አምልኮ

አምልኮ መለኮታዊ ክብርን የመስጠት ተግባር እንደ ሆነ ተተርጕሟል፤ ይህም ማክበርን፣ ከፍ አድርጎ መቍጠርንና ፍቅርን ያጠቃልላል። ቃሉ በቀጥታ ሲተረጐም እጅን ወደ አፍ ማድረግ፣ «እጅን መሳም» ማለት ነው፤ በምሥራቅ አገሮች ይህ ከታላላቅ የአክብሮትና የመገዛት ምልክቶች አንዱ ነው። በዚህ መንፈስ ወደ እግዚአብሔር ፊት መቅረብ እጅግ አስፈላጊ ነው፤ ስለዚህም በእግዚአብሔር ቃል ውስጥ ደጋግሞ ይመከረናል።

ቄስ ኒውማን ሆል ስለ ጌታ ጸሎት በጻፈው መጽሐፍ እንዲህ ይላል፦ «ከመገለጥ ተለይቶ የሰው አምልኮ ሁልጊዜ በራስ ወዳድነት የተለየ ነው። ወደ እግዚአብሔር የምንመጣው ቀድሞ ስለ ተቀበልነው ጥቅም ልናመሰግነው፣ ወይም ተጨማሪ ጥቅም—ምግብን፣ ልብስን፣ ጤናን፣ ደኅንነትንና ምቾትን—ልንለምነው ነው። በቤቴል እንደ ነበረው እንደ ያዕቆብ ለእግዚአብሔር የምናቀርበውን አምልኮ ‹የምበላውን እንጀራ የምለብሰውንም ልብስ› ከማግኘት ጋር ልናቈራኘው እንወዳለን። ራስ በአብዛኛው የሚቀድምበትና የሚያይልበት፣ ልመናችንን ሙሉ በሙሉ ባይውጠው እንኳ የሚገዛበት ይህ ዓይነቱ ልመና በሐሰተኛ ሃይማኖቶች ተከታዮች ዘንድ ብቻ ሳይሆን ክርስቲያን ነን በሚሉት ሰዎች አብዛኛው ጸሎት ውስጥም ይታያል። ጸሎታችን ወደ አንድ አቅጣጫ እየጋለቡ ወደ ሌላ አቅጣጫ እንደሚመለከቱት እንደ ጳርቴ ፈረሰኞች ነው፤ ወደ እግዚአብሔር የምንሄድ እንመስላለን፤ በእውነት ግን የምናስበው ስለ ራሳችን ነው። ብዙ ጊዜ ጸሎታችን ከኖኅ መርከብ እንደ ወጣው ቁራ ተልኮ ከቶ የማይመለሰው በዚህ ምክንያት ሊሆን ይችላል። የእግዚአብሔርን ክብር የአምልኳችን ዋና ዓላማ ስናደርግ ግን ጸሎታችን እንደ ርግቢቱ ይወጣል፤ የወይራ ቅጠልም ይዞ እንደ ገና ወደ እኛ ይመለሳል።»

በዳንኤል ትንቢት ውስጥ ወዳለ አንድ ክፍል ላመልክታችሁ። ዳንኤል እንዴት መጸለይ እንዳለባቸው ከሚያውቁ ሰዎች አንዱ ነበረ፤ ጸሎቱ በራሱና በሕዝቡ ላይ የሰማይን በረከት አመጣ። እንዲህ ይላል፦ «በጾምና በማቅ በአመድም በጸሎትና በልመና እፈልግ ዘንድ ፊቴን ወደ ጌታ አምላክ አቀናሁ። ወደ አምላኬም ወደ እግዚአብሔር ጸለይሁ፥ ተናዘዝሁም፥ እንዲህም አልሁ፦ ታላቅና የተፈራህ አምላክ፥ ለሚወድዱህና ትእዛዝህን ለሚጠብቁ ቃል ኪዳንንና ምሕረትን የምትጠብቅ ጌታ ሆይ!»

በተለይ ትኩረታችሁን ልስብበት የምፈልገው ሐሳብ «ታላቅና የተፈራህ አምላክ ጌታ ሆይ!» በሚሉት ቃላት ውስጥ ያለው ነው። ዳንኤል በእግዚአብሔር ፊት ትክክለኛ ስፍራውን—በትቢያ ውስጥ—ያዘ፤ እግዚአብሔርንም በትክክለኛ ስፍራው አኖረው። እግዚአብሔር አብርሃምን የተናገረው አብርሃም በእግዚአብሔር ፊት በግንባሩ በተደፋ ጊዜ ነበር። ቅድስና የእግዚአብሔር ነው፤ ኃጢአተኝነት የእኛ ነው።

ያ ታላቁ የጥንት ፒዩሪታን ጸሐፊ ብሩክስ እንዲህ ይላል፦ «በእውነት ቅዱስ የሆነ ሰው የእግዚአብሔርን ቅድስና በማድነቅ እጅግ ይነካል፤ ልቡም በዚያ ይማረካል። ቅዱሳን ያልሆኑ ሰዎች በሌሎቹ የእግዚአብሔር ፍጹም ባሕርያት በመጠኑ ሊነኩና ሊማረኩ ይችላሉ፤ በቅድስናው የሚማረኩትና የሚነኩት ግን ቅዱሳን ነፍሳት ብቻ ናቸው። ማንም ይበልጥ ቅዱስ በሆነ መጠን በዚህ ይበልጥ በጥልቅ ይነካል። ለቅዱሳን መላእክት የእግዚአብሔር ቅድስና በክብር ቀለበት ላይ ያለ የሚያንጸባርቅ አልማዝ ነው። ቅዱሳን ያልሆኑ ሰዎች ግን ከዚህ በቀር በማናቸውም ነገር ይነካሉ፣ ይማረካሉም። ስለ እግዚአብሔር ቅድስና የሚደረግ ንግግር ኃጢአተኛውን የሚያቀዘቅዘውን ያህል የሚያቀዘቅዘው ምንም ነገር የለም፤ በግድግዳው ላይ እንደ ተጻፈው ጽሕፈት ነው፤ ስለ ቅዱሱ የሚሰበክ ስብከት የኃጢአተኛውን ራስና ልብ የሚያሳምመውን ያህል የሚያሳምም ምንም ነገር የለም፤ የእግዚአብሔርን ቅድስና ሕያው አድርጎ እንደ መግለጥ ያልተቀደሱትን የሚያቈስል፣ የሚያሠቃይ፣ የሚነድፍና የሚያስደነግጥ ምንም ነገር የለም። ለቅዱሳን ነፍሳት ግን እግዚአብሔር በቅድስና የከበረ መሆኑን እጅግ በሙላትና በኃይል ከሚገልጡ ንግግሮች ይበልጥ የሚስማማቸውና የሚያረካቸው፣ ይበልጥ የሚያስደስታቸውና የሚያጠግቡአቸው፣ ይበልጥ ደስ የሚያሰኙአቸውና የሚጠቅሙአቸው ንግግሮች የሉም።» ስለዚህ ወደ እግዚአብሔር ፊት ስንቀርብ ስሙን ማምለክና ማክበር አለብን።

ይኸው ነገር በኢሳይያስም ተገልጧል፦

«ንጉሡ ዖዝያን በሞተበት ዓመት ጌታን ከፍ ብሎና ተነሥቶ በዙፋን ላይ ተቀምጦ አየሁት፥ የልብሱም ዘርፍ መቅደሱን ሞልቶት ነበር። ሱራፌልም በላዩ ቆመው ነበር፤ ለእያንዳንዳቸው ስድስት ክንፍ ነበራቸው፤ በሁለት ክንፍ ፊታቸውን ይሸፍኑ ነበር፥ በሁለትም እግሮቻቸውን ይሸፍኑ ነበር፥ በሁለትም ይበርሩ ነበር። አንዱም ለአንዱ፦ ቅዱስ፥ ቅዱስ፥ ቅዱስ፥ የሠራዊት ጌታ እግዚአብሔር፤ ምድር ሁሉ ከክብሩ ተሞልታለች እያለ ይጮኽ ነበር።»

የእግዚአብሔርን ቅድስና ስናይ እናመልከዋለን፤ ከፍ ከፍም እናደርገዋለን። ሙሴም ይህንኑ ትምህርት መማር ነበረበት። የቆመባት ስፍራ የተቀደሰች መሬት ስለ ሆነች ጫማውን ከእግሩ እንዲያወጣ እግዚአብሔር ነገረው። ሰዎች ቅዱሳን እንደ ሆኑ ለማስመሰል ሲሞክሩና ስለ ራሳቸው ቅድስና ሲናገሩ ስንሰማ፣ እነርሱ የእግዚአብሔርን ቅድስና ያቃልላሉ። ልናስብበትና ልንናገርበት የሚገባን የእርሱን ቅድስና ነው፤ ይህን ስናደርግ በትቢያ ውስጥ እንደፋለን። ጴጥሮስም እንዴት እንደ ሆነ ታስታውሳላችሁ። ክርስቶስ ራሱን በገለጠለት ጊዜ «ጌታ ሆይ፥ እኔ ኃጢአተኛ ነኝና ከኔ ተለይ» አለው። እግዚአብሔርን አንድ ጊዜ ማየት እርሱ ምን ያህል ቅዱስ፣ እኛም ምን ያህል ቅዱሳን እንዳልሆንን ለማሳየት ይበቃል።

ኢዮብም ይህንኑ ትምህርት መማር እንደ ነበረበት እናገኛለን። «ኢዮብም ለእግዚአብሔር መለሰ እንዲህም አለ፦ እነሆ፥ እኔ ኢምንት ነኝ፤ ምን እመልስልሃለሁ? እጄን በአፌ ላይ እጭናለሁ።»

ኢዮብ ከወዳጆቹ ጋር ሲከራከር ብትሰሙት ከኖሩት ሰዎች ሁሉ እጅግ ቅዱስ የሆነ ሰው ይመስላችሁ ነበር። ለዕውር ዓይን፣ ለአንካሳም እግር ነበረ፤ የተራበውን አበላ፤ የተራቈተውን አለበሰ። እንዴት ያለ እጅግ ደግ ሰው ነበረ! ሁሉም ነገር እኔ፣ እኔ፣ እኔ የሚል ነበረ። በመጨረሻ እግዚአብሔር «እንደ ወንድ ወገብህን ታጠቅ፤ ጥቂት ጥያቄዎችንም እጠይቅሃለሁ» አለው። እግዚአብሔር ራሱን በገለጠበት ቅጽበት ኢዮብ አነጋገሩን ለወጠ። የራሱን ርኩሰትና የእግዚአብሔርን ንጽሕና አየ። እንዲህም አለ፦ «ስለ አንተ በጆሮ ሰምቼ ነበር፤ አሁን ግን ዓይኔ አየችህ። ስለዚህ ራሴን እጸየፋለሁ፥ በትቢያና በአመድም ተቀምጬ ንስሐ እገባለሁ።»

ጌታችን በሥጋ በነበረበት ዘመን ወደ እርሱ በመጡት ሰዎች ታሪክም ይኸው ነገር ይታያል፤ በትክክለኛ መንገድ የመጡት፣ በረከትን ፈልገው ያገኙት ሰዎች እርሱ ከእነርሱ ወሰን በሌለው ሁኔታ የላቀ እንደ ሆነ በሕያው ስሜት ገለጡ። በማቴዎስ ስምንተኛው ምዕራፍ የምናነብለት የመቶ አለቃ «ጌታ ሆይ፥ በቤቴ ጣራ ከታች ልትገባ አይገባኝም» አለ፤ ኢያኢሮስ ልመናውን ሲያቀርብ «ሰገደለት»፤ በማርቆስ ወንጌል ያለው ለምጻም ወደ እርሱ መጥቶ «ተንበረከከ»፤ የሲሮፊኒቃዊቱ ሴት «መጣችና በእግሩ ላይ ተደፋች»፤ ለምጽ የሞላበት ሰው «ኢየሱስንም አይቶ በፊቱ ወደቀ»። እንዲሁም የተወደደው ደቀ መዝሙር፣ እርሱን እንደ ጌታቸው አድርገው ከእርሱ ጋር በኖሩበት ጊዜ ስለ እርሱ የነበራቸውን ስሜት ሲናገር እንዲህ አለ፦ «ጸጋንና እውነትንም ተመልቶ በእኛ አደረ፥ አንድ ልጅም ከአባቱ ዘንድ እንዳለው ክብር የሆነው ክብሩን አየን።» መቀራረባቸው የቱንም ያህል የጠለቀ፣ ፍቅራቸውም የቱንም ያህል የረቀቀ ቢሆን፣ ከእርሱ ጋር ኅብረት ባደረጉት መጠን አከበሩት፤ በወደዱትም መጠን አመለኩት።

ጆርጅ ኸርበርት ስለ ጉባኤ አምልኮ የተናገረውን ስለ እያንዳንዱ የጸሎት ተግባር ልንናገረው እንችላለን፦

«እግርህ አንድ ጊዜ ወደ ቤተ ክርስቲያን ሲገባ ባርኔጣህን አውልቅ፤ እግዚአብሔር ከአንተ ይበልጣል፤ አንተ በዚያ የተገኘኸው በእርሱ ፈቃድ ብቻ ነውና። ስለዚህ ተጠንቀቅ፤ ራስህንም ፈጽሞ የአክብሮትና የፍርሃት ሰው አድርግ። መንበርከክ የሐር ካልሲን ከቶ አላበላሸም፤ ማዕረግህን ተው። በቤተ ክርስቲያን ደጅ ውስጥ ሁሉም እኩል ናቸው።»

ጠቢቡ እንዲህ ይላል፦ «ወደ እግዚአብሔር ቤት በሄድህ ጊዜ እግርህን ጠብቅ፤ የሰነፎችን መሥዋዕት ከማቅረብ ይልቅ ለመስማት መቅረብ ይሻላል፤ ክፉ እንዲያደርጉ አያውቁምና። በአፍህ አትቸኵል፥ ልብህም በእግዚአብሔር ፊት ቃልን ለማውጣት አይፍጠን፤ እግዚአብሔር በሰማይ ነውና፥ አንተም በምድር ላይ ነህና—ስለዚህ ቃልህ ጥቂት ይሁን።»

ከፍ ያለ ሕይወት ለመኖርና ስለ እግዚአብሔር ቅድስናና ንጽሕና አንዳች ለማወቅ የምንታገል ከሆነ፣ የሚያስፈልገን ራሱን ይገልጥልን ዘንድ ከእርሱ ጋር መገናኘት ነው። ያን ጊዜ እነዚያ የጥንት ሰዎች እንዲያደርጉ እንደ ተገደዱት በፊቱ ተገቢ ስፍራችንን እንይዛለን። መምህሩ ደቀ መዛሙርቱን «ስምህ ይቀደስ» ባለ ጊዜ እንዳስተማራቸው ስሙን እንቀድሳለን። የዚህን ዘመን አለማክበር ሳስብ፣ ክፉ ዘመን ላይ የደረስን ይመስለኛል።

ክርስቲያኖች እንደ መሆናችን በጸሎት ወደ እግዚአብሔር ስንቀርብ ተገቢውን ስፍራ እንስጠው። «በማክበርና በፍርሃት እግዚአብሔርን ደስ እያሰኘን የምናመልክበትን ጸጋ እንያዝ፤ አምላካችን በእውነት የሚያጠፋ እሳት ነውና።»

ሥላሴ

«አንተ ውድና ታላቅ ምሥጢራዊ ሥላሴ፣
ለዘላለም አምልኮ ይገባሃል፤
በቤዛችን ተከማችቶ ስለምናየው
ስለ ማያልቀው ጸጋ ሁሉ።

«የጥንቱን የአብ ጸጋ እንዘምራለን፣
በራሳችን በክርስቶስ የመረጠንን፤
ክርስቶስን አምላካችንንና ንጉሣችንን
በእኛ ፋንታ መከራ እንዲቀበል የሾመውን።

«ቅዱሱን ወልድ በእኩል ዜማ
በአክብሮት እንቀርበዋለን፤
ስለ ጸጋው ሁሉና ስለ ሞቱ ሕማም፣
ስለ ከበረ ጽድቁም።

«መንፈስ ቅዱስን በዜማ አንደበት
ስለ ታላቅ ሥራው እናወድሳለን፤
በደም የተገዛው ሠራዊት የምስጋና ድምፁን
ከፍ እንዲያደርግ ኃይሉ ያነሣሣዋልና።

«እንዲሁ ዘላለማዊውን ሦስት በአንድ
በአንድነት እናወድሳለን፤ ስለ ጸጋውና
በወልድ በኩል ስለሚገኘው ማያልቅ ክብር፣
ከፊቱ እያበራ ስለሚታየው።»