Essuula 2 · eddakiika 23 ez’okusoma · eddakiika 29 ez’okuwuliriza
Ebitundu 8-14
8. Mu Agusito eyaddirira, nnanyumya ebbanga ddene ne Arvid Gradin, mu Bugirimaani. Bwe yamala okunnyonnyola bye yali ayiseemu, ne mmusaba ampe, mu buwandiike, amakulu g’“obukakafu obujjuvu obw’okukkiriza,” n’abiwandiika mu bigambo bino:—
_Requies in sanguine Christi; firma fiducia in Deum, et persuasio de gratia divina; tranquillitas mentis summa, atque serenitas et pax; cum absentia omnis desiderii carnalis, et cessatione peccatorum etiam internorum.
“Okuwummulira mu musaayi gwa Kristo; okwesiga Katonda okunywevu, n’okukakasa nti akusiima; obukkakkamu bw’omutima obusingayo, n’obuteefu, n’emirembe, awamu n’okununulibwa mu buli kwegomba kwa mubiri, n’okukoma kw’ebibi byonna, ne bw’ebiba eby’omunda.”
Guno gwe mulundi ogwasooka okuwulira okuva ku muntu omulamu yenna, ekyo kye nnali nsoose okuyiga nze kennyini okuva mu bigambo bya Katonda, era kye nnali nsaba, (wamu n’akabinja akatono ak’emikwano gyange,) era kye nnali nsuubira, okumala emyaka egiwerako.
9. Mu 1739, nze ne muganda wange twafulumya ekitabo eky’“Ennyimba n’Ebitontome Ebitukuvu.” Mu bingi ku byo twalangirira endowooza zaffe n’amaanyi era mu lwatu. Bwe kiti, ku lupapula 24,—
Kyusa omugga gwonna ogw’obutonde bwaffe;
Ebikolwa byaffe byonna bigende
Gy’oli, ensibuko yaabyo; okwagala kwo kubikulembere,
Ekitiibwa kyo kibe enkomerero.
Olwo ensi eribeera madaala agalinnya mu ggulu;
Okuwulira kwaffe kulitulaga ekkubo;
Ebitonde byonna birituleeta gy’oli,
Era byonna bye tuloza bibe Katonda.
Ate,—
Mukama, nnyambaza amaanyi g’Omwoyo wo,
Kubanga nnayitibwa erinnya lyo ekkulu:
Mu ggwe ebirowoozo byange ebibungeeta bigatte,
Ggwe obe ekigendererwa ky’emirimu gyange gyonna:
Okwagala kwo kumbeere ennaku zange zonna,
Era omulimu gwange gwokka gubeere kukutendereza. (Olupapula 122.)
Ate,—
Nga nkwegomba nnyo nsaba era mpejjawejja,
Etteeka ery’obwakatonda ery’amaanyi ennyo,
Linsika n’okuwaliriza okunyuvu,
Okutuusa emmeeme yange yonna etukuziddwa lw’eneeba yiyo;
Nga nnyikiddwa mu nnyanja ey’obuziba bw’Obwakatonda,
Era nga mbuze mu bugazi bwo obutakoma! (Olupapula 125.)
Omulundi omulala,—
Adamu ow’omu ggulu, obulamu obw’obwakatonda,
Kyusa obutonde bwange bufuuke bubwo;
Tambula era bunye mu mmeeme yange yonna,
Gikozese era ogijjuze yonna. (Olupapula 153.)
Kyandibadde kyangu okujuliza ebitundu ebirala bingi ebyogera ekintu kye kimu. Naye bino bimala okulaga, awatali kuwakanyizibwa, endowooza zaffe bwe zaali mu kiseera ekyo.
10. Akatabo akaasooka ke nnawandiika nga kagendereddwamu ddala ensonga eno kaafulumizibwa ku nkomerero y’omwaka guno. Waleme kubaawo n’omu asooka okukakyawa nga tannakasoma, ne nkatuuma omutwe ogutaliiko ludda gwe gukwatako ogugamba nti “Empisa z’Omumetodisiti.” Mu kano nnannyonnyola Omukristaayo atuukiridde, nga ku ntandikwa ndiddeko nti, “Si nti mmaze okufuna.” Ekitundu kyako nkigattako wano awatali kukyusa kintu:—
“Omumetodisiti ye muntu ayagala Mukama Katonda we n’omutima gwe gwonna, n’emmeeme ye yonna, n’amagezi ge gonna, n’amaanyi ge gonna. Katonda ge masanyu g’omutima gwe, era kye kyegombebwa ky’emmeeme ye, ekikaaba obutayosa nti, ‘Ani gwe nnina mu ggulu, wabula ggwe? Era tewali na kimu ku nsi kye neetaaga bwe mba naawe.’ Katonda wange era byonna byange! ‘Ggwe maanyi g’omutima gwange, era ggwe mugabo gwange emirembe gyonna.’ N’olwekyo musanyufu mu Katonda; weewaawo, musanyufu bulijjo, kubanga alina mu ye ensulo y’amazzi agakulukuta okutuuka ku bulamu obutaggwaawo, era agabooga emmeeme ye n’emirembe n’essanyu. Okwagala okutuukiridde bwe kumaze okugoba okutya, asanyuka ennaku zonna. Weewaawo, essanyu lye lijjuvu, era amagumba ge gonna gakaaba nti, ‘Atenderezebwe Katonda era Kitaawe wa Mukama waffe Yesu Kristo, olw’okusaasira kwe okungi eyanzaala omulundi ogwokubiri mu ssuubi eddamu ery’obusika obutavunda era obutaliiko bbala, obunterekeddwa mu ggulu.’
“Era oyo alina essuubi lino, erijjudde obutafa bwe lityo, mu buli kintu yeebaza, kubanga amanyi nti kino (kyonna kye kiba) Katonda ky’amwagaliza mu Kristo Yesu. N’olwekyo byonna abifuna okuva gy’ali n’essanyu, ng’agamba nti, ‘By’ayagala Mukama birungi;’ era oba agaba oba aggyawo, nga yeebaza erinnya lya Mukama mu ngeri y’emu. Oba mu kuwummula oba mu bulumi, oba mu bulwadde oba mu bulamu obulungi, oba mu bulamu oba mu kufa, yeebaza okuva mu ntobo y’omutima Oyo abisengeka olw’obulungi; gwe yakwasa ddala omubiri gwe n’emmeeme ye mu mikono gye, ’ng’omu mikono gy’Omutonzi omwesigwa.’ N’olwekyo ’teyeeraliikirira kintu na kimu,’ kubanga ‘yamutwalira byonna bye yeeraliikirira, Oyo amufaako;’ era ‘mu buli kintu’ amwesigama, ng’amaze ‘okumutegeeza bye yeetaaga n’okwebaza.’
“Kubanga ddala ‘asaba obutayosa;’ buli kiseera olulimi lw’omutima gwe luno, ‘Akamwa kange kali gy’oli, wadde nga tekaliiko ddoboozi; era okusirika kwange kwogera naawe.’ Omutima gwe gusituliddwa eri Katonda buli kiseera, ne mu buli kifo. Mu kino tewali muntu wadde ekintu ekimulemesa, n’okusinga ennyo ekimusalako. Mu kwekweka oba mu bantu, mu kiseera eky’eddembe, mu mirimu, oba mu kunyumya, omutima gwe buli kiseera guli ne Mukama. Oba agalamira, oba agolokoka, ‘Katonda ali mu birowoozo bye byonna:’ Atambula ne Katonda obutayosa; ng’eriiso ery’okwagala ery’emmeeme ye liri ku ye, era buli wantu ‘ng’alaba Oyo atalabika.’
“Era bw’ayagala Katonda, ‘ayagala muliraanwa we nga bwe yeeyagala yekka;’ ayagala buli muntu ng’emmeeme ye ye. Ayagala abalabe be, weewaawo, n’abalabe ba Katonda. Era bwe kiba nti tasobola ‘kukola bulungi abo abamukyawa,’ tayosa ‘kubasabira,’ newakubadde nga bagaana okwagala kwe, era nga bakyali ‘bamukozesa bubi, era nga bamuyigganya.’
“Kubanga ‘alina omutima omulongoofu.’ Okwagala kulongoosezza omutima gwe okuva mu buggya, mu ttima, mu busungu, ne mu buli mpisa etaliimu kisa. Kumunaazizzaako amalala, mwe ‘muva empaka zokka;’ era kaakano ‘ayambadde omwoyo ogusaasira, n’ekisa, n’obuwombeefu, n’obuteefu, n’obugumiikiriza.’ Era ddala buli nsonga eyinza okuleeta empaka ku ludda lwe esaliddwako. Kubanga tewali ayinza kumuggyako ky’ayagala, kubanga ‘tayagala nsi, wadde eby’ensi;’ naye ‘okwegomba kwe kwonna kuli eri Katonda, n’eri okujjukira erinnya lye.’
“Ng’ekikwatagana n’okwegomba kwe kuno okumu, kye kigendererwa kye kino ekimu eky’obulamu bwe; kwe kugamba, ‘okukola, si by’ayagala ye, wabula Oyo eyamutuma by’ayagala.’ Ekigendererwa kye ekimu buli kiseera ne mu buli kifo, si kwesanyusa yekka, wabula kusanyusa Oyo emmeeme ye gw’eyagala. Alina eriiso eddamu; era kubanga ‘eriiso lye ddamu, omubiri gwe gwonna gujjula omusana. Gwonna musana, ng’ekitangaala eky’ettaala bwe kimulisa ennyumba.’ Katonda yekka y’afuga; byonna ebiri mu mmeeme ‘butukuvu eri Mukama.’ Tewali kunyeenya kwonna mu mutima gwe okutali nga by’ayagala bwe biri. Buli kirowoozo ekijja kimusonga, era kiri mu ‘kugondera etteeka lya Kristo.’
“Era omuti gumanyibwa olw’ebibala byagwo. Kubanga, nga bw’ayagala Katonda, bw’atyo ’akwata ebiragiro bye;’ si ebimu byokka, oba ebisinga obungi, wabula byonna, okuva ku kisinga obutono okutuuka ku kisinga obunene. Tamatira ‘kukwata mateeka gonna n’asobyako erimu,’ naye mu byonna alina ‘omwoyo omulongoofu eri Katonda, n’eri abantu.’ Kyonna Katonda ky’agaana, akyewala; kyonna Katonda ky’alagira, akikola. ‘Adduka mu kkubo ly’ebiragiro bya Katonda,’ kaakano Ye ng’asumuludde omutima gwe. Kye kitiibwa kye era lye ssanyu lye okukola bw’atyo; ye ngule ye eya buli lunaku ey’okusanyuka, okukola ‘Katonda by’ayagala ku nsi, nga bwe bikolebwa mu ggulu.’
“Ebiragiro bya Katonda byonna bw’atyo abikwata, era n’amaanyi ge gonna; kubanga obuwulize bwe bwenkana okwagala kwe, ensibuko mwe buva. N’olwekyo, bw’ayagala Katonda n’omutima gwe gwonna, amuweereza n’amaanyi ge gonna; obutayosa awaayo emmeeme ye n’‘omubiri gwe nga ssaddaaka ennamu, entukuvu, esanyusa Katonda;’ nga yeewaayo ddala awatali kwesigaliza, ye kennyini, byonna by’alina, ne byonna by’ali, olw’ekitiibwa kye. Ebitone byonna by’alina, abikozesa obutayosa nga Mukama we bw’ayagala; buli maanyi na buli busobozi bw’emmeeme ye, na buli kitundu ky’omubiri gwe.
“N’olwekyo, ‘buli ky’akola, byonna biba lwa kitiibwa kya Katonda.’ Mu mirimu gye gyonna egya buli ngeri, takoma ku kukigenderera kyokka, ekitegeezebwa mu kubeera n’eriiso eddamu, wabula akituukako ddala; emirimu gye n’okuwummula kwe, awamu n’okusaba kwe, byonna biweereza ekigendererwa kino ekikulu. Oba ‘atudde mu nnyumba, oba atambula mu kkubo,’ oba agalamira, oba agolokoka, mu byonna by’ayogera oba by’akola, atumbula omulimu gumu ogw’obulamu bwe. Oba ayambala engoye ze, oba akola, oba alya n’anywa, oba yeewummuza okuva ku mirimu egimukooya ennyo, byonna bigenderera okukuza ekitiibwa kya Katonda, okuyita mu mirembe n’okwagaliza abantu ebirungi. Etteeka lye erimu eritakyuka lye lino: ‘Na buli kye munaakolanga mu kigambo oba mu kikolwa, byonna mubikolenga mu linnya lya Mukama waffe Yesu nga muyita mu ye okwebaza Katonda Kitaffe.’
“So n’empisa z’ensi tezimulemesa n’akatono ’ okudduka embiro ezaamutegekerwa.’ N’olwekyo tayinza ‘kweterekera byabugagga ku nsi,’ okusinga bw’ayinza okuteeka omuliro mu kifuba kye. Tayinza kwogera bubi ku muliraanwa we, okusinga bw’ayinza okulimba ku lwa Katonda oba ku lw’omuntu. Tayinza kwogera kigambo kitaliimu kisa ku muntu yenna; kubanga okwagala kukuuma oluggi lw’emimwa gye. Tayinza ‘kwogera bigambo bya bwereere; tewali kunyumya kuvundu’ ‘kuva mu kamwa ke;’ nga bwe biri byonna ebitali ‘birungi okuzimba,’ ebitasaana ‘kugasa abo ababiwulira.’ Naye ’buli kirongoofu, buli kyagalibwa, buli kyogerwako’ mu butuufu ‘obulungi,’ ekyo ky’alowooza, ky’ayogera, era ky’akola, ’ng’ayonjeza okuyigiriza kwa Katonda Omulokozi waffe mu byonna.’”
Bino bye bigambo byennyini mwe nnasooka okulangirira mu bujjuvu endowooza zange ku kutuukirira okw’Ekikristaayo. Era si kyangu okulaba, (1.) Nti kino kye kifo kyennyini kye nnagenderera ebbanga lyonna okuva mu mwaka 1725; era n’amaanyi agasingako okuva mu mwaka 1730, bwe nnatandika okubeera homo unius libri, “omuntu ow’ekitabo kimu,” nga sifaayo ku kirala kyonna, bw’ogeraageranya, okuggyako Bayibuli? Si kyangu okulaba, (2.) Nti eno ye njigiriza yennyini gye nzikiriza era gye njigiriza leero; nga sigasseeko nsonga n’emu, ku butukuvu obw’omunda wadde obw’okungulu bwe nnalwanirira emyaka amakumi asatu mu munaana egiyise? Era y’emu gye nneyongedde okuyigiriza, ku bw’ekisa kya Katonda, okuva mu kiseera ekyo okutuusa kaakano; nga bwe kirirabika eri buli muntu atasaliriza okuva mu bitundu ebigattiddwako wammanga.
11. Simanyi nti waliwo omuwandiisi yenna eyawakanyizza akatabo ako okutuusa leero; era okumala ekiseera, saasanga kuwakanyizibwa kungi ku nsonga eyo, waakiri, si okuva ku bantu abassa omwoyo ku by’eddiini. Naye oluvannyuma lw’ekiseera, okukaaba ne kugolokoka, era, ekyanneewuunyisa katono, mu bantu ab’eddiini, abaagamba, si nti nnannyonnyola okutuukirira obubi, wabula nti “tewali kutuukirira ku nsi;” weewaawo, ne batulumba n’amaanyi nze ne muganda wange olw’okugamba ekikontana n’ekyo. Twali tetusuubira kulumbibwa bwe kutyo okw’amaanyi okuva ku bano; naddala kubanga twali bannyonnyofu ku kuweebwa obutuukirivu olw’okukkiriza, era nga twegendereza okuwa obulokozi bwonna ekisa kya Katonda kyokka. Naye ekyasinga okutwewuunyisa, kwe kugambibwa nti “tuswaza Kristo,” olw’okugamba nti “alokolera ddala;” olw’okulwanirira nti alifuga mu mitima gyaffe yekka, era alifuga byonna bimugondere.
12. Ndowooza nti kyali ku nkomerero y’omwaka 1740, bwe nnanyumya ne Dr. Gibson, eyali Omulabirizi w’e London mu kiseera ekyo, e Whitehall. Yambuuza kye ntegeeza ku kutuukirira. Ne mmugamba awatali kukweka wadde okwesigaliza. Bwe nnamala okwogera, n’agamba nti, “Omwami Wesley, bwe kiba nti kino kyokka ky’otegeeza, kifulumye eri ensi yonna. Olwo omuntu yenna bw’aba ayinza okuwakanya ky’oyogera, kimugguliddwawo.” Ne mmuddamu nti, “Mukama wange, nja kukikola;” era bwe ntyo ne mpandiika era ne nfulumya obubaka ku kutuukirira okw’Ekikristaayo.
Mu bwo nnagezaako okulaga, (1.) Mu makulu ki Abakristaayo mwe batali, (2.) Mu makulu ki mwe bali, abatuukiridde.
“(1.) Mu makulu ki mwe batali. Tebatuukiridde mu kumanya. Tebaawukana na butamanya, nedda, wadde okukola ensobi. Tetulina kusuubira muntu yenna mulamu kubeera atasobya, okusinga bwe tusuubira okubeera amanyi byonna. Tebaawukana na bunafu, ng’obunafu oba obulwa mu kutegeera, oba okwanguwa okutali kwa bulijjo oba obuzito mu kulowooza. Obwa ngeri endala bwe buno: okwogera ebitasaana, n’okwatula ebigambo mu ngeri etali nnungi; era omuntu ayinza okugattako obunafu obulala lukumi obutaliiko mannya, oba mu kunyumya oba mu nneeyisa. Okuva mu bunafu ng’obwo tewali awonyezebwa ddala okutuusa emyoyo gyabwe lwe gikomawo eri Katonda; era tetuyinza kusuubira okutuusa olwo okuwonyezebwa ddala okukemebwa; kubanga ‘omuddu tasinga mukama we.’ Naye ne mu makulu gano tewali kutuukirira kwa nkomeredde ku nsi. Tewali kutuukirira kwa madaala, tewali kutakkiriza kweyongera obutayosa.
“(2.) Kale mu makulu ki mwe batuukiridde? Mwetegereze, kaakano tetwogera ku baana abawere mu Kristo, wabula ku Bakristaayo abakuze. Naye n’abaana abawere mu Kristo batuukiridde okutuuka n’okuba nga tebakola kibi. Kino Yokaana Omutukuvu akyogera mu lwatu; era tekiyinza kuwakanyizibwa olw’ebyokulabirako eby’Endagaano Enkadde. Kubanga, kiki, singa abo abaasinga obutukuvu mu Bayudaaya ab’edda oluusi baakolanga ekibi? Tetuyinza kuggya mu ekyo nti ‘Abakristaayo bonna bakola era bateekwa okukola ekibi ebbanga lyonna lye bamala nga balamu.’
“Naye Ebyawandiikibwa tebigamba nti, ‘Omuntu omutuukirivu ayonoona emirundi musanvu buli lunaku?’ Tebigamba bwe bityo. Ddala bigamba nti, ‘Omuntu omutuukirivu agwa emirundi omusanvu.’ Naye kino kintu kirala ddala; kubanga, Ekisooka, ebigambo, buli lunaku, tebiri mu kyawandiikibwa. Eky’okubiri, wano tewali kwogera ku kugwa mu kibi n’akatono. Ekyogerwako wano, kwe kugwa mu kubonaabona okw’ensi eno.
“Naye awalala Sulemaani agamba nti, ‘Tewali muntu atakola kibi.’ Awatali kubuusabuusa bwe kyali bwe kityo mu nnaku za Sulemaani; weewaawo, era okuva ku Sulemaani okutuuka ku Kristo mu kiseera ekyo tewaaliwo muntu atakola kibi. Naye embeera y’abo abaali wansi w’amateeka ne bw’eba yali etya, tuyinza okugamba awatali kutya, wamu ne Yokaana Omutukuvu, nti, okuva enjiri lwe yaweebwa, ‘oyo eyazaalibwa Katonda takola kibi.’
“Enkizo z’Abakristaayo tezirina kupimibwa n’akatono n’ebyo Endagaano Enkadde by’ewandiika ku abo abaali wansi w’enteekateeka y’Ekiyudaaya; kubanga kaakano ebiseera bituuse, Omwoyo Omutukuvu kaakano aweereddwa, obulokozi obukulu obwa Katonda kaakano buleeteddwa eri abantu olw’okubikkulirwa kwa Yesu Kristo. Obwakabaka obw’omu ggulu kaakano buteekeddwawo ku nsi, Omwoyo wa Katonda bwe yayogerako mu biseera eby’edda, (Dawudi tali wala nnyo okuba ekyokulabirako oba omutindo gw’okutuukirira okw’Ekikristaayo,) ’Abo abasembayo obunafu ku lunaku olwo babeere nga Dawudi, era ennyumba ya Dawudi ebeere ng’ennyumba ya Katonda, nga malayika wa Mukama abakulembeddemu.’ (Zekkaliya 12:8.)
’‘Naye Abatume bennyini baakola ekibi; Peetero olw’obunnanfuusi, Pawulo olw’empaka ze ez’amaanyi ne Balunabba. Ka tugambe nti baakikola, onoowakana bw’oti: ‘Bwe kiba nti Abatume babiri baakola ekibi omulundi gumu, olwo Abakristaayo abalala bonna, mu mirembe gyonna, bakola era bateekwa okukola ekibi ebbanga lyonna lye bamala nga balamu ?’ Nedda, Katonda atuwonye okwogera bwe tutyo. Tewaali kiwaliriza kibi kye baatikkibwa; ekisa kya Katonda ddala kyali kibamala. Era kitumala naffe leero.
“Naye Yakobo Omutukuvu agamba nti, ‘Ffenna tusobya mu ngeri nnyingi.’ Kituufu; naye ani ayogerwako wano? Kale, abo ‘abayigiriza abangi’ Katonda be yali tatumye; si Omutume yennyini, wadde Omukristaayo yenna ow’amazima. Nti mu kigambo ffe, ekikozesebwa mu ngeri y’okwogera eya bulijjo mu biwandiiko ebirala byonna awamu n’ebyo ebyaluŋŋamizibwa, Omutume teyandisobodde n’akatono kwegattamu yekka, wadde omukkiriza omulala yenna ow’amazima, kirabika, Ekisooka, okuva mu lunyiriri olw’omwenda, ‘Olulimi tulukozesa okutendereza Katonda, ate era lwe tukolimiza abantu.’ Mazima si ffe Abatume! si ffe abakkiriza! Eky’okubiri, okuva mu bigambo ebikulembera ekyawandiikibwa: ‘Abooluganda, abayigiriza tebasaanye kubeera bangi mu mmwe,’ ‘kubanga mukimanyi nga ffe tulisalirwa omusango munene okusinga abalala. Kubanga ffenna tusobya mu ngeri nnyingi.’ Ffe! Baani? Si Abatume wadde abakkiriza ab’amazima, wabula abo abaali ‘bagenda kusalirwa omusango munene,’ olw’ebisobyo ebyo ebingi. Weewaawo, Eky’okusatu, olunyiriri lwennyini lukakasa nti, ‘ffenna tusobya,’ tekiyinza kwogerwa ku bantu bonna wadde ku Bakristaayo bonna. Kubanga mu lwo amangu ddala wajjawo okwogera ku muntu ‘atasobya,’ nga ffe abaasooka okwogerwako bwe baasobyanga; n’olwekyo ayawulibwa ku bo mu lwatu, era n’ayitibwa ‘omuntu eyatuukirira.’
“Naye Yokaana Omutukuvu yennyini agamba nti, ‘Bwe twogera nti tetulina kibi, twerimba ffekka;’ era, ‘Bwe twogera nti tetwonoonanga, tumufuula mulimba, n’ekigambo kye tekiba mu ffe.’
“Nziramu nti, (1.) Olunyiriri olw’ekkumi lunyweza amakulu g’olw’omunaana: ‘Bwe twogera nti tetulina kibi,’ mu lusooka, kinnyonnyolwa ‘Bwe twogera nti tetwonoonanga,’ mu lunyiriri oluddako. (2.) Ensonga gye tutunuulira si eri nti twali twonoonye oba tetwonoonanga emabega; era tewali lunyiriri ku zino olugamba nti twonoona, oba nti tukola ekibi kaakano. (3.) Olunyiriri olw’omwenda lunnyonnyola olw’omunaana n’olw’ekkumi: ‘Naye bwe twatula ebibi byaffe, ye mwesigwa era mutuukirivu okutusonyiwa ebibi byaffe, n’okutunaazaako obutali butuukirivu bwonna.’ Nga gy’obeera agambye nti, ‘Nsoose okukakasa nti, Omusaayi gwa Kristo gunaazaako buli kibi.’ So tewali muntu ayinza kugamba nti, ‘Sigwetaaga; sirina kibi kya kunaazibwako.’ ‘Bwe twogera nti tetulina kibi, nti ‘tetwonoonanga, twerimba ffekka,’ era tufuula Katonda mulimba: Naye ‘bwe twatula ebibi byaffe, ye mwesigwa era mutuukirivu,’ si ‘okutusonyiwa ebibi byaffe’ kyokka, wabula n’‘okutunaazaako obutali butuukirivu bwonna,’ tulyoke ‘tugende tuleme kwonoona nate.’ N’olwekyo, nga tukwatagana n’enjigiriza ya Yokaana Omutukuvu, era n’amakulu gonna ag’Endagaano Empya, tunyweza ekisalibwawo kino: Omukristaayo atuukiridde okutuuka n’okuba nti takola kibi.
“Eno y’enkizo ey’ekitiibwa eya buli Mukristaayo, weewaawo, ne bw’aba nga mwana muwere bubeezi mu Kristo. Naye ku Bakristaayo abakuze bokka kwe kuyinza okwogerwa nti batuukiridde mu makulu nga gano, nti, Eky’okubiri, bawonyezebwa ebirowoozo ebibi n’empisa embi. Ekisooka, okuva mu birowoozo ebibi oba eby’ekibi. Ddala, byandivudde wa? ‘Mu mutima gw’omuntu,’ bwe biba nga biriwo, ‘mwe muva ebirowoozo ebibi.’ N’olwekyo, omutima bwe guba nga tegukyali mubi, olwo ebirowoozo ebibi tebikyava mu gwo: Kubanga ‘omuti omulungi tegusobola kubala bibala bibi.’
“Era nga bwe bawonyezebwa ebirowoozo ebibi, bwe batyo ne mu mpisa embi. Buli omu ku bano ayinza okugamba, wamu ne Pawulo Omutukuvu, nti, ‘Nnakomererwa wamu ne Kristo; naye ndi mulamu; si nze nate, wabula Kristo ye mulamu mu nze;’—ebigambo ebinnyonnyola mu lwatu okununulibwa mu kibi eky’omunda awamu n’eky’okungulu. Kino kyogerwa mu ngeri ey’okugaana, ‘Siri mulamu,’ obutonde bwange obubi, omubiri gw’ekibi, buzikiriziddwa; era mu ngeri ey’okukakasa, ‘Kristo ye mulamu mu nze,’ era n’olwekyo byonna ebitukuvu, n’ebituukirivu, n’ebirungi. Ddala, byombi bino, ‘Kristo ye mulamu mu nze,’ ne, ‘Siri mulamu,’ bigattiddwa awatali kwawukana. Kubanga omusana gussa kimu gutya n’ekizikiza, oba Kristo ne Beriyali?
“N’olwekyo, Oyo abeera mu Bakristaayo bano ‘yalongoosa emitima gyabwe olw’okukkiriza;’ n’okutuuka n’okuba nti buli alina Kristo mu ye, ’essuubi ery’ekitiibwa, yeerongoosa nga ye bw’ali omulongoofu.’ Alongooseddwa okuva mu malala; kubanga Kristo yali muwombeefu mu mutima: Mulongoofu okuva mu kwegomba ne mu kwekkiririzaamu yekka; kubanga Kristo yayagalanga kukola kyokka Kitaawe ky’ayagala: Era mulongoofu okuva mu busungu, mu makulu ag’ekigambo aga bulijjo; kubanga Kristo ’yali muteefu era mukkakkamu. Ŋŋamba nti, mu makulu ag’ekigambo aga bulijjo; kubanga asunguwalira ekibi, ng’ate anakuwalira omwonoonyi. Awulira obutasiima ku buli kisobyo ekikolwa Katonda, naye omusobya amulaga kusaasira kwokka okw’ekisa.
“Bw’atyo Yesu bw’alokola abantu be mu bibi byabwe, si mu bibi eby’okungulu byokka, wabula mu bibi eby’emitima gyabwe. ‘Kituufu,’ abamu bagamba, ‘naye si okutuusa okufa, si mu nsi muno.’ Nedda, Yokaana Omutukuvu agamba nti, ‘Mu kino okwagala kwaffe mwe kutuukirizibwa, tulyoke tubeere n’obuvumu ku lunaku olw’okusalirako omusango; kubanga nga ye bw’ali, naffe bwe tuli mu nsi muno.’ Omutume wano, awatali kuwakanyizibwa kwonna, ayogera ku ye kennyini ne ku Bakristaayo abalala abalamu, b’agamba mu lwatu nti, si mu kufa kwokka oba oluvannyuma lw’okufa, wabula ’ mu nsi muno,’ bali ‘nga Mukama waabwe.’
“Ebigambo bye mu ssuula esooka bikwatagana ddala n’ekyo: ‘Katonda gwe musana, era mu ye temuli kizikiza n’akatono. Bwe tutambulira mu musana nga ye bw’ali omusana, tussa kimu ffekka na ffekka, n’omusaayi gwa Yesu Kristo Omwana we gutunaazaako buli kibi.’ Era nate: ’Naye bwe twatula ebibi byaffe, ye mwesigwa era mutuukirivu okutusonyiwa ebibi byaffe, n’okutunaazaako obutali butuukirivu bwonna.’ Kale, kyeyoleka nti, Omutume wano ayogera ku kununulibwa okukolebwa mu nsi muno: Kubanga tagamba nti, Omusaayi gwa Kristo gulitunaazaako, (mu ssaawa ey’okufa, oba ku lunaku olw’okusalirako omusango,) wabula ‘gutunaazaako,’ mu kiseera kino, ffe Abakristaayo abalamu ‘buli kibi.’ Era kyeyoleka mu ngeri y’emu nti, bwe wabaawo ekibi kyonna ekisigaddewo, tetunaaziddwako ‘buli’ kibi. Bwe wabaawo obutali butuukirivu bwonna obusigadde mu mmeeme, tenaaziddwako ‘obutali butuukirivu, bwonna. So tewabaawo agamba nti kino kikwata ku kuweebwa obutuukirivu kwokka, oba ku kutunaazaako omusango gw’ekibi: Ekisooka, kubanga kino kwe kutabula ekyo Omutume ky’ayawula mu lwatu, asooka okwogera, ’okutusonyiwa ebibi byaffe, n’oluvannyuma ‘okutunaazaako obutali butuukirivu bwonna.’ Eky’okubiri, kubanga kino kwe kugamba nti obutuukirivu tubuweebwa olw’ebikolwa, mu makulu agasingayo amaanyi; kwe kufuula obutukuvu bwonna obw’omunda, awamu n’obw’okungulu bwonna, ekiteekwa okusooka okuweebwa obutuukirivu. Kubanga okunaazibwa kuno okwogerwako bwe kuba nga si kulala wabula okutunaazaako omusango gw’ekibi, olwo tetunaaziddwako musango, kwe kugamba, tetuweereddwa butuukirivu, okuggyako nga tutambula ’mu musana, nga ye bw’ali mu musana.’ Kale kisigadde nti, Abakristaayo balokolebwa mu nsi muno mu buli kibi, mu butali butuukirivu bwonna; nti kaakano batuukiridde mu makulu nga gano, nti tebakola kibi, era bawonyezebwa ebirowoozo ebibi n’empisa embi.”
Tekyandisobose, okwogera okw’engeri eno, okwawakanya butereevu endowooza eyagalibwa ennyo abangi, abaali batwalibwa abalala, era oboolyawo nga nabo bennyini beetwala, okubeera ku Bakristaayo abasinga obulungi, (so nga, bino bwe biba bwe biri, tebaali Bakristaayo n’akatono,) obutanyiiza bantu nnyo. N’olwekyo, ennyiriri nnyingi ez’okuddamu oba ez’okunenya zaali zisuubirwa; naye ne nnemererwa mu ngeri ennungi. Simanyi nti waliwo n’emu eyalabika; bwe ntyo ne neeyongera mu kkubo lyange mu mirembe.
13. Oluvannyuma lw’ekiseera kitono, ndowooza mu biseera by’omusana, 1741, ne tufulumya ekitabo eky’okubiri eky’Ennyimba. Olw’okuba enjigiriza yali ekyategeerwa bubi nnyo, era n’olwekyo ng’eyogerwako bubi, ne ndaba nga kyetaagisa okwongera okunnyonnyola ku nsonga eno; ekyakolebwa mu nnyanjula yaakyo bwe kiti :—
“Ekirabo kino ekikulu ekya Katonda, obulokozi bw’emmeeme zaffe, si kirala wabula ekifaananyi kya Katonda ekiggya ekyolebwa ku mitima gyaffe. Kwe ‘kufuulibwa abaggya kw’abakkiriza mu mwoyo gw’ebirowoozo byabwe, nga bafaanana Oyo eyabatonda.’ Katonda kaakano ateeka ‘embazzi ku kikolo ky’omuti, ng’alongoosa emitima gyabwe olw’okukkiriza,’ era ‘ng’alongoosa ebirowoozo byonna eby’emitima gyabwe olw’okuluŋŋamya kw’Omwoyo we Omutukuvu.’ Bwe balina essuubi lino, nti baliraba Katonda nga bw’ali, ‘beerongoosa nga ye bw’ali omulongoofu,’ era ‘batukuvu, nga oyo eyabayita bw’ali omutukuvu, mu mpisa zonna.’ Si nti bamaze okufuna byonna bye balifuna, oba nti bamaze okutuukirira mu makulu gano. Naye buli lunaku ‘beeyongera okuva mu maanyi okudda mu maanyi; nga balaba’ kaakano, ‘ng’abatunula mu ndabirwamu, ekitiibwa kya Mukama, bakyusibwa okufaanana ekifaananyi ekyo kye kimu, okuva mu kitiibwa okudda mu kitiibwa, olw’Omwoyo wa Mukama.’
“Era ‘Omwoyo wa Mukama w’ali, wabaawo eddembe;’ eddembe nga lino ’okuva mu tteeka ly’ekibi n’okufa,’ abaana b’ensi eno lye batagenda kukkiriza, newakubadde ng’omuntu alibabuulira. ‘Omwana yabafuula ab’eddembe’ abo ‘abazaalibwa Katonda’ bwe batyo, okuva mu kikolo ekyo ekinene eky’ekibi n’obukaawu, amalala. Bawulira nti ‘obusobozi bwabwe bwonna buva eri Katonda,’ nti Ye yekka ‘ali mu birowoozo byabwe byonna,’ era ’ akola mu bo okwagala n’okukola ky’asiima.’ Bawulira nti ’si bo’ ‘aboogera, wabula Omwoyo wa’ ‘Kitaabwe ayogera’ mu bo, era nti kyonna ekikolebwa n’emikono gyabwe, ’ Kitaabwe ali mu bo, y’akola emirimu.’ Bwe kityo Katonda gye bali y’abeera byonna mu byonna, nabo tebali kintu mu maaso ge. Bawonyezebwa okwekkiririzaamu kwabwe bokka, kubanga tebaagala kintu kyonna okuggyako Katonda by’ayagala ebitukuvu era ebituukiridde; si kuweebwa bye beetaaga nga babulwa, si kuwummula mu bulumi, [Kino kya maanyi nnyo. Mukama waffe yennyini yayagala okuwummula mu bulumi.’ Yakusaba’, naye nga yeewaddeyo: “Si nga nze bwe njagala,” bwe njegomba, “wabula nga ggwe bw’oyagala.”] wadde obulamu, oba okufa, oba ekitonde kyonna; wabula nga bakaaba obutayosa mu munda ddala mu mmeeme yaabwe nti, ‘Kitaffe, by’oyagala bikolebwe.’ Bawonyezebwa ebirowoozo ebibi, n’okuba nti tebiyinza kubayingiramu, nedda, wadde akaseera katono. Edda, ekirowoozo ekibi bwe kyayingiranga, baatunulanga waggulu, ne kibula. Naye kaakano tekiyingira, kubanga tewali kifo kyakyo, mu mmeeme ejjudde Katonda. Bawonye okubungeeta kw’ebirowoozo mu kusaba. Buli lwe bayiwa emitima gyabwe mu maaso ga Katonda mu ngeri esingako obutereevu, tebalowooza ku kintu kyonna ekyayita, [Kino kya maanyi nnyo okusukka. Laba obubaka “Ku Birowoozo Ebibungeeta.”] oba ekitaliiwo, oba ekigenda okujja, wabula ku Katonda yekka. Mu biseera ebyayita, baabanga n’ebirowoozo ebibungeeta ebyabafubutukangamu, ebyadduka ng’omukka; naye kaakano omukka ogwo tegunyooka n’akatono. Tebalina kutya wadde okubuusabuusa, oba ku mbeera yaabwe okutwaliza awamu, oba ku kikolwa kyonna ekimu. [Emirundi mingi bwe kiba bwe kityo; naye okumala ekiseera kyokka.] ‘Okufukibwako amafuta okuva eri Omutukuvu’ kubayigiriza buli ssaawa kye bagenda okukola, ne kye bagenda okwogera; [Okumala ekiseera kiyinza okuba bwe kityo; naye si bulijjo.] era n’olwekyo tebalina bwetaavu kukubaganya birowoozo ku kyo. [Oluusi tebalina bwetaavu; ebiseera ebirala babulina.] Mu makulu agamu bawonyezebwa okukemebwa; kubanga newakubadde ng’okukemebwa okutabalika kubeetooloola, naye tekubateganya. [Oluusi tekubateganya; ebiseera ebirala kubateganya, era nnyo ddala.] Buli kiseera emmeeme zaabwe ziba nkkakkamu era nteefu, emitima gyabwe minywevu era tegisagaasagana. Emirembe gyabwe, egikulukuta ng’omugga, ‘egisingira ddala okutegeera kwonna,’ era ‘basanyuka n’essanyu eritayogerekeka era erijjudde ekitiibwa.’ Kubanga ’baateekebwako akabonero k’Omwoyo okutuusa ku lunaku olw’okununulibwa,’ nga balina obujulirwa mu bo bennyini, nti ‘waliwo ekibaterekeddwa’ ‘engule ey’obutuukirivu Mukama gy’aliwa’ bo ‘ku lunaku luli.’ [Si bonna abalokoleddwa mu kibi; bangi ku bo tebannagifuna.]
“Si nti buli muntu mwana wa Setaani, okutuusa lw’afuulibwa omuggya bw’atyo mu kwagala: Wabula, buli alina okwesiga Katonda okunywevu, nti olw’obulungi bwa Kristo, ebibi bye bisonyiyiddwa,’ oyo mwana wa Katonda, era, bw’abeera mu ye, musika wa bisuubizo byonna. So tekimugwanira n’akatono okusuula obwesige bwe, oba okwegaana okukkiriza kw’afunye, kubanga kunafu, oba kubanga kugezesebwa omuliro,’ n’okutuuka n’emmeeme ye okubeera ‘mu nnaku olw’okukemebwa okw’engeri nnyingi.’
“So tetwaŋŋanga kugamba, ng’abamu bwe baakola, nti obulokozi buno bwonna buweebwa omulundi gumu. Ddala waliwo omulimu gwa Katonda mu baana be ogukolebwa mangu, awamu n’ogukolebwa mpolampola; era tewabulawo, tukimanyi, ekibiina ekinene eky’abajulirwa, abaafuna, mu kaseera kamu, oba okutegeera okw’olwatu okw’okusonyiyibwa ebibi byabwe, oba obujulirwa obw’olubeerera obw’Omwoyo Omutukuvu. Naye tetumanyi kyakulabirako na kimu, mu kifo kyonna, eky’omuntu eyafuna, mu kaseera kamu ddala, okusonyiyibwa ebibi, obujulirwa obw’olubeerera obw’Omwoyo, n’omutima omuggya, omulongoofu.
“Ddala, engeri Katonda gy’ayinza okukolamu, tetuyinza kugimanya; naye engeri eya bulijjo gy’akolamu y’eno: Abo abeesiganga edda nti batuukirivu, nti bagagga, era nti beeyongedde ebintu, era nga tebaliiko kye beetaaga, Omwoyo wa Katonda ng’abakozesaako ekigambo kye, bakakasibwa nti baavu era bali bwereere. Byonna bye baakola bijjukizibwa gye bali era ne bisengekebwa mu maaso gaabwe, n’okulaba ne balaba obusungu bwa Katonda nga bubawanikiddwa ku mitwe, era ne bawulira nti basaanidde okusalirwa omusango gwa ggeyeena. Mu nnaku yaabwe bakaabirira Mukama, n’abalaga nti abaggyeeko ebibi byabwe, era n’abaggulirawo obwakabaka obw’omu ggulu mu mitima gyabwe, obutuukirivu, n’emirembe, n’essanyu mu Mwoyo Omutukuvu.’ Ennaku n’obulumi bidduse, n’ekibi tekikyabafuga’ nate. Nga bamanyi nti baweereddwa obutuukirivu bwereere olw’okukkiriza omusaayi gwe, balina emirembe ne Katonda ‘ku bwa Yesu Kristo;’ ‘basanyuka mu ssuubi ery’ekitiibwa kya Katonda,’ era ‘okwagala kwa Katonda kufukiddwa mu mitima gyabwe.’
“Mu mirembe gino basigala ennaku, oba wiiki, oba emyezi, era emirundi mingi balowooza nti tebakyaddamu kulaba lutalo; okutuusa abamu ku balabe baabwe ab’edda, ebibi byabwe eby’omu kifuba, oba ekibi ekyabeesibangako amangu, (oboolyawo obusungu oba okwegomba,) lwe bibalumba nate, ne bibasindika n’amaanyi, balyoke bagwe. Olwo okutya ne kugolokoka, nti tebagenda kugumiikiriza okutuusa ku nkomerero; era emirundi mingi okubuusabuusa, oba Katonda tabeerabidde, oba tebeerimba bokka mu kulowooza nti ebibi byabwe byasonyiyibwa. Wansi w’ebire bino, naddala bwe bakubaganya ebirowoozo ne Setaani, batambula nga bakungubaga olunaku lwonna. Naye tekitera kumala bbanga ddene Mukama waabwe nga tannaba kwennyonnyolako yekka, ng’abaweereza Omwoyo Omutukuvu okubabudaabuda, okutegeeza obutayosa n’emyoyo gyabwe nti’ baana ba Katonda. Olwo ddala ne baba bateefu era bakkakkamu era abayigirizika, ng’omwana omuto. Era kaakano ne balyoka basooka okulaba entobo y’omutima gwabwe; [Tekyewuunyisa, nti ng’ekitabo kino kikyaliwo, ekyafulumizibwa emyaka amakumi abiri mu ena egiyise, omuntu yenna okunnyimirira mu maaso n’agamba nti eno njigiriza mpya, era nti si gye nnali njigirizza emabega?—[Ekiwandiiko kino kyasooka okufulumizibwa mu mwaka 1765 EDIT.]] Katonda gye yali tayagala kubabikkulira emabega, emmeeme ereme kuzirika mu maaso ge, n’omwoyo gwe yatonda. Kaakano balaba eby’omuzizo byonna ebyakwekebwa omwo, obuziba bw’amalala, n’okwekkiririzaamu, ne ggeyeena; naye nga balekawo obujulirwa mu bo bennyini, ‘Oli musika wa Katonda, musika awamu ne Kristo, ne wakati mu kugezesebwa kuno okw’omuliro;’ ekyongera obutayosa okutegeera kwabwe okw’amaanyi kwe baba nakwo mu kiseera ekyo nti tebasobola kweyamba, n’enjala etayogerekeka gye bawulira ey’okufuulibwa abaggya mu bujjuvu mu kifaananyi kye, mu ‘butuukirivu n’obutukuvu obw’amazima.’ Olwo Katonda n’ajjukira okwegomba kw’abo abamutya, n’abawa eriiso eddamu, n’omutima omulongoofu; abassaako ekifaananyi kye n’erinnya lye; Abatonda buggya mu Kristo Yesu; ajja gye bali n’Omwana we n’Omwoyo we ow’omukisa, era, ng’asenga mu mmeeme zaabwe, n’abayingiza mu ‘kiwummulo ekisigaddeyo eri abantu ba Katonda.’”
Wano sirina kye nnyinza okuggyako okulaga, (1.) Nti kino kye kinnyonnyola ekisingayo amaanyi kye twali tuwadde ku kutuukirira okw’Ekikristaayo; ddala eky’amaanyi ennyo mu nsonga ezisukka mu emu, nga bwe kiragiddwa mu biwandiiko ebigattiddwako. (2.) Nti tewali kye twongeddeko oluvannyuma ku nsonga eno, oba mu nnyimba oba mu bigambo ebya bulijjo, ekitali mu nnyanjula eno butereevu oba mu ngeri etali ya butereevu. Bwe kityo, enjigiriza yaffe eya kaakano ne bw’eba entuufu oba enkyamu, naye y’emu gye twayigiriza okuva ku lubereberye.
14. Sseetaaga kwongera bukakafu ku kino, nga njuliza ebitundu bingi okuva mu kitabo ekyo kyennyini. Kiyinza okumala, okujuliza ekitundu ky’oluyimba lumu lwokka olusembayo mu kitabo ekyo:—
Mukama, nzikiriza nti waliwo ekiwummulo,
Abantu bo bonna kye bamanyi;
Ekiwummulo ng’essanyu eddongoofu lye lifuga,
Era nga ggwe wekka gw’oyagalibwa;
Ekiwummulo ng’okwegomba kwonna okw’emmeeme yaffe
Kunywezeddwa ku bintu eby’omu ggulu;
Okubuusabuusa n’obulumi n’okutya we bikoma,
Nga bigobeddwa okwagala okutuukiridde.
Nga tuwonyezeddwa buli kunyeenya okubi,
(Omwana atufudde ab’eddembe,)
Amaanyi gonna aga ggeyeena tugalinnyako,
Mu ddembe ery’ekitiibwa.
Nga tuli bulungi mu kkubo ery’obulamu, waggulu
W’okufa, n’ensi, ne ggeyeena tulinnya
Tuzuula, bwe tutuukirizibwa mu kwagala,
Olusuku lwaffe lwe twanoonya ebbanga ddene.
Ayi, singa kaakano nnyinza okumanya ekiwummulo,
Okukkiriza, n’okuyingira!
Kaakano, Omulokozi, kaakano mpa amaanyi,
Ondeke nkome okwonoona!
Ggyawo obukakanyavu buno mu mutima gwange,
Obutakkiriza buno buggyewo:
Mpa ekiwummulo eky’okukkiriza,
Ssabbiiti ey’okwagala kwo.
Jjangu, Ayi Omulokozi wange, jjangu
Okke mu mmeeme yange!
Tolwa nate okuva ku kitonde kyo,
Omutandisi wange era enkomerero yange.
Essanyu lye wanteekerateekera,
Lireme kulwisibwa nate:
Jjangu, empeera yange ennene ennyo,
Gwe nnasooka okutondebwa olw’okubeera naawe.
Jjangu, Kitaffe, Omwana, n’Omwoyo Omutukuvu,
Onfuule ekifo kyo eky’okubeeramu!
Byonna bye ndi bibulire mu ggwe:
Byonna bibulire mu Katonda!
Waliwo ekiyinza okusinga kino okweyoleka, nti, (1.) Nti wano nawo waliwo obulokozi obujjuvu era obuwanvu nga bwe twali twogeddeko bwonna? (2.) Nti kino kyogerwako ng’ekiyinza okufunibwa olw’okukkiriza kwokka, era nga kiziyizibwa butakkiriza bwokka? (3.) Nti okukkiriza kuno, era n’olwekyo obulokozi bwe kuleeta, kwogerwako ng’okuweebwa mu kaseera kamu? (4.) Nti kirowoozebwa nti akaseera ako kayinza okuba kaakano? nti tetwetaaga kulinda kaseera kalala? nti “kaakano,” ddala “kaakano, kye kiseera ekisiimibwa? kaakano lwe lunaku lw’” obulokozi buno obujjuvu“?” Era, Ekisembayo, nti, omuntu yenna bw’ayogera mu ngeri endala, ye muntu aleeta enjigiriza empya mu ffe?