የፈቃድ ነጻነት

«ነገር ግን ሕይወት እንዲሆንላችሁ ወደ እኔ ልትመጡ አትወዱም።» (ዮሐንስ 5:40)

በ1754 ኤድዋርድስ በድንበር ላይ ከምትገኝ አንዲት መንደር ሆኖ የፈላስፋነት ዝናውን ያተረፈለትን መጽሐፍ አሳተመ። ሙሉ ርእሱ የሚያስደነግጥ፣ ክርክሩም ጥቅጥቅ ያለ ነው፤ ነገር ግን በማዕከሉ ያለው ልዩነት በእረኝነት ሥነ መለኮት ውስጥ በተግባር እጅግ ጠቃሚ ከሆኑት መሣሪያዎች አንዱ ነው። ማንኛውም አማኝ ውሎ አድሮ የሚጠይቀውን ጥያቄ ይመልሳል፦ ኃጢአተኛ ያለ ጸጋ ወደ እግዚአብሔር መምጣት ካልቻለ፣ ባለመምጣቱ እንዴት ሊወቀስ ይችላል?

ሁለት ዓይነት «አለመቻል»

የኤድዋርድስ መልስ የተመሠረተው ቋንቋችን ለሁለቱም አንድ ቃል ስለሚጠቀም የምናደባልቃቸውን ሁለት ነገሮች በመለየት ላይ ነው። አንደኛው የተፈጥሮ አለመቻል ነው። ሰው መብረር አይችልም። በሰንሰለት የታሰረ እስረኛ ወጥቶ መሄድ አይችልም። ዕውር ሰው የፀሐይን መውጣት ማየት አይችልም። በእያንዳንዱ ሁኔታ ከሰውየው ፈቃድ ውጭ ያለ ነገር ይከለክለዋል፤ ማንም ተጠያቂ አያደርገውም። እስረኛውን በክፍሉ ውስጥ ስለ መቆየቱ አንወቅሰውም። ሁለተኛው የሥነ ምግባር አለመቻል ነው። ለልጇ ያደረች እናት ልጇን ለመጉዳት ራሷን ልታሳምን አትችልም። ጽኑ ታማኝነት ያለው ሰው ወዳጁን አሳልፎ እንዲሰጥ ሊገፋፋ አይችልም። እዚህ ምንም ውጫዊ ነገር የሚከለክለው የለም። ሰውየው የሚያስፈልገው ችሎታ ሁሉ አለው። የሚጎድለው ዝንባሌ ነው — ባሕርዩም በጠነከረ መጠን «አይችልም» የምንለው ይበልጥ እውነት ይሆናል። በሁለተኛው ሁኔታ አለመቻሉ ማመካኛ እንዳልሆነ ልብ በል። ይልቁንም የሰውየውን ልብ የሚገልጽ ነው፤ ሰዎችንም የምናመሰግነው ወይም የምንወቅሰው በትክክል በዚህ ዓይነቱ «አለመቻል» ነው። ኤድዋርድስ እንደ ተከራከረው፣ የኃጢአተኛው አለመቻል ሙሉ በሙሉ ከሁለተኛው ዓይነት ነው። ማስተዋል፣ ፈቃድና ሕሊና አለው። እጆቹን የሚያስር ምንም ነገር የለም። የሚጎድለው ለእግዚአብሔር ያለ ማንኛውም ምኞት ነው — ያም ጉድለት መጥፎ ዕድሉ ሳይሆን ኃጢአቱ ነው።

«የላከኝ አብ ከሳበው በቀር ወደ እኔ ሊመጣ የሚችል የለም…» (ዮሐንስ 6:44)

«ስለ ሥጋ ማሰብ በእግዚአብሔር ዘንድ ጥል ነውና፤ ለእግዚአብሔር ሕግ አይገዛምና፥ መገዛትም ተስኖታል።» (ሮሜ 8:7)

ሁለቱም ጥቅሶች «አይችልም» ይላሉ። ሁለቱም ይህን እንደ ማመካኛ አያቀርቡትም። «ወደ እኔ ልትመጡ አትወዱም» ከሚለው ቃል ጎን አስቀምጣቸው፤ ሁለቱም ከሁለት አቅጣጫ የተገለጸ አንድ እውነታ ሆነው ታገኛቸዋለህ፦ «አለመቻሉ» «አለመውደድ» ነው።

ነጻነት በእውነቱ ምንድን ነው?

ከዚህ ሁሉ በስተጀርባ ኤድዋርድስ ስለ ፈቃድ ራሱ የሰጠው ማብራሪያ አለ። ፈቃድ ከምኞቶቻችን በላይ ተንሳፎ፣ ከአንዱም ጋር ሳይወግን ከመካከላቸው የሚመርጥ ገለልተኛ ችሎታ አይደለም ሲል ተከራከረ። ፈቃድ ሁልጊዜ በምርጫው ቅጽበት ለሰውየው ይበልጥ ተወዳጅ ሆኖ የሚታየውን ይከተላል። እኛ ዘወትር ይበልጥ የምንፈልገውን እንመርጣለን። እንግዲህ ነጻነት ከብርቱው ምኞትህ በተቃራኒ የመምረጥ ኃይል አይደለም — እንዲህ ያለውን ነገር መመኘት እንግዳ ይሆን ነበር፤ ምርጫንም ሁሉ ተጠያቂነት ያለበት ሳይሆን የዘፈቀደ ያደርገው ነበር። ነጻነት ያለ ውጫዊ ግዳጅ እንደ ምኞትህ መሥራት መቻል ነው። እስረኛው ነጻ አይደለም፤ ቤቱ መቀመጥን ስለ መረጠ ቤቱ የሚቀመጠው ሰው ግን፣ ምርጫው አስቀድሞ የተረጋገጠ ቢሆንም እንኳ፣ ፍጹም ነጻ ነው። ተጠያቂነት የማይጠፋውም ስለዚህ ነው። ተጠያቂ የምትሆነው ምርጫዎችህ ምክንያት ስለሌላቸው ሳይሆን የአንተ ስለ ሆኑ ነው — በእውነት ከምትፈልገው ነገር ስለ መነጩ ነው።

«በውኑ ኢትዮጵያዊ መልኩን፥ ወይስ ነብር ዝንጕርጕርነቱን ይለውጥ ዘንድ ይችላልን? እንዲህ ቢሆን ክፉ ማድረግን የለመዳችሁ እናንተ ደግሞ መልካም ማድረግ ትችላላችሁ።» (ኤርምያስ 13:23)

አንባቢዎች የሚለያዩበት

ይህ ከኤድዋርድስ ሥራዎች ሁሉ ይበልጥ በፍልስፍና የሚያከራክረው ነው፤ አንባቢዎችም ይህን ሊያውቁ ይገባል። ብዙ አስተዋይ ክርስቲያኖች እውነተኛ የሥነ ምግባር ተጠያቂነት በሌላ መንገድ የመምረጥ እውነተኛ ችሎታን ይጠይቃል ብለው ያምናሉ፤ የኤድዋርድስ ማብራሪያም፣ ምንም ያህል በጥንቃቄ የቀረበ ቢሆን፣ በመጨረሻ እግዚአብሔርን የኃጢአት ምንጭ ያደርገዋል ይላሉ። ሌሎች ደግሞ በተፈጥሮ አለመቻልና በሥነ ምግባር አለመቻል መካከል ያለው ልዩነት ወሳኝ እንደ ሆነና ተቃውሞውም መልስ እንዳገኘ ያስባሉ። ክርክሩ ለሁለት መቶ ተኩል ዓመታት ያለ መቋጫ ቀጥሏል፤ እዚህም አይቋጭም። ቅዱሳት መጻሕፍትን በቁም ነገር በሚመለከቱት መካከል የማያከራክረው ግን የእረኝነቱ ፍሬ ነገር ነው፦ ኃጢአተኞች ራሳቸውን ለማዳን በእውነት እንደማይችሉ፣ በእውነትም ተጠያቂ እንደ ሆኑ፣ ሁለቱም ደግሞ በአንድ ዓይነት ክፍሎች እንደሚማሩ ነው።

የዚህ ልዩነት ተግባራዊ ጥቅም ቀላል አይደለም፤ በሁለት አቅጣጫም ይሠራል። የኃጢአተኛውን ማመካኛ ያስወግዳል። ቢችል ኖሮ ወደ ክርስቶስ እንደሚመጣ የሚናገር ሰው በእርግጥ የሚያግደው ምን እንደ ሆነ እንዲመረምር ይጋበዛል። ምንም ውጫዊ ነገር አያግደውም። የማይመጣው ስለማይፈልግ ነው፤ ይህ ደግሞ ሊታዘንለት የሚገባ ጉድለት ሳይሆን ንስሐ ሊገባበት የሚገባ ልብ ነው። ጸሎትንም በትክክል ይመራል። እንቅፋቱ የተፈጥሮ ቢሆን ኖሮ ሁኔታዎች እንዲለወጡ በፈለግን ነበር። እንቅፋቱ የሥነ ምግባር በመሆኑ ግን እግዚአብሔር ፍላጎቱን ራሱን እንዲለውጥ እንለምናለን። እርሱም ሊያደርገው ቃል የገባው በትክክል ይህንኑ ነው።

«አዲስ ልብ እሰጣችኋለሁ፥ በውስጣችሁም አዲስ መንፈስ አኖራለሁ፤ የድንጋዩንም ልብ ከሥጋችሁ አወጣለሁ፥ የሥጋንም ልብ እሰጣችኋለሁ።» (ሕዝቅኤል 36:26)

ሁለቱም በአንድ ጊዜ

ይህ ምዕራፍ የሚያስነሣው ግልጽ ጥያቄ የመለኮት ሉዓላዊነትና የሰው ተጠያቂነት ሁለቱም እንዴት ሙሉ በሙሉ እውነት ሊሆኑ ይችላሉ የሚለው ነው። የኤድዋርድስ መልስ፣ ከፍልስፍናዊ ማብራሪያው ሲለይ፣ ቅዱሳት መጻሕፍት ሁለቱንም ያለ ማቅማማት እንደሚያረጋግጡ፣ እኛም አንዱን ለመጣል ነጻነት እንደሌለን ነው። ከሁሉ ይበልጥ ግልጹ ምሳሌ ማንኛውም ክርስቲያን ሳያስተውለው አስቀድሞ የተቀበለው ነው።

«ስለዚህ፥ ወዳጆቼ ሆይ፥ …በፍርሃትና በመንቀጥቀጥ የራሳችሁን መዳን ፈጽሙ፤ ስለ በጎ ፈቃዱ መፈለግንም ማድረግንም በእናንተ የሚሠራ እግዚአብሔር ነውና።» (ፊልጵስዩስ 2:12-13)

በዚያ ቃል መጨረሻ ያለውን የ«…ነውና»ን አመክንዮ ልብ በል። ጳውሎስ፦ እግዚአብሔር የራሱን ድርሻ ስለ ፈጸመ የቀረው በእናንተ ላይ ነውና ጠንክራችሁ ሥሩ አይልም። የሚለው፦ እግዚአብሔር በእናንተ ውስጥ እየሠራ ነውና ሥሩ ነው — የእግዚአብሔርም ሥራ እስከ መፈለጉ ራሱ ድረስ ይዘልቃል። መለኮታዊው ሥራ የቀረበው የሰው ሥራ መሠረት ሆኖ ነው እንጂ ምትኩ ሆኖ አይደለም። በቅዱሳት መጻሕፍት ሁሉ የምናየው ንድፍ ይኸው ነው። እግዚአብሔር እርሱ ብቻ ሊሰጥ የሚችለውን ያዝዛል፤ ያዘዘውንም ይሰጣል።

«ለራሳችሁ አዲስ ልብና አዲስ መንፈስ አድርጉ፤ የእስራኤል ቤት ሆይ፥ ስለ ምን ትሞታላችሁ?» (ሕዝቅኤል 18:31)

«አዲስ ልብ እሰጣችኋለሁ… መንፈሴንም በውስጣችሁ አኖራለሁ፥ በትእዛዜም እንድትሄዱ አደርጋለሁ።» (ሕዝቅኤል 36:26-27)

ያው ነቢይ በዚያው መጽሐፍ ውስጥ ሕዝቡ ለራሳቸው አዲስ ልብ እንዲያደርጉ ያዝዛቸዋል፤ እግዚአብሔርም አዲስ ልብ እንደሚሰጣቸው ቃል ይገባል። ኤድዋርድስ ይህን እንደ ወሳኝ ማስረጃ ቈጠረው። ሁለቱ በእርግጥ የማይጣጣሙ ቢሆኑ ኖሮ ሕዝቅኤል ሁለቱንም ባልጻፈ ነበር። ተግባራዊው ውጤትም ይህ ትምህርት ብዙ ጊዜ የሚወልዳቸውን ሁለቱን ስሕተቶች አለመቀበል ነው። የመጀመሪያው ስሕተት በዕጣ ፈንታ መሸነፍ ነው — እግዚአብሔር ሉዓላዊ ስለ ሆነ መጣር ከንቱ ነው የሚል ድምዳሜ። የኤድዋርድስ ምላሽ እግዚአብሔር ፍጻሜዎችን ብቻ ሳይሆን መንገዶችንም እንደሚወስን፣ ትጋታችንም እርሱ ዓላማውን ከሚፈጽምባቸው መንገዶች አንዱ እንደ ሆነ ነው። እግዚአብሔር መከሩን ስለ ወሰነ መዝራት አያስፈልገንም ብሎ የሚከራከር ማንም የለም። ሁለተኛው ስሕተት በራስ መታመን ነው — ትእዛዛቱን ያለ ርዳታ ልንፈጽማቸው እንደምንችል አድርጎ መመልከት። ድርሳኑ በሙሉ ሊያፈርሰው የተጻፈው በትክክል ይህንኑ ስሕተት ነው። ስለዚህ የአማኙ አቋም ሁሉም ነገር በእርሱ ላይ የተመሠረተ ይመስል ጠንክሮ መሥራት፣ እንደዚያ እንዳልሆነም በሚገባ እንደሚያውቅ ሰው መጸለይ ነው።

ኤድዋርድስ በዚህ ውስጥ ምንም ውጥረት አላየም፤ ጳውሎስም፣ እንደሚመስለው፣ አላየም።

ለማሰላሰልና ለተግባር

1. በአንድ ጉዳይ እግዚአብሔርን መታዘዝ አልችልም በምትልበት ስፍራ፣ አለመቻልህ ከየትኛው ዓይነት እንደ ሆነ ፈትን። ከራስህ አለመፈለግ በቀር በእርግጥ የሚከለክልህ ነገር አለን?

2. ላልዳኑ ሰዎች የምትጸልይበትን መንገድ ለውጥ። አዲስ ዕድል ብቻ ሳይሆን አዲስ ፍላጎት እንዲሰጣቸው እግዚአብሔርን ለምን።

3. ከመታዘዝህ በፊት የፈቃደኝነት ስሜት እስኪመጣልህ መጠበቅህን ተው። መታዘዝ ብዙ ጊዜ ከፍላጎት ይቀድማል፤ ፍላጎትም ይከተላል።

4. ይህን ትምህርት በትሕትና ያዘው። ቅን አማኞች በዚህ ጉዳይ ይለያያሉ፤ የትክክለኛ አስተምህሮ መፈተኛም አይደለም።

5. ሕዝቅኤል 36:26ን በሕይወትህ ውስጥ ከሁሉ ይልቅ የማይነቃነቅ ለሚመስለው ክፍል የግል ልመና አድርገህ ውሰደው።

ጸሎት

ጌታ ሆይ፣ እውነቱ ያልፈለግሁ መሆኔ ሆኖ ሳለ አልቻልሁም ብያለሁ።

ማመካኛዬን አስወግድ። አንተ የምትፈልገውን የማይፈልግ ልብ እንጂ በእኔና በመታዘዝ መካከል የቆመ ሌላ ምንም ነገር እንደሌለ አሳየኝ።

የራሴን ፍላጎት መጠገን አልችልም። ስለዚህ ቃል የገባኸውን እለምንሃለሁ፦ የድንጋዩን ልብ አውጣ፤ የሥጋንም ልብ ስጠኝ።

ፈቃደኛ አድርገኝ፤ ከዚያም በዚያው አጽናኝ። አሜን።