Abasajja Abaanyeenya Eggulu
Martin Luther — Omuddaabiriza Ali ku Maviivi Ge

Essuula 10 · eddakiika 4 ez’okusoma · eddakiika 5 ez’okuwuliriza

Martin Luther — Omuddaabiriza Ali ku Maviivi Ge

Yali Ani

Martin Luther yazaalibwa nga 10 Novemba 1483, e Eisleben, mu Saxony, mutabani w’omusimi w’ekikomo eyalina ekirooto nti mutabani we omukulu alifuuka munnamateeka. Entiisa gye yafuna mu kibuyaga w’okubwatuka mu 1505 yasindika Luther mu kigo ky’abamonaki, era emyaka egyaddirira egy’okufuba okw’ekimonaki — okwekuba embooko, okwatula ebibi awatali kukoma, n’okwekebera obutakoowa — tegyasobola kukkakkanya muntu we ow’omunda eyali amubonyaabonya. Emirembe yagifuna bwe yazuula ekisa ng’asoma Abaruumi: obutuukirivu, bwe yayiga, si kye Katonda asaba aboonoonyi, wabula kirabo Katonda ky’abawa olw’okukkiriza Kristo. Okuzuula kuno kwakoleeza Okuddaabiriza Ekkanisa (Reformation) — Ensonga Kyenda mu Ttaano (Ninety-Five Theses) eza 1517, Olukiiko lw’e Worms mu 1521, Bayibuli ey’Olugirimaani, ennyimba, ebigambo bye yabuulira, n’amataba g’ebiwandiiko ebyakyusa Bulaaya. Wansi w’ebyo byonna waaliwo omusajja eyategeezebwa okumalanga essaawa bbiri oba ssatu buli ku makya ng’asaba — era eyafa mu 1546 ng’amaze okukyusa maapu y’eby’omwoyo ey’ensi ez’Amabugwanjuba ng’ali ku maviivi ge.

Enjigiriza Ye Enkulu ku Kusaba

Okuddaabiriza kwa Luther, mu buli ddaala, kwali kuddaabiriza kusaba nga bwe kwali okuddaabiriza enjigiriza. Ekkanisa ey’omu Mirembe egy’Omu Makkati yali efudde okusaba omulimu gw’abakugu — omuze ogw’enjawulo ogukolebwa abamonaki ne bakabona ku lw’abantu aba bulijjo abaali tebamanyi kusoma era abaali beesigama ku balala mu by’omwoyo. Luther enkola eno yagimenyaamenya n’ekyokulwanyisa kye kimu eky’enjigiriza kye yakozesa okumenyaamenya okusonyiyibwa okutundibwa (indulgences) n’obuyinza bwa bakabona: obwakabona bw’abakkiriza bonna. Okuva buli Mukristaayo eyabatizibwa bwe yali ayimiridde mu maaso ga Katonda mu Kristo ng’alina ekkubo lye limu, ekifo kye kimu, n’okwanirizibwa okumu okuggule, buli Mukristaayo eyabatizibwa yali asobola era ng’asaanidde okusaba butereevu, ye kennyini, n’obuvumu, era ng’asuubira.

Okusaba tekwakwasibwa basumba bokka. Kwali busika bwa buli mwana wa Katonda.

Omusingi gw’enjigiriza eno gwali ekyawandiikibwa kye yaddangamu enfunda n’enfunda mu buweereza bwe bwonna: “Kale tusembererenga entebe ya Katonda ey’obwakabaka ey’ekisa n’obuvumu, tufune okusaasirwa n’ekisa tubeerwe mu kwetaaga kwaffe” (Abaebbulaniya 4:16). Ekigambo “obuvumu” — parresia mu Luyonaani, ekitegeeza okuguma, eddembe ly’okwogera, n’obwerufu obutaliimu kwekweka — kyali kigambo ky’omuntu atalina ky’akweka wadde ky’alina kukakasa, ajja eri Katonda ng’omwana omwagalwa bw’ajja eri kitaawe asanyuka okumusemberera. Luther yanyiiganga nnyo olw’okusaba okw’ensonyi, okw’okwekyika n’okutya, okwali kusinga mu kwewaayo kw’abantu ab’omu kiseera kye. Yayagala abantu b’ekkanisa ze basabe n’obwenyi obubikkule, emimwa emiggule, n’emikono emiggule — nga basuubira okufuna okuva eri Kitaffe eyali yeetegese dda okugaba.

Yawandiika ekitabo ekyewuunyisa eky’okuyamba abantu okusaba mu ngeri y’ebbaluwa eri omumwi w’enviiri we, Peter Beskendorf — “Engeri Ennyangu ey’Okusaba” — ekyafuuka kimu ku biwandiiko by’obusumba ebyasinga okusomebwa mu kiseera ky’Okuddaabiriza. Yannyonnyola engeri gy’akozesaamu Essaala ya Mukama, Amateeka Ekkumi, n’Ekyatulwa ky’Abatume ng’enku ezikoleeza okusaba, so si ng’ebiwandiiko eby’okwatulira obwatuzi. Yakwatanga ekitundu — “Kitaffe ali mu ggulu” — n’akireka kikoleeze emboozi: Kitaffe ono y’ani?

Kitegeeza ki nti ali mu ggulu? Kiki kye mmanyi ku mbala ye ekisaanidde okubumba engeri gye mmusembereramu kaakano? Luther teyafaayo ku kusaba ng’okwolesa eby’eddiini. Yafaayo ku kusaba ng’emboozi entuufu wakati w’omuntu ddala ne Katonda omulamu.

Luther era yasabanga n’obukambwe obw’amaanyi ng’alwanyisa obubi obw’omwoyo, ekyewuunyisanga oluusi abantu ab’omu kiseera kye. Yategeera okusaba ng’olutalo, si mu kifaananyi bufaananyi — Okuddaabiriza kwennyini, mu kutegeera kwe, kwali lutalo lwa mwoyo olulwanirwa mu bifo ebya waggulu nga bwe lwali mu nkiiko z’ekkanisa. Yeesigama ku Abaefeso 6:18 — “nga musabiririranga mu ssaala zonna nga mwegayiririranga mu mwoyo buli kiseera” — si ng’ekigambo eky’eddiini eky’okuzzaamu amaanyi obuzzi, wabula ng’ekiragiro ky’olutalo okuva eri omukulu w’eggye lya Mukama. Oluyimba lwe olw’ettutumu “Katonda Waffe Kigo Kya Maanyi” lwali kusaba nga bwe lwali okulangirira enjigiriza: okulangirira nti olutalo lwa Katonda, nti ebyokulwanyisa by’Obwakabaka si bya mubiri wabula bya mwoyo, era nti okusaba kye kyali ekifo ekisooka mu lutalo olwo.

Luther yabumbibwa nnyo Zabbuli ng’essomero ly’okusaba. Yazisangamu olukusa okuleeta mu maaso ga Katonda byonna omuntu by’ayitamu — si biseera bya kwebaza n’okusinza byokka, wabula n’eby’okwetaaga ennyo, okuggwamu essuubi, obusungu, n’okutabulwa. “Musabe n’obuvumu,” bwe yakubirizanga abayizi be. Katonda tanyiiga olw’obwetaavu bwo bw’oyogera butereevu. Anyiiga olw’okubuusabuusa kwo okukwekeddwa obanga ayagala okuwulira. 1 Peetero 5:7 — “Mumutwalirenga byonna bye mweraliikirira kubanga abalumirwa era afaayo ku buli ekibatuukako” — kyali, eri Luther, bufunze bwa buli kimu: Katonda eyeeyolese mu Kristo afaayo, era eky’okukola eri Katonda afaayo kwe kumutwalira buli kimu.

Obulamu bwa Luther obw’okusaba tebwali kisenge kyawufu mu buweereza bwe. Bwe bwali embeera ebirala byonna mwe byakolerwanga. Ebigambo ebinene bye yabuulira mu kiseera ky’Okuddaabiriza byawandiikibwa omusajja ali ku maviivi.

Bayibuli ey’Olugirimaani yavvuunulwa omusajja eyasabiranga buli lupapula. Amabaluwa ag’obusumba gaawandiikibwa omusajja eyaleetanga buli gwe yawandiikira mu maaso g’entebe ya Katonda nga tannakwata kkalaamu. Okuddaabiriza okwakyusa ensi kwasitulibwa mu kusaba kw’omusajja eyakkiriza nti Katonda awulira, nti Katonda ayagala, era nti amaanyi ga Katonda gaali gasukkirira okumala buli kizibu Enjiri kye yandisisinkanye.

Essaala

Kitaffe ali mu ggulu, tukwebaza nti okuyita mu Kristo yekka tujja n’obuvumu eri entebe yo ng’abaana bo abaagalwa ennyo. Tuzuukusemu obuvumu bwa Luther — obuvumu nti owulira, nti osanyuka okuwulira, era nti oddamu okusaba okw’okukkiriza okuweebwayo mu linnya ly’Omwana wo. Amiina.

Ekyayita Ekiddako