Richard Baxter — Omusumba Omuzzeemu Obuggya Eyatuuka ku Buli Luggi

Yali Ani

Richard Baxter yazaalibwa nga November 12, 1615, e Rowton mu Shropshire, mu Bungereza. Kitaawe yali mwami eyalimiranga ku ttaka lye, era okukyuka kwe okw’oluvannyuma okutuuka ku kukkiriza okw’Ekikristaayo okw’amazima kwabumba endowooza ya Richard omuto ku ddiini ey’amazima bw’efaanana. Eby’obwakatonda yabyeyigiriza okusinga ng’asoma ebitabo n’omululu, n’ayawulibwa, era mu 1641 n’afuuka omuweereza w’e Kidderminster — ekibuga ky’abantu enkumi bbiri, ekyali, nga ye kennyini bw’ayogera, kumpi nga tekirina ddiini n’akatono we yatuukira.

Bwe yavaayo emyaka kkumi n’ena oluvannyuma, ekibuga kyali kikyuse ddala: kumpi buli nnyumba yalina okusinza kw’amaka, enguudo zaawuluganga amaloboozi g’okuyimba, era ekibiina kyali kyeyongedde nnyo obungi ekkanisa n’eremwa okubagyamu. Kino teyakituukako mu nkuŋŋaana za kuzuukuka ez’ekitalo, wabula mu kukyalira buli maka mu kibuga, mu ntegeka, n’obugumiikiriza, omuntu ku muntu. Ekitabo kye “The Reformed Pastor,” ekyafulumizibwa mu 1656, kikyali kye kitabo ekisinga okwekenneenya obuvunaanyizibwa bw’omusumba mu lulimi Olungereza.

Okwolesebwa Kwe ku Kuyitibwa okw’Obusumba

Endowooza ya Baxter ku busumba yazimbibwa ku kukkiriza kumu okwaka ng’omuliro: buli mwoyo mu kitundu kye gwali buvunaanyizibwa bwe mu maaso ga Katonda. Si emyoyo egyajjanga obutayosa. Si emyoyo egyali emyangu okutuukako. Buli mwoyo. Eri Baxter kino tekyali kwegomba kwa ddiini kwokka, wabula kye yeeyama mu nkola n’akituukiriza ng’asisinkana buli maka mu Kidderminster — amaka nga lunaana — omulundi gumu buli mwaka, ng’agayigiriza katekisimu ye kennyini, ng’apima embeera yaago ey’omwoyo, era ng’akola ku buli kye yasanga ng’ayigiriza, ng’abuulirira, era ng’asaba. Omulimu guno yaguyita omutima gw’obuweereza bwe, ogusinga obukulu okubuulira kwonna kwe yabuulira.

Omusingi gw’eby’obwakatonda ogwaleetera Baxter okukola omulimu gw’obusumba n’obwangu bwe butyo gwali enjigiriza y’omukuumi okuva mu Ezeekyeri — kimu ku bitundu by’Ebyawandiikibwa byonna ebisinga okwekebejja abalina obuvunaanyizibwa bw’obusumba: “Bwe ŋŋamba atali mutuukirivu nti, ‘Mazima tolirema kufa,’ n’otamulabula newaakubadde okwogera naye ng’omulabula alekeyo engeri ze ezitali za butuukirivu asobole okuwonya obulamu bwe, omuntu oyo atali mutuukirivu alifa olw’obutali butuukirivu bwe, naye omusaayi gwe ndiguvunaana ggwe. Naye bw’olirabula omuntu atali mutuukirivu, n’atalekaayo obutali butuukirivu, newaakubadde engeri ze embi, alifa olw’ekibi kye, naye obulamu bwo bulilokolebwa” (Ezeekyeri 3:18–19). Baxter kino yakitwala ng’ensonga ey’obulamu n’okufa. Omusaayi gw’emyoyo egizikirira olw’obutalabulwa musumba gwandivunaanibwa omusumba. Eno teyali njigiriza ewummuza mutima, naye Baxter teyanoonya kuwummula mu by’obwakatonda bye — yanoonya bwesigwa.

Ekigambo kye ekisinga okumanyibwa mu The Reformed Pastor kifunza endowooza ye yonna ku busumba: “Nnabuuliranga nga sikakasa nti ndiddamu okubuulira, era ng’omuntu afa ng’abuulira abantu abafa.” Kino tekyali kwongeza. Baxter yali mulwadde okumala ekitundu ekisinga eky’obuweereza bwe, emirundi mingi ng’akakasa nti okufa kumuli kumpi, era bw’atyo bwe yabuuliranga. Buli kubuulira kwali kuyinza okuba okw’enkomerero. Buli kukyalira maka kwali kuyinza okuba omukisa ogusembayo okwogera n’omwoyo ogwo nga tegunnayimirira mu maaso ga Katonda. Okwanguyiriza kuno tekwali kweraliikirira kwa kwekolera, wabula kukkiriza kwa by’obwakatonda nti ebiseera bitono ate obutaggwaawo buwanvu, era nti omusumba eyeerabira kino tasaanira kuyitibwa kwe. Ekiragiro kya Pawulo yakitwala nga bwe kiri ddala: “Nkukuutirira mu maaso ga Katonda ne Kristo Yesu, anaatera okusalira abalamu n’abafu omusango, era n’olw’okujja kwe, n’olw’obwakabaka bwe, buuliranga ekigambo kya Katonda, ng’oli mwetegefu mu kiseera ekituufu n’ekitali kituufu” (2 Timoseewo 4:1–2). Buli kiseera kyali kiseera ekituufu.

Baxter era yanyiikiriza nnyo nti embeera y’omwoyo gw’omusumba yennyini kye kisookerwako obuweereza bw’obusumba okubala ebibala. The Reformed Pastor yagitandika n’ekitundu ekyekenneenya ennyo obwetaavu bw’obutukuvu mu bulamu bw’omuweereza, ng’alaga nti omusumba alagajjalira omwoyo gwe tayonooneka mu bulamu bwe bwokka, wabula alemala n’obusumba bwe. Yajuliza Ebikolwa by’Abatume 20:28, n’alyoka annyonnyola ekitundu kyakyo ekisooka n’amaanyi agafumita: “Mwekumenga era mukuumenga n’ekisibo kyonna Mwoyo Mutukuvu mwe yabateeka okuba abalabirizi” (Ebikolwa by’Abatume 20:28). “Mwekumenga” kye kyasooka. Omusajja atasobola kukuuma mwoyo gwe yennyini teyalina kya kwegamba nti akuuma abalala.

Kino tekyali kintu kya kweronderamu ng’obuweereza tebunnatandika; kye kyali obukwakkulizo bwabwo.

Enkola ye ey’okukyalira amaka ng’ayigiriza katekisimu — ng’asisinkana amaka mu nnyumba zaago, ng’ayita mu bibuuzo ebikwata ku kukkiriza n’obulokozi, ng’azuula ebitategeerekese bulungi n’abitereeza n’Ebyawandiikibwa — yali evugibwa eby’obwakatonda eby’obuvunaanyizibwa bwa buli mukkiriza, bye yasanga mu nkola y’Endagaano Empya ey’okuyigirizagana. Yayagalanga nnyo obwesige Pawulo bwe yalina mu kibiina ky’e Ruumi: “Era matidde baganda bange, nze kennyini, nga nammwe bennyini mujjudde obulungi, nga mujjudde okutegeera kwonna, era nga muyinza okubuuliriragana” (Abaruumi 15:14).

Ekigendererwa ky’omulimu gwe ogw’obusumba omuntu ku muntu kyali kino ddala — okutuusa abantu b’ekitundu kye ku ddaala ery’okuyinza okuyigirizagana n’okubuuliriragana. Yali akolera okutuuka ku kiseera nga tebakyamwetaaga nnyo. Buli maka mu Kidderminster bwe gandisobodde okwekuumira obulamu bwago obw’omwoyo, nga mulimu gwe agukoze.

Omukululo gwa Baxter mu busumba gwali bukakafu nti omulimu gw’obusumba ogw’amazima era ogw’entegeka gukyusa ebitundu. Teyalinda kuzuukuka kujja mu Kidderminster; yakkiriza nti okufuba kw’obusumba okw’obwesigwa ye ngeri eya bulijjo Katonda gy’akozesa okuleeta okuzuukuka, era bw’atyo n’afuba. Obwesige bwe yabwesigamya ku kisuubizo kya Katonda yennyini mu Yeremiya: “Era ndibawa abasumba abakola ng’omutima gwange bwe gwagala, abalibakulembera mu kumanya era ne mu kutegeera” (Yeremiya 3:15). Abasumba Katonda b’awa abakola ng’omutima gwe bwe gwagala bakulembera mu kumanya era ne mu kutegeera — si mu bujjumbizi obwereere, si mu kuddukanya kitongole, wabula mu bukulembeze obugumiikiriza, obumanyi, era obufaayo ku buli muntu, obw’omusajja amanyi endiga ze amannya gaazo. Baxter yali amanyi buli maka mu Kidderminster. Yali amanyi amannya gaabwe, ebibalumya, ebibuuzo byabwe, n’embeera yaabwe ey’omwoyo. Era okuyita mu kumanya okwo, Katonda yakyusa ekibuga.

Essaala

Mukama, tufuule abasumba abawulira obuzito bwa buli mwoyo gwe tulabirira. Tuwonye okulimbibwa okuwummuza nti okubuulira n’obwesigwa kwokka kutuukiriza okuyitibwa kw’obusumba, era otugobe mu wofiisi zaffe otuyingize mu maka g’abantu baffe. Tuwe obwangu bwa Baxter — okubuulira ng’abantu abafa nga babuulira abantu abafa — n’obugumiikiriza bwe, okukyala, okuyigiriza katekisimu, okusaba, n’okukola nga bwe kiyinza okuba nti okukyala okuddako kwe kunaggulawo oluggi olumaze emyaka mingi nga luggaddwa. Amiina.