Essuula 6 · eddakiika 7 ez’okusoma · eddakiika 9 ez’okuwuliriza
Okutta ekibi kye kiri, nga kitunuulirwa mu ngeri ey’okugaana
Ekigendererwa ekikulu eky’okwogera kuno kwonna kuteekebwawo — Ensonga y’omuntu ow’omunda esooka enkulu eteekebwawo — Okutta ekibi kyonna kye kiri, nga kitunuulirwa mu ngeri ey’okugaana — Si kukizikiririza ddala mu bulamu buno — Si kukikweka —Si kukulaakulanya musingi gwonna ogw’obutonde — Si kukiwugula — Si buwanguzi obw’akaseera — Obuwanguzi obw’akaseera ku kibi, kye buli n’ebiseera byabwo; ekibi bwe kibutuka; mu biseera eby’akabi oba eby’obuzibu.
Ebintu bino bwe bimala okutegeezebwa, kaakano ntuuka ku kye ngenderera ekikulu, okwogera ku bibuuzo ebimu oba ensonga ez’omu bulamu ezeeyoleka mu nsonga eno ey’okutta ekibi mu bakkiriza.
Ekisooka, nga kye kikulu ku birala byonna, era nga byonna bye bikizzibwako, kiyinza okutunuulirwa nga kiri mu kiteeso kino ekiddako:—
Ka tugambe nti omuntu mukkiriza wa mazima, naye n’asanga mu ye ekibi ekibeera mu ye eky’amaanyi, ekimutwala nga musibe eri etteeka lyakyo, ekiruma omutima gwe n’okweraliikirira, ekitabula ebirowoozo bye, ekinafuya emmeeme ye mu mirimu gy’okussa ekimu ne Katonda, ekimutabula ku by’emirembe, era oboolyawo ekyonoona omuntu we ow’omunda, ne kimuleka mu kabi ak’okukakanyazibwa olw’obulimba bw’ekibi, — anaakola ki? kkubo ki ly’anaakwata era ly’anaakkaatirizaako olw’okutta ekibi kino, okwegomba kuno okubi, obulwadde buno oba obuvundu buno, okutuuka ku ddaala nti, newaakubadde nga tekizikiriziddwa ddala, naye, mu kulwana kwe nakyo, asobozesebwe okukuuma obuyinza, amaanyi n’emirembe mu kussa ekimu ne Katonda?
Okuddamu okubuuza kuno okukulu, nja kukola ebintu bino:—
I. Okulaga okutta ekibi kyonna kye kiri, mu ngeri ey’okugaana n’ey’okukakasa, tuleme okukyamira ku musingi.
II. Okuwa obulagirizi obw’awamu ku bintu ebyo, awatali byo tekiyinzika n’akatono omuntu yenna okutta ddala ekibi kyonna mu mazima ne mu mwoyo.
III. Okulaga ebitundu kimu ku kimu ebigenda okukozesebwa okukikola; mu byonna nga nkuuma mu birowoozo nti siri mu kwogera ku njigiriza ey’okutta ekibi okutwalira awamu, wabula ku nsonga yokka eyo eyateekebwawo waggulu.
I. 1. (1.) Okutta ekibi si kwe kukimalirawo ddala, okukikuulamu n’okukizikiriza, ne kiba nti tekikyalina kyekwata kyonna wadde ekifo mu mitima gyaffe. Kya mazima nti kino kye kigendererwa; naye tekiyinza kutuukirizibwa mu bulamu buno. Tewali muntu yeeteekateeka mu mazima okutta ekibi kyonna, nga tagenderera, nga tayagala era nga teyeegomba kukizikiriza ddala, ne kitaleka mulandira wadde ekibala mu mutima oba mu bulamu. Yandyagadde okukitta bw’atyo kireme kuddamu kunyeenya wadde okusagaasagana, okukaaba oba okuyita, okusendasenda oba okukema, emirembe gyonna. Obutabaawo bwakyo kye kigendererwa. Kaakano, newaakubadde nga tewali kubuusabuusa nti, ku bw’Omwoyo n’ekisa kya Kristo, omuntu ayinza okutuuka ku buwanguzi obw’ekitalo n’obw’ettutumu ku kibi kyonna, ne kiba nti ayinza okuba n’obuwanguzi kumpi obutakoma ku kyo, naye okukimalirawo ddala n’okukizikiriza, kireme kubaawo, tekisuubirwa mu bulamu buno. Kino Pawulo akitukakasa (Abafiripi 3:12), “Sigamba nti mmaze okufuna oba nti mmaze okutuukirira.” Yali mutukuvu mulonde, ekyokulabirako eri abakkiriza, eyali, mu kukkiriza n’okwagala, ne mu bibala byonna eby’Omwoyo, nga talina amwenkana mu nsi, era olw’ensonga eyo yeeyogerako nti atuukiridde bw’ogeraageranya n’abalala (olunyiriri 15); naye yali tannaba “kufuna,” teyali “atuukiridde,” wabula yali “afuba:” yali akyalina omubiri omunafu, nga naffe bwe tugulina, ogugenda okukyusibwa amaanyi amangi aga Kristo ku nkomerero (olunyiriri 21). Kino twandikyagadde; naye Katonda alaba nga kye kisinga obulungi gye tuli obutatuukirira mu kintu kyonna mu ffe ffekka, tulyoke mu bintu byonna tubeere “abatuukiridde mu Kristo;” ekyo kye kitusinga obulungi (Abakkolosaayi 2:10).
(2.) Ndowooza siteekwa na kugamba nti si kwe kukweka ekibi. Omuntu bw’alekayo okukola ekibi kyonna olw’ensonga ez’ebweru, abantu oboolyawo bayinza okumutwala ng’omuntu eyakyuka. Katonda amanyi nti ku butali butuukirivu bwe obw’edda yayongerako obunnanfuusi obukolimiddwa, era ayingidde mu kkubo erimutwala mu ggeyeena nga talina kye yeeraliikirira okusinga bwe yali edda. Afunye omutima omulala gwe yali talina, ogusingako obukujjukujju; si mutima muggya, ogusingako obutukuvu.
(3.) Okutta ekibi tekuli mu kukulaakulanya butonde obukkakkamu, obuteefu. Abantu abamu balina enkizo mu butonde bwabwe, ne kiba nti tebatuukibwako bukambwe bwa busungu obutafugika n’enneewulira ezeetabula ng’abalala bangi. Kaakano abantu bano ka bakuze era bakulaakulanye embeera yaabwe ey’obutonde n’empisa zaabwe nga bayita mu kwekangavvula, mu kulowooza ne mu magezi, bayinza okulabika gye bali n’eri abalala ng’abantu abattidde ddala ekibi, so nga, oboolyawo, emitima gyabwe kinnya kya bugwagwa bwonna ekitakalira. Omuntu omu tatawaanyizibwa nnyo mu bulamu bwe bwonna, oboolyawo, obusungu n’ekiruyi, wadde okutawaanya abalala, ng’omulala bw’atawaanyizibwa kumpi buli lunaku; naye oyo ow’okubiri akoze bingi mu kutta ekibi ekyo okusinga ow’olubereberye. Abantu ng’abo baleme kugezesa kutta ekibi kwabwe ku bintu embeera yaabwe ey’obutonde by’etawa bulamu wadde amaanyi. Ka beeleete ku kwefiiriza, ku butakkiriza, ku buggya, oba ku kibi ekirala eky’omwoyo ekiringa ekyo, bajja kweraba bulungi okusingawo.
(4.) Ekibi tekiba kittiddwa nga kiwugulibwa bugwugulibwa. Simooni Omulogo yaleka okumala akaseera obulogo bwe; naye omululu gwe n’okwegulumiza kwe, ebyamuleetera okubukola, byasigalawo, era byandikoze mu ngeri endala. Kyeyava Peetero amugamba nti, “ndaba nga mu mutima gwo mujjudde obuggya;” — “Newaakubadde ng’oyatula bw’otyo, newaakubadde ng’olese obulogo bwo, okwegomba kwo okubi kukyali kwa maanyi mu ggwe nga bwe kwali; okwegomba okwo kwe kumu, emigga gyakwo gyokka gye giwuguliddwa. Kaakano kweyoleka era kwefulumya mu ngeri endala, naye kukyali obukaawu obw’edda bwe bumu.” Omuntu ayinza okumanya okwegomba okubi, ne yeeteeka okulwanyisa okubutuka kwakwo, n’afaayo kuleme kubutuka nga bwe kwabutukanga, naye ate mu kiseera ekyo n’aleka omuze gwe gumu omwonoonefu okweyoleka mu ngeri endala; ng’oyo awonya ekiwundu ekikulukuta n’akibikkako olususu n’alowooza nti awonye, naye ate mu kiseera ekyo omubiri gwe ne guvunda olw’obuvundu bw’amazzi ge gamu ag’omu mubiri, ne gubutukira mu kifo ekirala. Era okuwugulibwa kuno, n’enkyukakyuka ezikugoberera, emirundi mingi kutuuka ku bantu olw’ensonga ezitakwatagana n’akatono na kisa: okukyusa engeri y’obulamu omuntu gye yalimu, enkolagana ze n’abantu, ebimuganyula, ebigendererwa bye, biyinza okukuleeta; weewaawo, n’enkyukakyuka zennyini mu mibiri gy’abantu, eziva mu kukula okw’obutonde mu bulamu bwabwe, ziyinza okuleeta enkyukakyuka ng’ezo. Abantu abakaddiye tebatera kweyongera kugoberera kwegomba okubi okw’obuvubuka, newaakubadde nga tebattangako na kumu ku kwo. Era bwe kityo bwe kiri ku kuwaanyisa okwegomba okubi, n’okuleka okuweereza okumu omuntu alyoke aweereze okulala. Oyo awaanyisa amalala n’obwagazi bw’ensi, obwagazi bw’omubiri n’Obufalisaayo, okwemanya ye kennyini n’okunyooma abalala, aleme kulowooza nti asse ekibi ky’alabika ng’alese. Akyusizza mukama we, naye akyali muddu.
(5.) Obuwanguzi obw’akaseera ku kibi tebwenkana kukitta.
Waliwo emirundi ebiri oba ebiseera bibiri omuntu alwanagana n’ekibi kyonna mw’ayinza okulowooza nti akisse:—
[1.] Kiri bwe kimala okuba n’okubutuka okw’ennaku, ne kitabula emirembe gye, ne kitiisa omuntu we ow’omunda, ne kimutiisa okuswala, era ne kisunguwaza Katonda mu lwatu. Kino kizuukusa era kikubiriza byonna ebiri mu muntu, ne kimwewuunyisa, ne kimujjuza okukyawa ekibi, n’okwekyawa ye kennyini olw’ekyo; ne kimusindika eri Katonda, ne kimukaabya ng’alwanira obulamu, okukyawa okwegomba kwe okubi nga ggeyeena, n’okukwerwanyisa. Omuntu yenna, ow’omwoyo n’ow’obutonde, bw’amala okuzuukuka, ekibi kiyingiza omutwe gwakyo, tekirabika, naye kigalamira ng’ekifu mu maaso ge: ng’omuntu eyasembera ku ggye ekiro, n’atta omukulu, — amangu ago abakuumi bazuukuka, abantu bagolokoka, ne banoonyereza nnyo omulabe, so nga ye mu kiseera ekyo, okutuusa oluyoogaano n’akajagalalo lwe biggwaawo, yeekweka, oba agalamira ng’afudde, naye ng’amaliridde okuddamu okukola obulabe bwe bumu bw’anaafuna omukisa ogwo. Ku kibi ekyali mu Bakkolinso, laba bwe beekuŋŋaanya okukyekwatira n’okukizikiriza (2 Abakkolinso 7:11). Bwe kiri bwe kityo ku muntu, okwegomba kwe okubi bwe kumala okumenya omuntu we ow’omunda, emirembe gye, oboolyawo n’erinnya lye, mu kubutuka kw’ekibi ekikoleddwa; — okufaayo, okusunguwala, okwegomba, okutya n’okuwalana eggwanga, byonna bikozesebwa ku kyo n’okukirwanyisa, n’okwegomba okubi ne kusirika okumala akaseera, nga kuwanguddwa bino; naye akajagalalo bwe kaggwaawo n’okunoonyereza ne kuyita, omubbi alabika nate nga mulamu, era akola omulimu gwe n’amaanyi nga bwe yali.
[2.] Mu kiseera eky’omusango ogumu, akabi, oba okubonaabona okunyigiriza; omutima olwo guba gujjudde ebirowoozo n’enteekateeka ez’okudduka ebizibu ebiriwo, okutya n’obulabe. Kino, ng’omuntu akakasiddwa ekibi bw’alowooza, kiyinza kukolebwa kyokka ng’aleka ekibi, ekireeta emirembe ne Katonda. Obusungu bwa Katonda obuli mu buli kubonaabona bwe bulumya omuntu akakasiddwa ekibi. Okubuwona, abantu mu biseera ng’ebyo bamalirira okulwanyisa ebibi byabwe. Ekibi tekiriddamu kufuna kifo mu bo; tebaliddamu kwewaayo kukiweereza. Bwe kityo, ekibi kisirika, tekinyeenya, kirabika ng’ekittiddwa; si lwa kuba nti kifunye ekiwundu kyonna, wabula olw’okuba emmeeme ejjuzizza obusobozi bwayo, ekibi bwe kyandyeyolesezzaamu, ebirowoozo ebitakwatagana na kunyeenya kwakyo; era ebirowoozo ebyo bwe biggwaawo, ekibi kiddamu obulamu bwakyo n’amaanyi gaakyo nga bwe kyali. Bwe batyo abo aboogerwako mu (Zabbuli 78:32-37) kye kyokulabirako ekijjuvu era kye kinnyonnyola eky’embeera y’omwoyo gye njogerako: “Naye newaakubadde ebyo byonna byabatuukako, kyokka beeyongera okwonoona; newaakubadde nga yabakolera ebyamagero, naye tebakkiriza. Mukama kyeyava asala ku myaka gyabwe, n’abaleetako okuzikirizibwa okw’amangu era okw’entiisa. Bwe yattanga abamu ku bo, ne balyoka bamunoonya, ne beenenya ne badda gy’ali. Ne bajjukira nti Katonda lwe Lwazi lwabwe; era nti Katonda Ali Waggulu Ennyo ye Mununuzi waabwe. Kyokka baamuwaananga n’emimwa gyabwe, nga bwe bamulimba n’ennimi zaabwe, so tebaali beesigwa mu mitima gyabwe, era nga tebatuukiriza ndagaano ye.” Sibuusabuusa n’akamu nti bwe baamunoonya, ne beenenya, ne badda eri Katonda, baakikola n’omutima ogumalirivu okuleka ebibi byabwe; kyogerwa mu bigambo “ne badda gy’ali.” Okukyuka oba okudda eri Mukama kwe kuleka ekibi. Kino baakikola mangu, — n’obumalirivu n’obunyiikivu; naye ekibi kyabwe kyali tekinnattibwa newaakubadde ebyo byonna (ennyiriri 36, 37). Era eno y’embeera y’okwetoowaza okungi mu nnaku ez’okubonaabona, era obulimba obunene mu mitima gy’abakkiriza bennyini butera okubeera mu kino.
Mu ngeri zino n’endala nnyingi emmeeme ennaku mwe zeerimbira, ne zirowooza nti zisse okwegomba kwazo okubi, so nga kukyali kulamu era kwa maanyi, era ku buli mukisa kubutuka, ne kuzitabula n’okuzimalako emirembe.