Okutta Ekibi mu Bakkiriza
Okutta ekibi kunnyonnyolwa mu bujjuvu

Essuula 7 · eddakiika 10 ez’okusoma · eddakiika 12 ez’okuwuliriza

Okutta ekibi kunnyonnyolwa mu bujjuvu

Okutta ekibi kunnyonnyolwa mu bujjuvu — Ebitundu byakwo n’amadaala gaakwo — Okunafuya okw’olubeerera okw’ekikolo kyakyo n’ensibuko yaakyo — Amaanyi g’okwegomba okukema — Enjawulo y’amaanyi ago ng’abantu n’ebiseera bwe biri — Okulwanyisa ekibi obutayosa — Ebitundu by’olutalo olwo nga byekenneenyezebwa — Okuwangula ekibi — Ebyogeddwa byonna nga bifunzibwa.

Kaakano kitusaanidde okwetegereza kye kitegeeza okutta ekibi okutwalira awamu; ekyo kijja kutuggulira ekkubo eri obulagirizi obusingako obutongole.

2. Okutta okwegomba kulimu ebintu bisatu:—

(1.) Okukunafuya okw’olubeerera. Buli kwegomba mpisa nvundu oba omuze omubi, ogutayosa kusika mutima eri obubi. Kyekiva kiwandiikibwa bwe kiti ku muntu atalina kwegomba kwonna kuttiddwa ddala (Olubereberye 6:5), “buli ndowooza y’omutima gw’omuntu mbi njereere ebbanga lyonna.” Bulijjo aba wansi w’amaanyi g’okusikirizibwa okw’amaanyi n’okukutamira eri ekibi. Era ensonga lwaki omuntu ow’obutonde tabeera bulijjo ng’agoberera okwegomba kumu kwokka, emisana n’ekiro, eri nti alina bingi by’aweereza, nga buli kimu kikaaba kimatizibwe; noolwekyo atwalibwa mu ngeri nnyingi ez’enjawulo, naye okutwalira awamu bulijjo aba ng’akutamidde ku kwesanyusa yekka.

Kale ka tulowooze nti okwegomba oba obulwadde obwo bwe tunoonyeza okuttibwa, mu bwakwo, kusika kwa maanyi, kwasimba emirandira ennyo, okw’olubeerera, okw’okwagala n’enneewulira eri ekibi ekimu eky’ebikolwa, nga bwe kiri mu nsonga yaakyo, newaakubadde nga si bulijjo nti kusitula endowooza, ebirowoozo n’enkwe ku kintu ekyo. Kyebava abantu boogerwako nti emitima gyabwe “gijjula kuteekateeka kukola bubi”; omwoyo gwabwe gukutamidde eri obubi, okuwa omubiri ebbanga “kukola ng’okwegomba kwagwo bwe kuli.” Era empisa ey’ekibi enfuuvu, nga bwe kiri mu bintu ebirala bingi, ne mu kino eyawukana ku mpisa zonna ez’obutonde oba ez’empisa ennungi: kubanga zo zisika omwoyo mpola era mu ngeri egusaanira, naye empisa ez’ekibi zisindiikiriza n’amaanyi n’obukambwe; kyekiva okwegomba kwogerwako nti “kulwanagana n’omwoyo” (1 Peetero 2:11), — nti kujeema oba kugolokoka mu lutalo n’enkola n’okuziyiza ebitera okubaawo mu lutalo (Abaruumi 7:23), — nti kutwala mu busibe, oba kuwamba ddala nga kuwangudde mu lutalo, — ebikolwa byonna eby’obukambwe obungi n’amaanyi.

Nandisobodde okulaga mu bujjuvu, okuva mu kunnyonnyola okwo kwe tulina mu Abaruumi essuula 7, nga bwe kuzikiza amagezi, ne kuzikiza okulumirizibwa kw’omutima, ne kuggya amagezi ku ntebe yaago, ne kutaataaganya amaanyi n’obuyinza bw’ebirowoozo byonna ebiyinza okuleetebwa okukuziyiza, ne kumenya byonna ne kubumbujja ng’omuliro. Naye ogwo si gwe mulimu gwange kaakano. Kale ekintu ekisooka mu kutta ekibi kwe kunafuya empisa eno ey’ekibi oba ey’okwegomba, ereme kuddamu, n’obukambwe obwo, n’okufuba, n’emirundi emingi, okugolokoka, okufunira olubuto, okusasamaza, okunyiiza, okusendasenda, okutabula, nga bwe kuli mu butonde bwakwo (Yakobo 1:14, 15).

Njagala okuwa okulabula kumu oba etteeka limu mu kkubo, era lye lino: Newaakubadde nga buli kwegomba mu butonde bwakwo kusika era kusindiikiriza kyenkanyi eri ekibi mu buli ngeri, kino kiteekwa okukkirizibwa n’obukwakkulizo buno obubiri:—

[1.] Okwegomba okumu, oba okwegomba mu muntu omu, kuyinza okufuna okwongerwako okungi okw’akaseera, okusitulibwa n’okunywezebwa, ebiyinza okukuwa obulamu, amaanyi n’obuggumivu, okusinga ennyo okwegomba okulala, oba okwegomba okwo kwennyini (kwe kugamba, okw’engeri n’obutonde obumu) mu muntu omulala. Okwegomba bwe kutabagana n’obutonde n’embeera y’omuntu, n’entambula y’obulamu ekusaanira, n’emikisa, oba Setaani bw’afuna w’akwatira w’asobola okukukozesa, nga bw’alina amakubo lukumi ag’okukikola, okwegomba okwo kweyongera obukambwe n’amaanyi okusinga okulala, oba okusinga okwegomba okwo kwennyini mu muntu omulala; awo omukka gwakwo ne guzikiza amagezi, ne kiba nti newaakubadde omuntu amanyi ebintu bye bimu nga bwe yali abimanyi edda, tebikyalina maanyi wadde buyinza ku kwagala kwe, wabula enneewulira n’okwegomba ebivundu ne bisumululwa.

Naye okusingira ddala, okwegomba kufuna amaanyi okuva mu kukemebwa. Okukemebwa okukusaanira bwe kugwa ku kwegomba, kukuwa obulamu obuggya, amaanyi, obuyinza, obukambwe n’obusungu, bye kwali kulabika nga tekwalina oba nga tekwandisobodde kubifuna. Ebyokulabirako ku nsonga eno byandiyinzizza okwongerwako bingi; naye ekitundu ky’ekitabo ekirala kigendereddwamu okukakasa ekirowoozo kino.

[2.] Okwegomba okumu kuwulirwa era kulabika nnyo mu bikolwa byakwo eby’obukambwe okusinga okulala. Pawulo ayawula obutali bulongoofu ku bibi ebirala byonna: (1 Abakkolinso 6:18), “Mudduke obwenzi. Buli kibi omuntu ky’akola kiba ku mubiri, naye ayenda akola ekibi ku mubiri gwe ye yennyini.” N’olwekyo, okusika kw’ekibi ekyo kuwulirwa era kulabika nnyo okusinga okw’ebirala; so nga oboolyawo okwagala ensi, oba ekirala ekifaanana bwe kityo, mu muntu tekufuga kitono okusinga ekyo, naye tekuleeta muliro munene bwe gutyo mu muntu yenna.

Era olw’ensonga eno abantu abamu bayinza okwerowooza, era ne mu maaso g’ensi ne balabika, ng’abantu abattidde ddala ekibi, so nga mu bo okwegomba tekufuga kitono okusinga mu abo abakaaba nga beewuunya olw’okusasamala kwakwo okubatabula, weewaawo, okusinga abo amaanyi gaakwo be gaasindiikiriza mu bibi ebiswaza; wabula okwegomba kwabwe kuli mu bintu ebitaleeta kasasamalo ng’ako mu mwoyo, bye bakolamu nga bateefu mu mwoyo, kubanga obutonde bwennyini tebukwatibwako nnyo mu byo ng’ebirala.

Kale ngamba nti ekintu ekisooka mu kutta ekibi kwe kunafuya empisa eno, ereme kusindiikiriza na kusasamaza nga edda; ereme kusendasenda na kuwabya; ereme kutabula na kusoberwa — kwe kutta obulamu bwayo, amaanyi gaayo, n’obwangu bwayo n’okwetegeka okusituka. Kino kye kyogerwako nti “baakomerera omubiri n’okwegomba kwagwo” (Abaggalatiya 5:24); kwe kugamba, okuggyamu omusaayi gwayo n’omukka ogugiwa amaanyi n’obuyinza, — okukovvuka kw’omubiri gw’okufa “bulijjo” (2 Abakkolinso 4:16).

Ng’omuntu akomereddwa ku musaalaba; asooka kwekuba, n’alwana, n’akaaba n’amaanyi mangi, naye omusaayi gwe n’omukka bwe biggwaawo, okulwana kwe kunafuwa ne kubeera kwa kiseera ku kiseera, n’okukaaba kwe ne kukka ne kufuuka okw’eddoboozi ettono era erikalu, nga tekukyawulirika; — bwe kutyo omuntu bw’asooka okulumba okwegomba oba obulwadde, okukwatagana nakwo, kulwana n’obukambwe bungi okwemenya kudduke; kukaaba n’amaanyi n’obutagumiikiriza kumatizibwe kuwummuzibwe; naye okutta ekibi bwe kumala okuggyamu omusaayi gwakwo n’omukka gwakwo, kutambula lumu na lumu era mpola, kukaaba kitono, era tekukyawulirika mu mutima; oluusi kuyinza okufuna okusikambula kw’omuntu afa, okulabika ng’amaanyi amangi n’obuggumivu, naye mangu ddala kuggwaawo, okusingira ddala bwe kuziyizibwa okufuna obuwanguzi obw’amaanyi. Kino omutume akinnyonnyola, mu ssuula yonna, naye okusingira ddala mu Abaruumi 6:6.

“Ekibi,” bw’ayogera, “kyakomererwa; kikomereddwa ku musaalaba.” Lwaki? “omubiri gw’ekibi guleme kuba gwa mugaso,” amaanyi g’ekibi ganafuwe era gaggibwewo mpola mpola, “tuleme kuddamu kuba baddu ba kibi;” kwe kugamba, ekibi kireme kutusika na kutusindiikiriza n’amaanyi ag’okutufuula abaddu baakyo, nga bwe kyakola edda. Era kino tekyogerwa ku kwegomba kw’omubiri n’okw’obukaba kwokka, oba okwegomba ebintu by’ensi, — si ku okwegomba kw’omubiri, n’okwegomba kw’amaaso, n’okwekuluntaza okw’obulamu kwokka, — wabula ne ku mubiri, kwe kugamba, mu magezi ne mu kwagala, mu bulabe obwo eri Katonda obuli mu ffe mu butonde. Obulwadde obututawaanya ka bubeere bwa ngeri ki, ka bweyoleke mu ngeri ki, ka kibe okusindiikiriza eri obubi oba okuziyiza ekirungi, etteeka lye limu; era okuggyako nga kino kikoleddwa mu bujjuvu, okulwana kwonna okulala tekujja kutuusa ku kigendererwa. Omuntu ayinza okukuba ebibala ebikaawa ku muti omubi okutuusa lw’akoowa; naye ng’ekikolo kikyali kinywevu era kirina amaanyi, okukuba ebibala ebiriwo tekujja kukiziyiza kubala birala. Buno bwe busirusiru bw’abantu abamu; beewaayo n’obunyiikivu bwonna okulwanyisa okwegomba nga kubutuka kulabika, naye nga baleka ensibuko n’ekikolo nga tebikwatiddwako, oboolyawo nga tebinoonyezeddwa, bakulaakulana kitono nnyo oba tebakulaakulana n’akatono mu mulimu guno ogw’okutta ekibi.

(2.) Mu kulwana n’okuwakana n’ekibi obutayosa. Okusobola bulijjo okutikka ekibi omugugu si kitundu kitono mu kutta ekibi. Ekibi bwe kiba eky’amaanyi era nga kinywevu, omwoyo gukaluubirirwa okukiziyiza; gussa ebikkowe, gusinda, gukungubaga, gutawaanyizibwa, nga Dawudi bw’ayogera ku ye yennyini, naye lumu na lumu lwe gugoba ekibi. Dawudi yeemulugunya nti “ebibi byange binsukiridde, sikyasobola na kulaba” (Zabbuli 40:12). Kale yali asobola kitono nnyo okukirwanyisa! Kaakano, ebintu bingi byetaagibwa era bizingirwa mu kulwanyisa ekibi kuno:—

[1.] Okumanya nti omuntu alina omulabe ng’oyo gw’alina okulwana naye, okumwetegereza, okumutwala ng’omulabe ddala, era omulabe ateekwa okuzikirizibwa mu ngeri yonna esoboka, kyetaagibwa mu kino. Nga bwe nayogedde edda, olutalo luno lwa maanyi era lwa kabi, — lukwata ku bintu eby’olubeerera. Noolwekyo abantu bwe balowooza ku kwegomba kwabwe mu ngeri ennyangu era ey’akaseera, si kabonero kanene nti bakuttidde, oba nti bali mu kkubo ery’okukutta. Kino kye kyogerwako nti “buli omu n’amanya endwadde ey’omu mutima gwe” (1 Bassekabaka 8:38), ekitaliiko mulimu mulala gwonna guyinza kukolebwa. Kitiisa nti bangi nnyo tebamanyi nnyo mulabe omukulu gwe beetisse munda mu bifuba byabwe. Kino kibafuula abeetegefu okwekakasa nti batuukirivu, n’obutagumiikiriza kunenyezebwa wadde kubuulirirwa, nga tebamanyi nti bali mu kabi konna (2 Ebyomumirembe 16:10).

[2.] Okufuba okumanya amakubo, enkwe, enkola, emikisa n’ebiseera eby’obuwanguzi bwakyo, ye ntandikwa y’olutalo luno. Bwe batyo abantu bwe bakola ku balabe. Banoonyereza ku nteekateeka n’enkwe zaabwe, ne bafumiitiriza ku bigendererwa byabwe, ne balowooza engeri n’ebyo bye baakozesa okuwangula edda, balyoke babaziyize. Mu kino mwe muli obukugu obusinga mu kukulembera olutalo. Kino kiggyeewo, olutalo lwonna, omuli okukozesa okusinga okw’amagezi n’obunyiikivu bw’omuntu, lwandibadde lwa nsolo. Bwe batyo bwe bakola ku kwegomba abo abakutta ddala. Si mu kiseera kyokka lwe kuba kubatawaanya, nga kubasendasenda, era nga kubawabya, wabula ne mu biseera byabwe eby’okwawukana, balowooza nti, “Ono ye mulabe waffe; lino lye kkubo lye n’entambula ye, gino gye mikisa gye, bw’atyo bwe yawangula, era bw’atyo bw’ajja okukola, bw’ataziyizibwe.” Bw’atyo Dawudi, “ebibi byange mbimanyi bulijjo” (Zabbuli 51:3). Era ddala, ekimu ku bitundu ebisinga obulungi n’obukulu eby’amagezi ag’omwoyo ag’omu bikolwa kiri mu kuzuula obukodyo, enkwe, n’obuziba bw’ekibi kyonna ekibeera mu ffe; okulowooza n’okumanya amaanyi gaakyo amangi we gali, — omukisa ki gwe kitera okufuna mu biseera, mu mikisa ne mu kukemebwa, — nsonga ki ze kyewolereza, mpaabaanya ki, n’endowooza ki, — n’obukodyo ki, n’endabika ki, n’obwekwaso ki; okuteeka amagezi g’Omwoyo okulwanyisa obukujjukujju bw’omuntu waffe ow’edda; okulondoola omusota guno mu kwekyusa kwagwo kwonna n’okwekoona; okusobola okugamba, ne ku bikolwa byakyo ebisinga okukwekebwa era (eri omutima ogwa bulijjo) ebitalabika, “Lino lye kkubo lyo ery’edda n’entambula yo; mmanyi ky’ogenderera;” — n’okubeera bwe tutyo bulijjo nga twetegese kye kitundu ekirungi eky’olutalo lwaffe.

[3.] Okukitikka buli lunaku ebintu byonna ebigenda okwogerwako oluvannyuma, ebikinakuwaza, ebikitta era ebikizikiriza, ye ntikko y’olutalo luno. Omuntu ng’oyo talowooza nti okwegomba kwe kufudde olw’okuba kusirise, wabula afuba bulijjo okukuwa ebiwundu ebiggya, n’okukukuba emiggo emiggya buli lunaku. Bw’atyo omutume (Abakkolosaayi 3:5).

Kale, omwoyo nga guli mu mbeera eno, nga gukola bwe gutyo, mazima gwe guli waggulu; ekibi kiri wansi w’ekitala era kifa.

(3.) Mu buwanguzi. Okuwangula okwegomba kwonna emirundi emingi kye kitundu ekirala era akabonero k’okutta ekibi. Bwe njogera ku buwanguzi, sitegeeza kulemesa kibi bulemesa, kireme kuzaalibwa wadde okutuukirizibwa, wabula okukiwangula, n’okukigoberera okutuusa lwe kiwangulwa ddala. Ng’ekyokulabirako, omutima bwe gusanga ekibi nga kikola mu kiseera kyonna, nga kisendasenda, nga kikola endowooza okuwa omubiri ebbanga, okutuukiriza okwegomba kwagwo, amangu ago gukwata ekibi, ne gukireeta mu maaso g’etteeka lya Katonda n’okwagala kwa Kristo, ne gukisalira omusango, ne gukigoberera okutuusa lwe kittibwa ddala.

Kale ngamba nti, omuntu bw’atuuka ku mbeera eno, okwegomba ne kunafuwa mu kikolo ne mu nsibuko, okusika kwakwo n’ebikolwa byakwo ne bikendeera era ne binafuwa okusinga edda, ne kiba nti tebikyasobola kumulemesa mulimu gwe wadde okutaataaganya emirembe gye, — bw’asobola, mu mwoyo omuteefu era ogutebenkedde, okuzuula ekibi n’okukirwanyisa, n’okukiwangula, — awo ekibi kiba kittiddwa mu kigera ekinene, era, newaakubadde nga kimuziyiza kyonna, omuntu ayinza okubeera n’emirembe ne Katonda ennaku zonna ez’obulamu bwe.

Kale mu mitwe gino mwe nteeka okutta ekibi kwe tugenderera; kwe kugamba, okw’obulwadde bwonna obumu obututawaanya, obukyamu n’obwonoonefu obwa bulijjo obw’obutonde bwaffe mwe bugezaako okweyoleka n’okwefulumya:—

Ekisooka, okunafuya endowooza yaakwo ebeera munda, mwe kusikira, kusendasendera, kusindiikiririza eri obubi, kujeemera, kuziyiza, kulwanyisa Katonda, nga kuyita mu kusimba, mu kubeerawo okw’olubeerera, ne mu kulabirira ensibuko y’ekisa eyolekera ddala okukuziyiza era ekuzikiriza, gwe musingi gwakwo. Bwe kutyo, olw’okusimbibwa n’okukula kw’obwetoowaze, amalala ganafuwa; obusungu bunafuwa olw’okugumiikiriza, obutali bulongoofu olw’obulongoofu bw’amagezi n’omuntu ow’omunda, okwagala ensi eno olw’okulowooza ku by’omu ggulu: ebyo bye birabo eby’ekisa eby’Omwoyo, oba ekisa kye kimu eky’olubeerera nga kyeyoleka mu ngeri ez’enjawulo ku bw’Omwoyo Omutukuvu, ng’ebintu bye kikolerako bwe byawukana; nga n’ebirala bwe biri okwegomba okw’enjawulo, oba obwonoonefu bwe bumu obw’obutonde nga bweyoleka mu ngeri ez’enjawulo, ng’emikisa n’ebiseera bye busanga bwe byawukana. — Obwangu, essanyu n’amaanyi by’Omwoyo, oba omuntu omuggya, mu kuwakana n’okwegomba okwo kwe twogeddeko, n’okukulwanyisa n’essanyu, mu makubo gonna era n’ebyokukozesa byonna ebyalagirwa olw’ekyo, ng’akozesa bulijjo obuyambi obwateekebwawo okuziyiza okusika kwakwo n’ebikolwa byakwo, kye kintu eky’okubiri ekyetaagibwa mu kino. — Obuwanguzi obw’amadaala ag’enjawulo bugoberera ebyo ebibiri. Kaakano kino, singa obulwadde tebulina mukisa gutawangulika olw’ekifo kyabwo eky’obutonde, kiyinza okutuuka ku buwanguzi obujjuvu bwe butyo, omwoyo ne gutaddamu kuwulira kuziyiza kwabwo; era, ka kibe kitya, mazima kirituuka ku kuweebwa emirembe eri omuntu ow’omunda, ng’endagaano ey’ekisa bw’eri.

Ekyayita Ekiddako