መከራዎችና ችግሮች

የኤፕወርዝ ደብር ቄስ በገዛ ደብሩ ውስጥ እምብዛም ተወዳጅ አልነበረም፤ ምናልባትም እጅግ ድሃ የሆነ ቄስ ፈጽሞ ተወዳጅ አይሆንም። በእሳት የወደመውን የቤቱን ክፍል ለመጠገንና እንደገና ለመሥራት እጅግ ተቸገረ፤ ልጁ ጆን ሰባት ወይም ስምንት ወር ገደማ በሆነው ጊዜ ደግሞ አቶ ዌስሊ አዲስ ኪሳራ ደረሰበት፤ የተልባ ሰብሉ ሆን ተብሎ የተቃጠለ በሚመስል ሁኔታ በእሳት ተያይዞ ወደመ። ከዚህም በላይ ከለንደን ወደ ሳውዝ ኦርምዝቢ ከመዛወሩ በፊት በወጣትነቱ የጻፈው አንድ ደብዳቤ — ወይም ይልቁን በራሪ ጽሑፍ — ብዙ ቅሬታና መራራ ጥላቻ ያስከተለ ክርክር ውስጥ አስገባው። ይህን ደብዳቤ የጻፈው ኃይለኛ የፖለቲካ አቋም የነበራቸው የዲሰንተሮች ቡድን የሆነው ‹የጥጃ ራስ ክለብ› ባደረገው ስብሰባ ላይ ከተገኘ በኋላ ነበር። ዌስሊ እጅግ ተጸይፎ ወደ ቤቱ ሄደ፤ ልቡም በውስጡ እየጋለ ሳለ ረጅም ደብዳቤ ጻፈ፤ ከጻፈውም በኋላ ከሌሊቱ አሥራ አንድ ሰዓት ገደማ ተኛ። አንድ ወዳጁ — ምናልባትም አከራዩ፣ መጻሕፍት ሻጩና በዚያን ጊዜ የጽሕፈት መሣሪያ ሻጮችና አሳታሚዎች ማኅበር አለቃ የነበረው ሮበርት ክላቭል — ተኝቶ ሳለ ገብቶ የእጅ ጽሑፉን ወሰደ፤ ካነበበውም በኋላ ዌስሊ ደብዳቤውን ለተጻፈለት ሰው እንዳይልከው መከረው፤ ነገር ግን ጽሑፉን በገዛ እጁ የሚያስቀርበትን ዘዴ ፈጠረ። ከአሥራ ሁለት ዓመታት በኋላም ደራሲው ሳይፈቅድ «በዚህ አገር በተለያዩ ክፍሎች በሚገኙ የግል ትምህርት ቤቶቻቸው ስለሚሰጠው የዲሰንተሮች ትምህርት የአንድ የገጠር ቄስ ደብዳቤ ለለንደኑ ወዳጁ፤ አሁን ተሰይሞ ላለው የፓርላማው የሃይማኖት ታላቅ ኮሚቴ ለማገናዘቢያ በትሕትና የቀረበ» በሚል ርዕስ አሳተመው። በዚያን ጊዜ የምክር ቤቱ ስሜት ለዲሰንተሮች እጅግ የጠላትነትና እነርሱን ለማፈን የመጓጓት ስሜት ነበር።

በራሪ ጽሑፍ በበራሪ ጽሑፍ ላይ ሲከታተል ክርክሩ እጅግ ተጋጋለ፤ በየአቅጣጫውም የቍጣ ስሜት ተነሣ። የአቶ ዌስሊ ዋና ተቃዋሚ ቄስ ሳሙኤል ፓልመር የተባለ ሰው ነበረ፤ እርሱም እንደ ተጠበቀው የራሱ ደጋፊዎች ነበሩት፤ ይህ የቃላት ጦርነት እስከዚህ ድረስ ከረረና በዚያ ሙሉ ድርሻውን የወሰደው ዳንኤል ዲፎ በጁላይ 1703 ወደ ኒውጌት እስር ቤት ተወረወረ። አቶ ዌስሊም በለንደን ይኖር ቢሆን ኖሮ ምናልባት ተመሳሳይ ዕጣ ይደርስበት ነበር፤ ክርክሩ በየቦታው እጅግ ተስፋፍቶ ስለ ነበር ዲን ስዊፍት እንዳለው ድመቶችና ውሾች ራሳቸው ይከራከሩበት ነበር፤ የተከበሩ ሴቶችም የ‹ሎው ቸርች›ና የ‹ሃይ ቸርች› ወገኖች ጽኑ ደጋፊዎች ከመሆናቸው የተነሣ «ለመጸለይ ጊዜ አጡ።» ስለታም ምላስና ግልፍተኛ ባሕርይ የነበረው የኤፕወርዝ ደብር ቄስ በእንደዚህ ያለ ጊዜ ከወዳጆች ይልቅ ጠላቶችን የማፍራት ዕድሉ እጅግ የሰፋ ነበር፤ በሊንከንሻየርም በእርሱ ላይ ብዙ ጭፍን ጥላቻና ቅሬታ እንደ ተነሣበት አያጠራጥርም፤ ሚስቱም እንደ እርሱ የዚህን መከራ ዋና ጫና ለመሸከም ተገደደች።

የበኩር ልጇን ሳሙኤልን፣ በ1704 የዌስትሚንስተር ትምህርት ቤት የገባውን ልጅ፣ ከእርሷ መለየት ታላቅ መከራ ሆነባት፤ ይሁን እንጂ የልጇን እድገት ከሚያደናቅፉ ሴቶች መካከል የመጨረሻዋ በሆነች ነበር። ልጁ ከአባቱ ጋር ወደ ለንደን ሄደ፤ ምናልባትም በአንድ ፈረስ ላይ ከአባቱ ፊት ተቀምጦ ይሆናል፤ ብዙም ሳይቆይ የአዲሶቹን አስተማሪዎቹንና አለቆቹን ሞገስ አገኘ። በለንደንም በርካታ ወዳጆች ነበሩት፤ የአባቱ እናት ገና በሕይወት ነበረች፤ አጎቱ ማቲው ኑሮው የተደላደለ የቀዶ ሕክምና ባለሙያና መድኃኒት ቀማሚ ነበረ፤ ሌላው አጎቱ ቲሞቲ ዌስሊና የአባቱ ብቸኛ እኅት የሆነችው አክስቱ ወይዘሮ ኤልዛቤት ዳየርም በከተማዪቱ ይኖሩ ነበር። ሁሉም አንድ የወንድም ልጅ ሊጠብቀው የሚገባውን ደግነት ያሳዩት ይመስላል፤ በችሎታውና በፈጣን እድገቱም ሳይኮሩበት አይቀሩም። እናቱ ለእርሱ የነበራት የጭንቀት ፍቅር እጅግ ታላቅ ስለ ነበር ተከታታይ ደብዳቤዎችን ለመጻፍ ብዙ ሰዓታትንና ብዙ ትላልቅ የጽሕፈት ወረቀቶችን አዋለች፤ እነዚህም ደብዳቤዎች ስለ መለኮታዊ መገለጥና ስለ አእምሮ ሕግ የተጻፉ ድርሰቶች እንጂ ሌላ አልነበሩም። የመጀመሪያው ማርች 11 ቀን 1704 የተጻፈ ነው፤ እጅግ ረጅም ነው፤ እውነቱን ለመናገርም ደረቅ ነው፤ ስለ ቤት የሚናገር አንዲትም ወሬ ወይም ጨዋታ የለበትም። ይህንንና ተከታዮቹን መልእክቶች ስትጽፍ የኅሊና ግዴታ ነው ብላ ያመነችበትን እንደ ፈጸመች አያጠራጥርም፤ ነገር ግን በዚያ ዕድሜው ከልጁ ማስተዋል በላይ እንደ ነበሩ ታውቅ ነበር፤ ስለዚህም አድጎ በተሻለ ሁኔታ ሊረዳቸው እስኪችል ድረስ እንዲያስቀምጣቸው ነገረችው። በበጋው መገባደጃ ገደማ የተጻፈ አንድ ደብዳቤ ግን የበለጠ ተፈጥሮአዊና ለትምህርት ቤት ልጅ ማስተዋል የተስማማ ይመስላል፦ «ውድ ሳሚ፣» (ኤፕወርዝ፣ ኦገስት 4 ቀን 1704)።

«ለብዙ ጊዜ ታምሜ ነበር፤ አሁን ግን፣ እግዚአብሔር ይመስገን፣ በደንብ አገግሜአለሁ። እስከ አሁን ከአንተ ጋር እሆናለሁ ብዬ አስቤ ነበር፤ ነገር ግን በዚህ በጋ አገኝሃለሁ ብዬ እጠራጠራለሁ፤ ስለዚህ የምትፈልገውን ነገር በዝርዝር ጻፍልኝ።»

«ጤና ባገኝ ኖሮ ከብዙ ጊዜ በፊት የጀመርሁትን ድርሰቴን እስከ አሁን እጨርሰው ነበር፤ ነገር ግን በቶሎ ልጨርሰው እንደምችል ተስፋ አደርጋለሁ፤ ከዚያም ደብዳቤዎችህን ሁሉ እንድትገለብጣቸው አደርጋለሁ፤ ያን ጊዜ በተሻለ ልትረዳቸው ስለምትችል አሁን ከሚጠቅሙህ ይበልጥ ይጠቅሙሃልና። ጊዜ ባገኘሁ ቍጥር ለአንተ በሚጠቅሙ ጉዳዮች ላይ አሳቤን አውላለሁ፤ ልጆቼ ወደ ደስታ ብቻ በሚወስደው በቀጭኑ መንገድ እንዲመላለሱ በሃይማኖት መሠረታዊ እውነቶች በሚገባ ተምረው ከማየት የበለጠ በዚህ ዓለም የምመኘው ነገር የለምና። በተለይ ስለ አንተ እጨነቃለሁ፤ አንተ ገና ሳትወለድ ለመቅደሱ አገልግሎት ተሰጥተሃልና፤ አባል ለሆንህባት ለዚያች ቤተ ክርስቲያን ጌጥ እንድትሆን፣ (እግዚአብሔር ዕድሜ ቢሰጥህ) ብዙ ነፍሳትንም ወደ መንግሥተ ሰማያት ለማምጣት መሣሪያ እንድትሆን እመኛለሁ። ስለዚህ አስቀድመህ ለራስህ ነፍስ ተጠንቀቅ፤ አንተ ራስህ የተጣልህ እንዳትሆን።»

«ታላቅ የትምህርት ዕድል አግኝተሃል፤ እግዚአብሔር ብዙ መክሊቶችን በአደራ ሰጥቶሃል፤ ለምሳሌ ጤናን፣ ብርታትን፣ እስከ አሁን ድረስ የተደላደለ ኑሮን፣ ጥሩ ማስተዋልን፣ የማስታወስ ችሎታንና የመሳሰሉትን፤ ከእነዚህም አንዱ ያለ አግባብ ቢሠራበት ወይም ባያፈራ፣ አንድ ቀን በእርግጥ በፍርድ በአንተ ላይ ይነሣሉ።»

«ትምህርትን በመልካም እንደማትጠቀምበትና በተግሣጽ እንደማትሻሻል ባስብ ኖሮ፣ በሕይወት እስካለሁ ድረስ ከዚህ በኋላ አንዲት ቃል አልጽፍልህም ወይም አልነግርህም ነበር፤ የማደርገው ሁሉ ፍርድህን ከማክበድ በቀር እንደማይጠቅም አውቃለሁና። ነገር ግን እግዚአብሔር ጸጋውን እንዲሰጥህ አጥብቄ እለምነዋለሁ፤ በመጨረሻውም ታላቅ ቀን ስለዚህ መልስ እንደምትሰጥ አውቀህ ‹በፍርሃትና በመንቀጥቀጥ የራሳችሁን መዳን ፈጽሙ› የሚለውን በጥንቃቄ እንድትፈጽም አዝሃለሁ፤ ይህም በመጨረሻ እንዳትጠፋ ነው።»

«ምስጢርን አንዳንድ ጊዜ ሳትዋሽ መጠበቅ እንደማታውቅ ትናገራለህ። ምን ዓይነት ምስጢር ሊኖርህ እንደሚችል አላውቅም፤ ቢሆንም ከአንተ ጋር ካሉት መካከል አንተን የመመርመር ሥልጣን ያለው ማንም እንደሌለ እርግጠኛ ነኝ፤ ነገር ግን አንድ ሰው ይህን ለማድረግ ያለ አግባብ ቢጓጓ፣ ከቻልህ በጨዋነት አስወግደው፤ ካልቻልህ ግን ያለ አግባብ የሆነውን ፍላጎታቸውን እንደማታረካ ቍርጥ አድርገህ ንገራቸው፤ የማንንም ሞገስ ለማግኘት ብለህ የእግዚአብሔርን ሞገስ የማጣት አደጋ ላይ ፈጽሞ እንዳትወድቅ ተጠንቀቅ፤ ሐሰት ብትናገር ይህ ይደርስብሃልና። ለእግዚአብሔር መሐሪ ጥበቃ አደራ እሰጥሃለሁ።»

«ሱዛና ዌስሊ።»

የሚቀጥለው ደብዳቤ ቀን የለውም፤ ነገር ግን የተጻፈው በዚያው ዓመት ወይም በቀጣዩ ዓመት ነበር፦ «ሳሚ፣ ‹መልካሙን ሥራችሁን አይተው በሰማያት ያለውን አባታችሁን እንዲያከብሩ ብርሃናችሁ እንዲሁ በሰው ፊት ይብራ።›» «ልብህን በሚገባ መርምር፤ ዝንባሌዎቹንም ተመልከት፤ በተለይም የአእምሮህ አጠቃላይ ጠባይ ምን እንደ ሆነ አስተውል፤ ልንገርህ፣ አንድን ሰው ክርስቲያን የሚያሰኘው አልፎ አልፎ የሚመጣ የአምልኮ ስሜት አይደለም፤ ይልቁንም በተገቢው ጊዜና ቦታ ወዘተ. ለክርስትና ግዴታዎች ሁሉ በሁሉም ረገድና በአጠቃላይ የተዘጋጀ አእምሮ ነው። ለምሳሌ፣ በማለዳ ወይም በምሽት፣ ወይም ዕድል በተገኘ በማናቸውም ሌላ ጊዜ፣ መልካም ክርስቲያን የጸሎትንና የምስጋናን መሥዋዕቱን ለፈጣሪው ያቀርብ ዘንድ ከዓለም ገለል ለማለት በደስታ ይዘጋጃል፤ ይህንንም ማድረግ ግዴታው ብቻ ሳይሆን ደስታውም እንደ ሆነ ይቈጥረዋል። በዓለም ውስጥ ሲሆንም ሥራ ካለው በትጋት ይሠራዋል፤ በቀን ላደረገው ነገር ማታ ለእግዚአብሔር መልስ እንደሚሰጥ፣ እግዚአብሔርም በእልፍኞቻችን ውስጥ ትጉ የአምልኮ ሰዎች እንድንሆን ብቻ ሳይሆን በሙያችንም ታማኞች እንድንሆን እንደሚጠብቅ ያውቃልና። ክርስቲያን ከዓለም ጋር ሊኖር የሚገባው፣ በአጠቃላይም የሚኖረው፣ በእንግዳ ማረፊያ ቤት እንዳለ መንገደኛ ነው፤ የሚያስፈልገውን ይጠቀማል፤ ያለ በደል ሊደሰትበት የሚችለውንም በደስታ ይደሰትበታል፤ ነገር ግን በዚያው ጊዜ ያ ስፍራ እንግዳ ማረፊያ ብቻ እንደ ሆነ ያውቃል፤ ቤቱ አድርጎ ስለማይቈጥረውም በዚያ በሚያጋጥመው ነገር ብዙም አይጨነቅም። የክርስቲያን አእምሮ ሁልጊዜ የረጋ፣ ልከኛ፣ ከፈንጠዝያም ሆነ ከኀዘን ጽንፎች ሁሉ ነጻ የሆነ፣ የእግዚአብሔርን የመንፈስ ቅዱስን ትንሽ የዝምታ ድምፅ ለመስማት ሁልጊዜ የተዘጋጀ ሊሆን ይገባዋል፤ በመንገዱ ሁሉ እርሱን ቢያውቅና በእርዳታው ቢደገፍ፣ ያ ድምፅ በሕይወት በሚያጋጥሙት ነገሮች ሁሉ ምን እንደሚያደርግና እንዴት እንደሚያደርግ ይመራዋል። አሁን ስለ አንተ ልዩ ግዴታዎች ለመናገር ጊዜ የለኝም፤ ያሰብሁትን በአጭር ጊዜ እንደምልክልህ ተስፋ አደርጋለሁ።»

«እስከዚያው ድረስ ለነፍስህ ሊታሰብ የሚችለውን ታላቅ ስጋት እንደምትጨነቅ ሰው እለምንሃለሁ፤ ታማኝ ወዳጅህ እንደ መሆኔ እመክርሃለሁ፤ ወላጅህ እንደ መሆኔም አዝሃለሁ — መጠራትህንና መመረጥህን ታጸና ዘንድ፣ ለአምላክህም ታማኝ ትሆን ዘንድ የቻልኸውን ያህል ትጋት ሁሉ እንድታደርግ፤ ይህን ካልሁ በኋላም በሙያህ ትጉ እንድትሆን ልነግርህ አያስፈልገኝም።»

«ሳሚ፣ የምልህን አስብ፤ ብሩክ አምላክም ለእርሱም ለእኔም ያለብህን ግዴታ በእውነት እንድትገነዘብ ያድርግህ። ያፈረስኻቸውን ስእለቶችህን አድስ፤ ጊዜህን አባክነህ ወይም ያለ አግባብ ተጠቅመህበት ከሆነ በቀረው ጊዜ የበለጠ ተጠንቀቅ። በማናቸውም ነገር ምክር ወይም ማሳሰቢያ ብትፈልግ በነጻነት ንገረኝ፤ በደስታም እረዳሃለሁ። ለእግዚአብሔር ብሩክ ጥበቃ አደራ እሰጥሃለሁ።»

«ሱዛና ዌስሊ።»

እናቲቱ በሩቅ ላለው ልጇ ስትጽፍና ከሌሎቹ ልጆቿ ጋር ትምህርት ቤት ስታስተዳድር፣ ባሏ በጥናት ክፍሉ ውስጥ ሆኖ ከአእምሮውና ከብዕሩ የሚፈልቀውን ያህል ፈጥኖ ግጥም ይጽፍ ነበር። የማርልብሮው መስፍን የወቅቱ ጀግና ነበረ፤ በኦገስት 1704 የብሌንሃይምን ጦርነት አሸንፎ ነበር፤ በፈረንሳይ ሕዝብም ላይ እጅግ ታላቅ ሽብር ስለ ለቀቀ ያ ሽብር «ማርልብሩክ ወደ ጦርነት ሄደ» በሚለው ዘፈን አዝማች ውስጥ ለረጅም ጊዜ ሲያስተጋባ ኖረ። ሕዝቡ ንግሥት አን በእርሱ ላይ የጣለችውን እምነት ድሉ ያጸደቀላትን ይህን ወታደርና የአገር መሪ ለማክበር ደስ አለው፤ ሁለቱም የፓርላማ ምክር ቤቶች በይፋ አመሰገኑት፤ የለንደን ከተማ በታላቅ የከተማ ግብዣ አስተናገደችው፤ ሕዝቡም የዉድስቶክን ርስት ለእርሱና ለወራሾቹ ለዘላለም ሰጠ፤ ‹ታላቁ ንጉሥ› በተባለው የፈረንሳይ ንጉሥ ኃይል ላይ ባደረጋቸው በተሳኩ ዘመቻዎቹ የሰበሰባቸው የጥበብ ሀብቶች በቅርቡ የተራቆቱበትን የብሌንሃይም ቤተ መንግሥትም ሠራለት። ፖለቲካዊ ብልሃትም አገር ወዳድነትም በአንድነት የአቶ ዌስሊን የቅኔ መንፈስ አነሣሡ፤ እርሱም «ማርልብሮ ወይም የአውሮፓ ዕጣ ፈንታ» የሚል ርዕስ ያለው አምስት መቶ ዘጠና አራት ስንኞች ያሉት ግጥም ደረሰ። ሊቀ ጳጳስ ሻርፕ ግጥሙንና ደራሲውን በሚንከባከብ ክንፉ ሥር አድርጎ ወደ መስፍኑ ትኩረት አቀረባቸው። ጀግናው በምላሹ ሊያደርግ የሚችለው ቢያንስ ለአቶ ዌስሊ የኮሎኔል ሌፔልን ክፍለ ጦር ቄስነት መስጠት ነበር፤ ሌላ አንድ መኳንንትም በግጥሙ እጅግ ተደስቶ ደራሲውን አስጠራውና የካቴድራል ካኖንነት ማዕረግ ሊያስገኝለት ሞከረ። ነገር ግን ወዮ!

የአይጦችና የሰዎች ምርጥ ዕቅዶች ብዙ ጊዜ ይፋለሳሉ!

እናም የቅኔ ቄሱ ደጋፊዎቹን ለማገልገልና ቦታውን ለማጽናት የተጠቀመባቸው መንገዶች ራሳቸው ያገኘውን ሁሉና ተስፋ ያደረገውንም ሁሉ እንዲያጣ አደረጉት።

በሜይ 1705 መጀመሪያ ወይዘሮ ዌስሊ ሌላ ወንድ ልጅ ወለደች፤ ነገር ግን በጭንቀትና በድካም ምክንያት ልታጠባው ስላልቻለች ከቄሱ መኖሪያ ቤት ፊት ለፊት ለምትኖር አንዲት ሴት በአደራ ተሰጠ። ኤፕወርዝ በተካሄደ የምርጫ ፉክክር ምክንያት እጅግ ታውካ ነበር፤ አንድ ሌሊትም መንገዱ እጅግ ጫጫታ ስለ በዛበት ሞግዚቲቱ ከሌሊቱ ሰባትና ስምንት ሰዓት መካከል ድረስ እንቅልፍ ሊወስዳት አልቻለም፤ ከዚያም በኋላ እጅግ ከባድ እንቅልፍ ተኝታ ሕፃኑን ተጭናው ገደለችው።

ወይዘሮ ዌስሊ ከመውለዷ በፊትም በኋላም መጨነቋ ምንም አያስደንቅም ነበር፤ ንግሥት አን ኤፕሪል 5 ቀን ፓርላማውን በትና ነበርና፤ በዊጎችና በቶሪዎች መካከል የሚደረገው ፉክክርም ብርቱ እንደሚሆን በሰፊው ይታወቅ ነበር። እንደ «አዲስ ተመላሽ» የሚቀና ወይም ጭፍን የሆነ የሮማ ካቶሊክ ተከታይ የለም፤ በዲሰንተሮች እቅፍ ተወልዶ ካደገ ሰው የበለጠ «ሃይ» የሆነ የእንግሊዝ ቤተ ክርስቲያን ሰውም የለም። ስለዚህ የኤፕወርዝ ደብር ቄስ እጅግ የለየለት ቶሪ መሆኑ ፍጹም ተፈጥሮአዊ ነበር፤ ፕሬስቢቴሪያንነትን ይደግፉ በነበሩትና ዲሰንተሮችን ከጎናቸው ባሰለፉት፣ የሊንከንሻየርን ውክልና ከቀድሞዎቹ አባላት ከሰር ጆን ሃሮልድና ከ«ሻምፒዮኑ» ዳይሞክ ጋር በተፎካከሩት በኮሎኔል ዊችኮትና በአቶ አልበርት በርቲ ላይ ሙሉ ክብደቱንና የግል ተጽዕኖውን መጣሉም እንዲሁ። ቀድሞውንም ወዳጆቹ የነበሩት የቶሪ ወገኖች ቢያሸንፉ ኖሮ በሙሉ ኃይሉ ጉዳያቸውን የደገፈውን ይህን ቀናተኛ ቄስ ያስታውሱትና በሆነ መንገድ ይሸልሙት እንደ ነበረ አያጠራጥርም፤ ነገር ግን ዊጎቹ አሸነፉ፤ በዚህም ምክንያት በሕዝቡ ተሰደበ፤ የመደብደብም አደጋ ተጋርጦበት ነበር። ተቃዋሚዎቹም ፈጥነው የኮሎኔል ሌፔልን ክፍለ ጦር ቄስነቱን ነጠቁት፤ ስለዚህ በአካባቢው በነበረው ተወዳጅነቱና ስሙ ብቻ ሳይሆን በኪሱም ተጎዳ። ስለ ሁኔታው የሰጠው የራሱ ዘገባ ሁካታው ትንሽ እንደ በረደ ለሊቀ ጳጳስ ሻርፕ በጻፈው ደብዳቤ ውስጥ ይገኛል።

ኤፕወርዝ፣ ጁን 7 ቀን 1705። «ሜይ 29 ቀን ማክሰኞ ማታ ወደ ሊንከን ሄድሁ፤ ምርጫውም ረቡዕ 30 ቀን ተጀመረ። የደሴቲቱ ሰዎቻችን ከወለደች ገና ሦስት ሳምንት ያልሞላት ሚስቴ በተኛችበት መስኮት ሥር የሌሊቱን ብዙ ክፍል ከበሮ ሲደልቁ፣ ሲጮኹና ሽጉጥና ጠመንጃ ሲተኩሱ አደሩ። ሕፃኑን ከቤቴ ፊት ለፊት ለሞግዚት ሰጥቼው ነበር፤ ጫጫታው ሞግዚቲቱን ከሌሊቱ እስከ ሰባት ወይም ስምንት ሰዓት ድረስ ነቅታ እንድትቆይ አደረጋት። ከዚያም አቆሙ፤ ሞግዚቲቱም እንቅልፍ ስለ ከበዳት ሕፃኑን ተጭናው ገደለችው። ስትነቃም ሞቶ አግኝታው ልታብድ ምንም ያልቀራት ሆና ይዛው ወደ ቤቴ እየሮጠች መጣች፤ አገልጋዮቼንም ጠርታ በእቅፋቸው ወረወረችው። እነርሱም እንደ እርሷው ብልሆች ሆነው ይዘውት ወደ ሚስቴ ሮጠው ወጡ፤ ገና በሚገባ ሳትነቃም በረዶ ሆኖ የሞተውን ሕፃን በእቅፏ ወረወሩት። እርሷም በተቻላት መጠን ራሷን አረጋጋች፤ በዚያው ቀንም አስቀበረችው።»

«አንድ ቄስ በምሽጉ ግቢ አግኝቶኝ የደሴቲቱ ሰዎች ክፉ ሊያደርጉብኝ ስላሰቡ ገለል እንድል ነገረኝ። ሌላው ደግሞ ከእነርሱ ወደ ሃያ የሚጠጉ ሰዎች ‹በምሽጉ ግቢ ውስጥ ካገኙኝ አንጀቴን እንደሚያወጡ› ሲናገሩ እንደ ሰማ ነገረኝ። አገልጋዬም ተመሳሳይ ምክር ተሰጥቶት ነበር። በጌንስብሮ በኩል ሄድሁ፤ እግዚአብሔርም ጠበቀኝ።»

«ቤቴ እንደ ደረስሁ ባወቁ ጊዜ እንደ ልማዳቸው ከበሮዎችንና ሁከተኛ ሰዎችን ጠመንጃና የመሳሰሉትን አስይዘው እስከ እኩለ ሌሊት ድረስ ሊያሞግሱኝ ላኩ። ከእነርሱም አንዱ ዓርብ ምሽት በዚያ ሲያልፍ ልጆቼን በግቢው ውስጥ አይቶ፦ ‹እናንተ ሰይጣኖች! በቅርቡ መጥተን ሁላችሁንም ከቤት አውጥተን ለልመና እንዳርጋችኋለን› ብሎ ጮኸ። እግዚአብሔር ይመልሳቸው፤ ይቅርም ይበላቸው!»

«ይህ ሁሉ፣ እግዚአብሔር ይመስገን፣ የሚስቴን መንፈስ ቅንጣት ታህል አላደከመውም። የእኔ መንፈስ ግን እንደ ተረበሸና እንደ ተዘበራረቀ ይሰማኛል፤ ቢሆንም ለፓልመር የምሰጠውን መልስ መጻፌን ቀጥያለሁ፤ በእስር ቤትም ሆንሁ ከእስር ቤት ውጭ በሚቀጥለው የፓርላማ ስብሰባ ጊዜ እንደምጨርሰው ተስፋ አደርጋለሁ፤ የማጣው ሌላ ክፍለ ጦር የለኝምና።»

«ሳ. ዌስሊ።»

ነገር ግን ከሁሉ የከፉት መከራዎቹ ገና ሊመጡ ነበር፤ እነዚህም ሚስቱንና ቤተ ሰቡን እንዴት እንደ ነኩ ከሁሉ በተሻለ የሚተርከው ራሱ ነው። በቅርቡ በተደረገው ምርጫ በቅንዓቱ ካስቈጣቸው ሰዎች ለአንዱ ዕዳ ነበረበት፤ የሚከፍለውም ስላልነበረው ፈጥኖ ታሰረ፤ ወደ ሊንከን እስር ቤትም ተላከ። ለዮርኩ ሊቀ ጳጳስ በገዛ እጁ የጻፈው ዘገባ ይህ ነው፦ «ክቡር ጌታዬ፣» (የሊንከን ምሽግ፣ ጁን 25 ቀን 1705)።

«አሁን አርፌአለሁ፤ ለረጅም ጊዜ ልደርስበት ወደ ጠበቅሁት ወደብ ደርሻለሁና። ባለፈው ዓርብ (ጁን 23) በኤፕወርዝ አንድ ሕፃን ካጠመቅሁ በኋላ፣ ቀድሞ አገልጋዬ በነበረውና ባለፈው ዓመት አሥራቴን በሰበሰበልኝ ሰው በገዛ ቤተ ክርስቲያኔ ቅጽር ውስጥ ተያዝሁ፤ ይህም የሆነው ከአቶ ዊችኮት ዘመዶችና ቀናተኛ ወዳጆች አንዱ በሆነው (በአቶ ፒንደር) ክስ ነበር፤ ከምርጫው በፊት በደሴቲቱ በነበሩ ጊዜ በገቡት ቃል መሠረት ነው። ገንዘቡ ሠላሳ ፓውንድ አይሞላም ነበር፤ ለእኔ ግን አምስት መቶ ያህል ነበር። የተልባ ሰብሌ መቃጠሉ፣ ወደ ለንደን ያደረግሁት ጕዞና ከክፍለ ጦሬ ቄስነት ማባረራቸው ብድር የማግኘት ዕድሌን እንዳጠፉና ገንዘቤን እንዳሟጠጡ ያውቁ ነበርና። ባለ ጋራዬም አንዳች ሐሳብ እንዳቀርብለት በመንገድ ላይ ወደ ነበርሁበት እንዲገናኘኝ ተላከ። ነገር ግን የመለሰው መልስ ሁሉ (በእጄ አለ) ገንዘቡን በሙሉ ወዲያውኑ መክፈል ወይም ወደ እስር ቤት መሄድ እንዳለብኝ ነበር። ስለ ራሴ ብዙም ሳልጨነቅ ወደዚያ ሄድሁ፤ ከገዛ ኤፕወርዜ ጠባብ የግዞት ደሴት ይልቅ በዚህ እጅግ የበለጠ ጨዋነትና እርካታ አገኛለሁ።»

«እግዚአብሔር ይመስገን፣ ከእርሷ ከመወሰዴ ጥቂት ቀናት በፊት ሚስቴ በመጠኑ አገግማ በቤተ ክርስቲያን የአራስነት የምስጋና ጸሎት ተደርጎላት ነበር፤ ብዙ ጊዜ እንደ ዛቱት ከቤት ካላስወጧቸው ቤተ ሰቤን መጠበቅ እንደምትችል ተስፋ አደርጋለሁ። ከትልቁ ጭንቀቴ አንዱ ምስኪኖቹን ጠቦቶቼን በብዙ ተኵላዎች መካከል ትቻቸው ለመሄድ መገደዴ ነበር። ነገር ግን ታላቁ እረኛ ሊያሟላላቸውና ሊጠብቃቸው ይችላል። ሚስቴም ለእርሷ በሚገባትና ከእርሷ በጠበቅሁት ድፍረት ትሸከመዋለች።»

«እዚህ አንዳች መልካም ነገር ለመሥራት ተስፋ አልቈረጥሁም (ይህን እስካደረግሁም ድረስ የሕይወትን ዓላማ ሙሉ በሙሉ አላጣም)፤ ምናልባትም ከቀድሞው ደብሬ ይልቅ በዚህ ደብር የበለጠ እሠራ ይሆናል፤ በዚህ በእስር ቤቱ ውስጥ በየማለዳውና በየከሰዓቱ ጸሎት እንዳነብና በእሁድ አንድ ጊዜ እንድሰብክ ተፈቅዶልኛል፤ ስብከቱንም በካቴድራሉ ስብከት በማይኖርበት ከሰዓት በኋላ ማድረግን መርጫለሁ። ከእስረኛ ወንድሞቼም ጋር በተቻለኝ ፍጥነት እየተዋወቅሁ ነው፤ በሚቀጥለውም የፖስታ ጊዜ በለንደን ላለው ለክርስቲያን እውቀት ማስፋፊያ ማኅበር እጽፋለሁ፤ በመካከላቸውም የማከፋፍላቸውን አንዳንድ መጻሕፍት እንደሚልኩልኝ ተስፋ አደርጋለሁ። እዚህ በመሆኔ ብፁዕነትዎ በቃሌ የሚያምኑኝ ያነሰ ይሆናል ብዬ ባስብ ኖሮ እነዚህን ነገሮች ከእስር ቤት ባልጻፍሁ ነበር፤ አጥንቶቼን እዚህ ባኖር እንኳ እግዚአብሔርን እባርካለሁ፤ ስለ ብፁዕነትዎም እጸልያለሁ። የብፁዕነትዎ እጅግ ባለ ውለታና እጅግ ትሑት አገልጋይ፣» «ሳ. ዌስሊ።»

የሊቀ ጳጳስ ሻርፕ ደግ ልብ በእንደዚያ ያለ ሁኔታ ውስጥ ሆኖ ይህን ያህል ደስተኛ ሊሆን ለቻለው፣ «እስረኛ ወንድሞቹን» ሳይጸየፍ ለመርዳት ለሚተጋውና ለጊዜው በኃላፊነቱ እንደ ተሰጠው መንጋ አድርጎ ለሚመለከታቸው ለዚህ ሰው መሞቁ አይቀርም። ወዲያውኑም የሚያጽናና መልስ ጻፈለት፤ የሰማቸውንም ወሬዎች ነገረው፤ ስለ ጉዳዮቹም ሁኔታ ዝርዝር ሐተታ እንዲልክለት ጠየቀው። አቶ ዌስሊም ሁሉን በሚያረካ ሁኔታ ማስረዳት ቻለ፤ ተቃዋሚዎቹ የፈጠሩትንና ያሰራጩትን ሐሰት ከዘረዘረም በኋላ እንዲህ ሲል ይጨምራል፦ «ዕዳዬ 300 ፓውንድ ገደማ ነው፤ ይህንም ዕዳ ውስጥ የገባሁት ብፁዕነትዎ በሚያውቋቸው ተከታታይ መከራዎች ነው። ደብሩን ለመረከብ ካወጣሁት ወጪ ገና ሳላገግም የደብሩ ጎተራ መውደቁ፤ ከሁለት ዓመት በፊት ገደማ የመኖሪያ ቤቴ ትልቅ ክፍል፣ ባለፈው ክረምትም የተልባ ሰብሌ በሙሉ መቃጠሉ፤ በእህል ዋጋ መውረድ ምክንያት ገቢዬ ወደ ግማሽ ገደማ ማሽቆልቆሉ፤ ከገቢዬ የተሻለውን ግማሽ ያስገኝልኝ የነበረው የተልባ ሰብሌ በዚህ ዓመት ፈጽሞ ማለት ይቻላል አለማፍራቱ፤ ብዙ ቍጥር ያለው ቤተ ሰቤ፤ በብዙ ወጪና ድካም ያገኘሁትን ይህን የክፍለ ጦር ቄስነት ከእኔ መውሰዳቸው — እነዚህ ሁሉ የቻልሁትን ያህል ብታገልም በመጨረሻ አደቀቁኝ። ቢሆንም ከሁሉ በታች በወደቅሁ ጊዜ ሁሉ እንደ ተነሣሁ እንደገና እንደምነሣ ተስፋ አደርጋለሁ፤ አሁንም ከዚህ የበለጠ ዝቅ ልል የምችል አይመስለኝም።»

ወይዘሮ ዌስሊና ቤተ ሰቡ በቤት እንዴት እንዳሳለፉ ሴፕቴምበር 12 ቀን በጻፈው ደብዳቤ ይነግረናል፦ «እዚህ ከመጣሁ ወዲህ፣ ከጥቂት ሳምንታት በፊት፣ ላሞቼን በሌሊት ስለ መውጋታቸው፤ በዚህም በሌለሁበት ጊዜ የተጎሳቈለውን ቤተ ሰቤን በራብ ለመግደል ስለ መሞከራቸው፤ ላሞቼ ሁሉ በዚህ ምክንያት ወተታቸው ደረቀ፤ ወተታቸውም የቤተ ሰቤ ዋና መተዳደሪያ ነበረ፤ ይሁን እንጂ አንዳቸውንም ፈጽሞ ለመግደል አቅም እንዳላገኙ ተስፋ አደርጋለሁ።»

«ከድርጊቱ በኋላ ነገሩን ለማስተባበልና የዓለምን ጩኸት ከራሳቸው ላይ ለማዞር አንድ ጥሩ ዘዴ አገኙ፤ ይኸውም ይህን ጉዳት ያደረሰው የገዛ ወንድ ዐሣማዬ ነው የሚል ወሬ ማሰራጨት ነበር፤ መጀመሪያ ላይ ግን ላሞቼ በማጭድ ላይ ተጋጭተው ራሳቸውን አቈሰሉ ብለው ነበር።»

«ዐሣማውን በተመለከተ፣ ማንኛውም ገለልተኛ ዳኞች ማስረጃውን ቢሰሙ ነጻ ነው ብለው እንደሚወስኑ አስባለሁ። ሦስት ላሞች በአንድ ጊዜ ቈስለው ነበር፤ አንዲቱ በሦስት ቦታ ቈስላ ነበር፤ ከሁሉ የሚበልጠው ቍስል የሥጋ ቍስል ነበር፤ ያዘመመ ሳይሆን በቀጥታ ወደ ልብ የሚያመራ ነበር፤ ልብን ያልመታውም በጎድን አጥንቶቹ ላይ ወደ ውጭ ስለ ተንሸራተተ ብቻ ነው። ጥልቀቱ ዘጠኝ ኢንች ነበር፤ የዐሣማው ክራንቻዎች ግን ሁለት ኢንች እንኳ አይረዝሙም ነበር። ሁሉም ከቍስሉ ስፋትና ቅርጽ የተነሣ ሥራው በሰይፍ እንደ ተሠራ ይደመድማሉ። በዚያው ሌሊት የበሬ የብረት መቀርቀሪያ ተፈታ፤ ቁልፉንም ወደ ኋላ ለመግፋት እንጨቱ ተፈለጠ፤ ይህም ቤተ ሰቤን ለመዝረፍ በማሰብ የተደረገ ነው ብሎ የሚያስብ ማንም የለም። በቤት ውስጥ ታላቅ ጩኸት ያሰማው የቤቴ ውሻ የፖለቲካ ብልሃትና ልከኝነት በማጣቱ በሚገባ ተቀጣ፤ ከሁለት ቀን በኋላ እግሩ ባልታወቀ እጅ ሊቈረጥ ምንም አልቀረውምና። እነዚህን ነገሮች ሁሉም ሰው ሊሸከማቸው አይችልም፤ ነገር ግን እግዚአብሔርን እባርካለሁ፤ እኔ እነርሱን በመጻፍ ከምጨነቀው ወይም ብፁዕነትዎ በማንበብ ይጨነቃሉ ብዬ ከማስበው ይልቅ ሚስቴ እነርሱን በመቀበሏ የምትጨነቀው ያነሰ ነው። እኔ እንደ ተወራብኝ እንዳልሆንሁ ሁሉ እርሷም እንደ ተወራባት አይደለችም። ቀደም ብዬ የጠቀስሁት ከኤሪማንቶሱ ዐሣማ የከፋው ይህ ርኩስ አውሬ ክራንቻዎቹን በግድግዳው ላይ በማሸት የተልባ ሰብሌን ያቃጠለው እርሱ እንደ ሆነ አምናለሁ፤ ነገር ግን ያ ትልቅ ነገር አልነበረም፤ አሁን የደረሰብኝ ኪሳራ አምስት ፓውንድ ብቻ ነበር ተብሎ ይወራልና።»

የዮርኩ ሊቀ ጳጳስ የነገሩን ሁኔታ በዓይኑ ለማየት ወደ ኤፕወርዝ ሄዶ እንደ ሆነ፣ ወይም ባሏ በታሰረበት ጊዜ ወይዘሮ ዌስሊ በሊንከን ወይም በሌላ ቦታ አግኝታው እንደ ሆነ አይታወቅም፤ ነገር ግን እንደ ተገናኙ የተረጋገጠ ነው፤ በዚያ ግንኙነትም ከሌሎች ጥያቄዎች መካከል፦ «ወይዘሮ ዌስሊ፣ እስቲ ንገሪኝ፣ በእርግጥ እንጀራ አጥተሽ ታውቂያለሽ?» ብሎ ጠየቃት። እርሷም፦ «ክቡር ጌታዬ» አለች፤ «በጥብቅ ለመናገር እንጀራ አጥቼ እንደማላውቅ ለብፁዕነትዎ በግልጽ እመሰክራለሁ። ነገር ግን ከመበላቱ በፊት ለማግኘት፣ ከተበላም በኋላ ዋጋውን ለመክፈል እጅግ ብዙ ጭንቀት ስለ ነበረብኝ ብዙ ጊዜ እጅግ አስመርሮኛል። በእንደዚህ ያለ ሁኔታ እንጀራ ማግኘትም ፈጽሞ ከማጣት ቀጥሎ ያለው የጉስቍልና ደረጃ ነው ብዬ አስባለሁ።» ሊቀ ጳጳሱም፦ «በእርግጥ ልክ ነሽ» ብሎ መለሰ፤ በማግሥቱም ብዙ መከራ ለተቀበለችው ለደብሩ ቄስ ሚስት ጥሩ የገንዘብ ስጦታ ሰጣት።

አቶ ዌስሊ በእስር ቤት ሦስት ወር ገደማ ከቆየ በኋላ፣ ከጎረቤቶቹ ቀሳውስት አንዳንዶቹና ከፖለቲካ ወዳጆቹ አንዳንዶቹ የዕዳውን ግማሽ ያህል በመክፈልና የቀረውም የሚከፈልበትን ሁኔታ በማመቻቸት ረዱት። ይህ አስደሳች ዜና ብዙም ሳይቆይ እጅግ የምስጋና ደብዳቤ አስጻፈው፤ በዚያም የሆነውን ለሊቀ ጳጳሱ ነገረው፤ ሚስቱ ያሳየችውን ሌላ ልብ የሚነካ የታማኝነት መግለጫም ጠቀሰ፦ «ክቡር ጌታዬ፣» (የሊንከን ምሽግ፣ ሴፕቴምበር 17 ቀን 1705)።

«በእግዚአብሔር ምሕረት እጅግ ተሞልቻለሁ፤ ዓይኖቼም ልቤም ሊይዙት አልቻሉም። ወደዚህ በመጣሁ ጊዜ ገንዘቤ ከአሥር ሽልንግ በጥቂት የሚበልጥ ብቻ ነበር፤ በቤት የነበረው የሚስቴም ገንዘብ ያን ያህል እንኳ አይሞላም ነበር። እርሷም የምትረዳኝ ሌላ ምንም ነገር ስላልነበራት ብዙም ሳይቆይ ቀለበቶቿን ላከችልኝ፤ እኔ ግን መለስኋቸው፤ እግዚአብሔርም ፈጥኖ አሟላልኝ። ከረዱኝ ሰዎች አብዛኞቹ ራሳቸውን ደብቀዋል። ነገር ግን ይህን ያህል ደግነት እንዲያሳዩኝ አስቀድሞ በልባቸው ላኖረው ለእርሱ ሁሉም የታወቁ ናቸው፤ ስለዚህም እግዚአብሔርን እንዳመሰግንና በእነርሱ ላይ በረከቱን እንዲያወርድ እንድጸልይ ብፁዕነትዎ እንዲረዱኝ እለምናለሁ።»

«ዛሬ አቶ ሆር ከእኔ የተቀበለውን ዘጠና አምስት ፓውንድ እንደ ከፈለ የሚገልጽ ደብዳቤ ደርሶኛል። ‹አንድ እጅግ ታላቅ ሰው ሌላ ሠላሳ ፓውንድ አሁን ልኮልኛል› ብሎም ይጨምራል፤ ስሙን አይጠቅስም፤ ነገር ግን በእርግጥ ደጋፊዬ መሆን አለበት።»

«እጅግ ቀልሎኝ እንደምራመድ ይሰማኛል፤ የዕዳዬን ግማሽ የሚጠጉት እነዚህ ገንዘቦች ስለ ተከፈሉ አሁን የተሻለ እንቅልፍ እንደምተኛ ተስፋ አደርጋለሁ። እኔ መጥፎ ለማኝ ነኝ፤ መደበኛ ምስጋና በማቅረብ ደግሞ ከዚያ የባሰ ነኝ፤ ነገር ግን ለረዱኝ ሰዎች ከልቤ መጸለይ እችላለሁ፤ በሕይወት እስካለሁም ድረስ ይህን እንደማደርግ ተስፋ አደርጋለሁ፤ እስከዚያም ድረስ የብፁዕነትዎ እጅግ ባለ ውለታ፣ አመስጋኝና ትሑት አገልጋይ ሆኜ እንድቈጠር እለምናለሁ።» «ሳም. ዌስሊ።»

ከዚህ በኋላ ብዙም ሳይቆይ አቶ ዌስሊ ተፈትቶ ወደ ቤቱ ተመለሰ፤ በዚያም ልቡ ቀልሎ በቤተ ሰቡ እቅፍ ኖረ፤ በዌስትሚንስተር ትምህርት ቤት ከነበረው ከበኩር ልጁ ጋርም ብዙ ደብዳቤዎች ተጻጻፈ።