Abasajja Abaalunda Ekisibo
George Herbert — Omusumba w’Ekyalo Eyafuula Eby’Obulijjo Ebitukuvu

Essuula 4 · eddakiika 4 ez’okusoma · eddakiika 6 ez’okuwuliriza

George Herbert — Omusumba w’Ekyalo Eyafuula Eby’Obulijjo Ebitukuvu

Yali Ani

George Herbert yazaalibwa nga Apuli 3, 1593, mu Montgomery eky’e Wales, mu nnyumba y’Abangereza ey’ekitiibwa, era n’afuna okusoma okw’ekitalo mu Westminster School ne mu Trinity College, Cambridge, gye yasembyeyo okulondebwa okuba Public Orator (Omwogezi wa Yunivasite) — ekifo ekyamuleetera okukwatagananga bulijjo n’embuga ya Kabaka James I, era ekyalabika ng’ekimusuubiza ekitiibwa mu nsi.

Okumala emyaka yaziyiza okuyitibwa mu buweereza obw’obusumba, ng’atayagala kuleka kitiibwa ky’olukale, naye mu 1630, ng’aweza emyaka amakumi asatu mu mukaaga, n’akkiriza okuba omusumba w’ekkanisa entono ey’ekyalo e Bemerton mu Wiltshire, okumpi ne Salisbury. Yali asigazza emyaka esatu gyokka — yafa olw’akafuba mu 1633 ng’aweza emyaka amakumi asatu mu mwenda — naye emyaka egyo esatu gyazaala ebyo bangi bye batwala ng’ennyimba ez’okwewaayo ezisinga obulungi mu Lungereza, n’ekiwandiiko ekiluŋŋamya obuweereza obw’obusumba mu byalo, “A Priest to the Temple, or The Country Parson,” ekikyali ekyokulabirako eky’obwetoowaze, okufaayo, n’obuyiiya bw’omusumba n’okutuusa leero.

Okwolesebwa Kwe ku Kuyitibwa okw’Obusumba

Entegeera ya Herbert ku buweereza obw’obusumba teyayawukana ku ndowooza ye ey’obubonero obutukuvu: okukakasa nti ebintu ebya bulijjo eby’obulamu bw’omuntu — ekijjulo, ennimiro, olweyo, ekitanda — bisobola okusitula obuzito bw’amakulu ga Katonda. Kino tekyali by’ekyama bya mwoyo, wabula enjigiriza ya Kristo okujja mu mubiri: Katonda eyambala omubiri n’abeera mu kyalo ye Katonda eyali mu mbeera za buli lunaku ez’obulamu bw’ab’ekkanisa ye, era omulimu gw’omusumba gwali kubayamba okumulaba eyo.

Omusumba w’ekyalo teyali muntu akka olumu na lumu okuva ku ntikko z’eby’omwoyo okwogera ku by’ensi; yali omu abeera wakati mu bantu be n’abayamba okuzuula ebitukuvu ebiri mu makkati gaabwe.

Ekifaananyi Herbert ky’akuba eky’omusumba w’ekyalo mu kiwandiiko kye kyewuunyisa olw’engeri gye kissa essira ku kubeerawo kw’omusumba. Omusumba alina okumanyibwa abantu be si ng’omugenyi ajja olumu na lumu oba ekya Ssande yokka, wabula nga muliraanwa, mukwano, era munne bakola mu ttaka lye limu. Yakozesa ekifaananyi kya Pawulo ekijjudde okwagala eky’omukazi ayonsa: “Nga nnyina w’abaana bwe yandyagadde abaana be, bwe tutyo bwe twabalumirwa omwoyo ne tusanyuka okubatuusaako si Enjiri ya Katonda yokka naye n’okuwaayo emyoyo gyaffe ffe, kubanga mwafuuka baagalwa baffe.” (1 Basessaloniika 2:7–8). Okugabana obulamu kuno — so si bimanyisa byokka — Herbert yakkiriza nti kwe kwawula obuweereza obw’obusumba ku kusomesa obusomesa. Omusumba agabana obulamu bwe n’abantu be abaagala mu ngeri Pawulo gye yannyonnyola: si ng’abawuliriza ab’okuyigirizibwa wabula ng’abaana ab’okulabirirwa.

Mu The Country Parson yanywerera ku nsonga nti amaka g’omusumba gennyini galina okuba ekibuulirwa. Ennyumba y’omusumba yalina okufugibwa okusaba, okusembeza abagenyi, obwangu, n’entegeka ey’obutukuvu, buli ayingiramu awulire empisa ez’enjawulo ku ezo ezifuga ensi ey’ebweru. Mukyala w’omusumba yali munne mu buweereza buno; abaana be baali bibala byabwo ebibereberye; emmeeza ye yali eggule eri omwavu asinga mu kkanisa ye. Herbert kino yakisinziira ku bisaanyizo Pawulo bye yassaawo eri omulabirizi: “Omulabirizi kimugwanira okuba nga taliiko kya kunenyezebwa, nga musajja wa mukazi omu, nga muntu eyeefuga, nga mwegendereza, nga mukwata mpola, ayaniriza abagenyi, era ng’amanyi okuyigiriza. Tateekwa kuba mutamiivu” (1 Timoseewo 3:2–3). Bino eri Herbert tebyali birungi bya mu bwongo, wabula mpisa za bulamu bwa buli lunaku — buli emu, bw’ekolebwa obutayosa, ng’ebumba amaka okuba obujulizi obulabika obuwolereza Enjiri.

Ennyimba za Herbert ez’obusumba — ezaakuŋŋaanyizibwa mu The Temple, ezaafulumizibwa ng’amaze okufa — nazo zaali kya kukozesa mu busumba. Yawandiika ennyimba ezaawa ab’ekkanisa ye ebigambo ku bye baali bawulidde naye nga tebasobola kubyogera: okukalira mu mwoyo, okuwulira nti tosaanira kwagala kwa Katonda, okufuba okusaba, n’okuzuula nti Katonda abadde aliwo mu mbeera ze baali balowooza nti yazivaamu. Oluyimba lwe olukulu “Love (III)” — mwe Okwagala (Kristo) kwaniriza ku mmeeza emmeeme etayagala wadde ng’egamba nti tesaanira — lwakwata mu nnyiriri kkumi na nnya ekyo Pawulo kye yatwala essuula yonna okukibikkula: “Kubanga Katonda bwe yayagala ensi, bw’atyo n’awaayo Omwana we omu yekka, buli muntu yenna amukkiriza aleme kuzikirira, wabula afune obulamu obutaggwaawo.” (Yokaana 3:16).

Obukugu bwa Herbert mu busumba bwali mu kuvvuunula amazima gano amanene mu mbeera z’obulamu ab’ekkanisa ye ze baali babeeramu ddala.

Era yali musumba ow’obugumiikiriza obungi eri abo abalwanagana, abalwawo okutegeera, n’abatabuse mu mwoyo. Yawandiika mu The Country Parson nti omusumba tateekwa kulaga kunyiiga eri abo abatategeera mangu, tateekwa kubawulizisa nga basirusiru olw’ebibuuzo byabwe, era ateekwa okujjukiranga bulijjo nti naye yennyini edda yali tamanyi bye amanyi kaakano. Ekyokulabirako kino yakisanga mu kuyigiriza kwa Pawulo: “Omuddu wa Mukama tasaana kulwana, wabula okuba omukkakkamu eri bonna, n’okuba omuyigiriza omulungi agumiikiriza, era aluŋŋamya n’obwetoowaze abo abamuwakanya, oboolyawo Katonda alibawa okwenenya, ne bamanya amazima” (2 Timoseewo 2:24–25). Obukkakkamu mu kuyigiriza tebwali kakodyo ka busumba eri Herbert, wabula okukakasa okw’enjigiriza ya Katonda: Katonda eyamugumiikiriza yamwetaagisa okugumiikiriza abalala.

Herbert yafa ng’aweza emyaka amakumi asatu mu mwenda, ng’alina obuweereza obumpi emabega we, n’ennyimba ntono ze yaweereza mukwano gwe n’obulagirizi nti zifulumizibwe kasita yandirowoozezza nti ziyinza okuyamba “emmeeme enaku eyennyamidde.” Zimaze kumpi emyaka ebikumi bina nga ziyamba emyoyo eminaku egyennyamidde. Yali atuukirizza okuyitibwa okw’obusumba mu ngeri Pawulo gye yannyonnyola: “Kristo oyo gwe tutegeeza nga tuyigiriza buli muntu mu magezi gonna era nga tulabula buli omu, tulyoke twanjule buli muntu eri Katonda ng’atuukiridde mu Kristo.” (Abakkolosaayi 1:28). Yali alangiridde, alabudde, era ayigirizza — mu bibuulirwa, mu biwandiiko, mu nnyimba, ne mu bulamu bwe obwa buli lunaku wakati mu bantu be. Okukula kwe yafubirira mu balala kwatuukirizibwa mu ye yennyini olw’ekisa kya Katonda gwe yaweereza.

Essaala

Mukama w’eby’obulijjo n’ebitukuvu, tuyigirize okukusanga mu mbeera z’obulamu bwa buli lunaku n’okuyamba abalala okukusanga eyo nabo. We tukemebwa okutwala obuweereza obutono nga tebutusaanira, tuwe obumativu bwa Herbert ku kisibo ekigere ky’otuwadde. Fuula amaka gaffe ebibuulirwa, emmeeza zaffe zibe nzigule, obugumiikiriza bwaffe buleme kuggwaawo, n’ebigambo byaffe — ne bwe biba bitono bitya — bisobole okuyamba emmeeme enaku eyennyamidde okuzuula ekkubo erigenda gy’Oli. Amiina.

Olupapula 1 / 1 · 4 eddakiika zisigadde mu ssuula
Ekyayita Ekiddako