የፈሰሰ ሕይወት

«መልካሙን ገድል ተጋድዬአለሁ፥ ሩጫውን ጨርሼአለሁ፥ ሃይማኖትን ጠብቄአለሁ።» (2ኛ ጢሞቴዎስ 4:7)

የተለመነው ልጅ። ኖቬምበር 4 ቀን 1903 በደቡብ ቻይና በምትገኘው በባሕር ዳርቻዋ ከተማ በሻንቱ (ስዋቶ) ተወለደ፤ ስሙም ኒ ሹ-ዙ ተባለ። አባቱ ኒ ዌንግ-ሺዩ በንጉሠ ነገሥቱ የጉምሩክ አገልግሎት ውስጥ ባለ ሥልጣን ነበሩ፤ አያቱ ኒ ዩ-ቸንግ ደግሞ በፉጂያን ግዛት የፕሮቴስታንት ሰባኪ ሆነው ከተሾሙ የመጀመሪያዎቹ ቻይናውያን መካከል ነበሩ። ቤተሰቡ ክርስቲያን፣ የተከበረና ሜቶዲስት ነበር፤ ልጁም በሕፃንነቱ በአንድ የሜቶዲስት ጳጳስ ተጠመቀ። እናቱ ሊን ሄፒንግ — የስሟ ትርጓሜ ሰላም ነው — ሁለት ሴቶች ልጆችን ወልዳ ነበር፤ ወንድ ልጅም እጅግ ትናፍቅ ነበር። በሴሎ እንደ ነበረችው እንደ ሐና፣ እግዚአብሔር ወንድ ልጅ ቢሰጣት መልሳ ለእርሱ እንደምትሰጠው ተሳለች። እግዚአብሔርም ወንድ ልጅ ሰጣት። ያ ስእለት ምን እንዳስከፈለ ሁለቱም እስኪረዱ ድረስ አሥራ ስምንት ዓመት ገደማ ማለፍ ነበረበት። ልጁ እጅግ ብሩህ አእምሮ ነበረው። ገና በለጋነቱ ማንበብ ቻለ፤ በብቃት ይከራከር ነበር፤ ቤተሰቡ ተመልሶ በኖረባት በፉዡ በሚገኘው የሚስዮን ትምህርት ቤትም ሽልማቶችን ሁሉ ጠራርጎ ወሰደ። በኋላ ራሱ እንደ መሰከረው ደግሞ ፈጽሞ ዓለማዊ ወጣት ነበር — ብልህ፣ ትልቅ ምኞት ያለው፣ የወላጆቹን ሃይማኖት የሚንቅና በዓለም ላይ ስም ለማትረፍ በልቡ የቆረጠ። ክርስትናን ለሴቶችና ለአረጋውያን የሚስማማ፣ በስሜታዊነት የተሞላ ሸክም አድርጎ ይቈጥረው ነበር።

ኤፕሪል 1920። በ1920 የጸደይ ወራት ዶራ ዩ የተባለች ቻይናዊት ወንጌላዊት ልትሰብክ ወደ ፉዡ መጣች። ዶራ ዩ በሕክምና የሠለጠነች ብትሆንም ለወንጌል ስትል ሙያዋን የተወች ነበረች፤ ሜቶዲስትና የጸሎት ሴት ነበረች፤ ልብን በሚወጋ ቀጥተኛነትም ትሰብክ ነበር። ሊን ሄፒንግ ወደ ስብሰባዎቹ ሄደች። በዚያ የደረሰባት ነገር እጅግ ጥልቅ ስለ ነበረ ወደ ቤቷ ተመልሳ በዚያ ትውልድ የነበረች ቻይናዊት እናት በተለምዶ የማታደርገውን አንድ ነገር አደረገች፤ በልጇ ላይ ስለ ፈጸመችው በደል ልጇን ይቅርታ ጠየቀችው። ይህ ልጁን አፈረሰው። ሰባኪዋን ራሱ ሊሰማ ሄደ። ኤፕሪል 29 ቀን 1920 ምሽት፣ በአሥራ ሰባት ዓመቱ፣ በክፍሉ ብቻውን ሆኖ ራሱን ለኢየሱስ ክርስቶስ ሰጠ። ለውጡ ወዲያውኑ የመጣና ሙሉ ነበር። ወዲያውኑ መመስከር ጀመረ — ለክፍል ጓደኞቹ፣ ለአስተማሪዎቹ፣ ሊደርስበት ለሚችል ለማንም — ሊጸልይላቸው ኃላፊነት የወሰደባቸውን ሰባ ያህል ወዳጆቹን ዝርዝርም አዘጋጀ፤ በአንዳንድ ወቅቶችም በቀን ውስጥ በየሰዓቱ ይጸልይላቸው ነበር። ብዙም ሳይቆይ ስሙን ለወጠ። ኒ ሹ-ዙ ኒ ቶ-ሸንግ ሆነ፤ ይህም የሌሊት ጠባቂው የሚያቃጭለው መቺያ ድምፅ ነው — የተኛችውን ከተማ ለማንቃት በጨለማ የሚመታው የሌሊት ዘብ ደወል። በእንግሊዝኛ በቀረው ዕድሜው ሁሉ ዋችማን ኒ ተብሎ ሊታወቅ ነበር።

የሚያስፈልገው አስተማሪ። በመጀመሪያ በዶራ ዩ ሥር ሊሠለጥን ወደ ሻንጋይ ሄደ፤ ሥርዓት የሌለው ተማሪ ሆኖ ስለ ተገኘ ግን ወደ ቤቱ ተመልሶ ተላከ። ከማንም በላይ የሚቀርጸውን ሴት ያመለከተችው ከዚያ በኋላ ዶራ ዩ ራሷ ነበረች። ማርጋሬት ኢ. ባርበር በሃምሳዎቹ ዕድሜ የምትገኝ እንግሊዛዊት ነበረች፤ ከቤተ ክርስቲያን ሚስዮናውያን ማኅበር ጋር ወደ ቻይና መጥታ፣ ራሷን ለመከላከል ፈቃደኛ ባልሆነችበት የክስ ደመና ሥር ወደ እንግሊዝ ተመልሳ፣ ከዚያም ለየትኛውም ቦርድ ተጠሪ ያልሆነችና በደመወዝ የማትደገፍ ራሷን የቻለች ሚስዮናዊት ሆና ወደ ቻይና ተመልሳ ነበር። በሚን ወንዝ ላይ በፓጎዳ አንኮሬጅ አቅራቢያ ነጭ ጥርስ ዓለት በተባለ ስፍራ በቀላል ኑሮ ትኖር ነበር፤ ብሩህ አእምሮ ያለውን አዲሱን አማኝም በእጇ ያዘችው። በእርሱ ላይ ጥብቅ ነበረች። እንዲጠብቅ አደረገችው፤ ገሠጸችው፤ ሌሎች ሁሉ አስቀድመው ያወድሱት የነበረውን ስጦታውን ለማሞገስ እምቢ አለች። ከጊዜ በኋላም መስቀልን ያስተማረችው መስቀልን በእርሱ ላይ በማድረግ እንደ ሆነ ይናገር ነበር። የመጻሕፍት መደርደሪያዎቿንም ከፈተችለት። በማርጋሬት ባርበር አማካይነት ኒ ሥነ መለኮቱን ለዕድሜ ልክ የሚያስታጥቁትን ጸሐፊዎች አወቀ፤ የብራዘረን የመጽሐፍ ቅዱስ መምህራንን — ዳርቢን፣ ማኪንቶሽን፣ ሮበርት ጎቬትን፣ ጂ. ኤች. ፔምበርን፣ ዲ. ኤም. ፓንተንን፤ የኬዝዊክና የጥልቁ ሕይወት ጸሐፊዎችን — አንድሪው መሪን፣ ጄሲ ፔን-ሉዊስን፣ ኢቫን ሮበርትስን፣ ኤፍ. ቢ. ማየርን፤ እንዲሁም የቀደሙትን ምሥጢራውያን፣ ከሁሉም በላይ ስለ ጸሎት የጻፈችውን ትንሽ መጽሐፍ በኋላ ወደ ቻይንኛ የሚተረጉምላትን ማዳም ጊዮንን። በ1921 የሕፃንነት ጥምቀቱ ፈጽሞ ጥምቀት አልነበረም ብሎ ስለ ደመደመ በውኃ ውስጥ በመጥለቅ ተጠመቀ። ማርጋሬት ባርበር በ1930 ዐረፈች፤ ጥቂቱን ንብረቷንም ለእርሱ ተወችለት።

አገልግሎት፣ ሕመምና ትንሿ መንጋ። ከ1922 ጀምሮ እርሱና ጥቂት ወዳጆቹ ከቤተ እምነቶች መዋቅር ውጭ፣ በዚያ ስፍራ ያለች ቤተ ክርስቲያን ብቻ ሆነው፣ በፉዡ በአንድነት እንጀራ መቍረስ ጀመሩ። ሌሎችም ተቀላቀሉ። ከእነዚያ ስብሰባዎች ያደገው እንቅስቃሴ በውጭ ሰዎች ዘንድ ትንሿ መንጋ ተብሎ፣ በገዛ አባላቱ ዘንድ ደግሞ የክርስቲያን ጉባኤ ወይም ይበልጥ በቀላሉ በዚያች ከተማ ያለች ቤተ ክርስቲያን ተብሎ ይታወቅ ነበር። ከሠላሳ ዓመት በኋላ እስከ ተያዘበት ጊዜ ድረስ በመላው ቻይና አራት መቶ ያህል እንደዚህ ያሉ ጉባኤዎች ነበሩ፤ ሌሎችም በሲንጋፖር፣ በማሌዢያ፣ በኢንዶኔዢያ፣ በፊሊፒንስና በታይላንድ ነበሩ። ማሳተምን የጀመረው ወዲያውኑ ማለት ይቻላል ነበር። «የአሁኑ ምስክርነት» እና «ክርስቲያኑ» የተባሉት መጽሔቶቹ ትምህርቱን ድምፁ ሊደርስበት ከሚችለው እጅግ ርቀው ለሚገኙ አንባቢዎች አደረሱ። ከዚያም ጤናው ተቃወሰ። ከ1920ዎቹ አጋማሽ ጀምሮ በሳንባ ነቀርሳ ክፉኛ ታመመ፤ ለረጅም ጊዜያት ክፍሉን አቋርጦ መራመድ እንኳ አይችልም ነበር፤ ሐኪሞቹም ደጋግመው ተስፋ ቆረጡበት። የመጀመሪያውን ታላቅ ሥራውን የጻፈው በዚህ ሁኔታ ውስጥ ሆኖ፣ እሞታለሁ ብሎ እየጠበቀ ነበር። ስለ ሰው ባለ ሦስት ክፍል ተፈጥሮ የሚናገረው ሦስት ቅጾች ያሉት «መንፈሳዊው ሰው» በ1928 ታተመ። በኋላ የመጽሐፉ ድካም ከሚገባው በላይ እንዳስከፈለው ተናገረ፤ አንባቢዎችንም ከጻፈው ነገር ሥርዓተ ትምህርት እንዳያበጁ አስጠነቀቀ — መጽሐፉ ግን ስሙን አጸና። በ1927 ሥራው ወደ ሻንጋይ ተዛወረ፤ ሻንጋይም ማዕከሉ ሆነች።

በውጭ አገር። ወደ ምዕራቡ ዓለም ሁለት ጊዜ ተጓዘ። በ1933 እንግሊዝን ጎበኘ፤ ጽሑፎቻቸው የቀረጹትን የተለዩትን ብራዘረን (ኤክስክሉሲቭ ብራዘረን) አገኘ፤ እነርሱም በኋላ ሌሎችን የማግለል ባሕርያቸው ከእርሱ ጋር እንዲለያዩ አደረጋቸው። በደቡብ ለንደን በሆኖር ኦክ ከቲ. ኦስቲን-ስፓርክስ ጋርም ጊዜ አሳለፈ፤ እርሱም ወዳጁ ሆነ። በ1938 እና በ1939 የተደረገው ሁለተኛው ጉብኝት ይበልጥ ውጤት ያለው ነበር። ጦርነቱ ሊፈነዳ በተቃረበበት ዋዜማ በእንግሊዝ፣ በዴንማርክና በሌሎች የአውሮፓ ስፍራዎች ሲናገር በሮሜ መልእክት ላይ ተከታታይ መልእክቶችን ሰጠ፤ እነዚህም በኋላ ተሰብስበው፣ ታርመውና «መደበኛው የክርስቲያን ሕይወት» ተብለው ታተሙ። እንግሊዝኛ ተናጋሪው ዓለም እርሱን የሚያውቀው እስከ ዛሬ ከሁሉ በላይ በዚህ መጽሐፍ ነው። በ1934 ከልጅነቱ ጀምሮ የሚያውቃትን ቻሪቲ ቻንግን አግብቶ ነበር፤ ትዳሩ ከአንዳንድ ወገኖች ነቀፌታ አስከተለበት፤ ወዳጅነቶችንም አሳጣው።

የምድረ በዳው ዓመታት። በ1942 ሥራው ስብራት ደረሰበት። ኒ ከወንድሙ ጋር በተመሠረተው የቻይና ባዮሎጂካልና ኬሚካል ላቦራቶሪ በተባለ የመድኃኒት ድርጅት ሥራ ውስጥ ገብቶ ነበር፤ ትርፉም የወንጌል ሠራተኞችን እንዲደግፍ አስቦ ነበር። የሻንጋይ ጉባኤ ሽማግሌዎች ይህ ለእግዚአብሔር አገልጋይ የማይገባ እንደ ሆነ ፈረዱ፤ ማገልገሉንም እንዲያቆም ጠየቁት። እርሱም ተገዛ። ስድስት ዓመት ያህል ራሱ ካቆማት ቤተ ክርስቲያን ጋር እንጀራ አልቈረሰም፤ አልሰበከምም። እነዚያ ዓመታት በተለያየ መንገድ ይተረጎማሉ። ደጋፊዎቹ በተሳሳቱ ወንድሞች ፊት በትሕትና መገዛት እንደ ነበር ይገልጻሉ። እርሱን የሚያውቁ አንዳንዶችን ጨምሮ ሌሎች ደግሞ የገዛ ሕሊናው በጉዳዩ ውስጥ እንደ ነበረበት ያምኑ ነበር። እርሱ ራሱ ብዙም አልተናገረም። በ1948 ወደ ኅብረት ተመለሰ፤ ከዚያም የማስተማር አገልግሎቱ እጅግ አስደናቂ ወቅት ተከተለ፤ ይኸውም በ1948 እና በ1949 በፉዡ አቅራቢያ በኩሊያንግ ተራራ ላይ ለሠራተኞች የተሰጡት ሥልጠናዎች ናቸው። ከእነዚያ ጉባኤዎች «መንፈሳዊ ሥልጣን»፣ «የእግዚአብሔር ሠራተኛ ባሕርይ» እና ሌሎች ብዙ ወጡ። አማኞችንም አሳልፈው እንዲሰጡ ጠራቸው — ቤታቸውን፣ ንብረታቸውንና መተዳደሪያቸውን በጌታና በቤተ ክርስቲያን እጅ እንዲያኖሩ። ብዙዎችም እንዲሁ አደረጉ።

የመጨረሻው ምዕራፍ። በ1949 ኮሚኒስቶች የቻይናን ዋና ምድር ያዙ። ኒ በዚያው ዓመት መጀመሪያ በሆንግ ኮንግ ነበር፤ በሰላም፣ እዚያው ለመቅረትም ሙሉ ዕድል እያለው። በፌብሩዋሪ ወደ ሻንጋይ ለመመለስ ወሰነ። የሚመርጠውን ያውቅ ነበር። ለተወሰነ ጊዜ አብያተ ክርስቲያናቱ ቀጠሉ፤ የሻንጋይ ጉባኤ አሁንም በሺዎች የሚቆጠሩ ሰዎችን ይሰበስብ ነበር። ከዚያም የሦስቱ ራስ አገር ወዳድ እንቅስቃሴ ተደራጀ፤ አብያተ ክርስቲያናቱን ለመንግሥት ቁጥጥር እንዲያስገዙ የሚደረገው ግፊትም የማይቋቋሙት ሆነ። ኒ እሺ አላለም። ኤፕሪል 10 ቀን 1952 ተያዘ። ለአራት ዓመታት አማኞቹ የት እንዳለ አያውቁም ነበር። በጃንዋሪ 1956 በሻንጋይ በተጠራ የሕዝብ የክስ ስብሰባ ላይ፣ የቀድሞ የሥራ ባልደረቦቹ በተገኙበት ሕዝብ ፊት ተወገዘ፤ ሁለት ሺህ ገጽ ገደማ የሚሆን የክስ ሰነድም በእርሱ ላይ ታተመ። በዚያው ዓመት በኋላ የአሥራ አምስት ዓመት እስራት ተፈረደበት። ፈጽሞ አልተፈታም። አሥራ አምስቱ ዓመታት በ1967 ሲያበቁ በቀላሉ እዚያው እንዲቆይ ተደረገ። በመንግሥት የተፈቀደች ቤተ ክርስቲያን እንዲመራ ከተስማማ ነጻነት ከአንድ ጊዜ በላይ እንደ ቀረበለትና በእያንዳንዱ ጊዜ እምቢ እንዳለ ይነገራል። እንዲጎበኘው የተፈቀደላት ሚስቱ ብቻ ነበረች። ቻሪቲ ኖቬምበር 7 ቀን 1971 ዐረፈች፤ እርሱ በቀብሯ ላይ እንዲገኝ አልተፈቀደለትም። ዋችማን ኒ ሃያ ዓመታትን በእስር ካሳለፈ በኋላ ሜይ 30 ቀን 1972 በአንሁዊ ግዛት በጓንግዴ በሚገኝ የጉልበት ሥራ እርሻ በስድሳ ስምንት ዓመቱ ዐረፈ። ንብረቱን ልትሰበስብ የመጣችው የወንድሙ ወይም የእኅቱ የልጅ ልጅ ከትራሱ ሥር የተገኘና በገዛ እጁ የተጻፈ ቁራጭ ወረቀት ተሰጣት። ይዘቱም ክርስቶስ ለኃጢአተኞች ቤዛነት የሞተና በሦስተኛው ቀን የተነሣ የእግዚአብሔር ልጅ እንደ ሆነ፣ እርሱም ዋችማን ኒ ይህን እያመነ እንደ ሞተ የሚል ነበር። ጠባቂው እስከ ንጋት ድረስ በዘብ ስፍራው ጸና።