Essuula 12 · eddakiika 10 ez’okusoma · eddakiika 13 ez’okuwuliriza
Okusaba n’Okutunula
“David Brainerd yayiganyizibwanga abalabe abatali ba ku nsi, abaali bamaliridde okumunyagako empeera ye. Yali amanyi nti tateekwa kuleka byokulwanyisa bye, wabula okugalamira okuwummula ng’ekyuma ekikuuma ekifuba kye kikyasibiddwa. Amabala agaali goonoona obutuukirire bw’ekyambalo kye ekimasamasa, n’obutundu bw’obusagwa ku ngabo ye eyakaayakana, tetusobola kubirabako; naye gy’ali, byali nsibuko ya nnaku nnyingi n’okwegomba okw’amaanyi.” — OBULAMU BWA DAVID BRAINERD.
EBIGAMBO Pawulo by’ayogera ku muserikale Omukristaayo mu ssuula ey’omukaaga ey’Ebbaluwa eri Abaefeso, bimpi era bijjuvu. Alagibwa ng’ali bulijjo mu lutalo, olulina ebiseera bingi ebikyukakyuka — ebiseera eby’okukulaakulana n’eby’ebizibu, eby’ekitangaala n’eby’ekizikiza, eby’obuwanguzi n’eby’okuwangulwa. Ateekwa okusaba mu biseera byonna, era mu kusaba kwonna, kino nga kigattibwa ku byokulwanyisa by’agenda nabyo mu lutalo. Buli kiseera, ateekwa okuba n’ebyokulwanyisa byonna eby’okusaba. Omuserikale Omukristaayo, bw’aba alwana okuwangula, ateekwa okusaba ennyo. Mu ngeri eno yokka mw’asobolera okuwangula omulabe we atakoowa, Setaani, awamu n’ababaka abangi ab’Omubi oyo. “Nga musabiririranga mu ssaala zonna,” kye kiragiro kya Katonda ekimuweebwa. Kino kizingiramu ebiseera byonna, era kizingiramu engeri zonna ez’okusaba.
Abaserikale Abakristaayo, abalwana okulwana okulungi okw’okukkiriza, balina ekifo eky’okuddukiramu, gye bagenda buli kiseera okusaba. “Nga musabiririranga mu ssaala zonna,” kigambo ekitegeerekeka obulungi ekiraga obwetaavu obw’amaanyi obw’okusaba ennyo, n’okusaba okw’engeri nnyingi, eri oyo, alwana okulwana okulungi okw’okukkiriza, ayagala okuwangula, ku nkomerero, abalabe be bonna.
Enkyusa eyitibwa Revised Version egamba bw’eti:
“Nga musabiririranga mu ssaala zonna nga mwegayiririranga mu mwoyo buli kiseera. Mwekuumenga nga mugumiikirizanga, era nga mwegayiririranga abatukuvu, be bantu bonna aba Katonda. Era nange munsabirenga bwe nnaabanga njogera mpeebwe eby’okwogera, era mbyogerenga n’obuvumu nga ntegeeza abantu ekyama ky’Enjiri. Ndi mubaka wa Njiri ali mu njegere.”
Tekiyinza kwogerwa mirundi mingi nnyo nti obulamu bw’Omukristaayo lutalo, kulwana kwa maanyi, okuvuganya okw’obulamu bwonna. Ate era lutalo olulwanyisibwa abalabe abatalabika, abatunula bulijjo, era abanoonya bulijjo okutega, okulimba, n’okuzikiriza emmeeme z’abantu. Obulamu Ebyawandiikibwa Ebitukuvu bwe biyitiramu abantu si kabaga, wadde ennaku z’okuwummula n’okwesanyusa. Si kya kuzannya, si lugendo lwa ssanyu. Bwetaagisa okufuba, okumeggana, okulwana; bwetaagisa okukozesa amaanyi gonna ag’omwoyo okusobola okulemesa omulabe n’okuvaayo, ku nkomerero, ng’owangudde n’okukirawo. Si kkubo lya bimuli, si kwewummuliza mu kaloosa ka maluwa. Okuva ku ntandikwa okutuuka ku nkomerero, lutalo. Okuva ku ssaawa lw’asooka okusowola ekitala, okutuuka ku ssaawa lw’aggyako ebyokulwanyisa bye, omulwanyi Omukristaayo awalirizibwa “okubonaabona ng’omuserikale omulungi.”
Nga bangi balina endowooza enkyamu ku bulamu bw’Omukristaayo! Nga omukkiriza owa bulijjo mu kkanisa alabika okumanya kitono nnyo ku mbeera y’olutalo, n’ebyo bye lumwetaagisa! Nga alabika obutamanya balabe b’ateekwa okusisinkana, bw’aba ayagala okuweereza Katonda n’obwesigwa era bw’atyo n’atuuka mu ggulu n’afuna engule ey’obulamu! Kumpi tategeera nti ensi, omubiri ne Setaani bijja kuziyiza okutambula kwe mu maaso, era bijja kumuwangula ddala, okuggyako nga yeewaddeyo okutunula obutayosa n’okusaba obutasalako.
Omuserikale Omukristaayo tameggana na mubiri wadde musaayi, wabula alwanyisa obubi obw’omwoyo mu bifo ebya waggulu. Oba, nga bwe kisomebwa ku mabbali g’Ebyawandiikibwa, “emyoyo emibi egy’omu bifo ebya waggulu.” Nga ggye lya ntiisa ery’amaanyi eriteekeddwa okulwanyisa oyo ayagala okuyita mu ddungu ly’ensi eno okutuuka ku miryango gy’Ekibuga eky’Omu Ggulu! Noolwekyo tekyewuunyisa okulaba Pawulo, eyategeera obulungi ennyo embeera y’obulamu bw’Omukristaayo, era eyamanya obulungi ennyo obukambwe n’obungi bw’abalabe omuyigirizwa wa Mukama b’ateekwa okusisinkana, ng’amukubiriza n’obwegendereza era lwatu “okwambala ebyokulwanyisa byonna ebya Katonda,” era “okusaba mu ssaala zonna nga yeegayiririra mu mwoyo.” Omulembe guno gwandibadde gwa magezi mangi, singa abo bonna abeeyita ab’okukkiriza kwaffe bandisikiriziddwa okutegeera amazima gano amakulu ennyo era ag’obulamu, ageetaagisa ddala eri obulamu bw’Omukristaayo obutuuka ku buwanguzi.
Wano we wennyini, mu kwatula okukkiriza okungi okw’omu mirembe gino, omuntu w’ayinza okusanga obunafu bwakwo obusinga. Mu kwo mulimu kitono, oba temulimu n’akatono, eky’ekiserikale. Empisa, okwefiiriza, omwoyo gw’okugumira ebizibu, okumalirira, ebyo ebirabika ennyo era ebiri mu bulamu bw’ekiserikale, byonna awamu okusinga tebiriiyo. Naye obulamu bw’Omukristaayo lutalo, ekkubo lyonna.
Ebiragiro bya Pawulo byonna eri omuserikale Omukristaayo, amaliridde okulemesa Setaani n’okuwonya emmeeme ye, nga bijjuvu, bisongovu era byewuunyisa! Okusooka byonna, ateekwa okuba n’endowooza etegeerekeka ku mbeera y’obulamu bw’ayingiddemu. Oluvannyuma, ateekwa okumanya ekintu ku balabe be — abalabe b’emmeeme ye etafa — amaanyi gaabwe, obukugu bwabwe, n’obukambwe bwabwe. N’olwekyo, ng’amanyi ekintu ku mbeera y’omulabe, era ng’ategeera obwetaavu bw’okwetegeka okubawangula, aba mwetegefu okuwulira ekigambo ekisalawo eky’Omutume:
“Eky’enkomerero, mubenga n’amaanyi mu Mukama waffe ne mu buyinza obw’amaanyi ge. Mwambale ebyokulwanyisa byonna ebya Katonda, mulyoke musobole okwolekera enkwe za Setaani. Noolwekyo mwambalenga ebyokulwanyisa byonna ebya Katonda, mulyoke musobole okwaŋŋanga omulabe ku lunaku olw’akabi, era bwe mulimala okukola byonna, mulyoke musigale nga muli banywevu.”
Ebiragiro bino byonna bikoma ku ntikko; era entikko eyo kwe kusaba. Omulwanyi wa Kristo omuzira ayinza atya okufuulibwa omuzira n’okusingawo? Omuserikale ow’amaanyi ayinza atya okufuulibwa ow’amaanyi n’okusingawo? Omulwanyi awangula ayinza atya okuwangula n’okusingawo? Bino bye biragiro bya Pawulo ebitegeerekeka obulungi olw’ekigendererwa ekyo:
“Nga musabiririranga mu ssaala zonna nga mwegayiririranga mu mwoyo buli kiseera. Mwekuumenga nga mugumiikirizanga, era nga mwegayiririranga abatukuvu, be bantu bonna aba Katonda.”
Okusaba, n’okusaba okusingawo, kwongera ku bukugu bw’okulwana n’obuwanguzi obusingawo obukakafu obw’abalwanyi ba Katonda abalungi. Amaanyi g’okusaba ge gasinga okukola ku ddwaniro wakati mu luyoogaano n’okulwanagana kw’olutalo. Pawulo yali muserikale wa Musaalaba okusinga bonna. Gy’ali, obulamu tebwali kitanda kya bimuli eky’okuwummulirako. Teyali muserikale wa kweyolesa mu byambalo ku nnaku enkulu, omulimu gwe gwokka nga kwambala yunifoomu ku biseera ebyateekebwawo. Obulamu bwe bwali bwa lutalo olw’amaanyi, okwolekagana n’abalabe abangi, okutunula awatali kwebaka, n’okufuba obutasalako. Era, ku nkomerero yaabwo — ng’alaba enkomerero — tumuwulira ng’ayimba oluyimba lwe olusembayo olw’obuwanguzi, “Nnwanye okulwana okulungi,” era bwe tusoma wakati w’ennyiriri, tulaba nga awangudde n’okukirawo!
Mu Bbaluwa eri Abaruumi, Pawulo alaga embeera y’obulamu bwe obw’ekiserikale, ng’atuwa ku ndaba ku ngeri y’okusaba eyetaagisa mu bulamu ng’obwo. Awandiika nti:
“Kaakano mbakuutira abooluganda, mu Mukama waffe Yesu Kristo ne mu kwagala kw’Omwoyo, okufubiranga awamu nange, nga munsabira eri Katonda, mpone abo abajeemu mu Buyudaaya.”
Pawulo yalina abalabe mu Buyudaaya — abalabe abaamuzingiza ne bamuziyiza nga be “abajeemu,” era kino, nga kigattibwa ku nsonga endala enzito, kyamuleetera okukubiriza Abakristaayo ab’e Ruumi “okufubiranga awamu naye mu kusaba.” Ekigambo ekyo “okufuba” kitegeeza okumeggana, okukozesa amaanyi amangi. Lwe luno olufuba, era guno gwe mwoyo, ogulina okujjula omuserikale Omukristaayo.
Wano waliwo omuserikale omukulu, omuduumizi omukulu, mu lutalo olukulu, ng’ayolekedde amaanyi ag’obukambwe aganoonya okumuzikiriza. Amaanyi ge kumpi gaweddewo. Buyambi ki bw’ayinza okwesiga? Kiki ekiyinza okuyamba n’okuleetera omulwanyi obuwanguzi mu buzibu obw’amangu bwe butyo? Kiseera kizibu nnyo mu lutalo. Maanyi ki agayinza okwongerwa ku maanyi g’okusaba kwe yennyini? Okuddamu kwe kuti — mu kusaba kw’abalala, kwe kusaba kw’ab’oluganda be abaali e Ruumi. Bano, akkiriza, bajja kumuleetera obuyambi obulala, asobole okuwangula olutalo lwe, okuwangula abalabe be, era, ku nkomerero, okusinga.
Omuserikale Omukristaayo ateekwa okusaba mu biseera byonna, era mu mbeera zonna. Okusaba kwe kuteekwa okutegekebwa nga kuzingiramu ebiseera bye eby’emirembe awamu n’essaawa ze ez’olutalo. Kuteekwa okubaawo ng’atambula era ng’alwana. Okusaba kuteekwa okubuna mu kufuba kwonna, okujjula buli ky’agezaako, okusalawo buli nsonga. Omuserikale Omukristaayo ateekwa okuba n’amaanyi mu kusaba kwe nga bw’ali mu kulwana kwe, kubanga obuwanguzi bwe bujja kwesigama nnyo nnyini ku kusaba kwe okusinga ku kulwana kwe. Okwegayirira okw’omuliro kuteekwa okugattibwa ku kumalirira okunywevu, okusaba n’okwegayirira biteekwa okwongera ku byokulwanyisa bya Katonda. Omwoyo Omutukuvu ateekwa okuyamba okwegayirira n’okwegayirira kwe ye ow’amaanyi. Era omuserikale ateekwa okusaba mu Mwoyo. Mu kino, nga mu ngeri endala ez’olutalo, okutunula okutasalako ye muwendo gw’obuwanguzi; noolwekyo, okutunula n’okugumiikiriza okutakoowa biteekwa okulabibwa mu buli kikolwa ky’omulwanyi Omukristaayo.
Okusaba kw’omuserikale kuteekwa okulaga okufaayo kwe okw’amaanyi ku buwanguzi n’obulungi bw’eggye lyonna. Olutalo si nsonga ya muntu kinnoomu yokka; obuwanguzi tebuyinza kufunibwa ku lulwe yekka. Waliwo engeri eggye lyonna erya Kristo mwe lyenyigira. Ensonga ya Katonda, abatukuvu be, ennaku zaabwe n’ebigezo byabwe, emirimu gyabwe n’emisaalaba gyabwe, byonna byandisanze eddoboozi n’omwegayirizi mu muserikale Omukristaayo, bw’asaba. Tagwanidde kukoma kusaba kwe ku ye yekka. Tewali kikaza nsulo za mwoyo mu bukakafu ne mu bujjuvu bwe butyo; tewali kissa butwa mu nsulo y’obulamu obw’omwoyo mu ngeri ey’amaanyi bw’etyo; tewali kikola mu ngeri ey’okutta bw’etyo, nga okusaba okw’okwerowoozaako.
Kirabe bulungi nti ebyokulwanyisa by’Omukristaayo tebijja kumugasa n’akatono, okuggyako ng’okusaba kugattiddwako. Kuno kwe kiwanirizo, ekiyunga ebyokulwanyisa bya Katonda. Kuno kwe kubigatta wamu, ne kubifuula eby’omugaso. Omuserikale wa Katonda ow’amazima ategeka entalo ze, ateekateeka amagye ge, era alwana entalo ze, ng’asaba. Kikulu nnyo era kyetaagisa ddala eri obuwanguzi, okusaba okujjula ennyo obulamu ne kiba nti buli mukka gw’assa kubeera kusaba, buli kusinda kubeera kwegayirira. Omuserikale Omukristaayo ateekwa okuba ng’alwana bulijjo. Ateekwa, olw’obwetaavu obwennyini, okuba ng’asaba bulijjo.
Omuserikale Omukristaayo awaliriziddwa okukuuma bulijjo ng’omukuumi. Ateekwa okuba bulijjo nga yeegendereza. Ayolekedde omulabe atebaka, atunula bulijjo, era bulijjo omwetegefu okukozesa emikisa gy’olutalo. Okutunula nnono nkulu eri omulwanyi wa Kristo, “Mutunule nga bwe musaba,” nga buli kiseera kivuga mu matu ge. Tayinza kwetantala kwebaka ku kifo kye eky’okukuumirako. Okuddirira okw’engeri eyo tekumuleetera kunyiiza Mukulembeze w’obulokozi bwe kyokka, naye era kumuteeka mu kabi akasingawo. N’olwekyo, okutunula gwe mulimu ogw’etteeka ddala ogw’omuserikale wa Mukama.
Mu Ndagaano Empya, waliwo ebigambo bisatu eby’enjawulo, ebivvuunulwa “okutunula.” Ekisooka kitegeeza “obutabaako tulo,” era kiraga endowooza etunula, ng’ekontana n’obugayaavu; kiragiro eky’okusigala ng’otunula, nga weegendereza, nga ofaayo, nga tokyukakyuka, nga weekuuma. Ekigambo eky’okubiri kitegeeza “okuzuukuka ddala,” — embeera eva mu kufuba okumu okuzuukusa, obusobozi ne buzuukusibwa okufaayo n’okwagala, nga bukola, nga bwegendereza, sikulwa nga olw’obulagajjavu oba obugayaavu, akabi akazikiriza kajja mangu. Ekigambo eky’okusatu kitegeeza “okuba omukkakkamu era omutebenkevu mu mwoyo,” atalina kwekubiira, atakwatibwako tulo oba ebibikka amagezi, okwekuuma eri buli kitego na buli kulimbalimba.
Ennyonnyola zino zonna essatu Omutukuvu Pawulo azikozesa. Bbiri ku zo azikozesa nga zigattibwa ku kusaba. Okutunula okw’amaanyi kyetaagisa mu kusaba. Okutunula kuteekwa okukuuma n’okubikka omuntu yenna ow’omwoyo, ne kumusaanyiza okusaba. Buli kintu ekifaanana obuteetegeka oba obutatunula kwe kufa kw’okusaba.
Mu Abaefeso, Pawulo assa essira ku mulimu gw’okutunula obutasalako, “Mwekuumenga nga mugumiikirizanga, era nga mwegayiririranga.” Mutunule, bw’agamba, mutunule, MUTUNULE! “Kye mbagamba mmwe, kye ŋŋamba buli muntu, mwekuume.”
Okutunula awatali kwebaka gwe muwendo omuntu gw’ateekwa okusasula olw’okuwangula abalabe be ab’omwoyo. Kakasa nti Setaani tayinza kwebaka. Bulijjo “atambulatambula . . . ng’enoonya gw’eneerya.” Nga omusumba bw’atateekwa kuba mulagajjavu n’obutatunula, omusege guleme okulya endiga ze, bwe kityo omuserikale Omukristaayo ateekwa bulijjo okuba n’amaaso amagule, ekiraga nti alina omwoyo ogutabongoota wadde okufuuka omulagajjavu. Ebigenda n’okusaba bulijjo era ebikukuuma bwe butunuzi, okwegendereza, n’okukuuma okw’omukuumi. Bw’awandiikira Abakkolosaayi, Pawulo ateeka mpisa zino ezitayawukana wamu: “Munyiikirirenga mu kusaba,” bw’alagira, “nga temuddirira, wabula nga mwebazanga.”
Abakristaayo baliyiga ddi mu bujjuvu essomo lino ery’emirundi ebiri, nti bayitiddwa mu lutalo olunene, era nti okusobola okuwangula balina okwewaayo eri okutunula awatali kwebaka n’okusaba obutasalako?
“Mutunulenga, mwekuume,” Peetero bw’agamba, “omulabe wammwe Setaani, atambulatambula . . . ng’enoonya gw’eneerya.”
Ekkanisa ya Katonda ggye erirwana. Olutalo lwayo lulwanyisa amaanyi ag’obubi agatalabika. Abantu ba Katonda ggye erirwana okunyweza obwakabaka bwe ku nsi. Ekigendererwa kyabwe kwe kuzikiriza obufuzi bwa Setaani, era ku bifunfugu byabwo, okuzimba Obwakabaka bwa Katonda, obuli “butuukirivu na mirembe, na ssanyu mu Mwoyo Omutukuvu.” Eggye lino erirwana lizimbiddwa abaserikale ba Musaalaba kinnoomu, era ebyokulwanyisa bya Katonda byetaagibwa okulikuuma. Okusaba kuteekwa okugattibwako ng’ekyo ekitikkira byonna engule.
“Kale muyimirire mu buyinza bwe obunene, Nga mwambadde amaanyi ge gonna; Naye mutwale, okubalwanirira mu lutalo, Ebyokulwanyisa byonna ebya Katonda.”
Okusaba mulimu mwangu nnyo, era ogweyolefu ennyo, nga tekyetaagisa kugunnyonnyola. Obwetaavu bwe buwa okusaba obulamu n’ekifaananyi. Obukulu bwakwo bwa maanyi nnyo, ne kiba nti obulamu bw’omuserikale Omukristaayo, mu bugazi bwabwo bwonna n’amaanyi gaabwo, bwandibadde bulamu bwa kusaba. Obulamu bwonna obw’omuserikale Omukristaayo — okubaawo kwabwo, ekigendererwa kyabwo, amakulu gaabwo n’ebikolwa byabwo — byonna byesigamye ku kuba nti bulamu bwa kusaba. Awatali kusaba — ne bw’aba alina ki ekirala — obulamu bw’omuserikale Omukristaayo bujja kuba bunafu, era obutalina kye bukola, era bumufuule omuyiggo omwangu eri abalabe be ab’omwoyo.
Obumanyirivu bw’Omukristaayo bujja kuba tebulina bulamu, n’obuyinza bw’Omukristaayo bujja kuba bukalu era nga bwakalira, okuggyako ng’okusaba kulina ekifo ekya waggulu mu bulamu. Awatali kusaba, empisa z’ekisa ez’Omukristaayo zijja kuwotoka zife. Awatali kusaba, tuyinza okwongerako, okubuulira tekulina bwogi era kintu kya bwereere, era Enjiri efiirwa ebiwaawaatiro byayo n’ekiwato kyayo. Kristo ye muteesi w’amateeka g’okusaba, ne Pawulo ye Mutume we ow’okusaba. Bombi balangirira nti kye kisooka era kikulu, era balaga nti tekiyinza kulekebwa. Ebiragiro byabwe ku kusaba bizingiramu ebifo byonna, ebiseera byonna, n’ebintu byonna. Kale, omuserikale Omukristaayo ayinza atya okusuubira oba okuloota obuwanguzi, okuggyako ng’anywezeddwa amaanyi gaakwo? Ayinza atya okulemererwa, singa, okugattako okwambala ebyokulwanyisa bya Katonda, aba, mu biseera byonna, “ng’atunula mu kusaba”?