Essuula 6 · eddakiika 7 ez’okusoma · eddakiika 9 ez’okuwuliriza
Emmere, Okusonyiwa, Okulokolebwa
“Otuwenga emmere yaffe eya buli lunaku. Tusonyiwe ebyonoono byaffe nga naffe bwe tusonyiwa abatwonoona. Totuganya kukemebwa naye tulokole eri omubi.” (Matayo 6:11-13)
Bangi ku abo abaali bawuliriza Yesu ku lusozi olwo baali bapakasi. Tebaalina nterekera. Buli ku makya baayimiriranga mu katale nga basuubira omuntu okubapakasa, era buli kawungeezi baasasulwanga ekimala okugula emmere ey’olunaku oluddako. Amateeka ga Katonda gaalagira abakozesa okusasula abakozi ng’abo ng’enjuba tennagwa (Ekyamateeka Olwokubiri 24:15), kubanga ab’omu maka gaabwe tebaasobolanga kulinda. Bwe wataabangawo mulimu leero, oboolyawo enkya tewandibaddewo mmere.
Yesu bwe yabayigiriza okusaba nti, “Otuwenga emmere yaffe eya buli lunaku,” baategeera bulungi ky’ategeeza.
Era bandijjukidde n’olugero okuva mu byafaayo byabwe. Isirayiri bwe yatambulatambulanga mu ddungu ng’evudde e Misiri, Katonda yabaliisa emmaanu, emmere eva mu ggulu. Naye yagibawanga lunaku ku lunaku:
“Awo Mukama n’agamba Musa nti, ‘Nzija kubatonnyeseza emmere ng’eva mu ggulu. Abantu banaakuŋŋaanyanga buli lunaku ekitundu eky’olunaku olwo.’” (Okuva 16:4)
Buli eyagezangako okugitereka okutuusa enkeera, ku makya yagisanganga ejjudde envunyu. Katonda yali ayigiriza abantu be okumwesiganga buli lunaku.
Mu ssuula ewedde twatunuulira ekitundu ekisooka eky’Essaala ya Mukama Waffe, ekikyusa amaaso gaffe eri Katonda: erinnya lye, obwakabaka bwe, by’ayagala. Kaakano essaala ekyukira ffe. Mu bisabwa bisatu ebimpi, Yesu akwata ku buli kitundu ky’obulamu bwaffe: emibiri gyaffe (emmere), ebyaffe ebyayita (okusonyiwa) n’ebiseera byaffe eby’omu maaso (okukuumibwa mu kukemebwa n’eri omubi).
“Otuwenga emmere yaffe eya buli lunaku”
Kyewuunyisa nti ekintu ekisooka Yesu ky’atuyigiriza okwesabira kya bulijjo bwe kityo. Si magezi, si butukuvu, si buyinza, wabula emmere. Katonda afaayo ku mibiri gyaffe. Tali wa mwoyo nnyo ne kiba nti tafaayo ku ssente z’obupangisa bwaffe, ku makungula gaffe, ku bisale by’essomero by’abaana baffe oba ku mmere yaffe eddako. Tewali kintu kitono nnyo nti tekimutwalirwa.
Weetegereze ebigambo eya buli lunaku. Tusaba kye twetaaga kati, so si ekimala obulamu bwonna. Ekyo kitukomyawo gy’ali buli kiseera. Kituyigiriza okwesiga Kitaffe lunaku ku lunaku, nga Isirayiri bwe yakola mu ddungu.
Weetegereze ebigambo emmere yaffe: emmere gye twetaaga. Eno si ssaala ya kwejalabya. Omusajja ow’amagezi yasaba nti, “Tonjavuwazanga wadde okungaggawaza, naye ndiisanga emmere eya buli lunaku.” (Engero 30:8). Ekitono ennyo kiyinza okutukema okubba; ekingi ennyo kiyinza okutukema okwerabira Katonda.
Era weetegereze ffe. Bwe tusaba essaala eno, tetwesabira mmere yaffe ffekka. Tusabira n’amaka agalumwa enjala ku luguudo lwaffe, ababundabunda, n’amawanga agatawaanyizibwa enjala. Era Katonda bw’aba atuwadde okusinga bye twetaaga leero, ffe tuyinza okuba eky’okuddamu eri essaala y’omuntu omulala.
Thomas Watson yalaba ekintu ekirala ekimu mu lunyiriri luno:
“Katonda atuwa emmere eya buli lunaku, ffe tumuwenga ettendo erya buli lunaku.”
Thomas Watson, Essaala ya Mukama Waffe
“Tusonyiwe ebyonoono byaffe”
Yesu ava ku mmere n’agenda butereevu ku kusonyiwa, ng’alinga agamba nti: byombi obyetaaga buli lunaku. Emibiri gyaffe gyetaaga emmere, n’emmeeme zaffe zeetaaga okusaasirwa.
Mu Matayo, ekigambo Yesu ky’akozesa ku bibi byaffe kitegeeza “bye tubanjibwa.” Buli kibi libanja: kwe kulemererwa okuwa Katonda okwagala n’obuwulize bwe tumubanjibwa. Era libanja lye tutasobola kusasula. Kye tusobola okukola kyokka kwe kumusaba alisazeemu. Amawulire amalungi ag’enjiri ge gano: akikola. “Bwe twatula ebibi byaffe, ye mwesigwa era mutuukirivu okutusonyiwa n’okutunaazaako obutali butuukirivu bwonna.” (1 Yokaana 1:9). Ku musaalaba, Yesu yasasula ebbanja lye tutaasobola kusasula.
Watson yakyogera mu ngeri ennyangu okujjukira:
“Emmere eya buli lunaku eyinza okutusobozesa okubeera mu bulamu nga tuli bulungi, naye okusonyiyibwa ebibi kulitusobozesa okufa nga tuli bulungi.”
Thomas Watson, Essaala ya Mukama Waffe
“Nga naffe bwe tusonyiwa abatwonoona”
Awo ne wajja olunyiriri bangi ku ffe lwe twandyagadde okubuuka. Tusaba Katonda atusonyiwe nga naffe bwe tusonyiwa abalala.
Yesu kino yakitwala nga kikulu nnyo ne kiba nti kye kitundu kyokka eky’essaala ky’annyonnyola oluvannyuma:
“Kubanga bwe munaasonyiwanga ababasobezza, nammwe Kitammwe ali mu ggulu anaabasonyiwanga. Naye bwe mutaasonyiwenga bannammwe, nammwe Kitammwe ali mu ggulu taabasonyiwenga.” (Matayo 6:14-15)
Kino tekitegeeza nti tukolerera okusonyiyibwa kwa Katonda nga tusonyiwa abalala. Tetuyinza kukukolerera n’akatono. Naye omutima ogufunye ddala okusaasirwa tegusobola kunywerera ku bukyayi emirembe gyonna. Nga Watson bwe yannyonnyola, okusonyiwa kwaffe abalala “si kye kireetera Katonda okutusonyiwa, wabula kye kisaanyizo, awatali kyo taatusonyiwe.” Ekikonde ekinywezeddwa tekiyinza kufuna kirabo. Bwe tugaana okusonyiwa, tufunya emikono gyaffe eri okusaasirwa kwe tusinga okwetaaga.
Okusonyiwa si kwefuula nti ekibi tekyabaawo. Era si bulijjo nti kufaanana n’okuddamu okwesiga omuntu oyo, naddala awaabaddewo okutulugunyizibwa oba akabi. Kwe kusalawo okusazaamu ebbanja, okuwaayo omuntu oyo eri obwenkanya bwa Katonda mu kifo ky’okwesasuza ffe. Oluusi kiteekwa okusalibwawo emirundi mingi. Peetero bwe yabuuza obanga emirundi musanvu gimala, Yesu yagamba nti, “Sikugamba nti emirundi musanvu naye emirundi nsanvu emirundi musanvu.” (Matayo 18:22).
Yesu tatusaba kukola ky’atakoze. Ng’awanikiddwa ku musaalaba, yasabira abasajja abaamukomerera: “Kitange, basonyiwe, kubanga kye bakola tebakimanyi.” (Lukka 23:34).
“Totuganya kukemebwa naye tulokole eri omubi”
Ekisabwa ekisembayo kitunuulira eby’omu maaso. Tumanyi nti tuli banafu. Tumanyi nti waliwo omulabe, “omubi,” ayagala okuzikiriza okukkiriza kwaffe. N’olwekyo tusaba Kitaffe akuume ebigere byaffe.
Katonda takema muntu yenna kwonoona. Yakobo kino akyogera lwatu: “Katonda takemebwa, era naye yennyini takema muntu n’omu.” (Yakobo 1:13). Naye Katonda aleka abaana be okuyita mu biseera eby’okugezesebwa, era okugezesebwa kuyinza okufuuka okukemebwa bwe tukwolekera mu maanyi gaffe. Essaala eno kwe kukaaba okw’amazima okw’omuntu amanyi nti asobola okugwa: “Kitaffe, tondeka kwolekagana na kisukka ku kye nsobola okugumira. Nkuuma kumpi naawe. Ndokola.”
Era Katonda asuubiza okuddamu:
“Tewali kukemebwa kubatuukako okutali kwa bantu; kyokka Katonda mwesigwa, kubanga taabalekenga kutuukibwako kukemebwa kwe mutayinza kugumira, naye anaabasobozesanga okubigumira, n’abalaga n’ekkubo ery’okubiwangula.” (1 Abakkolinso 10:13)
Mu Gesusemane, Yesu yalabula abayigirizwa be abaali bakwatiddwa otulo baleme kugwa mu kukemebwa, n’abagamba nti, “Mutunule nga bwe musaba.” (Matayo 26:41). Emabegako mu kiro ekyo kyennyini, yali abasabidde eri Kitaawe nti: “Obakuume eri omubi.” (Yokaana 17:15). Akyasaba essaala eyo ku lwaffe.
“Kubanga obwakabaka bwabwo”
Abakristaayo bangi bamaliriza Essaala ya Mukama Waffe n’ebigambo “Kubanga obwakabaka bwabwo, n’obuyinza, n’ekitiibwa, emirembe n’emirembe. Amiina.” Ebigambo bino tebiri mu biwandiiko by’Enjiri ya Matayo ebisinga obukadde, y’ensonga lwaki Bayibuli nnyingi ez’omulembe guno tebiteekamu. Naye Abakristaayo baatandika okubyongerako mu biseera ebyasooka ennyo. Didache, ekitabo ekiragirira ekkanisa ekyawandiikibwa ku nkomerero y’ekyasa ekisooka, kyamaliriza dda essaala n’ettendo: “kubanga obuyinza n’ekitiibwa bibyo emirembe n’emirembe.” Eyo y’enkomerero esaanidde. Essaala eyatandika n’erinnya lya Katonda ekomekkereza n’ekitiibwa kya Katonda.
Amagezi asatu amakulu
- Katonda afaayo ku byetaago byaffe ebya buli lunaku. Emmere kye kintu ekisooka Yesu ky’atuyigiriza okwesabira. Tewali kintu mu bulamu bwaffe kya bulijjo nnyo nti tekisabirwa, era tuyitibwa okumwesiga lunaku ku lunaku.
- Abasonyiyiddwa basonyiwa. Tetuyinza kusaba Katonda asazeemu amabanja gaffe nga ffe tukyabanja abalala agaabwe. Okufuna okusaasirwa n’okusaasira abalala bitambulira wamu.
- Twetaaga Katonda okutukuuma buli lunaku. Tuli banafu okusinga bwe tulowooza, era omubi waali ddala. Okusaba nti “tulokole” kutukuuma nga tuli bawombeefu, nga tutunula, era nga tuli kumpi ne Kitaffe eyasuubiza ekkubo ery’okuwonamu.
Gye tuli leero
Ebisabwa bino ebisatu lukalala lwangu olw’okwekebera buli lunaku. Nsabye Kitaffe kye nneetaaga leero, ne mmwebaza olw’ebyo by’ampadde edda? Musabye ansonyiwe, era nange nsonyiye abalala? Musabye ankuume mu kukemebwa ne mu mitego gye nnaasanga?
Eri abasomi abamu, ekisinga obuzibu kijja kuba emmere. Oyinza okuba ng’oyolekagana n’enjala ddala, obutaba na mulimu oba amabanja. Yesu essaala eno teyagiyigiriza abo abali obulungi. Yagiyigiriza abaavu, era yali agitegeeza. Gisabe n’obuvumu, era noonya engeri Katonda gy’akuwaamu, emirundi mingi ng’ayita mu bantu be.
Eri abalala, ekisinga obuzibu kijja kuba okusonyiwa. Wayinza okubaawo erinnya erikujjira mu birowoozo amangu ddala nga osoma ebigambo bino: omuzadde, munno mu bufumbo, eyali mukwano gwo, omulabe w’abantu bo. Tandikira w’oli. Oyinza okusobola okusaba kino kyokka: “Mukama, sinnaba kwetegefu kusonyiwa, naye ndi mwetegefu onfuule omwetegefu.” Eyo ssaala ya ddala, era Katonda agissaamu ekitiibwa.
Gezaako kino
Buli lunaku wiiki eno, saba mpola ekitundu eky’okubiri eky’Essaala ya Mukama Waffe, ng’ogattako ebigambo byo oluvannyuma lwa buli lunyiriri.
- “Otuwenga emmere yaffe eya buli lunaku.” Yogera ebyetaago byo eby’olwa leero, olwo oyogere ekyetaago ky’omuntu omulala omu omusabire. Bw’oba osobola okuyamba okukituukiriza, kikole.
- “Tusonyiwe ebyonoono byaffe.” Saba Omwoyo Omutukuvu akulage kyonna ky’olina okwatula, era funa okusonyiwa kwe ng’omwebaza.
- “Nga naffe bwe tusonyiwa abatwonoona.” Wandiika erinnya ly’omuntu omu gw’olina okusonyiwa. Saba Katonda amuwe omukisa. Kiddemu enkya.
- “Totuganya kukemebwa naye tulokole eri omubi.” Yogera ekifo w’osinga okuyinza okugwa, osabe Kitaffe akukuume eyo leero.
Essaala ey’okufundikira
Kitaffe, nkwebaza olwa buli mmere gy’ompadde. Mpa leero emmere gye nneetaaga, era onfuule omugabi eri abo abalina ekitono. Nsonyiwa bye nkubanjibwa; sisobola kubisasula, era nkwebaza nti Yesu yabisasula. Nnyamba okusonyiwa abo abankoze obubi, nga ggwe bw’onsonyiye. Okukemebwa bwe kujja, tokuleka kumpitirirako. Nkuuma kumpi naawe, era ondokole eri omubi. Kubanga obwakabaka bwabwo, n’obuyinza, n’ekitiibwa, emirembe n’emirembe. Amiina.
Ebibuuzo by’okufumiitirizaako
- Kitegeeza ki gy’oli okusaba emmere “eya buli lunaku” mu kifo ky’obutebenkevu obw’obulamu bwonna?
- Waliwo omuntu gw’okaluubirirwa okusonyiwa? Kintu ki ekisooka ky’oyinza okukola wiiki eno?
- Wa w’osinga okuyinza okugezesebwa? Okusaba nti “tulokole eri omubi” kuyinza kukyusa kutya engeri gy’oyolekamu ekifo ekyo?
Soma ebisingawo ku Ochorus
- Thomas Watson, Essaala ya Mukama Waffe, naddala “Ekisabwa eky’Okuna: Otuwe Leero Emmere Yaffe eya Buli Lunaku” ne “Ekisabwa eky’Okutaano: Tusonyiwe Amabanja Gaffe”
- Andrew Murray, Wamu ne Kristo mu Ssomero ly’Okusaba, naddala “Okusaba n’Okwagala”