Essuula 14 · eddakiika 7 ez’okusoma · eddakiika 9 ez’okuwuliriza
Okusaba n’Ekigambo kya Katonda (Kweyongerayo)
“Emyaka egiyise, omusajja yali atambula mu bitundu by’ensiko eby’e Kentucky. Yali alina ssente nnyingi era ng’alina ebyokulwanyisa ebimala. Ekiro kimu n’asula mu nnyumba ey’emiti, naye n’aba n’okweraliikirira kungi olw’endabika enkambwe ey’abasajja abaali bajja n’okufuluma mu nnyumba eyo. Yagenda okwebaka nga bukyali, naye teyeebaka. Mu ttumbi n’awulira embwa nga zibooga nnyo n’eddoboozi ly’omuntu ayingira mu kayumba. Bwe yalingiriza mu muwaatwa wakati w’embaawo z’ekisenge kye, n’alaba omugenyi ng’akutte emmundu mu ngalo. Omusajja omulala yali atudde mu maaso g’omuliro. Omutambuze n’alowooza nti baali bateesa okumunyaga, n’ateekateeka okwerwanako n’okukuuma ebintu bye. Amangu ddala oyo eyali yaakajja n’akwata Bayibuli, n’asoma essuula mu ddoboozi ery’omwanguka, n’oluvannyuma n’afukamira n’asaba. Omutambuze n’aggyamu okutya kwe, n’atereka basitoola ye n’agalamira, ne yeebaka mu mirembe okutuusa enkya. Era byonna byali bwe bityo kubanga Bayibuli yali mu kayumba ako, era nnannyini yo yali muntu wa kusaba.” — REV. F. F. SHOUP.
OKUSABA kwe kusinziirwako ennyo obuwanguzi bw’okubuulira Ekigambo. Kino, Pawulo akiyigiriza lwatu mu kusaba okwo okumanyiddwa era okw’amaanyi kwe yasaba Abasessaloniika:
“Abooluganda, eky’enkomerero, mutusabirenga, ekigambo kya Mukama kibune mangu era Mukama agulumizibwenga.”
Okusaba kuggulawo ekkubo Ekigambo kya Katonda kidduke awatali kiziyiza wadde ekikirobera, era kuleeta embeera esaanira ekigambo okutuukiriza ekigendererwa kyakyo. Okusaba kuteeka nnamuziga wansi w’Ekigambo kya Katonda, era kuwa ebiwaawaatiro malayika wa Mukama “ng’alina Enjiri ey’emirembe n’emirembe ey’okubuulira abo abali mu nsi, na buli ggwanga, na buli kika, na buli lulimi n’abantu.” Okusaba kuyamba nnyo Ekigambo kya Mukama.
Olugero lw’Omusizi kuyiga kwa nkizo ku kubuulira, kulaga ebivaamu eby’enjawulo era kunnyonnyola abawulira ab’engeri ezitali zimu. Abawulira ab’oku mabbali g’ekkubo bangi nnyo. Ettaka lyabwe teryateekebwateekebwa n’akatono, wadde mu kulowooza okw’olubereberye wadde mu kusaba; n’ekivaamu, Setaani aggyawo ensigo awatali buzibu (ensigo eyo kye kigambo kya Katonda) era n’asaanyaawo ebirowoozo byonna ebirungi, n’afuula omulimu gw’omusizi ogw’obwereere. Tewali n’omu, wadde akaseera katono, akkiriza nti okusiga okungi okw’ennaku zino kwandibadde tekubala bibala singa abawulira bandisoose okuteekateeka ettaka ly’emitima gyabwe nga bayita mu kusaba n’okufumiitiriza.
Bwe kityo bwe kiri n’abawulira ab’oku ttaka ery’amayinja, n’ab’oku ttaka ery’amaggwa. Newaakubadde ekigambo kituula mu mitima gyabwe ne kitandika okumera, naye byonna bifa, okusinga olw’okuba tewali kusaba, wadde okutunula, wadde okulima okugoberera. Abawulira ab’ettaka eddungi bafuna omugaso mu kusiga, olw’okuba ebirowoozo byabwe byali biteekeddwateekeddwa okwaniriza ensigo, era nti, oluvannyuma lw’okuwulira, balimidde ensigo esigiddwa mu mitima gyabwe, nga bakozesa okusaba. Bino byonna biggumiza mu ngeri ey’enjawulo enkomerero y’olugero luno olw’ekitalo: “Noolwekyo mwegendereze nga muwuliriza.” Era ffe tulyoke twegendereze nga tuwuliriza, kyetaagisa okwewaayo buli kiseera eri okusaba.
Tuteekwa ddala okukkiriza nti wansi w’Ekigambo kya Katonda waliwo okusaba, era nti ku kusaba, obuwanguzi bwakyo obw’enkomerero kwe bulisinziira. Mu Kitabo kya Isaaya tusoma nti:
“Bwe kityo ekigambo kyange ekiva mu kamwa kange bwe kiri; tekiriddayo bwereere, naye kirikola ekyo kye njagala era kirituukiriza ekyo kye nakituma.”
Mu Zabbuli 19, Dawudi agulumiza Ekigambo kya Katonda mu bigambo mukaaga ebikyogerako. Kikyusa emmeeme, kigeziwaza abatalina magezi, kisanyusa omutima, kitangaaza amaaso, kibeerawo emirembe gyonna, era kya mazima era kya butuukirivu ddala. Ekigambo kya Katonda kituukiridde, kyesigika, kituufu, kirongoofu. Kikebera omutima, era mu kiseera kye kimu kirongoosa mu bikivaamu. Noolwekyo tekyewuunyisa nti oluvannyuma lw’okulowooza ku bw’omwoyo obuwanvu obw’Ekigambo kya Katonda, amaanyi gaakyo ag’okukebera obutonde bw’omuntu obw’omunda, n’obulongoofu bwakyo obw’amaanyi, Omuwandiisi wa Zabbuli akomekkereza okwogera kwe n’ekitundu kino:
“Ani asobola okulaba ebyonoono bye?” Era n’oluvannyuma n’asaba bw’ati: “Onsonyiwe, Ayi Mukama, ebibi ebinkisiddwa. Era omuddu wo omuwonye okukola ebibi ebigenderere, bireme kunfuga. Nsaba ebigambo by’omu kamwa kange, n’okulowooza okw’omu mutima gwange, bisiimibwe mu maaso go, Ayi Mukama, Olwazi lwange, era Omununuzi wange.”
Yakobo ategeera obw’omwoyo obuwanvu obw’Ekigambo, n’amaanyi gaakyo ag’okulokola agakirimu, mu kubuulirira kuno:
“Kale mulekenga emize gyonna, n’ekibi ekyasigala mu mmwe, mwanirize n’obuwombeefu ekigambo ekyasigibwa ekiyinza okulokola emyoyo gyammwe.”
Ne Peetero ayogera mu ngeri y’emu, bw’annyonnyola amaanyi ag’okulokola ag’Ekigambo kya Katonda:
“Okusinziira mu kigambo kya Katonda ekiramu era eky’olubeerera, mwazaalibwa omulundi ogwokubiri” — si mu nsigo eyonooneka, wabula mu nsigo etayonooneka.
Peetero tayogera ku kuzaalibwa omulundi ogwokubiri kwokka, olw’Ekigambo kya Katonda ekitayonooneka, naye atutegeeza nti okukula mu kisa tulina okubeera ng’abaana abaakazaalibwa, nga twegomba oba nga tulya “amata ag’omwoyo.”
Ekyo tekitegeeza, naye, nti engeri y’ebigambo zokka nga bwe zirabikira mu Bayibuli zirimu amaanyi gonna ag’okulokola. Naye Ekigambo kya Katonda, kijjukirwe, kijjudde Omwoyo Omutukuvu. Era nga bwe waliwo ekitundu ekya Katonda mu bigambo by’Ebyawandiikibwa, bwe kityo n’ekitundu ekyo kye kimu ekya Katonda kisangibwa mu kubuulira kwonna okw’amazima okw’Ekigambo, okuyinza okulokola n’okukyusa emmeeme.
Okusaba bulijjo kuzaala okwagala Ekigambo kya Katonda, era kuleetera abantu okukisoma. Okusaba kuleetera abantu okugondera Ekigambo kya Katonda, era kuteeka mu mutima ogugondera essanyu eritayogerekeka. Abantu abasaba n’abantu abasoma Bayibuli bantu ba kika kimu. Katonda wa Bayibuli ne Katonda w’okusaba y’omu. Katonda ayogera n’omuntu mu Bayibuli; omuntu ayogera ne Katonda mu kusaba. Omuntu asoma Bayibuli okuzuula Katonda ky’ayagala; asaba alyoke afune amaanyi okukola ekyo ky’ayagala. Okusoma Bayibuli n’okusaba bye bubonero obwawula abo abafuba okumanya Katonda n’okumusanyusa. Era nga okusaba bwe kuzaala okwagala Ebyawandiikibwa, ne kuleetera abantu okusoma Bayibuli, bwe kityo, era, okusaba kuleetera abasajja n’abakazi okugenda mu nnyumba ya Katonda, okuwulira Ebyawandiikibwa nga binnyonnyolwa. Okugenda mu kkanisa kukwatagana nnyo ne Bayibuli, si nnyo olw’okuba Bayibuli etulabula nti “Tuleme kulekayo kukuŋŋaana, ng’abamu bwe bakola,” wabula kubanga mu nnyumba ya Katonda, omuweereza wa Katonda gwe yalonda alangirira Ekigambo kye eri abantu abafa, annyonnyola Ebyawandiikibwa, era akaatiriza enjigiriza zaabyo ku bamuwulira. Era okusaba kuzaala okumalirira, mu abo abakwegezaamu, obutaleka nnyumba ya Katonda.
Okusaba kuzaala omuntu ow’omunda ayagala okugenda mu kkanisa, omutima ogwagala ekkanisa, n’omwoyo oguwagira ekkanisa. Abantu abasaba be bafuula ensonga ey’omuntu ow’omunda okubeerawo ng’Ekigambo kibuulirwa; abasanyukira okukisoma n’okukinnyonnyola; abakiwagira n’obuyinza bwabwe n’ebintu byabwe. Okusaba kugulumiza Ekigambo kya Katonda era kukiwa ekifo ekisooka mu ndowooza y’abo abakoowoola Erinnya lya Mukama n’obwesigwa era n’omutima gwabwe gwonna.
Okusaba kuggya obulamu bwakwo bwennyini mu Bayibuli, era tekulina we kuyimirira wabweru w’obuyinza bw’Ebyawandiikibwa. Okubaawo kwakwo n’engeri yaakwo byesigamye ku kubikkulirwa Katonda kwe yawa omuntu mu Kigambo kye ekitukuvu. Okusaba, nakwo, kugulumiza okubikkulirwa okwo kwe kumu, era kukyusa abantu okutunula eri Ekigambo ekyo. Obutonde, obwetaavu, n’engeri y’okusaba ezingiramu byonna, byesigamye ku Kigambo kya Katonda.
Zabbuli 119 kitabo ekiraga Ekigambo kya Katonda. Okuggyako ennyiriri ssatu oba nnya, buli lunyiriri lulimu ekigambo ekimanyisa, oba ekiraga, Ekigambo kya Katonda. Emirundi mingi, omuwandiisi atandika okwegayirira, emirundi egiwerako ng’asaba nti, “Onjigirize amateeka go.” Ebyamagero by’Ekigambo kya Katonda bimukwatako nnyo, n’obwetaavu bw’okutangaazibwa Katonda okulaba n’okutegeera ebintu eby’ekitalo ebiwandiikiddwamu, n’asaba n’obunyiikivu nti:
“Ozibule amaaso gange, nsobole okulaba eby’ekitalo ebiri mu mateeka go.”
Okuva ku ntandikwa ya Zabbuli eno ey’ekitalo okutuuka ku nkomerero yaayo, okusaba n’Ekigambo kya Katonda byegattiddwa wamu. Kumpi buli ludda lw’Ekigambo kya Katonda omuwandiisi ono eyaluŋŋamizibwa alukwatako. Omuwandiisi wa Zabbuli yali akakasizza ddala amaanyi ag’omwoyo amawanvu ag’Ekigambo kya Katonda, n’atuuka n’okulangirira bw’ati:
“Ntadde ekigambo kyo mu mutima gwange; ndyoke nneme okwonoona.”
Wano Omuwandiisi wa Zabbuli we yafunira obukuumi bwe obw’obutakola kibi. Olw’okuba n’Ekigambo kya Katonda nga kikwekeddwa mu mutima gwe; mu kubeera n’obulamu bwe bwonna nga bujjudde Ekigambo ekyo; mu kuleetebwa ddala wansi w’obufuzi bwakyo obulungi era obw’ekisa, yasobola okutambula eruuyi n’eruuyi mu nsi, nga talumbibwa Omubi, era ng’anywezeddwa okulwanyisa okwagala okuwaba okuva mu kkubo.
Tusanga, ate era, amaanyi g’okusaba agazaala okwagala okwa ddala eri Ebyawandiikibwa, era agateeka mu bantu obutonde obusanyukira Ekigambo. Mu ssanyu ettukuvu ayogerera waggulu nti, “Amateeka go nga ngagala nnyo! Ngafumiitirizaako olunaku lwonna.” Era nate: “Ebisuubizo byo nga bimpoomera nnyo! Biwoomera akamwa kange okusinga omubisi gw’enjuki.”
Twandyagadde okuwoomerwa Ekigambo kya Katonda? Kale ka twewaayo buli kiseera eri okusaba. Oyo ayagala okubeera n’omutima ogwagala okusoma Bayibuli tateekwa — tagwanidde n’akatono — okwerabira okusaba. Omuntu ayinza okwogerwako nti, “Asanyukira okugondera amateeka ga Mukama,” y’oyo ayinza okugamba mu mazima nti, “Nsanyuka okugenda mu kifo eky’okusabiramu.” Tewali muntu ayagala Bayibuli, atayagala kusaba. Tewali muntu ayagala kusaba, atasanyukira mateeka ga Mukama.
Mukama waffe yali muntu wa kusaba, era yagulumiza Ekigambo kya Katonda, ng’ajuliza emirundi mingi okuva mu Byawandiikibwa. Mu bulamu bwe bwonna obw’oku nsi Yesu yakuumanga Ssabbiiti, yagendanga mu kkuŋŋaaniro, era yasomanga Ekigambo kya Katonda, era okusaba yakutabikanga mu byonna:
“Bwe yatuuka e Nazaaleesi, ekibuga mwe yakulira, n’agenda mu kkuŋŋaaniro ku Ssabbiiti, nga bwe yali empisa ye. N’ayimuka okusoma.”
Wano, ka kyogerwe, nti tewali bintu bibiri byetaagisa nnyo eri obulamu obujjuziddwa Omwoyo okusinga okusoma Bayibuli n’okusaba mu kyama; tewali bintu bibiri biyamba nnyo okukula mu kisa; okufuna essanyu erisinga obunene mu bulamu bw’Ekikristaayo; okunyweza omuntu mu makubo g’emirembe egy’olubeerera. Okulagajjalira emirimu gino emikulu ennyo, kulanga obukovvu bw’emmeeme, okufiirwa essanyu, obutabaawo mirembe, okukala kw’omwoyo, n’okuvunda mu byonna ebikwata ku bulamu obw’omwoyo. Okulagajjalira ebintu bino kuteekateeka ekkubo ery’okuva ku kukkiriza, era kuwa Omubi omukisa gw’atagenda kulagajjalira. Okusoma Ekigambo kya Katonda buli kiseera, n’okusaba bulijjo mu kifo eky’ekyama eky’Oyo Ali Waggulu Ennyo, kiteeka omuntu we abeera mukuumi ddala okuva mu kulumbibwa kw’omulabe w’emmeeme, era kimukakasa obulokozi n’obuwanguzi obw’enkomerero, okuyita mu maanyi ag’obuwanguzi ag’Omwana gw’Endiga.