እንደሚሞት ሰው ለሚሞቱ ሰዎች

«መልካሙን ገድል ተጋድዬአለሁ፥ ሩጫውን ጨርሼአለሁ፥ ሃይማኖትን ጠብቄአለሁ።» (2ኛ ጢሞቴዎስ 4:7)

በቅጡ ያልተማረ ልጅ። ሪቻርድ ባክስተር በኖቬምበር 12 ቀን 1615 በሽሮፕሻየር በምትገኘው ራውተን፣ በእናቱ አባት ቤት ተወለደ። ወላጆቹ ሪቻርድና ቢያትሪስ ባክስተር ነበሩ፤ አባቱ ከመለወጡ በፊት የቤተሰቡን አነስተኛ ርስት አብዛኛውን በቁማር አጥፍቶ ስለ ነበር የገንዘብ እጥረት ነበረባቸው። ትምህርቱ፣ እርሱ ራሱ በምሬት እንደ ገለጸው፣ እጅግ የከፋ ነበር። መንደሩ አንዱ ሌላውን እየተካ የሚመጡ፣ ወይ መሃይማን ወይ ሰካራሞች ወይም ሁለቱንም የሆኑ መምህራን ነበሩት። ዩኒቨርሲቲ ገብቶ አያውቅም — ይህም ተቃዋሚዎቹ በሕይወቱ ዘመን ሁሉ የተጠቀሙበትና እርሱም ፈጽሞ ያልተሻገረው ጕዳይ ነበር። በምትኩ የነበረው የዕውቀት ጥማት ነበር። ያገኘውን ሁሉ አነበበ፤ ሥነ መለኮትን፣ ፍልስፍናንና ሕክምናን ራሱን አስተማረ፤ በብርቱ ትጋትም በእንግሊዝ ከሚገኙ እጅግ ሊቃውንት ሰዎች አንዱ ሆነ። ከጊዜ በኋላ የእንግሊዝ ፕሮቴስታንት ሊቃውንት አለቃ ተብሎ ተገልጿል፤ ይህም ዲግሪ ለሌለው ሰው የሚነገር ትልቅ ነገር ነው። የተለወጠው በስብከት ሳይሆን በመጻሕፍት ነበር — በአጋጣሚ ወደ ቤታቸው በገባ የመንፈሳዊ ሕይወት መጽሐፍ፣ ከዚያም በኋላ በእንግሊዝ ፒዩሪታኖች ጽሑፎች። እውነተኛ መንቃቱን ከዚያ ንባብ ጀምሮ ይቈጥር ነበር፤ ፈጽሞም አልረሳውም፤ በቀረው ሕይወቱ ሁሉ መጻሕፍትን በሰዎች እጅ ያስጨብጥ የነበረበት አንዱ ምክንያትም ይህ ነው።

ኪደርሚንስተር። በ1638 በልደት ጾም ወራት በዎርስተር ጳጳስ እጅ ዲቁና ተቀበለ፤ በዱድሊ ትምህርት ቤት አስተማረ፤ ለጥቂት ጊዜም በብሪጅኖርዝ ረዳት ካህን ሆኖ አገለገለ። በ1641 በዎርስተርሻየር ወደምትገኘውና ሁለት ሺህ ያህል ሕዝብ ወደሚኖርባት የሸማኔዎች ከተማ ወደ ኪደርሚንስተር ተጋበዘ። ቀደም ሲል የነበረው ካህን ብቃት የሌለው እንደ ነበር ይነገራል፤ ደብሩም ቸል ተብሎ ነበር። ባክስተር የሃያ አምስት ዓመት ወጣት ነበር። ከዚያም አገሪቱ በእርስ በርስ ጦርነት ተናጋች። ከተማዋን ለቆ ወጣ፤ በኮቨንትሪ የጦር ሰፈር ቄስ ሆኖ አገለገለ፤ ከዚያም በአዲሱ ሞዴል ሠራዊት ውስጥ የኮሎኔል ዌሊ ክፍለ ጦር ቄስ ሆነ፤ በዚያም በወታደሮቹ መካከል እየተስፋፉ የነበሩትን የአንጃ አስተሳሰቦች በመቃወም ጕልበቱን አፈሰሰ። በእነዚያ ዓመታት ስለ ሆነው ብዙ ነገር ከጊዜ በኋላ ተጸጸተ። በ1647 ጤናው ፈጽሞ ተሰበረ። ከቤተ መጻሕፍቱ ርቆ በራውስ ሌንች ወዳጆቹ ተቀበሉት፤ ሞትን እየተጠባበቀም ለወራት በአልጋ ላይ ተኛ።

ከሞላ ጎደል የሚያማክረው መጽሐፍ ሳይኖረው «የቅዱሳን የዘላለም ዕረፍት» የተባለውን መጽሐፍ አብዛኛውን ክፍል የጻፈው በዚያ ነበር። አልሞተም። በ1647 የደብሩ ቄስ ሆኖ ወደ ኪደርሚንስተር ተመለሰ፤ ለዐሥራ አራት ዓመታትም በዚያ ቆየ።

በዚያ ያደረገው ነገር። በኪደርሚንስተር የነበረው አገልግሎት በእንግሊዝ ታሪክ እጅግ ዝነኛ የሆነ የደብር ሥራ ሆነ፤ ስለዚህ በእርግጥ ምን እንደ ነበረ መግለጥ ተገቢ ነው። በሳምንት ሁለት ጊዜ ይሰብክ ነበር — በግልጽ፣ አድናቆትን ሳይሆን ኅሊናን ዓላማ አድርጎ። ከዚያም እርሱና ረዳቱ በየሳምንቱ ሁለት ሙሉ ቀኖችን ለግል ትምህርት ይሰጡ ነበር — የደብሩን ቤተሰቦች በተራ እየጠሩ፣ ከእያንዳንዱ ቤተሰብ ጋር ተቀምጠው፣ ስለ ክርስትና እምነት የተረዱትን እየመረመሩ፣ እያንዳንዱንም በግል እያስተማሩ። በሳምንት ዐሥራ አራት ያህል ቤተሰቦችን ያዳርሱ ነበር፤ ደብሩንም በአንድ ዓመት ይሸፍኑ ነበር። የቤተ ክርስቲያን ተግሣጽና የእምነት ትምህርት በጋራ ይፈጸሙ ዘንድ፣ የአካባቢውን አገልጋዮች የፕሬስባይቴሪያንን፣ የነጻ ጉባኤያትንና የኤጲስቆጶሳውያንን ክፍፍሎች በሚያቋርጥ ማኅበር አደራጀ። ያለማቋረጥ ይጽፍ ነበር። ከአነስተኛ ገቢው ብዙውን ክፍል ይሰጥ ነበር። ከተማዋም ተለወጠች። እርሱ እንደ ገመተው፣ ሲመጣ በአንድ ጎዳና ምናልባት አንድ ቤተሰብ ብቻ ከልብ የሆነ ሃይማኖት ያሳይ ነበር፤ ሲሄድ ግን ቤተሰቡ ሁሉ ማለት ይቻላል እንዲሁ የሚያደርግባቸው ጎዳናዎች ነበሩ። ለዚህ ምንም ክብር ለራሱ እንደማይወስድ፣ ከእርሱ የተሻሉ ሰዎች ደክመው ምንም ፍሬ ያላዩባቸውን ብዙ ከተሞችም መጥቀስ እንደሚችል ለመጨመር ይጠነቀቅ ነበር።

መመለስና መባረር። ንጉሣዊው አገዛዝ በ1660 ተመለሰ፤ ለዚሁ የደከመው ባክስተርም ከንጉሡ ቄሶች አንዱ ሆኖ ወደ ለንደን ሄደ። የሄሪፎርድ ጳጳስነት ቀረበለት፤ እርሱ ግን አልተቀበለውም። ወደ ኪደርሚንስተር እንዲመለስ ከመፈቀድ በቀር ምንም አልጠየቀም፤ ያም ተከለከለ። በ1661 በሳቮይ ጉባኤ የለዘብተኛ ፒዩሪታኖች ዋና ቃል አቀባይ ነበር፤ ለዘብተኞቹን በብሔራዊቱ ቤተ ክርስቲያን ውስጥ ሊያቆይ የሚችል ሰፊ ስምምነት ይገኛል ብሎ ተስፋ በማድረግም በሁለት ሳምንት ውስጥ የተሻሻለ የአምልኮ ሥርዓት አዘጋጀ። ተስፋው ከንቱ ሆነ፤ በሌላው ወገን ለመስማማት እውነተኛ ፍላጎት አልነበረም። የአንድ ወጥነት ሕግ በኦገስት 24 ቀን 1662 ተግባራዊ ሆነ። ሊፈርሙ ያልቻሉ ሁለት ሺህ ያህል አገልጋዮች በዚያ ቀን ከደብሮቻቸውና ከኑሮአቸው ተባረሩ። ባክስተር የሚመጣውን አይቶ ባለፈው ሜይ በለንደን የስንብት ስብከቱን አስቀድሞ ሰብኮ ነበር። አርባ ስድስት ዓመቱ ነበር፤ ዳግመኛም ደብር አልያዘም።

ማርጋሬት። ከመባረሩ ጥቂት ሳምንታት በኋላ፣ በሴፕቴምበር 1662፣ ማርጋሬት ቻርልተንን አገባ። እርሱ የአርባ ሰባት፣ እርሷ የሃያ ስድስት ዓመት ነበሩ፤ ጋብቻውም ሁሉንም አስደነቀ፤ ፈጽሞ አያገባም ብለው ገምተው የነበሩ ብዙ ሰዎችም ከእነርሱ መካከል ነበሩ። በሁሉም ዘገባዎች መሠረት እጅግ ደስተኛ ጋብቻ ነበር። አስተዋይ፣ ቈራጥና ለእግዚአብሔር ያደረች ሴት ነበረች፤ ጕዳዮቻቸውን ታስተዳድር ነበር፤ እርሱ ብቻውን የማይሞክራቸውን ሥራዎችም እንዲጀምር ትገፋፋው ነበር። ለዐሥራ ዘጠኝ ዓመታት በአንድነት እንግልትን፣ ቅጣትንና በግድ ከቦታ ወደ ቦታ መፈናቀልን አሳለፉ። በ1681 በአርባ አምስት ዓመቷ ሞተች። ልቡ የተሰበረው ባክስተር በጥቂት ሳምንታት ውስጥ ስለ ሕይወቷና ስለ ጠባይዋ ዘገባ ጻፈ። ይህም በዐሥራ ሰባተኛው ምዕተ ዓመት እንግሊዝኛ ከተጻፉት እጅግ ልብ የሚነኩ ጽሑፎች አንዱ ነው — በብዙ ረገድ ከእርሱ እንደምትበልጥ በግልጽ ያምን ስለ ነበረች ሴት ሐዘንተኛ ባል የሣለው ቅን ሥዕል፣ ሐዘኑ ገና ትኩስ ሳለ የታተመ።

ስደት። ከ1662 በኋላ ያሉት ዓመታት ያልተገዙ አገልጋዮች ማገልገል እንዳይችሉ ለማድረግ በተዘጋጀ የሕግ ሥርዓት ሥር በለንደንና በአካባቢዋ አለፉ። ባክስተር ያለማቋረጥ ይንገላታ ነበር፦ እንዳይሰብክ ተከለከለ፣ ተቀጣ፣ ንብረቱ ተያዘ፣ መጻሕፍቱ ተወሰዱ፣ ከአንድ ማረፊያ ወደ ሌላው ተንከራተተ። በ1669 ሕገ ወጥ የአምልኮ ጉባኤ በማካሄዱ ለአጭር ጊዜ ታሰረ። ከባዱ ምት የመጣው በ1685 ነበር፤ ያን ጊዜ የሰባ ዓመት ደካማ ሽማግሌ ነበር። «የአዲስ ኪዳን ማብራሪያ» በተባለው ሥራው ውስጥ ጳጳሳትን ነቅፏል በሚል በዓመፅ ማነሣሣት ተከሰሰ፤ በዋና ዳኛው በሎርድ ጄፍሪስ ፊትም ቀረበ። የፍርድ ሂደቱ አሳፋሪ ነበር። ጄፍሪስ ከዳኝነት ወንበሩ ሆኖ ሰደበው፤ በኪደርሚንስተር ትምህርቱ ዓለምን የመረዘ አሮጌ ወሮበላ ብሎ ጠራው፤ ጠበቃውም እንዲናገር አልፈቀደም። ባክስተር ሊከፍለው የማይችለው ገንዘብ ተቀጣ፤ በሳውዝዋርክም ሃያ አንድ ወር ያህል ታሰረ። በ1686 ተፈታ፤ በ1689 የወጣው የመቻቻል ሕግ በመጨረሻ ላልተገዙት ሕጋዊ መተንፈሻ ሲሰጥ ለማየትም በሕይወት ቆየ።

ፍጻሜው። የመጨረሻዎቹን ዓመታቱን በለንደን በቻርተርሃውስ አደባባይ አሳለፈ፤ አሁንም ይጽፍ ነበር፤ በተፈቀደለት ጊዜም ይሰብክ ነበር፤ ለግማሽ ምዕተ ዓመት በሐኪም ጥንቃቄ ከመዘገባቸው ሕመሞች የተነሣም ዘወትር በሥቃይ ነበር። በዲሴምበር 8 ቀን 1691 በሰባ ስድስት ዓመቱ ዐረፈ። ወደ መጨረሻው አካባቢ እንዴት እንደ ሆነ ሲጠየቅ ደኅና ሊሆን እንደ ተቃረበ መለሰ ይባላል። መቶ አርባ ያህል የታተሙ ሥራዎችን፣ ለትውልዶች ያስታወሰውን ደብር፣ እስከ ዛሬ ለሥነ መለኮት ተማሪዎች የሚሰጥ የእረኝነት አገልግሎት መመሪያ መጽሐፍ፣ ደግሞም ሃምሳ ዓመት ሙሉ በቅርቡ እዚያ እደርሳለሁ ብሎ ሲጠብቅ በኖረ ሰው የተጻፈ ስለ ሰማይ የሚናገር መጽሐፍ ትቶ ሄደ።