Essuula 13 · eddakiika 9 ez’okusoma · eddakiika 12 ez’okuwuliriza
Okusaba n’Ekigambo kya Katonda
“Nga bwe tusanga emirundi mingi mu Byawandiikibwa ebigambo nga ‘ennimiro,’ ‘ensigo,’ ‘omusizi,’ ‘omukunguzi,’ ‘ekiseera eky’okusiga,’ ‘amakungula’! Okukozesa engeri ezo ez’okwogera kunnyonnyola ekintu eky’obutonde nga kiyita mu lugero lw’ekisa. Ennimiro y’ensi, n’ensigo ennungi kye Kigambo kya Katonda. Ekigambo ka kibe nga kyogerwa oba nga kiwandiikiddwa, ge maanyi ga Katonda agalokola. Mu mulimu gwaffe ogw’okubuulira enjiri, ensi yonna ye nnimiro yaffe, buli kitonde kye tufubira, era buli kitabo na buli kapapula, nsigo ya Katonda.” — DAVID FANT, JR.
EKIGAMBO kya Katonda kiwandiiko ky’okusaba — eky’abantu abaasabanga n’ebyo bye baatuukiriza, eky’obuyinza Katonda bw’awadde okusaba, n’eky’okuzzibwamu amaanyi okuweebwa abo abasaba. Tewali n’omu asobola kusoma byafaayo, biragiro, byakulabirako, n’ebigambo eby’engeri nnyingi ebikwata ku kusaba, n’atategeera nti omulimu gwa Katonda, n’obuwanguzi bw’omulimu gwe mu nsi muno, bikwasiddwa okusaba; nti abantu abasaba be babadde ababaka ba Katonda abamukiikirira ku nsi; era nti abantu abatasaba tebakozesebwangako ye.
Okussa ekitiibwa mu Linnya lya Katonda ettukuvu kukwatagana nnyo n’okuwa Ekigambo kye ekitiibwa ekinene. Okutukuza Erinnya lya Katonda kuno; obusobozi bw’okukola by’ayagala ku nsi, nga bwe bikolebwa mu ggulu; okunywezebwa n’ekitiibwa ky’obwakabaka bwa Katonda, byonna byesigamye ku kusaba kyenkanyi nga bwe kyali Yesu bwe yayigiriza abantu Essaala ey’Abantu Bonna. Nti abantu “bagwanidde obutakoowanga kusaba n’obutaggwaamu mwoyo,” kikulu nnyo eri omulimu gwa Katonda leero, nga bwe kyali Yesu Kristo bwe yateeka amazima ago amakulu mu Lugero lwa Nnamwandu Eyeetayirira, olutaliggwaawo.
Nga ennyumba ya Katonda bw’eyitibwa “nnyumba ya kusabiramu,” kubanga okusaba gwe mulimu gwayo omutukuvu ogusinga obukulu; bwe kityo, mu ngeri y’emu, Bayibuli eyinza okuyitibwa Ekitabo ky’Okusaba. Okusaba kye kigendererwa ekikulu era kye kirimu mu bubaka bwayo eri abantu.
Ekigambo kya Katonda gwe musingi, era kye kiragiro ekiruŋŋamya okusaba okw’okukkiriza. “Ekigambo kya Kristo mu bugagga bwakyo kibeerenga mu mmwe, mu magezi gonna,” bw’agamba Pawulo Omutukuvu, “nga muyigirizagananga era nga mubuuliragananga mwekka na mwekka mu Zabbuli, ne mu nnyimba, ne mu biyiiye eby’omwoyo nga muyimbira Katonda nga mujjudde ekisa mu mitima gyammwe.”
Ekigambo kino ekya Kristo bwe kibeera mu ffe mu bugagga bwakyo, ne kikyuka ne kifuuka ekitundu kyaffe, kivaamu okusaba. Okukkiriza kuzimbibwa n’Ekigambo n’Omwoyo, era okukkiriza kye kikula era kye kirimu eky’okusaba.
Mu ngeri nnyingi, okusaba kwesigamye ku Kigambo kya Katonda. Yesu agamba nti:
“Naye bwe munywerera mu Nze ne munyweza ebigambo byange, buli kye munaasabanga kinaabakolerwanga.”
Ekigambo kya Katonda kye kikwatirizo omuggo gw’okusaba kwe gusimbibwa, era ebintu kwe bisitulirwa n’amaanyi. Katonda yeekwasizza okusaba, ye kennyini, n’ekigendererwa kye, n’ebisuubizo bye. Ekigambo kye kifuuka omusingi era ensibuko y’okusaba kwaffe, era waliwo embeera mwe tuyinza, olw’okusaba okw’okwetayirira, okufuna okwongerwako, oba okugaziyizibwa kw’ebisuubizo bye. Kyogerwa ku batukuvu ab’edda nti olw’okukkiriza “be baafuna ebyasuubizibwa.” Kirabika okusaba kulimu obusobozi okusukka n’Ekigambo, okusukka n’ekisuubizo kye, okutuuka mu maaso ga Katonda yennyini.
Yakobo yameggana, si nnyo n’ekisuubizo, wabula n’Oyo Eyasuubiza. Tulina okukwata ku Oyo Asuubiza, ekisuubizo kireme okubeera ekitaliimu. Okusaba kuyinza okunnyonnyolwa obulungi nga amaanyi agawa Ekigambo kya Katonda obulamu n’amaanyi, nga kukwata ku Katonda yennyini. Bwe kukwata ku Oyo Asuubiza, okusaba kuddamu ne kufulumya ekisuubizo era ne kukifuula kya muntu kinnoomu. “Tewali n’omu eyewaliriza okunkwatako,” kwe kukungubaga kwa Katonda okw’ennaku. “Ajje gye ndi afune obuddukiro, tutabagane,” ye nkola Katonda gy’ateeseteese ey’okusaba.
Okusinziira ku buyinza bw’Ebyawandiikibwa, okusaba kuyinza okwawulwamu okwegayirira okw’okukkiriza n’okw’okwewaayo. Okusaba okw’okukkiriza kwesigamye ku Kigambo ekyawandiikibwa, kubanga “okukkiriza kujja olw’okuwulira ekigambo kya Kristo.” Kufuna okuddibwamu kwakwo awatali kubuusabuusa — ekintu kyennyini kye kusabira.
Okusaba okw’okwewaayo tekulina kigambo kya kisuubizo kitegeerekeka, mu ngeri ey’okwogera, wabula kukwata ku Katonda n’omwoyo omuwombeefu era ogumenyese, ne kumusaba era ne kumwegayirira olw’ekyo emmeeme ky’eyagala. Ibulayimu teyalina kisuubizo kitegeerekeka nti Katonda teyandizikirizza Sodomu. Musa teyalina kisuubizo kitegeerekeka nti Katonda teyandizikirizza Isirayiri; wabula, waaliwo okulangirira obusungu bwe, n’ekigendererwa kye eky’okubazikiriza. Naye omukulembeze oyo eyeewaayo yafuna ky’asaba eri Katonda, bwe yeegayiririra Abayisirayiri n’okusaba okutasalako n’amaziga mangi. Danyeri teyalina kisuubizo kitegeerekeka nti Katonda yandimubikkulidde amakulu g’ekirooto kya kabaka, naye yasaba mu ngeri entegeerekeka, Katonda n’addamu mu ngeri entegeerekeka.
Ekigambo kya Katonda kifuulibwa eky’amaanyi era ekikola, olw’okusaba n’okukwegezaamu. Ekigambo kya Mukama kyajjira Eriya nti, “Genda weerage eri Akabu, omutegeeze nti nditonnyesa enkuba ku nsi.” Eriya ne yeeraga eri Akabu; naye okuddibwamu kw’okusaba kwe tekwajja okutuusa lwe yamala okwolekeza Mukama okusaba kwe okw’omuliro emirundi musanvu.
Pawulo yalina ekisuubizo ekitegeerekeka okuva eri Kristo, nti “ndikuwonya mu bantu bano ne mu baamawanga,” naye tumusanga ng’akuutira Abaruumi mu ngeri ey’amaanyi era ey’obwegendereza ku nsonga eyo yennyini:
“Kaakano mbakuutira abooluganda, mu Mukama waffe Yesu Kristo ne mu kwagala kw’Omwoyo, okufubiranga awamu nange, nga munsabira eri Katonda, mpone abo abajeemu mu Buyudaaya, n’obuweereza bwange busiimibwe abatukuvu mu Yerusaalemi.”
Ekigambo kya Katonda kiyamba nnyo mu kusaba. Bwe kiba nga kituuze era nga kiwandiikiddwa mu mitima gyaffe, kijja kuleeta omugga gw’okusaba ogukulukuta, ogujjuvu era ogutaziyizika. Ebisuubizo, ebiterekeddwa mu mutima, bye nku okusaba mwe kuggya obulamu n’ebbugumu, nga amanda agaterekeddwa mu ttaka bwe gatuyamba mu nnaku ez’omuyaga ne mu biro eby’obutiti. Ekigambo kya Katonda ye mmere, okusaba mwe kuliisibwa ne kufuna amaanyi. Okusaba, okufaanana omuntu, tekuyinza kubeera kulamu na mmere yokka, “wabula na buli kigambo ekiva mu kamwa ka Mukama Katonda.”
Okusaba bwe kutaweebwa maanyi gaakwo ag’obulamu okuva mu Kigambo kya Katonda, newaakubadde nga kwa maanyi, era nga kuleekaana mu kwetayirira kwakwo, mu butuufu kunafu, tekuliimu buwoomi, era kwa bwereere. Obutabaamu maanyi ga bulamu mu kusaba, kuyinza okulondoolwa okutuuka ku butaweebwa Kigambo kya Katonda buli kiseera, okuzzaawo ebyakozesebwa, n’okuzza obuggya obulamu. Oyo ayagala okuyiga okusaba obulungi, asooke ayige Ekigambo kya Katonda, akiterekenga mu kujjukira kwe ne mu birowoozo bye.
Bwe twebuuza ku Kigambo kya Katonda, tukizuula nti tewali buvunaanyizibwa busiba, oba obwetaagisa ennyo okusinga obw’okusaba. Ku luuyi olulala, tuzuula nti tewali nkizo esinga kugulumizibwa, wadde empisa Katonda gy’asiima ennyo okusinga okwo. Tewali bisuubizo bimasamasa okusingawo, ebingi ennyo, ebitegeerekeka obulungi, era ebiddiŋŋanwa emirundi mingi, okusinga ebyo ebigattiddwa ku kusaba. “Buli kintu kyonna” kifunibwa olw’okusaba, kubanga “buli kintu kyonna” kyasuubizibwa. Tewali kkomo ku bintu ebiteekeddwateekeddwa mu bisuubizo by’okusaba, era tewali agaanibwa bisuubizo byakwo. “Buli asaba aweebwa.” Ekigambo kya Mukama waffe kigamba bwe kiti, mu ngeri ezingiramu byonna: “Bwe munaasabanga ekintu kyonna mu linnya lyange nnaakikolanga.”
Bino bye bimu ku bigambo eby’Ekigambo kya Katonda ebizingiramu byonna era ebijjuvu ebikwata ku kusaba, ebintu ebiyinza okufunibwa olw’okusaba, n’ekisuubizo eky’amaanyi ekyaweebwa olw’okuddamu okusaba:
“Musabenga obutayosa;” “Munyiikirirenga mu kusaba;” “nga munyiikira mu kusaba;” “mu buli kintu mu kusabanga ne mu kwegayiriranga awamu n’okwebazanga, mutegeezenga Katonda bye mwetaaga;” “musaba Katonda buli kiseera, obutakoowanga kusaba n’obutaggwaamu mwoyo;” “abantu buli wantu, basabenga Katonda;” “nga musabiririranga mu ssaala zonna nga mwegayiririranga mu mwoyo buli kiseera.”
Nga bigambo bitangaavu era bya maanyi ebyo ebyateekebwa mu kiwandiiko kya Katonda, okutuwa omusingi ogw’okukkiriza ogunywevu, n’okutukubiriza, okutuwaliriza n’okutuzzaamu amaanyi okusaba! Okusaba nga kugazi nnyo, nga bwe kwatuweebwa mu Kubikkulirwa kwa Katonda! Ebyawandiikibwa bino nga bitukubiriza okunoonya Katonda w’okusaba, n’ebyetaago byaffe byonna, n’emigugu gyaffe gyonna!
Ng’oggyeeko ebigambo bino ebyalekebwa nga biwandiikiddwa okutuzzaamu amaanyi, empapula entukuvu zijjudde ebyafaayo, ebyokulabirako, ebyabaawo, n’ebyetegerezebwa, ebiraga obukulu n’obwetaavu obw’enkomeredde obw’okusaba, era ebiggumiza amaanyi gaakwo agawangula byonna.
Obuwanvu obusembayo n’emiganyulo emijjuvu egy’ebisuubizo eby’omuwendo eby’Ekigambo kya Katonda, tusaanidde okubifuna n’obwetoowaze, era tubigezese. Ensi teriifuna miganyulo mijjuvu egy’Enjiri okutuusa nga kino kikoleddwa. Obumanyirivu bw’Ekikristaayo wadde obulamu bw’Ekikristaayo tebiriba nga bwe bisaanidde okubeera okutuusa ng’ebisuubizo bino ebya Katonda bigezeseddwa mu bujjuvu abo abasaba. Olw’okusaba, tuleeta ebisuubizo bino eby’okwagala kwa Katonda okutukuvu mu nsi ey’ebintu ebya ddala era ebiriwo. Okusaba lye jjinja ery’abafirosoofo erikyusa ebisuubizo ne bifuuka zaabu.
Bwe kibuuzibwa nti, kiki ekiteekwa okukolebwa okusobola okufuula ebisuubizo bya Katonda ebya ddala, okuddamu kwe kuno: tulina okusaba, okutuusa ebigambo by’ekisuubizo lwe byambazibwa ekyambalo eky’omuwendo eky’okutuukirizibwa.
Ebisuubizo bya Katonda binene nnyo okukakkanyizibwa okusaba okw’olumu n’olumu okutalina ntegeka. Bwe twekebera, emirundi mingi nnyo, tuzuula nti okusaba kwaffe tekutuuka ku bwetaavu bw’embeera; kufunda nnyo ne kiba nti kuli ng’ensulo entono wakati mu ddungu n’olukoola lw’ekibi ky’ensi. Ani ku ffe, mu kusaba kwe, atuuka ku kisuubizo kino ekya Mukama waffe:
“Ddala ddala mbagamba nti buli anzikiriza alikola emirimu egyo gye nkola, era alikola egisinga egyo, kubanga Nze ŋŋenda eri Kitange.”
Nga kizingiramu bingi, nga kituuka wala, nga kizingiramu byonna! Nga waliwo bingi wano olw’ekitiibwa kya Katonda, nga bingi olw’obulungi bw’omuntu! Nga bingi olw’okulabisibwa kw’obuyinza bwa Kristo atuuziddwa ku ntebe, nga bingi olw’empeera y’okukkiriza okungi! Era ebiva mu kukozesa okusaba okw’okukkiriza okwenkanankana nabyo nga binene era nga bya kisa!
Tunuulira, akaseera katono, ekimu ku bisuubizo bya Katonda ebirala ebinene, ozuule engeri gye tuyinza okuwanirirwa Ekigambo nga tusaba, n’ettaka erinywevu kwe tuyinza okuyimirira nga tutwala okwegayirira kwaffe eri Katonda waffe:
“Naye bwe munywerera mu Nze ne munyweza ebigambo byange, buli kye munaasabanga kinaabakolerwanga.”
Mu bigambo bino ebizingiramu byonna, Katonda yeewaayo eri okwagala kw’abantu be. Kristo bw’afuuka byonna byaffe mu byonna, okusaba kuteeka eby’obugagga bya Katonda ku bigere byaffe. Obukristaayo obw’olubereberye bwalina eky’okugonjoola embeera ekyangu era eky’omugaso, era bwafuna byonna Katonda bye yalina okuwa. Eky’okugonjoola ekyo ekyangu era ekimpi kiwandiikiddwa mu Bbaluwa ya Yokaana Eyasooka:
“Era buli kye tumusaba akituwa, kubanga tugondera ebiragiro bye, era ne tukola ebimusanyusa.”
Okusaba, nga kugattiddwako obuwulize obw’okwagala, lye kkubo ery’okugezesa Katonda, n’okufuula okusaba okutuukiriza ebigendererwa byonna n’ebintu byonna. Okusaba, nga kwegasse n’Ekigambo kya Katonda, kutukuza era kufuula ebirabo bya Katonda byonna ebitukuvu. Okusaba si kwa kufuna bintu kyokka okuva eri Katonda, wabula kwa kufuula ebintu ebyo ebitukuvu, bye twafuna edda okuva gy’ali. Si kwa kufuna mukisa kyokka, wabula n’okusobola okuwa omukisa. Okusaba kufuula ebintu ebya bulijjo ebitukuvu, n’eby’ensi, ebya Katonda. Kufuna ebintu okuva eri Katonda n’okwebaza era kubitukuza n’emitima egyebaza, n’obuweereza obw’okwewaayo.
Mu Bbaluwa Eyasooka eri Timoseewo, Pawulo atuwa ebigambo bino:
“Kubanga buli kitonde kya Katonda kyonna kirungi, era tekizira, kasita kiriirwa mu kwebaza, kubanga kitukuzibwa na kigambo kya Katonda, n’okukisabira.”
Ekyo kigambo ekiwakanya okwerumya okw’obwereere. Ebirabo bya Katonda ebirungi bisaanidde okuba ebitukuvu, si lwa maanyi ga Katonda ag’okutonda gokka, wabula, era, kubanga bifuulibwa ebitukuvu gye tuli olw’okusaba. Tubifuna, tubyetwalira era tubitukuza olw’okusaba.
Okukola Katonda by’ayagala, n’okubeera n’Ekigambo kye nga kibeera mu ffe, kye kisaanyizo ekiteewalika eky’okusaba okukola. Naye, kiyinza okubuuzibwa nti, tuyinza tutya okumanya Katonda ky’ayagala? Okuddamu kwe kuno: nga tuyiga Ekigambo kye, nga tukikweka mu mitima gyaffe, era nga tukkiriza Ekigambo okubeera mu ffe mu bugagga bwakyo. “Ebigambo byo bwe binnyonnyolwa bireeta omusana.”
Okumanya Katonda ky’ayagala mu kusaba, tulina okujjuzibwa Omwoyo wa Katonda, eyeegayiririra abatukuvu, era mu batukuvu, ng’okusiima kwa Katonda bwe kuli. Okujjuzibwa Omwoyo wa Katonda, okujjuzibwa Ekigambo kya Katonda, kwe kumanya Katonda ky’ayagala. Kwe kuteekebwa mu ndowooza ey’engeri eyo, n’okusangibwa mu mbeera y’omutima ey’engeri eyo, egenda okutusobozesa okusoma n’okutegeera obulungi ebigendererwa by’Oyo Atalina Kkomo. Okujjuzibwa kw’omutima okw’engeri eyo, n’Ekigambo n’Omwoyo, kutuwa okutegeera Kitaffe ky’ayagala, kutusobozesa okwawula obulungi by’ayagala, era kuteeka mu ffe endowooza n’omutima ebikifuula ekituluŋŋamya era kampasi y’obulamu bwaffe.
Epafula yasabira Abakkolosaayi nti “muyimirirenga nga munywedde mu kukkiriza era nga mutegeereranga ddala mu byonna Katonda by’ayagala.” Kino kye kikakasa ekitaliimu kubuusabuusa nti, tetuyinza kumanya kwokka Katonda by’ayagala, wabula tuyinza okumanya byonna Katonda by’ayagala. Era tetuyinza kumanya kwokka byonna Katonda by’ayagala, wabula tuyinza okukola byonna Katonda by’ayagala. Ate era, tuyinza okukola byonna Katonda by’ayagala, si lumu na lumu, oba olw’okusikirizibwa okw’akaseera, wabula nga mpisa ey’obulamu enywevu. N’okusingawo, kitulaga nti tetuyinza kukola kyokka Katonda by’ayagala ku ngulu, wabula okuva mu mutima, nga tukikola n’essanyu, awatali kwesiba, oba obutayagala obwekusifu, oba okwekwata emabega okuva mu maaso ga Mukama ag’okumpi.