Enjigiriza Enkulu za Richard Baxter
Omuntu Afa eri Abantu Abafa

Essuula 2 · eddakiika 5 ez’okusoma · eddakiika 7 ez’okuwuliriza

Omuntu Afa eri Abantu Abafa

Nnwanye okulwana okulungi, mmalirizza olugendo lwange, nkuumye okukkiriza kwange. 2 TIMOSEEWO 4:7

Omulenzi eyasomesebwa obubi. Richard Baxter yazaalibwa nga 12 November, 1615, e Rowton mu Shropshire, mu nnyumba ya jjajjaawe ow’oku luuyi lwa nnyina. Bazadde be baali Richard ne Beatrice Baxter; kitaawe yali amaze okuzannyisa zzaala ekitundu ekinene eky’ettaka ettono ery’amaka nga tannakyuka, era ssente zaali ntono. Okusoma kwe, nga ye yennyini bw’akyogerako n’obulumi, kwali kubi nnyo. Ekyalo kyalina abasomesa abaddiriŋŋana nga si bamanyi, nga batamiivu, oba byombi. Teyasoma ku yunivasite — ekintu abamuwakanya kye baakozesa okumulumba obulamu bwe bwonna era ky’ataavaako ddala. Mu kifo ky’ekyo yalina okwegomba okuyiga. Yasoma buli kye yasobola okufuna, ne yeeyigiriza eby’eddiini, endowooza n’eddagala, era n’afuuka omu ku basajja abaasinga okuyiga mu Bungereza olw’okufuba kwokka. Oluvannyuma yayogerwako ng’omukulu w’abayivu Abapulotestanti Abangereza, ekintu ekinene okwogera ku musajja atalina diguli. Okukyuka kwe kwayita mu bitabo so si mu kubuulira — ekitabo eky’okusinza ekyajja mu nnyumba mu butanwa, n’oluvannyuma ebiwandiiko by’Abapulitaani Abangereza. Okuzuukuka kwe okwa ddala yakubalira ku kusoma okwo era teyakwerabira, era eyo y’emu ku nsonga lwaki obulamu bwe obwasigalawo bwonna yabumala ng’akwasa abantu ebitabo mu mikono.

Kidderminster. Yatikkirwa okuba dikoni Omwepisikoopi wa Worcester mu kiseera kya Advent mu 1638, n’akulira essomero e Dudley, n’aweereza okumala akaseera katono ng’omuyambi w’omusumba e Bridgnorth. Mu 1641 yayitibwa e Kidderminster, ekibuga ky’abaluki b’engoye ekyalimu abantu nga enkumi bbiri mu Worcestershire. Kyayogerwa nti omusumba eyali amusoose teyalina bukugu, era ekigo kyali kirekeddwa awo. Baxter yali aweza emyaka amakumi abiri mu etaano. Olwo ensi n’egwa mu lutalo olw’omunda. Yava mu kibuga, n’aweereza ng’omusumba w’amagye agaali ku kigo e Coventry, oluvannyuma ow’ekibinja kya Colonel Whalley mu New Model Army, gye yamalira amaanyi ge ng’awakanya endowooza z’obubiina obwayawukana ezaali zibuna mu basirikale. Oluvannyuma yejjusa bingi ku myaka egyo. Mu 1647 obulamu bwe bwagwa ddala. Mikwano gye e Rouse Lench baamusembeza, ewala n’ebitabo bye, n’agalamira okumala emyezi ng’asuubira okufa.

Eyo, nga kumpi talina bitabo bya kwebuuzaako, gye yawandiikira ekitundu ekisinga obunene ekya The Saints’ Everlasting Rest. Teyafa. Yaddayo e Kidderminster mu 1647 ng’omusumba w’ekigo, n’abeerayo emyaka kkumi n’ena.

Kye yakolerayo. Obuweereza bw’e Kidderminster bwafuuka omulimu gw’ekigo ogusinga okutenderezebwa mu byafaayo bya Bungereza, era kikulu okwogera kye bwali ddala. Yabuuliranga emirundi ebiri buli wiiki, mu bwangu, ng’agenderera omutima gw’omuntu so si kwewuunyisibwa. Olwo ye n’omuyambi we ne bawaayo ennaku bbiri enzijuvu buli wiiki okuyigiriza buli muntu — nga bayita amaka g’omu kigo kinnoomu, ne batuula na buli nnyumba, ne babakebera kye bategeera ku kukkiriza okw’Ekikristaayo, ne babayigiriza omu ku omu. Baakolanga ku maka nga kkumi na ana buli wiiki era ekigo kyonna ne bakimala mu mwaka gumu. Yategeka abasumba b’omu kitundu mu kibiina ekyasala ku njawulo z’Aba-Presbyterian, Abeetongodde n’Abeepisikoopi, okukangavvula n’okuyigiriza katekisimu bisobole okukolebwa awamu. Yawandiikanga obutasalako. Yagabanga ekitundu ekinene eky’enfuna ye entono. Era ekibuga ne kikyuka. Bwe yatuuka, bwe yabala, mu luguudo lumu mpozzi amaka gamu gokka ge gaalaga eddiini ey’amaanyi; bwe yagenda, waaliwo enguudo nga kumpi buli maka gaali bwe gatyo. Yeegenderezanga okwongerako nti teyeetwalira kitiibwa kyonna olw’ekyo, era nti yali asobola okulaga ebibuga bingi abasajja abamusinga gye baategana ne batalaba kintu na kimu.

Okuzzaawo obwakabaka n’okugobwa. Obwakabaka bwazzibwawo mu 1660, era Baxter — eyali abukoledde — n’agenda e London ng’omu ku basumba ba kabaka. Yaweebwa obwepisikoopi bwa Hereford n’abugaana. Teyasaba kintu kirala kyonna okuggyako okukkirizibwa okuddayo e Kidderminster, ne bamugaana. Mu Lukiiko lwa Savoy mu 1661 ye yali omwogezi omukulu ow’ekibiina ky’Abapulitaani abakkakkamu, era n’awandiika enkola y’okusinza empya mu wiiki bbiri ng’asuubira enkolagana egazi ekimala okukuuma abakkakkamu munda mu kkanisa y’eggwanga. Essuubi eryo lyasaanawo; ku ludda olulala tewaali kwagala kwa ddala kwa kukkiriziganya. Etteeka ly’Obumu (Act of Uniformity) lyatandika okukola nga 24 August, 1662. Abasumba nga enkumi bbiri abataasobola kulikkiriza baagobwa mu bifo byabwe ku lunaku olwo. Baxter, ng’alaba ekyali kijja, yali amaze dda okubuulira obubaka bwe obw’okusiibula e London mu May eyasooka. Yali aweza emyaka amakumi ana mu mukaaga, era teyaddamu kukulira kigo nate.

Margaret. Mu September 1662, wiiki ntono oluvannyuma lw’okugobwa, yawasa Margaret Charlton. Yali aweza emyaka amakumi ana mu musanvu ate ye nga aweza amakumi abiri mu mukaaga, era obufumbo obwo bwewuunyisa buli muntu, nga mw’otwalidde abantu bangi abaali balowooza nti teyandiwasizza n’akatono. Nga bonna bwe bakyogera, bwali bwa ssanyu lingi ddala. Yali mugezi, wa kusalawo mangu era nga wa kusinza, yaddukanyanga ensonga zaabwe, era yamukubiriza okukola emirimu gye yandibadde tagezaako yekka. Baayita wamu mu myaka kkumi na mwenda egy’okutawaanyizibwa, engassi n’okugobebwa mu bifo. Yafa mu 1681, ng’aweza emyaka amakumi ana mu etaano. Baxter, ng’omutima gumenyese, yawandiika ebikwata ku bulamu bwe n’empisa ze mu wiiki ntono. Kye kimu ku biwandiiko ebisinga okukwata ku mutima mu Lungereza olw’ekyasa ekya kkumi na musanvu — ekifaananyi eky’amazima eky’omusajja afiiriddwa mukazi we, ku mukazi gwe yalaba mu lwatu nga amusinga mu ngeri eziwerako, ekyafulumizibwa ennaku nga zikyali mbisi.

Okuyigganyizibwa. Emyaka egyaddirira 1662 yagimala mu London ne okumpi nayo wansi w’amateeka agaakolebwa okufuula obuweereza bw’abo abataakkiriza nkola ya kkanisa ya ggwanga obutasoboka. Baxter yatawaanyizibwanga buli kiseera: yagaanibwa okubuulira, yasalirwa engassi, ebintu bye ne biwambibwa, ebitabo bye ne bitwalibwa, era n’akyusibwanga okuva mu kifo ky’asulamu okudda mu kirala. Yasibibwa mu kkomera okumala akaseera katono mu 1669 olw’okukuŋŋaanya abantu okusinza mu kyama. Ekikonde eky’amaanyi kyajja mu 1685, ng’aweza emyaka nsanvu era nga munafu. Yavunaanibwa okujeemera gavumenti olw’ebigambo ebyalowoozebwa okuba eby’okuvvoola abeepisikoopi mu Paraphrase on the New Testament ye, n’awozesebwa mu maaso ga Lord Chief Justice Jeffreys. Omusango ogwo gwali gwa nsonyi. Jeffreys yamuvumira ku ntebe y’omulamuzi, n’amuyita omufere omukadde eyali ayonoonye ensi n’enjigiriza ye ey’e Kidderminster, era teyakkiriza looya we kwogera. Baxter yasalirwa engassi gye yali tayinza kusasula n’asibibwa okumala emyezi nga abiri mu gumu e Southwark. Yateebwa mu 1686, n’alaba Etteeka ly’Okugumiikiriza (Toleration Act) erya 1689 nga liwa abaali batakkiriza nkola ya kkanisa ya ggwanga eddembe mu mateeka ku nkomerero.

Enkomerero. Emyaka gye egy’enkomerero yagimala mu Charterhouse Square mu London, ng’akyawandiika, ng’akyabuulira bwe yakkirizibwanga, era ng’ali mu bulumi obutasalako obw’endwadde ze yali awandiise n’obwegendereza obw’omusawo okumala ekitundu ky’ekyasa. Yafa nga 8 December, 1691, ng’aweza emyaka nsanvu mu mukaaga. Bwe yabuuzibwa ng’enkomerero eri kumpi nti ali atya, kigambibwa nti yaddamu nti yali kumpi okuwona ddala. Yaleka ebitabo nga kikumi mu ana ebyafulumizibwa, ekigo ekyamujjukira okumala emirembe egiwerako, ekitabo eky’obuweereza bw’obusumba ekikyasomesebwa abayizi b’eby’eddiini, n’ekitabo ku ggulu ekyawandiikibwa omusajja eyali amaze emyaka amakumi ataano ng’asuubira okutuukayo mangu.

Ekyayita Ekiddako