Essuula 4 · eddakiika 4 ez’okusoma · eddakiika 5 ez’okuwuliriza
Rees Howells — Omwegayirizi Eyalwana Entalo ku Maviivi Ge
Yali Ani
Rees Howells yazaalibwa nga 10 Okitobba 1879, mu biwonvu by’abasimi b’amanda mu South Wales — nga ye mwana ow’omukaaga mu baana kkumi na mumu ab’amaka g’abakozi aba nonconformist abaali banywevu mu nnono y’amakanisa g’e Wales. Yagenda mu Amerika okumala akaseera katono ng’akyali mu myaka amakumi abiri, n’akolera e Pittsburgh, n’oluvannyuma n’addayo e Wales mu 1904 n’asikirizibwa mu Kuzuukuka kwa Wales okunene — okuzuukuka okwakyusa abantu abasoba mu 100,000 mu bbanga eritawera mwaka gumu. Okusisinkana okw’amaanyi n’Omwoyo Omutukuvu mu 1906 kwamuyingiza mu bulamu obw’okwegayiririra. Ye ne mukyala we baatandikawo Bible College of Wales e Swansea mu 1924, era mu Lutalo olw’Ensi Yonna olw’Okubiri ettendekero eryo lyamanyika mu nsi yonna olw’okwegayiririra okutakoma era okutongole ku lw’Abakago. Howells yafa mu 1950, n’aleka omusika — ogwakuumibwa mu byafaayo bye ebyawandiikibwa Norman Grubb, “Rees Howells: Omwegayirizi” — ogusindise abantu bangi mu kwegayiririra okw’obuziba okusinga oboolyawo ekitabo ekirala kyonna eky’omulembe guno ku kusaba.
Enjigiriza Ye Enkulu ku Kusaba
Howells yayawula n’obwegendereza era mu ngeri enkulu wakati w’okusaba okwa bulijjo n’okwegayiririra.
Okusaba, bwe yayigiriza, kuyinza okuweebwayo buli mukkiriza mu kiseera kyonna — ng’aleeta ebyetaago mu maaso ga Katonda, ng’alaga okwebaza, ng’asaba ekisa. Okwegayiririra kusinga okuba okw’omuwendo era okutongole: kwe kwagala okuyimirira mu kifo ky’omuntu omulala mu maaso ga Katonda, ng’ositudde omugugu gwe nga gulinga ogugwo, ng’otwala embeera ye ey’omwoyo ku ggwe, era ng’ogaana okugireka okutuusa Katonda lw’akola. Enjawulo eno, eyasibuka mu kyokulabirako kya Kristo yennyini ng’Omwegayirizi Omukulu, eri Howells teyali kirowoozo bulowooza. Gwe gwali omusingi ogwatambuza obulamu bwe bwonna.
Howells enjigiriza eno yagisimba mu Ezeekyeri 22:30, Katonda w’agamba nti: “Ne nnoonya omuntu mu bo ayinza okuzimba ekisenge era ayinza okubeeyimiririra mu maaso gange ku lw’ensi, naye ne siraba n’omu”. Eri Howells, ebigambo bino byannyonnyola obwetaavu obusinga obukulu mu buli mulembe — si nteekateeka nnyingi, oba ebikozesebwa, oba aboogezi abalina ebirabo, wabula abeegayirizi abeetegefu okuyimirira mu mwagaanya ku lw’abalala. Okubulawo kw’abeegayirizi, bwe yakkiriza, kwaleetanga ebivaamu eby’omwoyo butereevu mu nsi erabika. Kino tekyali kya kyama bwa kyama. Eri Howells, kyali kya mugaso nga olutalo olulala lwonna: “Kubanga tetumeggana na mubiri wadde musaayi, wabula tulwanyisa abafuzi, n’ab’obuyinza, n’amaanyi ag’ensi ag’ekizikiza” (Abaefeso 6:12).
Endowooza ey’“okwefaananyiriza” ye yali omutima gw’okwegayiririra kwa Howells. Yayigiriza — era n’akikola buli kiseera — nti omwegayirizi ow’amazima ateekwa okuyingira mu bumanyirivu bw’oyo asabirwa. Kino kyali kitegeeza ekisingawo ennyo ku kuwulira ekisa oba okukwata olukalala. Kyali kitegeeza okwetegekera, wansi w’obulagirizi bw’Omwoyo Omutukuvu, okwetikka ekitundu ku muwendo, obunafu, oba okubulwa kw’oyo asabirwa. Howells yannyonnyola emirundi mingi Katonda gye yamukulembera okuwaayo ssaddaaka entongole ez’ensimbi, okugaba ebintu bye, oba okuyingira mu biseera eby’okusiiba n’okubonaabona kw’omubiri ng’ekyokulabirako ekirabika eky’okwegayiririra kwe ku lw’abantu oba embeera entongole. Ssaddaaka teyali kya kuwanyisiganya — yali bukakafu bwa kwefaananyiriza okw’amazima, ekifo okwegayiririra we kwaviira mu mutwe ne kuyingira mu mutima, ne kuva mu mutima ne kufuuka ekikolwa eky’omuwendo era ekirabika.
Mu Lutalo olw’Ensi Yonna olw’Okubiri, Howells n’abayizi ba Bible College of Wales beewaayo okwegayiririra okutakoma ku lw’Abakago, nga basaba buli kawungeezi okuva ku ssaawa emu ey’akawungeezi okutuuka mu ttumbi, era emirundi mingi okutuukira ddala mu matumbi budde.
Baasabanga ku nsonga entongole — era ne bawandiika mu bitabo byabwe eby’okusaba — ku lw’okuggyibwa kw’abaserikale e Dunkirk, Olutalo lwa Bungereza, olutabaalo lw’omu North Africa, n’okugoba kw’amagye ku lubalama ku D-Day.
Ebiwandiiko by’ebitabo ebyo biraga ebiro eby’okusaba okw’ennaku ennyingi n’amaziga, ne biddirirwa okuwulira okw’amangu nti waliwo ekimenyese mu by’omwoyo. Howells yali mukakafu nti ebigambo bya Yesu tebyakwatanga ku nfuga y’ekkanisa yokka, wabula ne ku lutalo olw’omwoyo olw’okwegayiririra: “byonna bye mulisiba ku nsi, ne mu ggulu birisibwa ne bye mulisumulula ku nsi, ne mu ggulu bigenda kusumululwa” (Matayo 18:18). Omwegayirizi eyali afunye ddala ettaka mu kusaba yali akyusizza embeera ey’omwoyo ebintu mwe byatambulira.
Howells era yayigiriza nti okwegayiririra kusimbiddwa mu kuba nti Kristo ye Mwegayirizi asembayo. “Era kyava ayinza okulokolera ddala abajja eri Katonda ku bubwe, kubanga abeera mulamu ennaku zonna okubawolereza” (Abaebbulaniya 7:25). Abayizi ba Howells bwe baafukamiranga ekiro kyonna mu kkanisa yaabwe ey’e Swansea, tebaali bagezaako kusikiriza Katonda abafeeko — baali beegatta ku kwegayiririra kw’Omwana ali ku mukono ogwa ddyo ogwa Kitaffe, nga bongera eddoboozi lyabwe ery’oku nsi ku kusaba okw’omu ggulu okwali kugenda mu maaso dda. Baali bakolera wamu ne Mukama eyazuukira mu mulimu ogusinga obukulu mu bitonde byonna.
Omuwendo gw’okwegayiririra okw’engeri eno gwali munene, era Howells teyagukendeezangako. Naye n’ebibala byali tebiwakanyizika. Yakkiriza nti Isaaya 62:6–7 kyannyonnyola omulimu omwegayirizi gw’alagiddwa: “Ntadde abakuumi ku bbugwe wo, ggwe Yerusaalemi abataasirike emisana n’ekiro. Mmwe abakoowoola Mukama temuwummula. Era temumuganya kuwummula okutuusa nga azimbye Yerusaalemi” (Isaaya 62:6–7). Omukuumi teyasabanga lw’ayagadde. Teyalekanga kifo kye ng’ekiro kiwanvuye. Yakuumanga n’asaba awatali kuwummula kubanga ekibuga ekyali emabega we kyamwesigamangako. Kuno tekwali kuyitibwa kwa kwolesa ddiini. Kwali kuyitibwa kwa kwagala — okwagala okw’obuziba ennyo nga tekuyinza kutuula butuuzi ng’emyoyo n’amawanga biri ku mugo.
Essaala
Mukama, yimusa mu mulembe gwaffe abeegayirizi abanaayimiriranga mu mwagaanya nga Rees Howells bwe yakola — abo ababala omuwendo, abayingira mu lutalo, era abagaana okuwummula okutuusa nga by’oyagala bikolebwe mu nsi. Amakanisa gaffe gafuuke ddala nnyumba za kusabiramu eri amawanga gonna. Amiina.