Essuula 11 · eddakiika 4 ez’okusoma · eddakiika 5 ez’okuwuliriza
John Wesley — Omusajja ow’Enkola n’Okusaba okw’Enkola
Yali Ani
John Wesley yazaalibwa nga 28 Jjuuni 1703, e Epworth, mu Lincolnshire, omwana ow’ekkumi n’etaano mu baana kkumi na mwenda aba Samuel ne Susanna Wesley. Nnyina Susanna yali omu ku bakazi abasinga obwa kitalo mu byafaayo by’ekkanisa mu Bungereza — omuyivu mu by’eddiini, ow’ekitone mu kutegeka, era eyeewaayo nnyo okukuza abaana be mu by’omwoyo, nga yamalanga essaawa bbiri buli lunaku ng’asaba, ng’abikka ku mutwe gwe ng’akabonero nti tewali amutawaanya. John yanywa empisa eyo nga bwe yanywa enjigiriza ya nnyina, mu butonde. Yatandikawo Ekibiina Ekitukuvu (Holy Club) e Oxford, n’akyuka mu 1738 ku Aldersgate Street, n’atambula mayiro ezisoba mu 250,000 ku mbalaasi, n’abuulira emirundi egisoba mu 40,000, n’atandikawo ebibiina by’Abametodisti enkumi n’enkumi, n’akulembera okuzuukuka abakugu b’ebyafaayo bangi kwe bawa ekitiibwa ky’okukyusa abantu ba Bungereza. Yafa mu 1791 ng’alina emyaka kinaana mu musanvu, ng’akyabuulira, ng’akyakuuma empisa ey’okusaba buli ku makya okuva mu myaka gye egy’e Oxford.
Enjigiriza Ye Enkulu ku Kusaba
Enjigiriza ya Wesley ku kusaba teyayawukana ku njigiriza ye ku kisa, era enjigiriza ye ku kisa ye yali esinga obugabi mu bakugu b’eby’eddiini Abapolotesitanti bonna ab’omu kiseera kye. Yayigiriza nti okusaba “kkubo lya kisa” — si mulimu gwa muntu ogumufunira okusiimibwa Katonda, wabula omukutu ekisa kya Katonda ekigabibwa obwereere mwe kikulukutira mu bulamu bw’omuntu. Enjawulo eno yali nkulu nnyo. Enjigiriza y’okusaba ey’ebikolwa yazaalanga amalala (okusaba bwe kwalabikanga “nga kukola”) oba okuggwamu essuubi (bwe kwalabikanga nga tekukola). Enjigiriza ey’ekisa yazaala ekirala ddala: embeera ey’emikono emigolole, omukkiriza mw’asemberera Katonda si ng’omwegayirizi agezaako okumusanyusa, wabula ng’omwana afuna Kitaffe omugabi by’amaze okuteekateeka okumuwa.
Ekiragiro kya Wesley eri ebibiina bye eby’Abametodisti ku kusaba kyava butereevu mu kulagira kwa Pawulo okusinga obumpi ku nsonga eyo: “Musabenga obutayosa” (1 Basessaloniika 5:17). Ebigambo ebyo ebibiri yabitwala nga bikulu ddala, ng’agamba nti “obutayosa” si kusavuwaza, wabula kunnyonnyola bulamu obujjudde okusaba buli mukkiriza bw’ayitibwamu — obulamu obutunuulira Katonda mu buli kye bukola. Omusuubuzi yali asobola okusabira ebitabo bye eby’ensimbi. Maama yali asobola okusabira ebitanda by’abaana be. Omupakasi yali asobola okusabira omulimu gwe.
Wesley yayagala ekkanisa ey’abantu abatasirisa ddala mboozi yaabwe ne Katonda, abawulira okubeerawo kwa Katonda ng’ennyimba ez’emabega mu buli ssaawa nga bazuukuse.
Ebigambo bye eby’ettutumu byakiraga: “Katonda takola kintu kyonna okuggyako ng’addamu okusaba.”
Yagolokokanga buli lunaku ku ssaawa kkumi ez’ekiro — empisa gye yakuuma okutuusa mu myaka kinaana — n’awaayo essaawa bbiri ezisooka zonna eri okusaba n’okusoma Ebyawandiikibwa. Amaanyi ge ag’omubiri ag’ekitalo n’amagezi ge amatangaavu yagamba nti biva mu mpisa eno, kubanga ebiseera “ebimalibwa” mu kusaba tebifiirwa ku mulimu ogw’omugaso, wabula emmeeme mwe yejjulizibwa amaanyi ag’emirimu emirala gyonna. Teyagumiikirizanga nsonga nti abalina emirimu emingi tebalina biseera bya kusaba. “Tolina biseera bya kusaba?” bwe yaddangamu. “Kale tolina biseera bya kubeera mulamu bulungi.” Olunaku gye lukoma okujjula emirimu, n’obwetaavu bw’okulutandika mu kusaba gye bukoma okweyongera — kubanga ebyetaagisa ku lunaku bisinga nnyo obusobozi bw’omuntu, era ekyokka ekimala okubijjuliza kye kisa kya Katonda ekifunibwa mu kkubo ly’okusaba.
Wesley era yawagira nnyo okusaba okw’awamu — okw’abantu abakuŋŋaanye, so si okw’abantu kinnoomu bokka. Yali alabye mu nkuŋŋaana z’ebibiina by’Abametodisti amaanyi ag’ekitalo agajja ababiri oba abasatu bwe bakuŋŋaana mu linnya lya Kristo okusaba awamu, nga bakwata Yesu ku kigambo kye nga bwe kiri: “Kubanga abantu ababiri oba abasatu bwe banaakuŋŋaananga mu linnya lyange, nange nnaabeeranga awo wakati waabwe” (Matayo 18:20). Olukuŋŋaana lw’ekibiina lwali ntegeka ya kkanisa ey’ekitalo kubanga lwagatta okuvunaanibwa, okuyigiriza n’okusaba mu nteekateeka emu — era okusaba tekwali kwolesa kulongooseddwa okw’omusumba eyawulibwa, wabula okwogera okw’amazima, oluusi okw’okuwankawanka, oluusi okw’amaziga, okw’abantu aba bulijjo nga baleeta obulamu bwabwe obwennyini mu maaso ga Katonda ow’amazima.
Okuzuukuka kw’Abawesley mu kyasa ekya kkumi na munaana, mu ndaba ya Wesley yennyini, kwali okusinga byonna kusaba okweyolekera mu kubuulira. Buli mutendera omukulu ogw’okuzuukuka gwasookebwangako ekiseera eky’okusaba. Enkuŋŋaana ez’ettutumu ez’“okutunula ekiro” — ez’okusaba ekiro kyonna, akabonero k’Abametodisti abaasooka — tezaali za kwongerezebwa ku kuzuukuka; ze zaali yingini yaakwo. Abakkolosaayi 4:2 kyannyonnyola Wesley kye yali anoonya: “Munyiikirirenga mu kusaba, nga temuddirira, wabula nga mwebazanga”. Okunyiikirira — si kumanya Katonda bumanya, si kuddukira mu kusaba lumu na lumu ng’obuzibu buzze, wabula okwewaayo okutakoma, okugenderera, okw’olubeerera, okw’obulamu obutunudde ddala eri Katonda. Obutaddirira — okussaayo omwoyo ku Katonda by’akola mu nsi, nga weetegese okusabira embeera empya ezivaayo. Okwebaza — okusemberera Katonda si ng’agaba ebyetaago, wabula nga Kitaffe ow’okwagalwa, obwesigwa bwe obusaanira okwebazibwa obutakoma.
Obulamu bwa Wesley obw’okusaba bwatuuka ku lunaku lwe yafiirako. Ebigambo bye ebisembayo ebyawandiikibwa, bye yayogera ng’agalamidde ku kitanda ky’okufa nga yeetooloddwa mikwano gye, byali: “Ekisinga byonna obulungi kiri nti, Katonda ali naffe.” Kino tekyali kulangirira kwa njigiriza okwanoonyezebwa olw’omukolo ogwo. Kyali kivudde mu bulamu bwonna obw’okusaba — obw’okuzuula buli lunaku ku ssaawa kkumi ez’ekiro nti Katonda, mu mazima, yali naye bulijjo. “Emirembe gya Katonda, egisukkiridde okutegeera kwammwe ginaabakuumanga amagezi gammwe n’emitima gyammwe” (Abafiripi 4:7) — emirembe egyo gyali gikuumye amagezi ge n’omutima gwe mu myaka kinaana mu musanvu egy’obulamu obw’ekitalo. Gyakikola okuyita mu mpisa n’essanyu ly’okusaba.
Essaala
Kitaffe, tuzzeemu empisa y’okusaba Wesley gye yakuuma — si bulombolombo obunnyogovu obw’obuvunaanyizibwa bw’eddiini, wabula empisa ey’ebbugumu ey’emmeeme emanyi essanyu ly’okusisinkana naawe. Okusaba kufuuke kya butonde ng’okussa omukka, kyetaagisa ng’emmere, era kiwoomu ng’omukwano ogusinga obuziba ku nsi. Amiina.