Okuyita okw’Amaanyi eri Obulamu Obwewaddeyo eri Katonda era Obutukuvu
Ebirowoozo ebimu ku bulamu bwa Miranda, n’okulaga nga bwe buyinza era nga bwe busaanidde okugobererwa abakazi bonna

Essuula 9 · eddakiika 19 ez’okusoma · eddakiika 25 ez’okuwuliriza

Ebirowoozo ebimu ku bulamu bwa Miranda, n’okulaga nga bwe buyinza era nga bwe busaanidde okugobererwa abakazi bonna

KALE obulamu buno obwa Miranda, bwe nkubiriza n’omutima gwonna abakazi bannaabwe okugoberera, wadde nga buyinza okulabika nga bukontana nnyo n’engeri n’emisono gy’ensi, naye butuukagana n’omwoyo ogw’amazima, era bwazimbibwa ku njigiriza ezisinga okweyoleka ez’Obukristaayo.

Okubeera nga ye bw’abeera, kituukagana ddala n’Enjiri ya Kristo, nga okubatizibwa, oba okufuna Ssakramentu.

Omwoyo gwe gwe gwe gumu ogwawa abatukuvu ab’emirembe egyayita amaanyi; era olw’okuba baabeeranga nga ye bw’abeera, kyetuva kaakano tujaguza okujjukira kwabwe, era tutendereza Katonda olw’eby’okulabirako byabwe.

Tewali kintu kya kyekango, ekitaliimu nsa, oba ekitali kya magezi mu mpisa ze, wabula buli kintu ekinnyonnyoddwayo kyokulabirako ekituufu era ekisaanidde eky’okutya Katonda okunywevu era okw’amazima.

Kyangu okulaga nti kya kyekango okugenda mu Kkanisa, oba okusaba essaala, nga bwe kiri okulaga nti kya kyekango okukuuma ekimu ku mateeka gano ag’obulamu. Kubanga amateeka gonna aga Miranda ag’okubeera omulamu eri Katonda, ag’okumalira obudde bwe n’obugagga bwe, ag’okulya, okukola, okwambala, n’okwogera, bitundu bikulu by’obulamu obw’amagezi era obutukuvu, ng’okwewaayo n’okusaba bwe biri.

Kubanga tewali kiyinza kwogerwa ku magezi g’okwefuga, amagezi g’okwewaayo, amagezi g’okusaasira, oba amagezi g’obwetoowaze, ekitali nsonga nnungi mu ngeri y’emu ey’okukozesa n’amagezi era mu nsonga eby’okwambala.

Era tewali kiyinza kwogerwa ku busirusiru bw’okwejalabya, obusirusiru bw’obuluvu, obusirusiru bw’okusukkiriza, obusirusiru bw’okusaasaanya, obusirusiru bw’okwegomba obukulu, obw’obugayaavu, oba obw’okwekkusa, ekitateekwa kwogerwa ku busirusiru bw’okwambala. Kubanga eddiini ekwatibwako nnyo ku kimu nga ku kirala.

Bw’oba oyinza okuba ow’obutaliimu mu kintu kimu, oyinza okuba ow’obutaliimu mu buli kintu; kubanga engeri emu ey’obutaliimu eyawukana ku ndala nga engeri emu ey’obutefuga bw’eyawukana ku ndala.

Bw’osaasaanya obugagga bwo mu by’okwewunda eby’okwambala ebiteetaagisa era ebitaliimu, toyinza kuvumirira kusaasaanya, oba okusukkiriza, oba okwejalabya, nga teweevumiridde.

Bw’olowooza nti obwo bwe busirusiru bwo bwokka, era n’olwekyo tewayinza kubaamu nsonga nnene mu bwo, ofaanana abo abalowooza nti balina omusango gw’obusirusiru bw’omululu gwokka, oba obusirusiru bw’okwegomba obukulu. Kale wadde abantu abamu bayinza okubeera mu bulamu obulabika obulungi bwe butyo, ne balabika nga tebalina nsobi ndala okuggyako ey’omululu oba ey’okwegomba obukulu; naye ensonga teri nga bw’erabika, kubanga omululu oba okwegomba obukulu tebiyinza kubeera mu mutima, ogwewaddeyo obulungi eri Katonda mu nsonga endala.

Mu ngeri y’emu, wadde abantu abamu bayinza okusaasaanya ebisinga ku bye balina mu by’okwewunda eby’okwambala ebiteetaagisa era eby’ensimbi ennyingi, naye ne balabika nga batya Katonda ddala mu buli nsonga endala, naye mazima bulimba; kubanga tekisoboka birowoozo ebiri mu mbeera ey’amazima ey’eddiini, okuba eby’obutaliimu mu kukozesa engoye, nga bwe kitasoboka okuba eby’obutaliimu mu kukozesa ebirabo eri abaavu oba okwewaayo. Kale okukukakasa kino okuva mu kufumiitiriza kwo ggwe kennyini, ka tulowooze nti omutukuvu omu eyatiikirira, ng’ekyokulabirako, nti Maliyamu Embeerera omutukuvu yatumibwa mu nsi, okuddamu okubeera mu mbeera ey’okugezesebwa okumala emyaka mitono, era nti wali ogenda gy’ali, okuzimbibwa olw’okutya Katonda kwe okunene; wandisuubidde okumusanga ng’ayambadde era ng’ayeewunze n’engoye ennungi era ez’omuwendo omungi? Nedda. Wandimanyi, mu birowoozo byo, nti tekisoboka, nga bwe kitandisobose okumusanga ng’ayiga okuzina. Gattako bugasi omutukuvu, oba ow’obutukuvu, ku muntu yenna, oba musajja oba mukazi, ebirowoozo byo bijja kukugamba amangu ddala, nti empisa ng’eyo teyinza kukkiriza butaliimu bw’engoye ennungi. Omutukuvu ayambadde mu kitiibwa eky’ensi, busirusiru bunene nga Omutume ayambadde ekyambalo ekiwundiddwa obulungi; okutegeera kwa buli muntu okw’obuzaaliranwa kumukakasa obutatuukagana bw’ebintu bino.

Kale nsonga ki, nti bw’olowooza ku mutukuvu, oba omuweereza wa Katonda eyatiikirira, toyinza kukkiriza butaliimu bw’engoye? Si lwa kuba nti tebutuukagana na mbeera ya mutima entuufu ng’eyo, okutya Katonda okw’amazima era okw’awaggulu ng’okwo? Era kale kino si bukakafu, nti obutaliimu ng’obwo we bukkirizibwa, eyo embeera y’omutima entuufu, okutya Katonda okw’amazima era okw’awaggulu, biteekwa okuba nga tebiriiyo? Kubanga nga bwe kiri ekikakafu nti Maliyamu Embeerera omutukuvu teyandyekkirizza, oba okugoberera obutaliimu bw’ensi mu by’okwambala n’okweyoleka, bwe kityo bwe kiri ekikakafu, nti tewali ayinza kwekkiriza butaliimu buno, okuggyako abo ababulwa okutya Katonda kwe okw’omutima; era n’olwekyo kiteekwa okukkirizibwa, nti eby’okwewunda byonna eby’okwambala ebiteetaagisa era eby’ensimbi ennyingi biva mu mutima ogutabuddwa, ogutafugibwa mwoyo gwa ddiini ogw’amazima.

Omululu si musango kubanga waliwo akabi konna mu zaabu oba mu ffeeza, wabula kubanga gulaga embeera y’ebirowoozo ey’obusirusiru era etali ya magezi, eyagwa okuva ku bulungi bwayo obw’amazima, n’ennyika mu kumatira okwavu era okw’ennaku bwe kutyo.

Mu ngeri y’emu, eby’okwewunda eby’okwambala eby’ensimbi ennyingi si musango kubanga waliwo ekintu ekirungi oba ekibi mu ngoye, wabula kubanga eby’okwewunda eby’engoye eby’ensimbi ennyingi biraga embeera y’omutima ey’obusirusiru era etali ya magezi, eyagwa okuva ku ndowooza entuufu ez’obutonde bw’omuntu, ekozesa obubi ekigendererwa ky’engoye, era efuula ebyetaago by’obulamu okuba eby’okulabirako bingi eby’amalala n’obusirusiru.

Ensi yonna ekkiriza okuvumirira abasajja abeewunda ennyo mu ngeri eyeeyoleka. Kale ensonga ya kino ye ki? Kubanga waliwo ekintu eky’ekibi mu by’okwambala byabwe eby’enjawulo, oba mu mpisa zaabwe ez’okwefuula? Nedda: wabula kubanga abantu bonna bamanyi nti biraga embeera y’ebirowoozo by’omuntu, era nti tekisoboka endabika ey’ekisesa bw’etyo ey’ebweru okubaako ekintu eky’amagezi, oba eky’ensonga, oba ekirungi munda. Era, mazima, okulowooza ku musajja eyeewunda ennyo atya Katonda ennyo, busirusiru bwe bumu nga okulowooza ku mutiitiizi alina obuzira bungi. N’olwekyo ensi yonna ekkiriza, nti enkozesa n’engeri y’engoye kabonero ak’embeera y’ebirowoozo by’omuntu, era, n’olwekyo, nti kintu kikulu nnyo mu ddiini. Naye kale kisaanidde okulowoozebwako obulungi, nti nga bwe kitali mutamiivu yekka alina omusango gw’obutefuga, wabula buli asukka ebipimo ebituufu era eby’eddiini eby’okulya n’okunywa; bwe kityo kisaanidde okulowoozebwako, nti si musajja eyeewunda ennyo yekka alina omusango gw’obutaliimu n’okukozesa obubi eby’okwambala, wabula buli ava ku bigendererwa eby’amagezi era eby’eddiini eby’engoye.

N’olwekyo, nga buli nsonga ewakanya obutamiivu bw’eri ensonga ennungi y’emu ewakanya obutefuga obwa buli ngeri; bwe kityo buli nsonga ewakanya obutaliimu bw’abasajja abeewunda ennyo, nsonga nnungi y’emu ewakanya obutaliimu bwonna n’okukozesa obubi eby’okwambala. Kubanga byonna bya ngeri y’emu, era byawukana bwawukanyi ng’eddaala erimu ery’obutefuga bwe liyinza okwawukana ku ddala. Oyo eyeesiiga ebizigo katono, ayinza mu bwenkanya bwe bumu okuvunaana omulala kubanga yeesiiga bingi, nga oyo akozesa eby’okwewunda eby’okwambala ebya bulijjo bw’ayinza okuvunaana omulala asukkiriza mu by’okwewunda bye.

Kubanga nga, mu nsonga y’okwefuga, bwe watali tteeka okuggyako okwefuga okutuukagana n’enjigiriza n’omwoyo gw’eddiini yaffe; bwe kityo, mu nsonga y’engoye, tewali tteeka lya kukuuma, okuggyako enkozesa entuufu ey’engoye ng’eyo etuukagana ddala n’enjigiriza n’omwoyo gw’eddiini yaffe. Okwefuula nti tufuula engeri y’ensi ekipimo kyaffe mu bintu bino, bunafu era busirusiru nga okufuula engeri y’ensi ekipimo ky’okwefuga kwaffe, okwewala kwaffe, oba obwetoowaze bwaffe. Kwefuula kwa busirusiru nnyo mu kamwa k’Abakristaayo, abalina okuba ewala nnyo n’okugoberera emisono gy’obulamu buno, ne kiba nti okuwangula ensi kufuuliddwa akabonero akakulu ak’Obukristaayo.

N’olwekyo eno y’engeri gy’olina okusaliramu omusango gw’engoye ez’obutaliimu: olina okugitwala ng’ekisobyo eri enkozesa esaanidde ey’engoye, ng’omululu bwe guli ekisobyo eri enkozesa esaanidde ey’ensimbi; olina okugitwala ng’okwekkiriza emitima egy’amalala era egitali gya magezi, ng’ekisobyo eri obwetoowaze n’okwefuga kw’omwoyo gw’Ekikristaayo; olina okugitwala ng’ekisobyo eri enjigiriza zonna ezo ezikwetaagako okukola byonna olw’ekitiibwa kya Katonda, ezikwetaagako okukozesa obulungi ttalanta zo; olina okugitwala ng’ekisobyo eri ebigambo byonna eby’Ebyawandiikibwa ebikulagira okwagala muliraanwa wo nga bwe weeyagala, okuliisa abayala, okwambaza abali obwereere, n’okukola emirimu gyonna egy’okusaasira gy’osobola: n’olwekyo tolina kwerimbalimba ng’ogamba nti, Akabi ki akayinza okuba mu ngoye? Kubanga omuntu ow’omululu yandigambye bulungi nti, Akabi ki akayinza okuba mu zaabu oba mu ffeeza? Wabula olina okulowooza, nti kabi kanene nnyo okubulwa embeera y’omutima ey’amagezi, ey’ensonga, era ey’obwetoowaze, etuukagana n’omwoyo gw’eddiini, era etayinza kubeera na muntu yenna mu ngeri gy’asaanidde okugibeeramu, eyeekkiriza oba obutaliimu bw’okwambala, oba okwegomba obugagga.

N’olwekyo tewali kituufu mu nkozesa y’engoye, oba mu nkozesa y’ekintu ekirala kyonna mu nsi, okuggyako obwangu n’obutalimu kwewunda obw’Enjiri. Buli nkozesa endala ey’ebintu (ne bw’eba ey’ekitiibwa era ey’emisono mu nsi) etaataaganya era etabula omutima, era tetuukagana na mbeera ey’omunda ey’okutya Katonda, obulongoofu bw’omutima, amagezi g’ebirowoozo, n’obutereevu bw’okwagala, Obukristaayo bye bwetaaga.

Bw’oyagala okuba Omukristaayo omulungi, waliwo engeri emu yokka: olina okubeera omulamu eri Katonda yekka: era bw’oyagala okubeera omulamu eri Katonda yekka, olina okubeera omulamu ng’amagezi agava eri Katonda bwe gali; olina okukola ng’okusala okutuufu okw’obutonde n’omuwendo gw’ebintu bwe kuli; olina okubeera mu kukola okwagala okutukuvu era okw’omu ggulu, n’okukozesa ebirabo byonna ebya Katonda olw’ettendo n’ekitiibwa Kye.

Abantu abamu, oboolyawo, abeewuunya obulongoofu n’okutuukirira kw’obulamu buno obwa Miranda, bayinza okugamba nti, Buyinza butya okuteekebwawo ng’ekyokulabirako ekya bulijjo? Ffe abali mu bufumbo, oba ffe abali wansi w’obulagirizi bwa bazadde baffe, tuyinza tutya okugoberera obulamu ng’obwo?

Kiddibwamu nti, Nga bw’oyinza okugoberera obulamu bw’Omulokozi waffe omutendereze n’Abatume Be. Embeera z’obulamu bw’Omulokozi waffe, n’embeera n’obulamu bw’Abatume Be, byali bya njawulo nnyo ku bibyo, okusinga ebya Miranda bwe biri; naye obulamu bwabwe, obulongoofu n’okutuukirira kw’enneeyisa yaabwe, kye kyokulabirako ekya bulijjo ekiteekebwa mu maaso g’Abakristaayo bonna.

N’olwekyo omwoyo gwabwe, okutya Katonda kwabwe, okwagala kwabwe eri Katonda, bye by’olina okugoberera, so si ngeri y’obulamu bwabwe ey’enjawulo.

Kola wansi wa Katonda nga bo bwe baakola, lungamya ebikolwa byo ebya bulijjo eri ekigendererwa ekyo bo kye baagenderera, gulumiza embeera yo esaanidde n’okwagala Katonda ng’okwo, okusaasira eri muliraanwa wo ng’okwo, obwetoowaze n’okwefiiriza ng’okwo, nga bo bwe baakola; olwo, wadde nga oyigiriza bwigiriza abaana bo, ate nga Pawulo omutukuvu akyusa amawanga gonna, naye ogoberera ebigere bye, era okola ng’ekyokulabirako kye bwe kiri.

N’olwekyo tolowooza, nti toyinza, oba nti teweetaaga, kufaanana Miranda, kubanga toli mu mbeera ye ey’obulamu; kubanga ng’omwoyo gwe gumu n’omutima gwe gumu bwe gwandifudde Miranda omutukuvu, wadde yandibadde awalirizibwa okukola olw’okwebeezaawo, bwe kityo bw’onooyaayaanira bubeezi omwoyo gwe n’omutima gwe, buli ngeri n’embeera ey’obulamu ejja kukuwa engeri ezimala ez’okubikozesa.

Miranda ali bw’ali, kubanga akola buli kintu mu Linnya lya Katonda, era ng’atunuulira obuvunaanyizibwa bwe gy’ali; era bw’onookola bw’otyo, ojja kumufaanana ddala, wadde ng’oyawukana nnyo ku ye mu mbeera ey’ebweru ey’obulamu bwo.

Ogamba nti oli mufumbo; n’olwekyo tolina budde bwo n’obugagga bwo mu buyinza bwo nga ye bw’abirina.

Kya mazima nnyo; n’olwekyo toyinza kumalira budde bungi bwe butyo, wadde ensimbi nnyingi bwe zityo, mu ngeri gy’akolamu.

Naye kaakano okutuukirira kwa Miranda tekuli mu kino, nti amalira obudde bungi bwe butyo, oba ensimbi nnyingi bwe zityo mu ngeri ng’eyo, wabula nti yeegendereza okukozesa obulungi ennyo obudde obwo bwonna, n’obugagga obwo bwonna, Katonda bwe yateeka mu mikono gye. N’olwekyo, ggwe kozesa obulungi ennyo obudde obwo bwonna n’ensimbi ezo zonna eziri mu buyinza bwo, olwo ofaanana Miranda.

Bw’aba alina pawundi bibiri buli mwaka, ate ggwe ng’olina kodulante bbiri zokka, tolina nsonga esingawo okwegendereza ennyo mu kuzikozesa n’amagezi agasingirayo ddala? Bw’aba alina obudde bungi, ate ggwe ng’olina butono, tosaanidde kutunula nnyo n’okwegendereza okusingawo, akatono ako kaleme okubula?

Ogamba nti, singa wandigoberedde obuyonjo, obwangu n’obuseere bw’engoye ze, wandinyiizizza abaami bammwe.

Ekisooka, Kakasa ddala nti kino kya mazima, nga tonnakifuula kwewolereza.

Eky’okubiri, Abaami bammwe bwe baba ddala nga babeetaagako okwesiiga ebizigo mu maaso, okwanika amabeere gammwe, n’okwambala obulungi ennyo era mu nsimbi nnyingi mu ngoye zammwe zonna, olwo musalewo ebintu bino ebibiri:

Ekisooka, Okwewala bino byonna, amangu ddala nga abaami bammwe babakkirizza.

Eky’okubiri, Okufuba n’amaanyi gammwe gonna okweyagaliza okwagala kwabwe olw’empisa ennungi ennywevu ng’ezo, eziyinza okutereeza obutaliimu bw’ebirowoozo byabwe, n’okubayigiriza okubaagala olw’empisa ng’ezo ezinaabafuula abaagalibwa mu maaso ga Katonda ne Bamalayika Be abatukuvu.

Ku bikwata ku njigiriza eno ekwata ku bwangu n’okwegendereza mu by’okwambala, abamu oboolyawo bayinza okulowooza nti ewakanyizibwa ekimala nga babuuza, oba abantu bonna balina okwambala mu ngeri y’emu?

Ebibuuzo bino okutwalira awamu bibuuzibwa abo abandisinze okutabulatabula amazima agasinga okweyoleka, okusinga okuwalirizibwa okugagoberera.

Ka kibe nti nnali nkubirizza obwangu mu mmere eri abantu bonna. Si kintu kya magezi ekimala okukubirizibwa eri bonna? Naye kyandiddiridde, nti omwami ow’ekitiibwa n’omupakasi balina okulya emmere y’emu?

Ka kibe nti nnali nkubirizza okwefuga eri bonna, eddiini tekakasa kimala enjigiriza ng’eyo? Naye kyandiddiridde, nti abantu bonna balina okunywa ebyokunywa bye bimu, era mu bungi bwe bumu?

Mu ngeri y’emu, wadde obwangu n’okwefuga mu by’okwambala bikubirizibwa eri bonna, naye tekiddirira n’akatono, nti bonna balina okwambala mu ngeri y’emu.

Kale etteeka ery’enjawulo ku bikwata ku kwefuga lye liruwa? Abantu ab’enjawulo abakozesa ebyokunywa eby’enjawulo, era mu bungi obw’enjawulo, bakuuma batya okwefuga kwabwe?

Lino si lye tteeka? Tebalina kwekuuma obutekkusa, okufuula enkozesa yaabwe ey’ebyokunywa ensonga ey’omwoyo, n’obutakkiriza kweddiza amaanyi kwonna, okuggyako okutuukagana n’amateeka amakakali ennyo ag’okwefuga okw’Ekikristaayo?

Kale kyusa etteeka lino olitwale mu nsonga y’engoye, olwo ebibuuzo byonna ebigikwatako biba biddiddwamu.

Buli muntu yeekuume bwekuumi obutaliimu bw’okwambala, bafuule bufuuzi enkozesa yaabwe ey’engoye ensonga ey’omwoyo, beegombe bwegomba okukozesa obulungi ennyo ensimbi zaabwe; olwo buli muntu aba n’etteeka, erimala okumulungamya mu buli mbeera ey’obulamu. Etteeka lino teririkkiriza bakulu kuba ba butaliimu mu by’okwambala byabwe, okusinga obutefuga mu byokunywa byabwe; naye lirireka nga kikkirizibwa okubaamu enjawulo ezimu mu ngoye zaabwe, nga bwe kikkirizibwa okubaamu enjawulo ezimu mu byokunywa byabwe.

Naye kaakano ojja kugamba, nti oyinza okukozesa wayini asinga obulungi era asinga omuwendo, ddi, era nga bw’oyagala; nti oyinza okusaasaanya ensimbi nnyingi ku ye nga bw’oyagala, kubanga ebyokunywa eby’enjawulo bikkirizibwa? Bwe kitaba bwe kityo, kiyinza kitya okwogerwa, nti oyinza okukozesa engoye nga bw’oyagala, n’okwambala ebintu ebisinga omuwendo by’osobola okufuna, kubanga enjawulo yokka ey’engoye ekkirizibwa?

Kubanga ng’okukkirizibwa kw’ebyokunywa eby’enjawulo bwe kutaleka kifo, wadde okwewolereza kwonna, eri eddaala erisinga obutono ery’obutefuga mu kunywa, bwe kityo okukkirizibwa kw’engoye ez’enjawulo tekuleka kifo, wadde okwewolereza kwonna, eri amadaala agasinga obutono ag’obutaliimu mu by’okwambala.

Okubuuza obutaliimu mu by’okwambala kye ki, si kibuuzo kizibu okusinga okubuuza, obutefuga mu kunywa kye ki. Era wadde eddiini wano teteekawo kipimo kya njawulo eri buli muntu, naye etuwa amateeka ag’awamu ng’ago agali obulagirizi obumala mu buli mbeera ey’obulamu.

Oyo akkiriza eddiini okumuyigiriza nti ekigendererwa ky’okunywa kwe kuzzaamu bubeezi emyoyo gyaffe amaanyi, okutukuuma nga tuli balamu bulungi, n’okufuula emmeeme n’omubiri okusaanira ennyo emirimu gyonna egy’obulamu obutukuvu era obutya Katonda, era nti alina okwegomba okugulumiza Katonda olw’okukozesa obulungi eddembe lino, ajja kumanya bulijjo obutefuga kye buli, mu mbeera ye ey’enjawulo.

Bw’atyo oyo akkiriza eddiini okumuyigiriza nti ekigendererwa ky’engoye kwe kukweka bukweka ensonyi zaffe n’obwereere bwaffe, n’okukuuma emibiri gyaffe obutalumibwa mbeera ya budde, era nti alina okwegomba okugulumiza Katonda olw’okukozesa obwetaavu buno mu kwefuga era mu magezi, ajja kumanya bulijjo obutaliimu bw’okwambala kye buli, mu mbeera ye ey’enjawulo.

Era oyo alowooza nti bwegendereza obuteetaagisa okwogera ku nkozesa ey’eddiini ey’engoye, alina ensonga y’emu okulowooza nti bwegendereza obuteetaagisa okwogera ku nkozesa ey’eddiini ey’ebyokunywa. Kubanga okwejalabya n’okwekkusa mu by’okwambala kukozesa bubi kunene, ng’okwejalabya n’okwekkusa mu kulya n’okunywa. Era tewali ngeri ya kwewala kimu ku byo, okuggyako okufuula eddiini ekipimo ekkakali eky’ebyo bye twekkiriza mu nsonga zombi. Era tewali kintu mu ddiini ekiyinza okukubiriza omuntu eri obwegendereza buno obw’okutya Katonda mu nsonga emu, ekitali nsonga nnungi y’emu eri obwegendereza obwo mu ndala.

Ate era, nga byonna ebikkirizibwa bwe bitali bya mugaso olw’ekyo, bwe kityo waliwo ebintu ebimu ebikkirizibwa mu nkozesa y’ebyokunywa n’engoye, ebiyinza, nga tubyewala olw’ebigendererwa eby’okutya Katonda, okufuulibwa engeri ez’okutuukirira okunene.

Bwe kityo, ng’ekyokulabirako, singa omuntu yandyefiirizza enkozesa y’ebyokunywa ekkirizibwa; singa yandyewaze okusaasaanya ku byokunywa bye ekyandikkiriziddwa awatali kibi; singa yandikoze kino, si lwa kwefiiriza okusingawo okutya Katonda kwokka, wabula alyoke asobole okuyamba n’okuzzaamu amaanyi abatalina buyambi, abaavu, n’abalwadde: singa omulala yandyewaze enkozesa y’ekyo ekikkirizibwa mu by’okwambala, singa yandibadde omukekkereza era owa wansi mu ngoye ze okusinga ebyetaago by’eddiini bwe byetaaga ddala; singa yandikoze kino si ng’engeri ey’obwetoowaze obusingawo bwokka, wabula alyoke asobole okwambaza abantu abalala; abantu bano bandigambiddwa nti bakoze ekyo ekituukagana ennyo n’omwoyo ogw’amazima, wadde nga tekyetaagibwa ddala nnukuta, ey’etteeka lya Kristo.

Kubanga abo abawa egiraasi y’amazzi agannyogoga omuyigirizwa wa Kristo bwe batalirema kuweebwa mpeera yaabwe, [Matayo 10:42] nga bateekwa okuba abaagalwa ennyo Kristo, abo abeewa amazzi emirundi mingi, balyoke basobole okuwa wayini abalwadde n’abanafu abali ebitundu by’omubiri gwa Kristo!

Naye ka tudde ku nsonga. Byonna ebyogeddwa wano eri abakazi abafumbo, biyinza okuba okuyigirizibwa kwe kumu eri abo abakyali wansi w’obulagirizi bwa bazadde baabwe.

Kale wadde obuwulizi obusaanira bazadde tebubawaliriza butatwala mpisa zaabwe nnungi waggulu okusinga bazadde baabwe bwe babetaagako; naye obuwulizi bwabwe bubetaagako okugondera obulagirizi bwabwe mu bintu byonna ebitakontana na mateeka ga Katonda.

N’olwekyo, bazadde bo bwe bakwetaagako okubeera ennyo mu misono n’emboozi z’ensi, oba okusaasaanya ennyo ku by’okwambala byo n’endabika yo, oba okukozesa obudde bwo mu ngeri endala etatuukagana na kwegomba kwo okw’okutuukirira okusingawo, oteekwa okugonda, n’okukigumiikiriza ng’omusaalaba gwo, okutuusa lw’oliba ow’eddembe okugoberera okubuulirira kwa Kristo okw’awaggulu, n’okuba n’obuyinza okulonda amakubo agasinga obulungi ag’okusitula empisa zo ennungi okutuuka ku ntikko yaazo esinga obugulumivu.

Kale wadde, ng’okyali mu mbeera eno, oyinza okuwalirizibwa okulekayo engeri ezimu ez’okukulaakulanya empisa zo ennungi, naye waliwo endala ezisangibwa mu yo, ezitayinza kufunibwa mu bulamu obulimu eddembe erisingawo.

Kubanga bw’oba mu mbeera eno, obuwulizi mwe buli empisa ennungi ennene bwe butyo, n’ogonda mu bintu byonna ebikkirizibwa, olw’okutegeera obuvunaanyizibwa okw’okutya Katonda era okw’ekisa, olwo ebintu ebyo by’okola bw’otyo, mu kifo ky’okuba ebiziyiza empisa zo ennungi, bifuulibwa engeri ez’okuzikulaakulanya.

Ky’ofiirwa olw’okuziyizibwa ebintu ng’ebyo bye wandyagadde okukuuma, okifuna olw’empisa ennungi ennyo ey’obuwulizi, mu kugonda n’obwetoowaze ng’okontana n’omutima gwo.

Kale ekikkiriziddwa wano, kiri mu bintu ebikkirizibwa byokka, n’olwekyo okwesanyusa kw’emizannyo gyaffe egy’Abangereza kuggyibwako wano; nga kwalagibwa awalala, nga bwe ndowooza, nti tekukkirizibwa n’akatono.

Ebyo bimala okulaga engeri abantu abali wansi w’obulagirizi bw’abalala gye bayinza okugoberera obulamu obw’amagezi era obutya Katonda obwa Miranda.

Naye ku bikwata ku abo abali mu mikono gyabwe bokka ddala, singa eddembe ly’embeera yaabwe libaleetera okwegomba ebirabo ebisinga obulungi, singa libatwala okulonda amakubo agasinga obulungi, singa bo, nga balina byonna mu buyinza bwabwe, bandifudde engeri y’obulamu bwabwe yonna okuba okukola okutegeke okw’empisa ennungi ezisinga obugulumivu, balina omukisa abo abaayiga Kristo bwe batyo!

Abantu bonna tebayinza kukkiriza kigambo kino. Abo abasobola okukikkiriza, bakikkirize, era beebaze Omwoyo oyo owa Katonda, eyateeka okwegomba okulungi bwe kutyo mu mitima gyabwe.

Katonda ayinza okuweerezebwa n’okugulumizibwa mu buli mbeera ey’obulamu. Naye nga bwe waliwo embeera ez’obulamu ezimu ezegombebwa okusinga endala, ezisinga okulongoosa obutonde bwaffe, ezisinga okukulaakulanya empisa zaffe ennungi, n’okutuwonga eri Katonda mu ngeri esingako obugulumivu, bwe batyo abo abali mu ddembe okwerondera balabika nga bayitibwa Katonda okwewaayo eri obuweereza Bwe mu ngeri esingawo okwatiikirira.

Okuva ku ntandikwa y’Obukristaayo wabaddewo ebibiina bibiri, oba amadaala abiri ag’abantu, mu Bakristaayo abalungi.

Ekimu ekyatyanga Katonda era ne kimuweereza mu mirimu egya bulijjo n’emirimu egy’obulamu obw’ensi.

Ekirala, nga kirekayo emirimu egya bulijjo, n’ebisanyusa ebya bulijjo eby’obulamu, ng’obugagga, obufumbo, ekitiibwa, n’amasanyu, ne kyewaayo eri obwavu obw’okweyagalira, obuwala obutali bufumbo, okwewaayo eri Katonda, n’okwesudde, kiryoke mu ngeri eno kibeere ekiramu eri Katonda yekka, mu kukola buli lunaku obulamu obw’obwakatonda era obw’omu ggulu.

Obujulirwa buno mbuggya ku muwandiisi w’ebyafaayo by’Ekkanisa eyatiikirira Eusebius, eyaliwo mu kiseera ky’Olukiiko olukulu olwasooka, okukkiriza kwa Nicene Creed yaffe lwe kwanywezebwa, Ekkanisa lwe yali mu kitiibwa kyayo n’obulongoofu bwayo obusingirayo ddala, Abalabirizi baayo lwe baali bakitaffe batukuvu era abatukuvu abaatiikirira.

“N’olwekyo,” bw’atyo bwe yagamba, “mu Kkanisa ya Kristo mwateekebwawo amakubo abiri, oba engeri bbiri, ez’okubeera. Engeri emu, esituliddwa waggulu w’embeera eya bulijjo ey’obutonde, n’engeri eza bulijjo ez’okubeera, egaana obufumbo, ebintu, n’ebirungi eby’ensi, era, ng’eyawuliddwa ddala era ng’eggiddwa mu mboozi eza bulijjo ez’obulamu obwa bulijjo, ewongebwa era yeewaayo eri okusinza n’okuweereza Katonda yekka, olw’eddaala erisukkiridde ery’okwagala okw’omu ggulu.

“Abo abali mu kibiina kino eky’abantu balabika ng’abaafa eri obulamu bw’ensi eno, era, nga balina emibiri gyabwe gyokka ku nsi, mu birowoozo byabwe, ne mu kufumiitiriza kwabwe babeera mu ggulu. Okuva eyo, ng’abatuuze bangi ab’omu ggulu, batunuulira wansi obulamu bw’abantu, nga beegayiririra era nga bawaayo ebiweebwayo eri Katonda Omuyinza w’Ebintu Byonna ku lw’olulyo lwonna olw’abantu. Era kino si na musaayi gwa nsolo, wadde amasavu, oba omukka, n’okwokya emibiri, wabula n’okukola okusingirayo ddala okw’okutya Katonda okw’amazima, n’emitima egyatukuzibwa era egyalongoosebwa, era n’engeri y’obulamu yonna eyeewaddeyo ddala eri empisa ennungi. Ezo ze ssaddaaka zaabwe, ze bawaayo bulijjo eri Katonda, nga beegayirira okusaasira Kwe n’okuganja okuva gy’ali ku lwabwe ne ku lwa bannaabwe.

“Obukristaayo bukkiriza kino ng’engeri y’obulamu etuukiridde.

“Engeri endala ya ddaala lya wansi, era, ng’etuukagana nnyo n’embeera y’obutonde bw’omuntu, ekkiriza obufumbo obulongoofu, okulabirira abaana n’amaka, obusuubuzi n’emirimu, era eyita mu mirimu gyonna egy’obulamu ng’erina okutegeera okutya Katonda, n’okumutya.

“Kale abo abaalonda engeri eno ey’obulamu, balina ebiseera byabwe ebyateekebwawo eby’okwesudde n’okwegezaamu okw’omwoyo, era ennaku ez’enjawulo ziteekebwa ku bbali olw’okuwulira kwabwe n’okuyiga ekigambo kya Katonda. Era ekibiina kino eky’abantu kitwalibwa ng’ekiri mu mbeera ey’okubiri ey’okutya Katonda.” [Eusebius, Dem. Evan. ekitabo 1, essuula 8]

Bw’atyo omuwandiisi w’ebyafaayo ono omuyivu bw’agamba.

N’olwekyo, singa abantu ab’ekikula kyonna, nga bakwatiddwako obulamu bwa Miranda, era nga beegomba okutuukirira, bandyegasse mu bibiina ebitono, nga beeyatula obwavu obw’okweyagalira, obuwala obutali bufumbo, okwesudde, n’okwewaayo eri Katonda, nga babeerawo ku byetaago byokka, abamu balyoke bayambibwe olw’okusaasira kwabwe, era bonna baweebwe omukisa olw’essaala zaabwe, era bagasibwe olw’ekyokulabirako kyabwe; oba singa, olw’obutaba na kino, bandikoze engeri y’obulamu y’emu, mu ddaala erisinga obugulumivu nga bwe bandisobodde bokka; abantu ng’abo bandibadde wala nnyo okuvunaanibwa obulombolombo bwonna, oba okwewaayo okw’obuzibe, ne kiba nti bandigambiddwa mu bwenkanya nti bazzaawo okutya Katonda okwo, okwali okwenyumiriza n’ekitiibwa ky’Ekkanisa, abatukuvu baayo abasinga obukulu bwe baali bakyali balamu.

Kale ng’omuwandiisi w’ebyafaayo ono omuyivu bw’alaba; nti lyali ddaala erisukkiridde ery’okwagala okw’omu ggulu, eryatwala abantu bano waggulu nnyo w’amakubo aga bulijjo ag’obulamu okutuuka ku mbeera ey’obutukuvu eyatiikirira bw’etyo; bwe kityo tekirina kwewuunyisa, nti eddiini ya Yesu Kristo ejjuza emitima gy’Abakristaayo bangi eddaala lino ery’awaggulu ery’okwagala.

Kubanga eddiini eggulawo ekifo eky’ekitiibwa bwe kityo, ebikkula ebintu ebiri waggulu ennyo bwe bityo okusinga ensi yonna, ewangula bw’etyo okufa, etukakasa ebifo eby’essanyu bwe bityo, gye tulibeera amangu ddala nga Bamalayika ba Katonda mu Ggulu; kyewuunyo ki, singa eddiini ng’eyo, amazima n’essuubi ng’ebyo, bizikiriza, mu mmeeme ezimu entukuvu, okwegomba kwonna okw’oku nsi, ne bifuula okwagala okubuubuuka okw’ebintu eby’omu ggulu okuba okwegomba okumu okutakoma okw’emitima gyabwe?

Singa eddiini y’Abakristaayo yazimbibwa ku kwetoowaza okutakoma, okusekererwa n’okukubibwa embooko okw’obukambwe, okubonaabona okw’ekitalo, obulamu obwavu, obuyigganyizibwa, n’okufa okw’obulumi, okw’Omwana wa Katonda eyakomererwa; kyewuunyo ki, singa abasinza bangi abeetoowaze ab’ekyama kino eky’omunda ennyo, abaagazi bangi ab’omutima aba Mukama eyakomererwa, balekayo omugabo gwabwe ogw’amasanyu ag’ensi, ne beewaayo eri okwefuga n’okwefiiriza okutakoma, balyoke, nga babonaabona bwe batyo ne Kristo wano, bafugire wamu naye oluvannyuma?

Singa amazima gennyini gatukakasizza nti waliwo ekintu kimu kyokka ekyetaagibwa, kyewuunyo ki nti wabaawo abamu mu Bakristaayo abajjudde okukkiriza bwe batyo, okukikkiriza mu makulu agasinga obugulumivu ag’ebigambo, n’okwegomba okwawukana bwe batyo n’ensi, okufaayo kwabwe n’okussaayo omwoyo kwabwe ku kintu ekyo kimu ekyetaagibwa kuleme okutaataaganyizibwa?

Singa Mukama waffe omutendereze yagamba nti, “Obanga oyagala okuba omutuukirivu genda otunde ebibyo, ensimbi ozigabire abaavu, kale oliba n’obugagga mu ggulu, olyoke ojje ongoberere”; [Matayo 19:21] kyewuunyo ki, nti wabaawo mu Bakristaayo abagoberezi ba Kristo abanyiikivu bwe batyo, abeemalidde bwe batyo ku by’obugagga eby’omu ggulu, abeegomba okutuukirira bwe batyo, ne balekayo okwesiima mu bugagga bwabwe, ne balonda obwavu obw’okweyagalira, ne bayamba abaavu bonna be basobola?

Singa ekibya ekyalondebwa, Pawulo omutukuvu, yagamba nti, “Omusajja atali mufumbo yeemalira ku bya Mukama, engeri gy’asanyusa Mukama”: era nti “waliwo n’enjawulo eno wakati w’omukazi omufumbo n’embeerera; omukazi atali mufumbo afaayo ku bintu bya Mukama, abeerenga mutukuvu mu mubiri ne mu mwoyo”; [1 Abakkolinso 7:32-34] kyewuunyo ki, singa obulongoofu n’okutuukirira kw’embeera y’obuwala obutali bufumbo bubadde ettendo n’ekitiibwa ky’Ekkanisa mu mirembe gyayo egyasooka era egisinga obulongoofu? nti bulijjo wabaddewo abamu abeegomba bwe batyo okusanyusa Katonda, abanyiikivu bwe batyo okutuuka ku buli ddaala ery’obulongoofu n’okutuukirira, abasanyukira bwe batyo buli ngeri ey’okukulaakulanya empisa zaabwe ennungi, ne balekayo ebibudaabuda n’ebisanyusa eby’obufumbo, okuseesa ettaala zaabwe, okulongoosa emmeeme zaabwe, n’okulindirira Katonda mu mbeera ey’obuwala obutali bufumbo obw’olubeerera?

Era singa mu nnaku zaffe zino tubulwa eby’okulabirako eby’amadaala gano ag’enjawulo ag’okutuukirira, singa abakulembeze b’eddiini wadde abakkiriza abalala tebalina mwoyo guno ogumala; singa twavaako ewala nnyo, ne kiba nti omuntu alabika, nga Pawulo omutukuvu mu Asene, ng’omubuulizi w’enjigiriza ennyimpya, [Ebikolwa by’Abatume 17:18] bw’akubiriza okwefiiriza, okulekayo ensi, okwewaayo okutegeke eri Katonda, okwesudde, obuwala obutali bufumbo, n’obwavu obw’okweyagalira, kubanga tugudde mu mulembe, okwagala okw’abangi kwokka, wabula okw’abasinga obungi, mwe kuwoledde.

Nkoze okwesigama kuno okutono ku b’edda, ne njogera ebigambo bino ebitono eby’Ebyawandiikibwa, okuwanirira ebikolwa ebimu ebitali bya bulijjo mu bulamu bwa Miranda; n’okulaga nti amateeka ge agasinga obugulumivu ag’obulamu obutukuvu, okwewaayo kwe eri Katonda, okwefiiriza, okulekayo ensi, okusaasira kwe, obuwala bwe obutali bufumbo, obwavu obw’okweyagalira, byazimbibwa ku kubuulirira okusingirayo ddala obugulumivu okwa Kristo n’Abatume Be, bituukagana n’essuubi ery’awaggulu ery’obulamu obulala, bya kulabirako ebisaanidde eby’okwagala okw’omu ggulu, era byonna byagobererwa abatukuvu abasinga obukulu ab’emirembe gy’Ekkanisa egisinga obulungi era egisinga obulongoofu.

“Alina amatu agawulira, awulire.” [Matayo 11:15]

Ekyayita Ekiddako