye kyamuzimbamu empisa ey’okusaba. Yassanga nnyo ekitiibwa mu kusaba ne kiba nti yamanya bulungi omuwendo gwakwo, era ekyo kye kyamunywezaamu empisa eyo. Pawulo yalina empisa ey’okusaba kubanga yali ayagala Katonda, era okwagala okw’engeri eyo mu mutima bulijjo kweyoleka mu mpisa ez’okusaba eza bulijjo. Yawulira obwetaavu bw’ekisa kingi, n’ekisa ekyeyongera okweyongera, era ekisa kijja mu makubo g’okusaba gokka, era kyeyongera okweyongera nga okusaba bwe kweyongera okweyongera.
Pawulo yalina empisa ey’okusaba, naye teyasabanga lwa maanyi ga mpisa gokka. Omuntu kitonde ekigoberera ennyo empisa ne kiba nti bulijjo ali mu kabi ak’okukola ebintu nga tabissaako mutima, mu ngeri ey’enkola obukozi era ey’okutuukiriza obutuukiriza. Empisa ya Pawulo yali ya bulijjo era ya mutima gwonna. Awandiikira Abaruumi nti, “Katonda gwe mpeereza n’omutima gwange gwonna nga mbulira Enjiri ey’Omwana we, ye mujulirwa wange, nga bwe mbasabira bulijjo, nga mbegayiririra bulijjo mu kusaba kwange.” Enzigi z’amakomera zigguka era musisi agwawo olw’okusaba nga okwa Pawulo, olw’okusaba okw’ennyimba nga okwa Pawulo. Ebintu byonna bigguka eri okusaba okw’engeri Pawulo ne Siira gye baasabamu. Ebintu byonna bigguka olw’okusaba. Baali basobola okuziyiza Pawulo okubuulira, naye ekyo tekyayinza kumuziyiza kusaba. Era Enjiri yali esobola okwetemera ekkubo olw’okusaba kwa Pawulo nga bwe yeetemera olw’okubuulira kwe. Omutume yali ayinza okuba mu kkomera, naye Ekigambo kya Katonda kyali kya ddembe, ne kigenda ng’empewo ey’oku nsozi, ng’omutume asibiddwa mu kkomera ng’ate ayitiriza mu kusaba.
Nga essanyu lyabwe mu Yesu lyali lya munda nnyo, eryeyoleka n’essanyu n’obuwoomi mu kutendereza ne mu kusaba, mu mbeera ezaali ez’obulumi era ezinakuwaza ennyo! Okusaba kwabaleetera okussa ekimu ne Katonda mu bujjuvu, ne kufuula ebintu byonna okumasamasa n’okubeerawo kwa Katonda, ne kubasobozesa “basanyuka kubanga baasaanyizibwa okukwatibwa ensonyi n’okubonaabona olw’Erinnya, era mulowoozenga byonna okuba essanyu, bwe mukemebwanga mu ngeri ezitali zimu.” Okusaba kuwoomya ebintu byonna era kutukuza ebintu byonna. Omutukuvu asaba aliba mutukuvu abonaabona. Bw’abonaabona ng’asaba aliba mutukuvu omuwoomi. Omutukuvu asaba aliba mutukuvu atendereza. Okutendereza kusaba buzzi okuteekeddwa mu nnyimba n’amaloboozi.
Oluvannyuma lw’okukuutira okw’amaanyi abakadde b’e Efeso, bwe yalwawo eyo ng’ali mu kkubo okugenda e Yerusaalemi, ebigambo bino ebimwogerako bulungi biwandiikibwa mu Bikolwa:
“Awo Pawulo bwe yamala okwogera ebyo, n’afukamira n’asaba nabo bonna. Buli omu n’akaaba nnyo amaziga, ne bamugwa mu kifuba okumusiibula.”
“n’afukamira n’asaba.” Weetegereze ebigambo ebyo. Okufukamira mu kusaba ye yali engeri Pawulo gye yasinga okwagala, engeri esaanira omwegayirizi ow’amaanyi era omwetoowaze. Obwetoowaze n’obunyiikivu bibeera mu ngeri eyo ey’okusaba mu maaso ga Katonda Ayinzabyonna. Y’engeri esaanira omuntu mu maaso ga Katonda, omwonoonyi mu maaso g’Omulokozi, n’omusabiriza mu maaso g’oyo amukolera ebirungi. Okuteeka akabonero ku kukuutira kwe okutukuvu era okulamu eri abakadde abo ab’e Efeso ng’asaba, kye kyafuula okukuutira okwo okw’amaanyi, okw’ekisa era okw’olubeerera.
Eddiini ya Pawulo yazaalibwa mu bulumi bw’olutalo olw’okusaba olw’ennaku essatu, bwe yali mu nnyumba ya Ananiya, era eyo gye yafunira amaanyi aga Katonda agaamusindika agatakendeera okutuusa lwe gaamutuusa ku miryango gy’ekibuga eky’olubeerera. Ebyafaayo ebyo eby’omwoyo n’obumanyirivu obwo obw’eddiini, nga bitambulira ku mukutu gw’okusaba okutakoma, byamutuusa ku ntikko z’omwoyo ezisinga obugulumivu era bivaamu ebibala eby’omwoyo ebisinga obunene. Pawulo yabeeranga mu mbeera ey’okusaba ddala. Olugendo lwe olw’obuminsani olusooka lwategekebwa mu kusaba. Kyali mu kusaba n’okusiiba nga ayitibwa mu mulimu gw’obuminsani mu nsi ez’ewala, era mu ngeri y’emu Ekkanisa ey’omu Antiyokiya yakwatibwako okutuma Pawulo ne Balunabba mu lugendo lwabwe olw’obuminsani olusooka. Bino bye Byawandiikibwa bye bigamba ku nsonga eyo:
“Mu Kkanisa y’omu Antiyokiya mwalimu bannabbi n’abayigiriza bano: Balunabba, ne Simooni, eyayitibwanga, ‘Omuddugavu’ ne Lukiyo ow’e Kuleene, ne Manaeni, eyakulira awamu ne kabaka Kerode, ne Sawulo.
“Awo bwe baali nga basinza Mukama era nga bwe basiiba, Mwoyo Mutukuvu n’agamba nti, ‘Munjawulire Balunabba ne Sawulo olw’omulimu gwe mbayitidde.’
“Awo bwe baamala okusaba n’okusiiba, ne bassa emikono gyabwe ku Balunabba ne Sawulo, ne babasiibula ne bagenda.”
Kino kyokulabirako eri okutuma kwonna okw’abaminsani, era kabonero ak’obuwanguzi. Wano Omwoyo Omutukuvu yali aluŋŋamya Ekkanisa esaba, egondera obukulembeze bwa Katonda, era embeera eno ey’ebintu yaleeta ebibala ebisinga obunene ebiyinzika mu buminsani bw’abasajja bano ababiri aba Katonda. Tuyinza okugamba n’obukakafu nti tewali Kkanisa Pawulo gye yabeerangamu omukulu eyandibadde Ekkanisa etasaba. Pawulo yabeeranga mulamu, yakola era yabonaabona mu mbeera ey’okusaba. Gy’ali, okusaba gwe gwali omutima n’obulamu bw’eddiini, eggumba lyayo n’obusomyo bwayo, ekyuma ekitambuza Enjiri, era akabonero mwe yawangulira. Tetwalekebwa mu butamanya, kubanga omwoyo ogwo gwe gwateekawo ekkanisa, nga guziteekamu ekyetaagisa eky’olubeerera eky’okwefiiriza, mu ngeri y’okusiiba, ne mu nkola y’okusaba. Bino bye Byawandiikibwa bya Katonda bye bigamba ku mulimu gwa Pawulo mu nsonga eno:
“Ne babuulirira abakkiriza, nga babakubiriza banywerere mu kukkiriza, era ne babagamba nti, ‘Kitugwanidde okuyingira mu bwakabaka bwa Katonda nga tuyita mu bibonoobono ebingi.’
“Pawulo ne Balunabba buli kkanisa baagironderamu abakadde. Ne basaba ne basiiba, ne babakwasa Mukama, oyo gwe bakkiriza.”
Ng’agondera okwolesebwa okw’omu ggulu, Pawulo atuuka mu Bulaaya, n’asanga ali e Firipi. Teyaliiyo kkuŋŋaaniro, era Abayudaaya baaliyo batono nnyo oba tebaaliyo n’akatono. Naye abakazi abatonotono abatya Katonda baalina ekifo we baakuŋŋaaniranga okusaba, era Pawulo asikirizibwa okwagala okw’omwoyo n’okufaanagana okw’omwoyo okugenda mu kifo “waliwo abakuŋŋaanirayo okusabirayo.” Era okusimba Enjiri okusooka Pawulo kw’akola mu Bulaaya kuli mu lukuŋŋaana olwo olutono olw’okusaba. Ye yali asinga okusaba era ye yali asinga okwogera. Ludiya ye yali omukyufu eyasooka mu lukuŋŋaana olwo olw’okusaba. Olukuŋŋaana baaluwangaaza. Baaluyita olukuŋŋaana olw’okusaba.
Bwe baali bagenda mu lukuŋŋaana olwo olw’okusaba olwawangaala, Pawulo n’akola ekyamagero eky’okugoba ddayimooni ow’obulaguzi mu muwala omwavu eyaliko omwoyo omubi, eyali afuuliddwa ensibuko y’amagoba abasajja abamu ab’omululu, era ebyavaamu, olw’ebiragiro by’abalamuzi, kwe kukubibwa kwe n’okusibibwa mu kkomera. Ebyavaamu olw’ebiragiro bya Katonda kwe kukyuka kw’omukuumi w’ekkomera n’ab’omu nnyumba ye bonna. Omutume asaba takkirizibwa kuggwaamu maanyi. Abakazi abatonotono abasaba bamala okuba ennimiro ey’omulimu gw’obutume.
Mu kintu kino ekisembayo tulina ekifaananyi kya Pawulo mu ttumbi. Ali mu kkomera ery’omunda, ery’ekizikiza era ery’okufa. Akubiddwa nnyo era n’obulumi bungi, engoye ze zibikkiddwa omusaayi, ng’ate waliwo n’omusaayi ogwakwata ku mubiri gwe ogwasaliddwa era ogwayuziddwa. Ebigere bye biri mu nvuba, buli kinywa kirina omusujja era kizimbye, kiwulira nnyo era kirumwa. Naye tumusanga mu mbeera zino embi ennyo ez’okubonaabona ng’akola ekyo ky’asinga okwagala. Pawulo asaba ne Siira munne, mu ddoboozi ery’essanyu era ery’obuwanguzi. “Awo ekiro mu ttumbi Pawulo ne Siira bwe baali nga basaba, era nga bwe bayimba n’ennyimba ez’okutendereza Katonda, nga n’abasibe abalala bawuliriza, amangwago ne wabaawo musisi ow’amaanyi ennyo. Emisingi gy’ekkomera ne ginyeenyezebwa, n’enzigi z’ekkomera zonna ne zibanduka ne zeggula, era n’enjegere ezaali zisibye abasibe ne zisumulukuka ne zigwa eri! Omukuumi w’ekkomera n’azuukuka, n’alaba ng’enzigi zonna nzigule, n’alowooza nti abasibe bonna badduse, n’asowolayo ekitala kye yette!
“Naye Pawulo n’aleekaana nti, ‘Teweekola kabi! Ffenna tuli wano!’”
Okusaba tekwali kulungi bwe kutyo, era tekwavaamu bibala kusinga awo. Pawulo yali mukugu mu kusaba, ayagala okusaba, eyeewaayo eri okusaba mu ngeri ey’ekitalo, eyali asobola okukugoberera n’ennyimba ez’essanyu bwe zityo, mu mbeera ez’okuggwaamu essuubi n’okwennyamira. Okusaba kwali kya kulwanyisa kya maanyi nnyo eri Pawulo eky’okwekuuma! Nga kwali kwa nnyimba! Bamalayika tekuli kubuusabuusa nti basirisa amaloboozi gaabwe agasinga obugulumivu n’agasinga okuwooma okuwuliriza ennyimba ezaasitula essaala ezo okuzituusa mu ggulu. Musisi yatambulira mu kkubo eryakolebwa amaanyi amangi ag’okusaba kwa Pawulo. Teyafuluma enjegere ze bwe zaasumulukuka n’envuba bwe zaagwa. Okusaba kwe kwamuyigiriza nti Katonda yalina ebigendererwa ebisinga ekitiibwa ekiro ekyo okusinga eddembe lye ku bubwe. Okusaba kwe n’entiisa ya musisi byali bya kuleeta obulokozi mu kkomera eryo, okuwonyezebwa obuddu n’ekkomera ly’ekibi, ekyalagibwa gy’ali okuyita mu kusumululwa kw’omubiri gwe. Obulabirizi bwa Katonda obw’amaanyi bwali buggudde oluggi lw’ekkomera lye era nga bukutudde enjegere ze ez’ekkomera, si kumuwa ddembe, wabula okuwa eddembe omukuumi w’ekkomera. Enzigi Katonda z’aggula mu bulabirizi bwe zitera okugezesa obusobozi bwaffe obw’okusigala okusinga okugenda. Kyagezesa obusobozi bwa Pawulo obw’okusigala.