John Chrysostom — Omusumba ow’Omumwa ogwa Zaabu

Yali Ani

John Chrysostom yazaalibwa nga mu 347 AD mu Antioch eky’e Suuli, nga mutabani w’omukungu w’eggye, era n’afuna okusoma okusinga obulungi okwali kuyinzika mu mulembe gwe, nga tannakyuka kuyingira mu bulamu bw’Ekikristaayo obw’okwefiiriza wansi w’omulabirizi Meletius. Yamala emyaka egyamubumba ng’omumonaki mu ddungu ly’e Suuli, n’oluvannyuma n’akomawo e Antioch, ebirabo bye eby’okubuulira gye byasikiriza ebibiina ebinene, ne bimuweesa erinnya ebyafaayo lye bimujjukirirako, lye yaweebwa ng’amaze okufa: Chrysostom, “Omumwa ogwa Zaabu.” Mu 398 AD, Omukama Arcadius yamulonda okuba Ssaabalabirizi wa Constantinople nga si by’ayagala, era Chrysostom n’akkiriza omulimu ogwo n’obutereevu bwe bumu bwe yalina mu buli kimu: amangu ddala n’atunda eby’ebbeeyi ebyali mu lubiri lw’omulabirizi, ensimbi n’azizimbisa amalwaliro g’abaavu, n’agoba abaweereza b’ekkanisa abalyi b’enguzi, era n’atandika okubuulira buli Ssande — eri mukyala w’omukama ne eri omusabiriza n’obutereevu bwe bumu. Okugaana kwe okuwaanawaana ab’obuyinza kwamuleetera okugobebwa mu buwaŋŋanguse emirundi ebiri, era ogw’okubiri gwe gwamutta; yafa mu 407 AD ng’akakibwa okutambula mu nsozi z’e Pontus.

Okwolesebwa Kwe ku Kuyitibwa okw’Obusumba

Ekitabo kya Chrysostom ekisinga obukulu ku buweereza obw’obusumba, “On the Priesthood” (Ku Bwakabona), kye yawandiika ng’akyali ku ntandikwa y’obuweereza bwe, kikyali kimu ku bitabo ebisinga okunoonyereza mu buziba ku kuyitibwa okw’obusumba mu biwandiiko by’Ekikristaayo. Ensonga yaakyo enkulu erabika ng’ennyangu so si bwe kiri: okulabirira emyoyo gwe mulimu ogusinga okwetaaga, ogusinga okuba n’ebiguvaamu, era ogusinga obulabe mu mirimu gyonna egy’abantu. Gwetaaga okusinga eby’obusawo, okusinga eby’amateeka, okusinga eby’okufuga ensi, kubanga ennimiro yaagwo y’emmeeme etaggwaawo, era okulemererwa kwagwo tekupimibwa mu kufiirwa okw’ensi, wabula mu kufiirwa okutayinza kuddizibwa. Chrysostom kino teyakiwandiika kuggwaamu basumba maanyi, wabula okubayita okukissaako omwoyo ku kigero ekyenkana obukulu bw’ebiri mu kabi.

Omusingi gw’okulaba kwa Chrysostom ku busumba gwali kutegeera nti ekibiina tekyali bawuliriza ba musumba wabula kisibo kye — omubiri omulamu gw’avunaanyizibwako, wansi wa Kristo. Yalaga enjawulo esinga obwogi wakati w’omusumba n’omupakasi, ng’agiggya mu bigambo bya Yesu yennyini: “Nze musumba omulungi. Omusumba omulungi awaayo obulamu bwe olw’endiga.

Omupakasi, atali musumba, endiga nga si zize, bw’alaba omusege nga gujja adduka n’aleka awo endiga.” (Yokaana 10:11–12). Ekigezo ky’omusumba ow’amazima, Chrysostom bwe yayigiriza, tekyajjanga ng’obuweereza bwangu n’ekibiina nga kikula, wabula ng’emisege gituuse — ng’okuyimirira obutasagaasagana kulina ekya ddala kye kufiiriza. Ye kennyini yayita mu kigezo kino ku muwendo gw’obulamu bwe.

Chrysostom yanywerera kye kimu ku nsonga nti okubuulira okw’obwesigwa gwe mutima gw’obuweereza obw’obusumba ogutayinza kuteesebwako. Omusumba ataliisa kisibo na Kigambo yali musumba mu linnya lyokka. Yabuuliranga olunyiriri ku lunyiriri ng’ayita mu bitabo bya Bayibuli ebiramba mu mulembe empisa eyo gye yali tesangikasangika, ng’akakasa nti ekibiina kyetaaga okuteesa kwa Katonda kwonna, so si bitundu ebirondeddwamu. Yakwata ekiragiro kya Pawulo nga bwe kiri ddala: “Buuliranga ekigambo kya Katonda, ng’oli mwetegefu mu kiseera ekituufu n’ekitali kituufu, ng’olaga ebikwekeddwa, ng’onenya, ng’ozaamu amaanyi, wakati mu kugumiikiriza, n’okubonaabona okungi, n’okuyigiriza.” (2 Timoseewo 4:2). Ebibuulirwa bye ebyakuumibwa — ebibuulirwa kinaana mu mwenda ku Matayo n’enkaaga mu munaana ku Lubereberye, wakati mu bikumi n’ebikumi ebirala — byali kiragiro kino nga kirabikira mu bulamu. Tebyali bya kwolesa bukugu mu kwogera, wabula bikolwa bya busumba — okuliisa ekisibo n’obwegendereza, obutakoowa n’obugumiikiriza.

Enjigiriza ye ey’obusumba ku baavu yali emu ku bye yasinga okuleeta eby’enjawulo era ebisinga okusaba ebingi.

Chrysostom yakkiriza nti engeri ekibiina gye kiyisaamu abaavu kye kipimo ekituufu eky’engeri gye kitegeddemu Enjiri. Ekibuulirwa kye ku Matayo 25 — mwe yannyonnyolera amakulu ageewuunyisa nti Kristo aliwo mu buli muntu alumwa enjala, alumwa ennyonta, n’atalina waka — kyali kimu ku bibuulirwa by’obusumba ebisinga okukubiriza abantu okufaayo ku bannaabwe mu byafaayo by’Ekikristaayo.

Yawandiika nti: “Oyagala okuwa ekitiibwa omubiri gwa Kristo? Tomubuusa maaso ng’ali bwereere. Tomusinza mu yeekaalu ng’oyambadde liiri n’oluvannyuma n’omulagajjalira ebweru gy’abonaabonera n’empewo n’obwereere.” Kino teyakisinziira ku ndowooza z’abantu ez’embeera z’ensi, wabula ku kulangirira kwa Pawulo: “Tewakyali kusosola wakati wa Muyudaaya na Muyonaani, wakati wa muddu na wa ddembe, wakati wa musajja na mukazi, kubanga mwenna muli omu mu Kristo Yesu.” (Abaggalatiya 3:28). Ekibiina ky’abakkiriza ekitwala olunyiriri luno nga lukulu, bwe yagamba, tekiyinza kubuusa maaso kubonaabona kw’omubiri okwa buli omu ku bammemba baakyo.

Chrysostom era ye yali omuyigiriza omukulu ow’obuvumu mu busumba. Yalaba abasumba bangi abaamwetoolodde nga babalirira n’obwegendereza amazima bameka ge bayinza okubuulira nga tebanyiizizza abo abaawagiranga ekkanisa. Obuweereza obw’engeri eyo yabutwala nga bwa nsonyi ddala. Omusumba yalina kuvunaanyizibwa si ku kitiibwa kye mu bantu, wabula ku myoyo gy’alabirira, era emyoyo egyo gyetaaga amazima — ne bwe gaba nga tegaagalibwa, naddala olwo.

Yanywerera ku kulabula kwa Pawulo awatali kukyukakyuka: “Kubanga ekiseera kijja lwe baligaana okuwulira enjigiriza entuufu, era olw’okugoberera okwegomba kwabwe balyekuŋŋaanyiza abayigiriza, abalibayigiriza bye baagala, okuwulira.” (2 Timoseewo 4:3). Chrysostom yagaana okuba omu ku bayigiriza abo. Okugobebwa kwe emirundi ebiri gwe gwali omuwendo gw’okugaana okwo, era yagusasula nga teyeemulugunya.

Obusika bwe obw’obusumba obw’enkomerero bwali ekyokulabirako ky’okufa kwe. Ng’agobebwa abaserikale okuyita mu nsozi mu butiti obw’omu kiseera ky’amakoola okugwa, ng’anafuye nnyo obutasobola kutambula, yafa n’ebigambo bye bimu ku mimwa gye ebyali bitandise obuweereza bwe: “Ekitiibwa kibe eri Katonda olw’ebintu byonna.” Kwali kufa kwa busumba mu makulu gaakwo gonna — okufa okwabuulira. Okumala obuweereza bwe bwonna yali ayigirizza ekibiina kye nti okubonaabona tekukontana na kwagala kwa Katonda, wabula kwe kugabana mu bya Kristo. Kaakano n’abalaga bwe kifaanana mu musajja eyakikkiriza. Yali atambulidde mu bujulirwa bwa Pawulo: “Mu buli mbeera gye mbaamu nayiga okumalibwanga.” (Abafiripi 4:11). Ddala bwe yali. Era yali ayigirizza ekisibo kye, mu kigambo ne mu kyokulabirako, okukola kye kimu.

Essaala

Mukama waffe Yesu, Omusumba Omulungi, tuwe obuvumu bwa Chrysostom — okubuulira Ekigambo nga kyagalibwa ne bwe kitaagalibwa, okuyimirira wakati w’abantu baffe n’emisege ka kibe ki kye tufiirwa, n’okwagala abaavu si ng’omulimu gwe tukola wabula nga Ggwe kennyini. Tufuule abasumba abeetegefu okuwaayo obuweerero bwaffe, erinnya lyaffe, n’okwewummuza kwaffe nga tuweereza ekisibo ky’Otukwasizza okulabirira.

Amiina.