Essuula 12 · eddakiika 8 ez’okusoma · eddakiika 11 ez’okuwuliriza
Okukkiriza kw’Aboonoonyi mu Kusaba
Omubuulizi omu, ebigambo bye yabuulira ebyakyusa emmeeme nnyingi, yabikkulirwa Katonda nti tegaali mabuulire ge wadde emirimu gye n’akatono, wabula okusaba kw’ow’oluganda omu ataali musomesa era atasoma, eyatuulanga ku madaala g’ekituuti ng’asaba okubuulira kubale ebibala. Kiyinza okuba bwe kityo ne gye tuli ku lunaku olwo olulibikkula byonna. Tuyinza okukkiriza, oluvannyuma lw’okukola ennyo okumala ebbanga eddene nga tukooye, nti ekitiibwa kyonna kya muzimbi mulala, okusaba kwe kwali zaabu, ffeeza n’amayinja ag’omuwendo, ate okubuulira kwaffe, bwe kuba nga tekwagendera wamu na kusaba, kuba muddo n’ebisasiro.—Omwawule C. H. Spurgeon.
Emu ku mpisa ez’enjawulo ez’okusaba bwe tusoma Endagaano Enkadde ku nsonga eno, kwe kukkiriza kw’abantu abatali batuukirivu n’abo abaali bavudde ku Katonda mu kusaba, n’obwesige obunene bwe baalina mu kusaba kw’abasajja abaasabanga ab’omu biseera ebyo. Baamanya abasajja abamu ng’abasajja b’okusaba, abakkiriza Katonda, abaali basiimibwa Katonda era abaasabanga Katonda. Baategeera abasajja bano ng’abalina obuyinza eri Katonda okuziyiza obusungu n’okununula mu kabi.
Emirundi mingi bwe baabanga mu buzibu, obusungu bwa Katonda bwe bwabanga bubatiisatiisa, era ne bwe baabanga bajjiddwako ebibonerezo olw’obutali butuukirivu bwabwe, baalaganga okukkiriza kwabwe mu kusaba nga beegayirira abasajja abaasabanga, okwegayirira Katonda aggyewo obunyiikaavu bwe era akyuse obusungu bwe obubalinako. Bwe baategeera omugaso gw’okusaba ng’ekkubo lya Katonda ery’okulokola abantu, baasabanga abasajja abaasabanga okubeegayiririra eri Katonda.
Kye kimu ku bintu eby’ekyewuunyo eby’omu biseera ebyo eby’edda nti, newaakubadde ng’abantu baava ku Katonda ne bagwa mu kibi eky’amaanyi, tebaafuuka bakafiiri wadde abatakkiriza bwe kyatuukanga ku nsonga y’okubeerawo kwa Katonda addamu okusaba. Abantu ababi baanywerera ku kukkiriza nti Katonda gyali, n’okukkiriza amaanyi g’okusaba okufuna okusonyiyibwa ebibi n’okubawonya obusungu bwa Katonda. Kirina omugaso ng’ekiraga obuyinza bw’Ekkanisa ku boonoonyi, aboonoonyi bwe bakkiriza okusaba era ne beegayirira Abakristaayo okubasabira. Kintu kya kufaako era kya bukulu, omwonoonyi ali ku ndiri ng’agenda kufa bw’ayita omusajja eyasabanga okujja ku kitanda kye okumusabira. Kirina amakulu, aboonoonyi abeenenya, nga bawulira omusango gwabwe, nga bawulira obunyiikaavu bwa Katonda, bwe basemberera ekyoto ky’ekkanisa ne bagamba nti, “Munsabire, mmwe abasajja n’abakazi abasaba.” Ekkanisa tetegeera nnyo makulu gaakyo gonna, era n’okusingawo, Ekkanisa tesiima wadde okutegeera amakulu gonna ag’okusaba, naddala ku lw’abasajja n’abakazi abatannalokolebwa abagisaba okusabira emmeeme zaabwe ezitafa. Singa Ekkanisa yali nnamu ddala eri Katonda, ng’etunula ku kabi aka ddala ak’abatannakyuka abagyetoolodde, era ng’eri mu mbeera ennungi, aboonoonyi abasingawo bandisangiddwa nga banoonya ebyoto by’Ekkanisa era nga bakaabirira abantu abasaba nti, “Musabire emmeeme yange.”
Wayinza okubaawo okusaba kungi okuyitibwa okusabira aboonoonyi, naye nga kwa bunnyogovu, kwa mukolo, kwa butongole, okutagenda wantu, okutatuuka eri Katonda, era okutatuukiriza kintu kyonna. Okuzuukuka kutandika aboonoonyi bwe banoonya okusaba kw’abantu abasaba.
Ebintu ebiwerako byeyoleka bulungi bwe tutunuulira ennaku ezo ez’Endagaano Enkadde:
Ekisooka, empisa y’aboonoonyi abaali bajeemedde Katonda ey’okukyukira, kumpi nga tebakigenderedde, abasajja abasaba okufuna obuyambi n’obuddukiro obuzibu bwe bwasembereranga, n’okusaba okusaba kwabwe olw’okuweerezebwa n’okununulibwa. “Mutusabire” gwe gwali omulanga gwabwe.
Eky’okubiri, obwetegefu abasajja abo abaasabanga bwe baalina okwanukula okwegayirira kuno n’okusaba Katonda ku lw’abo abaayagalanga kino. Ate era, tukwatibwako nnyo olw’okuba nti abasajja bano abaasabanga baabeeranga bulijjo mu mwoyo gw’okusaba era nga beetegefu buli kiseera okubuuza Katonda. Baabanga bulijjo beetegefu mu kusaba.
Eky’okusatu, tulaba obuyinza obw’ekitalo abasajja bano ab’okusaba bwe baalina eri Katonda buli lwe baamwegayiriranga. Katonda kumpi bulijjo yaddangamu mangu era yawuliranga okusaba kwabwe ku lw’abalala. Bwe kityo okwegayiririra abalala kwe kwasinga mu nnaku ezo ez’edda ez’Ekkanisa.
Kibuuzo ekisaanira okulowoozebwako ennyo, Ekkanisa ey’ennaku zino evunaanyizibwa kwenkana wa ku butakkiriza bw’aboonoonyi ab’ebiseera bino mu mugaso gw’okusaba ng’ekkubo ery’okuziyiza obusungu bwa Katonda, ery’okusonyiwa obulamu obutabala, n’ery’okununula. Ekkanisa evunaanyizibwa kwenkana wa olw’abakungubazi abatono ennyo mu Sayuuni mu biseera bino, abatafaayo ku kuyitibwa kwammwe okujja ku kyoto, era abatwala okwegayirira kwammwe nga si kikulu okujja basabirwe?
Ekyokulabirako ekisooka kye tulaba ekiraga okukkiriza kw’abantu ababi mu kusaba n’okwegayirira kwabwe omusajja wa Katonda abeegayiririre, kye ky’emisota egy’obusagwa egyasindikibwa ku Bayisirayiri. Baali batambula okuva ku lusozi Koola nga bakwata ekkubo ery’Ennyanja Emyufu, nga baagala okwetooloola ensi ya Edomu, bwe baayogera bubi ku Katonda ne ku Musa, mu ngeri eno:
“Lwaki mwatuggya mu Misiri okufiira wano mu malungu? Kubanga temuli mmere; so temuli mazzi; n’obumere buno bwe tufuna tubwetamiddwa.”
Ekintu ekyo kyanyiiza nnyo Katonda n’atuuka n’okusindika emisota egy’obusagwa mu bantu, era bangi ku bantu ba Isirayiri ne bafa.
“Abantu ne bajja awali Musa, ne bamugamba nti, ‘Twayonoona bwe twakwemulugunyiza ne twemulugunyiza ne Mukama Katonda, ne tuboogerako bubi. Tusaba weegayirire Mukama atuggyeko emisota gino.’” Musa n’asabira abantu.
Newaakubadde ng’abantu bano baali bavudde nnyo ku Katonda, era newaakubadde ng’ekibi kyabwe kyali kinene olw’okwemulugunya ku ngeri Katonda gye yabakwatamu, baali tebaggwaamu kukkiriza mu kusaba, era tebeerabira nti waaliwo omukulembeze mu Isirayiri eyalina obuyinza eri Katonda mu kusaba, era eyali asobola mu ngeri eyo okuziyiza akabi n’okubaleetera okununulibwa.
Yerobowaamu, Kabaka eyasooka ow’ebika ekkumi obwakabaka bwe bwayawulwamu, kyali kyokulabirako kirala. Kino kyali kyokulabirako kimanyiddwa nnyo olw’okuva kwe ku Katonda okwatiikirira, okwayogerwangako emirundi mingi mu byafaayo bya Isirayiri ebyaddirira, ng’“ebibi ebya Yerobowaamu mutabani wa Nebati,” era kiraga nti newaakubadde ng’obubi bwe bwali bungi nnyo mu maaso ga Katonda, teyaggwaamu kukkiriza mu maanyi g’okusaba. Kabaka ono lumu yeetulinkiriza okutwala ekifo kya kabona asinga obukulu, n’ayimirira ku mabbali g’ekyoto okwoteza obubaane. Omusajja wa Katonda n’ava mu Yuda n’alangirira ku kyoto ng’agamba nti, “Ekyoto kiryatika n’evvu lyakyo liriyiyibwa ebweru.” Kino kyanyiiza Yerobowaamu, eyalaba nti kyali kigendereddwa okumunenya mu lwatu, ye eyali agezezzaako, mu kumenya etteeka ly’Abaleevi, okwetwalira omulimu gwa kabona wa Katonda, era kabaka n’agolola omukono gwe ng’alabika ng’ayagala okukwata omusajja wa Katonda oba okumukola obubi, ng’agamba mu kiseera kye kimu abo abaali bamwetoolodde nti, “Mumukwate!”
Amangu ago Katonda n’akuba kabaka ebigenge, n’atasobola kuzza mukono gwe, era mu kiseera kye kimu ekyoto ne kyatika. Bwe yeewuunya okusukkiridde olw’ekibonerezo kino eky’amangu olw’ekibi kye, ekyajja ng’okumyansa okuva mu ggulu, era ng’atidde nnyo, n’akaabirira omusajja wa Katonda nti, “Negayiririra Mukama Katonda wo, onsabire omukono gwange guwonyezebwe.” Era kyawandiikibwa nti “Omusajja wa Katonda n’amwegayiririra eri Mukama, omukono gwe ne guddawo nga bwe gwali olubereberye.”
Ka tujjukire nti kaakano tetwetegereza mpisa z’omusajja wa Katonda ez’okusaba wadde ebyo okusaba bye kuyinza okukola, newaakubadde nga byombi biri mu maaso gaffe wano. Wabula wano tusanga nti omufuzi mu Isirayiri, eyali akoze ekibi eky’amaanyi, era eyali avudde ku Katonda, obusungu bwa Katonda bwe bumugwako, amangu ago akoowoola omusajja eyasabanga okumwegayiririra eri Katonda. Kino kyokulabirako kirala omwonoonyi eyajeemera Katonda mwe yalagira okukkiriza kwe mu maanyi g’okusaba kw’omusajja wa Katonda. Lunaku lwa nnaku mu nsi ey’Ekikristaayo, si lwokka ng’okusaba kuvunze mu Kkanisa, wabula ng’aboonoonyi tebakwatibwako nnyo eddiini y’Ekkanisa ne kiba nti tebalina kukkiriza mu kusaba era tebafaayo nnyo ku kusaba kw’abasajja abasaba.
Ekyokulabirako ekirala kiddirira kino mangu nnyo. Mutabani wa Kabaka Yerobowaamu n’alwala, n’abulako katono okufa. Era kabaka ono omubi atafaayo n’atuma mukyala we eri Akiya, nnabbi wa Katonda, amubuuze ebyandivudde mu bulwadde bw’omwana. Yagezaako okulimba nnabbi omukadde eyali kumpi okuziba amaaso, ng’ayagala obutamumanyisa nti ye ani. Naye yalina okulaba kwa nnabbi newaakubadde ng’amaaso ge gaali tegakyalaba bulungi, era amangu ago n’amutegeeza nti amumanyi. Bwe yamala okumugamba ebintu bingi eby’omugaso omunene ebikwata ku bwakabaka, n’okunenya bba nti teyakwata biragiro bya Katonda, wabula yagwa mu kusinza ebifaananyi, n’amugamba nti: “Wabula ggwe, ddayo eka. Bw’onooba wakalinnya ekigere mu kibuga kyo, omulenzi anaafa.”
Nga kya butonde kitaawe ali mu buzibu okwegayirira nnabbi asaba okufuna obuyambi! Era nga mu kyokulabirako ekyasooka, ekibi kye tekyamuziba maaso okulaba omugaso gw’okubeera n’omusajja wa Katonda okumwegayiririra. Tekyagasa kantu, nga bwe kyakakasibwa, naye kyakakasa bye twogera nti mu biseera by’Endagaano Enkadde aboonoonyi, newaakubadde nga bo bennyini baali si basajja basaba, baakkiririzanga nnyo mu kusaba kw’abasajja abasaba.
Twala ekyokulabirako kya Yokanaani, Abaana ba Isirayiri nga baakatandika obulamu bwabwe obw’obuwambe mu Babulooni. Yokanaani ne Yeremiya, n’ekibinja ekitono, baali balekeddwa mu nsi yaabwe, era Isimayiri yali yeekobaanye ku Gedaliya, gavana eyali alondeddwa okufuga ensi, n’amutta. Yokanaani n’ajja okutaasa, n’anunula abantu okuva mu mikono gya Isimayiri eyali abatwala okuva mu nsi yaabwe. Naye Yokanaani yayagala okuddukira e Misiri, ekyali kikontana n’enteekateeka ya Katonda. Mu kiseera ekyo kyennyini, n’akuŋŋaanya abantu bonna, ne bagenda eri Yeremiya n’okwegayirira okw’amaanyi:
“Tukwegayiridde, wulira okusaba kwaffe osabe Mukama Katonda wo ku lw’abantu bano bonna abafisseewo. Saba Mukama Katonda wo atubuulire gye tusaanye okulaga ne kye tusaanye okukola.”
Nga bwe kyali ku kwegayirira kwonna okulala eri abasajja abalungi okubasabira, Yeremiya n’abeegayiririra abo abaali banoonya ekkubo ettuufu, era oluvannyuma lw’ennaku kkumi eky’okuddamu ne kijja, Yeremiya n’abategeeza Katonda ky’ayagala bakole. Kwali kubagamba nti tebaserengeta Misiri, wabula basigale mu Yerusaalemi ne mu bitundu ebigyetoolodde; naye abantu ne Yokanaani ne balyamu Yeremiya olukwe, ne bagaana okukola Katonda kye yali abagambye ng’addamu okusaba. Naye ekyo tekyakyusa nti baalina okukkiriza mu kusaba ne mu basajja abasaba.
Ekyokulabirako ekirala kiyinza okwetegerezebwa ng’ekiraga amazima g’ebyo bye twogera nti aboonoonyi baalina okukkiriza mu kusaba mu biseera by’Endagaano Enkadde, ne kikakasa mu ngeri etali ya butereevu obukulu bw’okusaba mu nnaku ezo; kubanga mazima okusaba kuteekwa okuba nga kwalina ekifo ekikulu era obwetaavu bwakwo nga butegeerebwa bonna, aboonoonyi bennyini bwe baakkiriza omugaso gwakwo n’obwetaavu bwakwo mu bikolwa byabwe. Mazima singa aboonoonyi baawa obujulirwa ku mugaso gwakwo, era mu kiseera ekyo ne balaga obwetaavu bwabwe obw’okusaba, ne bwe kwali kusaba kwa muntu mulala, abantu b’Ekkanisa ab’ennaku zino basaanidde okuwulira ennyo obwetaavu bwakwo, era basaanidde okuba n’okukkiriza okw’amaanyi mu kusaba ne mu mugaso gwakwo. Era mazima singa abasajja ab’omu biseera by’Endagaano Enkadde baali basajja ba kusaba bwe batyo, era nga baali bamanyiddwa bwe batyo ng’abasajja abasaba, kale mu nnaku zino ez’omukisa, abasajja Abakristaayo basaanidde okwewaayo ennyo eri okusaba ne kiba nti nabo bamanyibwa wonna ng’abasajja abasaba.
Zeddekiya yali kabaka wa Yuda ng’obuwambe bw’abantu ba Katonda butandika. Ye yali afuga obwakabaka Yerusaalemi bwe yazingizibwa Kabaka w’e Babulooni. Era mu kiseera ekyo kyennyini Zeddekiya n’atuma abasajja babiri abalonde eri Yeremiya ng’agamba nti: “Tubuulize kaakano ku Mukama kubanga Nebukadduneeza kabaka w’e Babulooni atulumbye. Oboolyawo Mukama anatukolera ekyamagero ng’edda, Nebukadduneeza n’atuleka.”
Era Katonda n’agamba Yeremiya ng’addamu okubuuza kuno ky’alina okukola, n’ekigenda okubaawo; naye nga bwe kyali mu kyokulabirako ekirala, ekya Yokanaani, Zeddekiya n’atabeera mwesigwa, era n’atakola Katonda bye yalagira Yeremiya okumugamba. Mu kiseera kye kimu kyakakasa awatali kubuusabuusa nti Zeddekiya yali tannaggwaamu kukkiriza mu kusaba ng’ekkubo ery’okutegeera ebirowoozo bya Katonda, era tekyamukyusa mu kukkiriza kwe mu maanyi g’okusaba kw’omusajja eyasabanga.
Mazima ddala okusaba kuteekwa okuba nga kwalina ekifo ekisinga obukulu mu byafaayo byonna eby’Endagaano Enkadde, ng’abasajja ba Katonda si be bokka abaali bamanyiddwa olw’empisa zaabwe ez’okusaba, wabula n’abasajja abaava ku Katonda ne batabeera beesigwa nabo baawa obujulirwa ku mugaso gwakwo nga beegayirira abasajja ab’okusaba okubeegayiririra. Kino kyeyoleka nnyo mu byafaayo by’Endagaano Enkadde ne kiba nti tewali musomi yenna omwegendereza ow’ebyawandiikibwa bino eby’edda ayinza kulemwa kukizuula n’okukitegeera.