Enjigiriza Enkulu za Richard Baxter
Ennyanjula

Essuula 1 · eddakiika 5 ez’okusoma · eddakiika 7 ez’okuwuliriza

Ennyanjula

Naye Katonda atusuubizza olunaku olwa Ssabbiiti lwe tuliwummula, newaakubadde nga terunnatuuka. ABAEBBULANIYA 4:9

Waliwo ekigambo ku kubuulira ekijuliziddwa mu bubaka bungi okusinga kumpi ekigambo ekirala kyonna mu lulimi Olungereza. Eyakyogera yagamba nti yabuuliranga ng’omuntu atakakasa nti alibuulira nate, era ng’omuntu afa ng’abuulira abantu abafa. Abantu abasinga obungi abakiddamu tebayinza kukugamba ani yakyogera. Yali Richard Baxter, era tekyali kigambo kya kwewoomya bwoomya. Yakiwandiika ng’ennyinnyonnyola ennyangu ey’embeera ye yennyini. Yali mulwadde okumala ekitundu ekisinga obungi eky’obulamu bwe ng’amaze okukula, yamala emyaka nga amakumi ataano ng’asuubira okufa nga akyali muto, era yaziika ekibuga kye yayagala ennyo wansi w’Etteeka lya Palamenti. Obwangu obwali mu kubuulira kwe tebwali bwa kwekolera. Mazima ddala teyasuubiranga kubeerawo wiiki eddako.

Ekigo ekyakyuka

Ajjukirwa olw’ebintu bibiri, era bigenda wamu. Ekisooka kye kyabaawo e Kidderminster, ekibuga ekikakanyavu eky’abaluki b’engoye mu Worcestershire, gye yatuuka mu 1641 n’asanga, nga bw’ayogera yennyini, ekigo ekitamanyi nnyo Njiri era ekyali kyemalidde ku mwenge. Bwe yakivaamu, oluvannyuma lw’emyaka nga amakumi abiri, ekifo kyali kikyuse — nnyo ddala nti abagenyi bajjanga okukiraba, era enkyukakyuka eyo yali ekyayogerwako ng’ekyasa kiyiseewo. Enguudo zonna zaayimbanga zabbuli nga bava ku mirimu nga baddayo eka. Emirundi etaano yalina okuzimba ebifo eby’okutuulamu ebya waggulu mu kkanisa. Eky’okubiri y’engeri gye yakikolamu, kubanga enkola ye yali ya bulijjo ekyewuunyisa. Yabuuliranga emirundi ebiri buli wiiki. Era buli wiiki yawangayo ennaku bbiri enzijuvu okutuula n’amaka g’omu kigo kye, ennyumba emu ku emu, n’abayisaamu okukkiriza okw’Ekikristaayo nga ye kennyini — amaka nga kkumi na ana buli wiiki, amaka nga lunaana buli mwaka. Kino yakikola n’omuyambi we, mu ntegeka, okumala emyaka mingi. Ekyo kye kyama kyonna, era y’ensonga lwaki ekitabo kye ku buweereza tekivangako ku katale.

Ekitundu kye ekirala

Naye Baxter si mutukuvu omukuumi w’abasumba abanyiikivu kyokka, era ekitabo ekyandimwanjudde bwe kityo kyandisubwa ekyo ye kye yafaangako ddala. Ekitabo kye ekisinga okumanyibwa kyogera ku ggulu. The Saints’ Everlasting Rest (Okuwummula kw’Abatukuvu okw’Emirembe n’Emirembe) kyawandiikibwa mu 1647, ng’aweza emyaka amakumi asatu mu gumu, bwe yali ng’agalamidde ng’alwadde nnyo, ewala n’ewaka era ewala n’ebitabo bye, ng’asuubira ddala okufa. Yakiwandiika, bwe yagamba, ku lulwe yekka — okufumiitiriza kw’omuntu afa ku gy’agenda. Kyafuuka kimu ku bitabo ebyasinga okwagalibwa mu kyasa ekyo, era kyamufuula okuva ku kuba omusumba w’ekyalo okufuuka omuntu amanyiddwa mu buli nnyumba. Ebitundu ebyo ebibiri binnyonnyolagana. Baxter yakola nga bwe yakola olw’ekyo kye yakkiriza ku bantu gye bagenda. Yeewaayo okuyigiriza katekisimu abaluki abatamanyi kusoma kubanga yalowooza nti buli omu ku bo yali wa kubeerawo emirembe n’emirembe. Ggyawo okuwummula, n’okutegana tekuba na makulu; ggyawo okutegana, n’okuwummula kufuuka nneewulira bweewulira.

Engeri ekitabo kino gye kitegekeddwamu

Essuula kkumi na ttaano ennyimpi zinnyonnyola enjigiriza ye, nga zitandikira ku bugazi bw’omwoyo obwamufuula ow’enjawulo, ne ziyita mu njigiriza ye ku ggulu n’enkola y’okufumiitiriza ku bya waggulu, olwo ne zigenda ku kukyuka n’okuweebwa obutuukirivu, olwo ku mulimu gw’obusumba gw’asinga okumanyibwako, olwo ku mpisa za bulijjo ez’Omukristaayo — eddiini mu maka, okwekebera, n’okukozesa ebiseera — era ku nkomerero ku kubonaabona, obumu n’okufa obulungi. Buli ssuula ekomekkerezebwa n’ebintu eby’okukolerako n’essaala. Baxter yandikisiimye era kyandiba nti yandyongeddeko ebirala. Yalina okukakasa okw’obutagumiikiriza nti amazima agakoma nga tegannatuuka ku kukolebwa gasinga n’obutaba na mugaso, era omulimu gwe omukulu ogw’ebikolwa — A Christian Directory — gulimu ebigambo kumpi akakadde kamu eby’okuyigiriza okw’olwatu ku ngeri y’okubeera omulamu. Soma essuula emu buli lunaku, oba emu buli wiiki. Yimirira ku bintu eby’okukolerako. Saba essaala, oba ekisinga obulungi, saba eyiyo. Ekigambo kimu ku biwandiiko. Baxter yawandiika Olungereza olw’ekyasa ekya kkumi na musanvu, abasomi bangi lwe basanga nga luzito okusoma. Mu kitabo kino kyonna enjigiriza ye efunzibwa mu lulimi olw’omulembe guno mu kifo ky’okujulizibwa, ensonga ze zisobole okuyitamu nga tezirimu kisaka. Abasomi abanaagenda ku biwandiiko bye ebyasooka basaanye okumanya nti ebigambo bye biwanvu era nti tayanguyiriza; ekyo kya kyasa, so si kya musajja.

Waliwo ekintu ekirala kimu ekiteekwa okwogerwa okuva ku ntandikwa, era kisinga okwogerwa mu lwatu. Kino si kitabo ekigulumiza omuntu ng’omuzira, era Baxter si ye muntu asaanira ekyo n’akatono. Yali muntu wa mpaka. Yamala ekitundu ekinene ekyewuunyisa eky’obulamu bwe mu mpaka — n’abeepisikoopi, n’Abeetongodde (Independents), n’Aba-Quaker, n’Abagaana Amateeka (Antinomians), ne banne Aba-Presbyterian — era teyasobola kuleka mpaka kuggwa. Yawandiika ebitabo nga kikumi mu ana, bingi ku byo nga bya kuwakana, era ku nkomerero y’obulamu bwe yakkiriza nti yali awandiise bingi nnyo, mangu nnyo, era n’obukambwe obungi. Enjigiriza ye ku kuweebwa obutuukirivu bangi baagitwala ng’ekyamu okuva ku njigiriza y’Abaddaabiriza ey’ekibiina kye yennyini, era empaka ku yo zaasigalawo emyaka bibiri oluvannyuma lw’okufa kwe. Essuula ku kukkiriza n’okuweebwa obutuukirivu eyanjula kye yakkiriza n’awali okuwakanyizibwa. Omusomi asaanye okukipima n’obwegendereza mu kifo ky’okukikkiriza olw’empisa ze endala ennungi. Era okusalawo kwe mu by’obufuzi, nga ye yennyini bwe yakibala, tekwali kutuukirivu. Yaweereza ng’omusumba mu ggye lya Palamenti era oluvannyuma ne yejjusa bingi ku ebyo oludda olwo bye lwakola. Yayamba okuzzaawo obwakabaka, oluvannyuma ne bumugoba. Yali, ng’omunoonyereza w’ebyafaayo ow’omulembe guno bwe yakyogera, omusajja eyasobola okukaayana kumpi na buli kibiina mu kkanisa ne mu ggwanga, emirundi mingi olw’omusingi, ate oluusi olw’embeera ye. Baxter kino yali akimanyi ku ye yennyini. Ekimu ku bintu ebisinga omuwendo bye yali awandiise kye kitundu mu byafaayo bye yennyini mw’atunuulira engeri endowooza ye gye yakyuka ng’akaddiwa: yali atandise obutaba mukakafu nnyo ku kusalawo kwe, obutewuunya nnyo magezi ge, okusaasira ennyo abo abaali tebakkiriziganya naye, era okukakasa ennyo nti ebikulu eby’Obukristaayo bitono era byangu okusinga abaagala empaka bwe balowooza. Kino kyewuunyisa nnyo ng’okwetegeera okuva ku musajja eyali amaze emyaka amakumi n’amakumi ng’awakana. N’olwekyo okubuulirira kw’ekitabo kino kwe kubuulirira kw’Ebyawandiikibwa: Mwekenneenyenga ebintu byonna, kale bwe bibanga ebirungi mubinywezenga (1 Basessaloniika 5:21). Baxter w’abeera omwesigwa — era ku mulimu gw’obuweereza, ku ggulu okubaawo ddala, ku buvunaanyizibwa bw’okuyigiriza buli muntu, ne ku bugazi bw’okwagala okw’Ekikristaayo, mwesigwa nnyo ddala — kikkirize n’essanyu. W’asukka ku ebyo ebyawandiikibwa, kikube akabonero, kiteeke ku bbali, toliiko ky’ofiirwa.

Ekigambo ekisembayo ku musomi ekitabo kino gwe kirowoozaako. Baxter yawandiikira abaluki b’engoye Abangereza mu kibuga eky’akatale mu kiseera ky’olutalo olw’omunda mu ggwanga, n’abasumba abaali basaasaanidde mu nsi eyali yeeyuzaayuza ku nsonga y’enfuga y’ekkanisa. Kaakano asomebwa mu bifo bye yali tawulirangako, Abakristaayo abali mu mbeera ezitafaanagana n’akatono n’ezize. Ensonga eri nti yawandiika ku bitakyuka: nti abantu bafa, nti balina okubuulirwa amazima nga tebannafa, nti abasumba balivunaanibwa olw’abo abali mu mikono gyabwe, era nti amaka aga bulijjo kye kifo eddiini mw’efuukira ey’amazima oba mw’elekerwa mu kasirise. Ensonga ezo zaali zirindiridde dda buli we kinaggulwawo ekitabo kino, ne mu lulimi lwonna mwe kinaatwalibwa.

Ekiddako