መጽሐፍ ቅዱስን ማጥናት

ለክርስቲያን መንፈሳዊ ሕይወት እድገት ከመደበኛና ሥርዓት ካለው የመጽሐፍ ቅዱስ ጥናት የበለጠ አስፈላጊ ነገር የለም። በሥጋዊ ሕይወት ጤና በምንበላው ነገርና በምንበላው መጠን ላይ እንደሚመሠረት ሁሉ፣ በመንፈሳዊ ሕይወትም እንዲሁ ነው። የነፍስ ትክክለኛ ምግብ የሚገኘው በአንድ መጽሐፍ ውስጥ ነው፤ እርሱም መጽሐፍ ቅዱስ ነው። እርግጥ ነው፣ እውነተኛ የወንጌል አገልጋይ በእግዚአብሔር ቃል ይመግበናል፤ ይህ ግን በቂ አይደለም። እርሱ የሚመግበን በሳምንት አንድ ወይም ሁለት ቀን ብቻ ነው፤ እኛ ግን በየዕለቱ መመገብ ያስፈልገናል። ከዚህም በላይ ሌሎች በሚመግቡን ላይ ብቻ መደገፍ አያዋጣም። ራሳችንን መመገብ መማር አለብን። መጽሐፍ ቅዱስን ማጥናት እንደሚገባን ራሳችን ብናጠና፣ ከሰው አስተማሪዎች በብዙ መጠን ነጻ እንሆናለን። የእግዚአብሔርን እውነት ራሱ የማያውቅ ሰው አገልጋያችን ሆኖ የመገኘት ዕድለ ቢስነት ቢደርስብን እንኳ፣ ያን ጊዜም ከጉዳት እንጠበቃለን።

የምንኖረው የሐሰት ትምህርት በየአቅጣጫው በበዛበት ዘመን ነው፤ ወደ ስሕተት ከመመራት የሚጠበቀው ክርስቲያን ደግሞ በየዕለቱ መጽሐፍ ቅዱሱን ራሱ የሚያጠና ብቻ ነው። ሐዋርያው ጳውሎስ በኤፌሶን ያለችውን ቤተ ክርስቲያን ሽማግሌዎች፣ መንጋውን የማይራሩ ጨካኞች ተኵላዎች በመካከላቸው የሚገቡበት፣ ከእነርሱም ከራሳቸው ደቀ መዛሙርትን ወደ ኋላቸው ይስቡ ዘንድ ጠማማ ነገር የሚናገሩ ሰዎች የሚነሡበት ጊዜ በቅርቡ እንደሚመጣ አስጠንቅቋቸው ነበር፤ ነገር ግን እንደዚህ ባለ የሚያስጨንቅ ዘመን እንኳ እንዴት ሊጠበቁ እንደሚችሉ ነገራቸው። እንዲህ አለ፦ «አሁንም ለእግዚአብሔርና ያንጻችሁ ዘንድ በቅዱሳንም ሁሉ መካከል ርስትን ይሰጣችሁ ዘንድ ለሚችል ለጸጋው ቃል አደራ ሰጥቻችኋለሁ።» በቤተ ክርስቲያን መሪዎች ዘንድ እንኳ ስሕተት በበዛበት መካከል፣ የእግዚአብሔርን የጸጋውን ቃል በማሰላሰል ይጠበቁ ነበር (የሐዋርያት ሥራ 20:29-32)። ጳውሎስ በኋላ በኤፌሶን ላለችው ቤተ ክርስቲያን ጳጳስ ሲጽፍ «ነገር ግን ክፉዎች ሰዎችና አታላዮች፥ እያሳቱና እየሳቱ፥ በክፋት እየባሱ ይሄዳሉ።» አለ (2ኛ ጢሞቴዎስ 3:13)፤ ነገር ግን ጳጳሱ ጢሞቴዎስና ከእርሱ ጋር ያሉት አማኞች ሊመጣ ባለው፣ አደጋው እየጨመረ በሚሄድ እንደዚህ ባለ ዘመን እንኳ እንዴት ሊጠበቁ እንደሚችሉ ይነግረዋል። ያ መንገድ መዳን የሚገኝበትን ጥበብ ሊሰጡህ የሚችሉትን ቅዱሳን መጻሕፍትን ማጥናት ነበር (2ኛ ጢሞቴዎስ 3:14-15)። ቀጥሎም እንዲህ ይላል፦ «የእግዚአብሔር ሰው ፍጹምና ለበጎ ሥራ ሁሉ የተዘጋጀ ይሆን ዘንድ፥ የእግዚአብሔር መንፈስ ያለበት መጽሐፍ ሁሉ ለትምህርትና ለተግሣጽ ልብንም ለማቅናት በጽድቅም ላለው ምክር ደግሞ ይጠቅማል።» ይህም ማለት፣ ሰው መጽሐፍ ቅዱስን በማጥናት በትምህርቱ ጤናማ ይሆናል፣ ኃጢአቱን አይቶ እንዲያስወግደው ይመራል፣ በጽድቅ ሕይወት ውስጥ ሥርዓትን ያገኛል፣ ለበጎ ሥራ ሁሉ የሚያስፈልገውን ሙሉ ዝግጅትም ያገኛል። መንፈሳዊ ጤናችን፣ እድገታችን፣ ብርታታችን፣ በኃጢአት ላይ ያለን ድል፣ በትምህርት ጤናማነታችን፣ በክርስቶስ ያለን ደስታና ሰላም፣ ከውስጣዊና ከውጫዊ ኃጢአት መንጻታችን፣ ለአገልግሎት መብቃታችን — ሁሉም በእግዚአብሔር ቃል ጥናት ላይ የተመሠረቱ ናቸው። መጽሐፍ ቅዱሱን ቸል የሚል ሰው በክርስትና ሕይወቱ መውደቁ አይቀርም። መጽሐፍ ቅዱሱን በትክክለኛ መንፈስና በእውነተኛ ዘዴ የሚያጠና ሰው ደግሞ በክርስትና ሕይወቱ መሳካቱ አይቀርም።

ይህም «መጽሐፍ ቅዱስን የምናጠናበት ትክክለኛው መንገድ ምንድር ነው?» ከሚለው ጥያቄ ጋር ፊት ለፊት ያገናኘናል።

1. ከሁሉ አስቀድሞ መጽሐፍ ቅዱስን በየዕለቱ ማጥናት አለብን (የሐዋርያት ሥራ 17:11)። ይህ እጅግ ዋና ጉዳይ ነው። አንድ ሰው የሚከተለው የመጽሐፍ ቅዱስ ጥናት ዘዴ ምንም ያህል መልካም ቢሆን፣ አልፎ አልፎም ለመጽሐፍ ቅዱስ ጥናት ምንም ያህል ጊዜ ቢሰጥ፣ ምርጡ ፍሬ ሊገኝ የሚችለው ያለ ትጋት የተሞላ የመጽሐፍ ቅዱስ ጥናት አንዲትም ቀን እንዳታልፍ መርሕ አድርጎ ሲይዝ ብቻ ነው። አስተማማኙ መንገድ ይህ ብቻ ነው። ያለ ታማኝ የመጽሐፍ ቅዱስ ጥናት እንድታልፍ የምንፈቅዳት እያንዳንዷ ቀን ስሕተት ወይም ኃጢአት ወደ ልባችንና ወደ ሕይወታችን እንዲገባ በር የተከፈተባት ቀን ናት። ይህን የሚጽፈው ሰው ከሩብ ምዕተ ዓመት በላይ ክርስቲያን ሆኖ ኖሯል፤ ቢሆንም ዛሬም እንኳ በመጽሐፉ ገጾች አማካይነት የሚናገረውን የእግዚአብሔርን ድምፅ ሳያደምጥ አንዲት ቀን እንኳ እንድታልፍበት ለመፍቀድ አይደፍርም። ብዙዎች የሚወድቁት በዚህ ነጥብ ላይ ነው። ቸልተኞች ይሆናሉ፤ ብቻቸውን ከእግዚአብሔር ጋር ሳይሆኑና እርሱ በቃሉ በኩል እንዲናገራቸው ሳይፈቅዱ አንድ ቀን፣ ወይም ብዙ ቀናት እንኳ እንዲያልፉ ይተዋሉ። አቶ ሙዲ በአንድ ወቅት በጥበብ እንዲህ አለ፦ «በጸሎት እኛ ለእግዚአብሔር እንናገራለን። በመጽሐፍ ቅዱስ ጥናት ደግሞ እግዚአብሔር ለእኛ ይናገራል፤ ስለዚህ አብዛኛውን ንግግር እግዚአብሔር እንዲናገር ብንተው ይሻለናል።»

በየዕለቱ ለመጽሐፍ ቅዱስ ጥናት የተወሰነ ጊዜ መለየት አለበት። በአጠቃላይ በቀን ይህን ያህል ምዕራፍ እናጠናለን ብሎ መወሰን መልካም ነው ብዬ አላስብም፤ ይህ ወደ አላስፈላጊ ችኮላ፣ ወደ ላይ ላዩን ማንበብና ወደ አለማስተዋል ይመራልና፤ ነገር ግን በየዕለቱ ለመጽሐፍ ቅዱስ ጥናት የተወሰነ የጊዜ ርዝመት መለየት መልካም ነው። አንዳንዶች ከሌሎች ይልቅ ለመጽሐፍ ቅዱስ ጥናት ብዙ ጊዜ መስጠት ይችላሉ፤ ነገር ግን ማንም ሰው በቀን ከአሥራ አምስት ደቂቃ ያነሰ መስጠት የለበትም። ጊዜውን ይህን ያህል ዝቅ ያደረግሁት ማንም ገና ከጅምሩ ተስፋ እንዳይቆርጥ ብዬ ነው። አንድ አዲስ ክርስቲያን በቀን አንድ ወይም ሁለት ሰዓት ለመጽሐፍ ቅዱስ ጥናት ለመስጠት ቢነሣ፣ በውሳኔው ላይ የማይጸናበትና ተስፋ የሚቆርጥበት ዕድል ሰፊ ነው። ይሁን እንጂ ለዓመታት የየዕለቱን የመጀመሪያ ሰዓት ለመጽሐፍ ቅዱስ ጥናት የሰጡ፣ አንዳንዶቹም በቀን ሁለት ሰዓት እንኳ የሰጡ፣ እጅግ ሥራ የበዛባቸው ብዙ ሰዎችን አውቃለሁ። የእንግሊዝ ሎርድ ቻንስለር የነበሩት ሟቹ ኧርል ኬርንስ በዘመናቸው ሥራ ከበዛባቸው ሰዎች አንዱ ነበሩ፤ ነገር ግን ሌዲ ኬርንስ ከጥቂት ወራት በፊት እንደ ነገሩኝ፣ ማታ ምንም ያህል ዘግይተው ወደ ቤት ቢደርሱ ለጸሎትና ለመጽሐፍ ቅዱስ ጥናት ሁልጊዜ በዚያው የማለዳ ሰዓት ይነሡ ነበር። እንዲህ አሉኝ፦ «አንዳንድ ጊዜ ከፓርላማ ወደ ቤት የምንደርሰው ከሌሊቱ በስምንት ሰዓት ነበር፤ ሎርድ ኬርንስ ግን ለመጸለይና መጽሐፍ ቅዱስን ለማጥናት ሁልጊዜ በዚያው የማለዳ ሰዓት ይነሡ ነበር።» ሎርድ ኬርንስ እንዲህ እንዳሉ ይነገራል፦ «በሕይወቴ አንዳች ስኬት አግኝቼ ከሆነ፣ የየዕለቱን የመጀመሪያ ሁለት ሰዓታት ለመጽሐፍ ቅዱስ ጥናትና ለጸሎት የመስጠት ልማዴን ምክንያቱ አድርጌ እቆጥረዋለሁ።»

ለዚህ ጥናት ትክክለኛውን ጊዜ መምረጥ አስፈላጊ ነው። በተቻለ መጠን ለዚህ ጥናት ምርጡ ጊዜ ጠዋት ከእንቅልፍ እንደ ተነሣን ወዲያውኑ ነው። ከሁሉ የከፋው ጊዜ ደግሞ ማታ ከሁሉ በመጨረሻ ነው። እርግጥ ነው፣ የምንሰማው የመጨረሻ ድምፅ የእግዚአብሔር ድምፅ እንዲሆን ከመተኛታችን በፊት ጥቂት ጊዜ ለመጽሐፍ ቅዱስ ንባብ መስጠት መልካም ነው፤ ነገር ግን አብዛኛው የመጽሐፍ ቅዱስ ጥናታችን መደረግ ያለበት አእምሯችን ይበልጥ ጥርት ባለበትና ብርቱ በሆነበት ሰዓት ነው። ለመጽሐፍ ቅዱስ ጥናት የሚለየው ጊዜ የትኛውም ይሁን ለዚያ ዓላማ ብቻ በቅድስና ሊጠበቅ ይገባዋል።

2. መጽሐፍ ቅዱስን ሥርዓት ባለው መንገድ ማጥናት አለብን። በዘፈቀደ በሚደረግ የመጽሐፍ ቅዱስ ጥናት ብዙ ጊዜ በከንቱ ይባክናል። ያው ጊዜ ሥርዓት ባለው ጥናት ላይ ቢውል እጅግ የበለጠ ፍሬ ባስገኘ ነበር። የምታጠናበት የተወሰነ ቦታ ይኑርህ፤ የተወሰነ የጥናት ዕቅድም ይኑርህ። አንድ አዲስ ክርስቲያን መጽሐፍ ቅዱስን ማጥናት የሚጀምርበት መልካም መንገድ የዮሐንስን ወንጌል ማንበብ ነው። አንድ ጊዜ አንብበህ ስትጨርስ፣ ወንጌሉን አምስት ጊዜ እስክትዘልቀው ድረስ እንደ ገና ጀምረህ አንብበው። ከዚያም የሉቃስን ወንጌል በዚያው መንገድ አምስት ጊዜ አንብብ፤ ከዚያም የሐዋርያት ሥራን አምስት ጊዜ፣ ከዚያም 1ኛ ተሰሎንቄን አምስት ጊዜ፣ ከዚያም 1ኛ ዮሐንስን አምስት ጊዜ፣ ከዚያም ሮሜን አምስት ጊዜ፣ ከዚያም ኤፌሶንን አምስት ጊዜ አንብብ።

በዚህ ጊዜ ይበልጥ ጥልቅ የሆነ የመጽሐፍ ቅዱስ ጥናት ዘዴ ለመጀመር ዝግጁ ትሆናለህ። አንዱ መልካም ዘዴ ከዘፍጥረት ጀምሮ መጽሐፍ ቅዱስን ምዕራፍ በምዕራፍ ማንበብ ነው። እያንዳንዱን ምዕራፍ ብዙ ጊዜ ደጋግመህ አንብብ፤ ከዚያም ስለ ምዕራፉ ለሚከተሉት ጥያቄዎች መልስ ስጥ፦

(1) የምዕራፉ ዋና ርእስ ምንድር ነው? (የምዕራፉን ዋና ይዘት በአንድ ሐረግ ወይም ዓረፍተ ነገር ግለጽ።)

(2) ምዕራፉ ከሁሉ ይበልጥ በግልጽ የሚያስተምረውና ከሁሉ ይበልጥ አጽንዖት የሚሰጠው እውነት ምንድር ነው?

(3) ከሁሉ የሚበልጠው ትምህርት ምንድር ነው?

(4) ከሁሉ የሚበልጠው ቁጥር የትኛው ነው?

(5) የተጠቀሱት ዋና ዋና ሰዎች እነማን ናቸው?

(6) ምዕራፉ ስለ ኢየሱስ ክርስቶስ ምን ያስተምራል? መጽሐፍ ቅዱስን በሙሉ በዚህ መንገድ ዝለቅ።

በመጽሐፍ ቅዱስ ውስጥ ባለ ምዕራፍ ሁሉ ላይ ሊተገበር የማይችል፣ ነገር ግን ይበልጥ አስፈላጊ በሆኑ አንዳንድ የመጽሐፍ ቅዱስ ምዕራፎች ላይ ሲተገበር እጅግ መልካም ፍሬ የሚያስገኝ ሌላና ይበልጥ ጥልቅ የሆነ የምዕራፍ ጥናት ዘዴ የሚከተለው ነው፦

(1) ለዛሬ ጥናት የያዝከውን ምዕራፍ አምስት ጊዜ አንብብ፤ ቢያንስ አንድ ጊዜ ድምፅህን ከፍ አድርገህ አንብበው። እያንዳንዱ አዲስ ንባብ አንድ አዲስ ነጥብ ያወጣል።

(2) ምዕራፉን በተፈጥሮአዊ ክፍሎቹ ከፋፍለው፤ ለእያንዳንዱም ክፍል ይዘቱን ከሁሉ ይበልጥ ጎላ አድርጎ የሚገልጽ ርእስ ፈልግለት። ለምሳሌ፣ የምታጠናው ምዕራፍ 1ኛ ዮሐንስ 5 ነው እንበል። እንዲህ ልትከፋፍለው ትችላለህ፦ የመጀመሪያው ክፍል፣ ቁጥር 1-3፣ የአማኙ ክቡር ልደት። ሁለተኛው ክፍል፣ ቁጥር 4፣ 5፣ የአማኙ የከበረ ድል። ሦስተኛው ክፍል፣ ቁጥር 6-10፣ የአማኙ የማይናወጥ የእምነት መሠረት። አራተኛው ክፍል፣ ቁጥር 11፣ 12፣ የአማኙ ዋጋ የማይወጣለት ሀብት። አምስተኛው ክፍል፣ ቁጥር 13፣ የአማኙ የተባረከ ዋስትና። ስድስተኛው ክፍል፣ ቁጥር 14፣ 15፣ የአማኙ የማያወላውል መተማመን። ሰባተኛው ክፍል፣ ቁጥር 16፣ 17፣ የአማኙ ታላቅ ኃይልና ኃላፊነት። ስምንተኛው ክፍል፣ ቁጥር 18፣ 19፣ የአማኙ ፍጹም ደኅንነት። ዘጠነኛው ክፍል፣ ቁጥር 20፣ የአማኙ ውድ እውቀት። አሥረኛው ክፍል፣ ቁጥር 21፣ የአማኙ የዘወትር ግዴታ።

(3) በተፈቀደው ትርጉም (ኦቶራይዝድ ቨርዥን) እና በተከለሰው ትርጉም (ሪቫይዝድ ቨርዥን) መካከል ያሉትን አስፈላጊ ልዩነቶች አስተውል።

(4) የምዕራፉን ዋና ዋና እውነታዎች በተገቢው ቅደም ተከተላቸው ጻፍ።

(5) በምዕራፉ ውስጥ የተጠቀሱትን ሰዎች፣ ስለ ባሕርያቸውም የተገለጠውን ማንኛውንም ነገር መዝግብ።

(6) የምዕራፉን ዋና ዋና ትምህርቶች አስተውል። እነዚህን በየዓይነታቸው መመደብ መልካም ይሆናል፤ ለምሳሌ ስለ እግዚአብሔር የሚያስተምሩ ትምህርቶች፣ ስለ ክርስቶስ የሚያስተምሩ ትምህርቶች፣ ስለ መንፈስ ቅዱስ የሚያስተምሩ ትምህርቶች፣ ወዘተ።

(7) የምዕራፉን ማዕከላዊ እውነት ፈልግ።

(8) የምዕራፉ ቁልፍ ቁጥር፣ ካለው።

(9) በምዕራፉ ውስጥ ከሁሉ የሚበልጠው ቁጥር። ምልክት አድርግበትና በቃልህ አጥናው።

(10) ከምዕራፉ የተማርከውን አዲስ እውነት ጻፍ።

(11) ቀድሞ የምታውቀው ሆኖ ሳለ በአዲስ ኃይል ወደ አንተ የመጣውን እውነት ጻፍ።

(12) ይህን ምዕራፍ በማጥናትህ ምክንያት ልታደርገው የወሰንኸው የተወሰነ ነገር ምንድር ነው? የማቴዎስን፣ የማርቆስን፣ የሉቃስን፣ የዮሐንስንና የሐዋርያት ሥራን ምዕራፎች ሁሉ፤ የሮሜን የመጀመሪያዎቹን ስምንት ምዕራፎች፤ 1ኛ ቆሮንቶስ 12፣ 13 እና 15ን፤ የ2ኛ ቆሮንቶስን የመጀመሪያዎቹን ስድስት ምዕራፎች፤ የገላትያን፣ የኤፌሶንን፣ የፊልጵስዩስን፣ የ1ኛ ተሰሎንቄንና የ1ኛ ዮሐንስን ምዕራፎች ሁሉ በዚህ መንገድ ማጥናት መልካም ይሆናል። አልፎ አልፎ ደግሞ ለተወሰነ ጊዜ ሌሎች የጥናት ዘዴዎችን በመያዝ ይህን መለዋወጥ መልካም ይሆናል።

ሌላው ጠቃሚ የመጽሐፍ ቅዱስ ጥናት ዘዴ በርእስ የማጥናት ዘዴ ነው። አቶ ሙዲ ከሁሉ አብልጦ የሚወደው የጥናት ዘዴ ይህ ነበር። መጽሐፍ ቅዱስ የሚያስተምራቸውን ታላላቅ ርእሶች ያዝ፤ ለምሳሌ፦ መንፈስ ቅዱስ፣ ጸሎት፣ የክርስቶስ ደም፣ ኃጢአት፣ ፍርድ፣ ጸጋ፣ መጽደቅ፣ ዳግመኛ መወለድ፣ መቀደስ፣ እምነት፣ ንስሐ፣ የክርስቶስ ባሕርይ፣ የክርስቶስ ትንሣኤ፣ የክርስቶስ ዕርገት፣ የክርስቶስ ዳግም ምጽአት፣ የመዳን ዋስትና፣ የእግዚአብሔር ፍቅር፣ ፍቅር (ለእግዚአብሔር፣ ለክርስቶስ፣ ለክርስቲያኖች፣ ለሰዎች ሁሉ)፣ ሰማይ፣ ገሃነም። በርእስ የተደራጀ የመጽሐፍ ቅዱስ ማውጫ መጽሐፍ ያዝና በእያንዳንዱ ርእስ ላይ መጽሐፍ ቅዱስን በሙሉ ዝለቅ። (ሌሎች የመጽሐፍ ቅዱስ ጥናት ዘዴዎች፣ ለበሰለው ተማሪም ይበልጥ ጥልቅ የሆኑ ዘዴዎች በጸሐፊው «መጽሐፍ ቅዱስን ለታላቅ ጥቅም እንዴት ማጥናት ይቻላል» በተሰኘው መጽሐፍ ውስጥ ይገኛሉ።)

3. መጽሐፍ ቅዱስን በአጠቃላይ ማጥናት አለብን—መጽሐፍ ቅዱስን በሙሉ። መጽሐፍ ቅዱሳቸውን የሚያነብቡ ብዙዎች ንባባቸውን ሁሉ በሚወዷቸው በተወሰኑ የመጽሐፍ ቅዱስ ክፍሎች ላይ ብቻ በመወሰን ታላቅ ስሕተት ይሠራሉ፤ በዚህም መጽሐፍ ቅዱስን በአጠቃላይ አያውቁትም። ከመጽሐፍ ቅዱስ እውነት እጅግ አስፈላጊ የሆኑትን ብዙ ገጽታዎች ፈጽመው ያጣሉ። ጀምርና መጽሐፍ ቅዱስን ደጋግመህ ዝለቀው—በየዕለቱ ከብሉይ ኪዳን የተወሰነ ክፍል፣ ከአዲስ ኪዳንም የተወሰነ ክፍል። በየዕለቱ ቢያንስ አንድ መዝሙር በጥንቃቄ አንብብ።

ብዙ ጊዜ አንድን የመጽሐፍ ቅዱስ መጽሐፍ በአንድ ቁጭታ ሙሉውን ማንበብ መልካም ነው። እርግጥ ነው፣ ጥቂት በሆኑ የመጽሐፍ ቅዱስ መጻሕፍት ይህ አንድ ወይም ሁለት ሰዓት ይወስዳል፤ በአብዛኞቹ የመጽሐፍ ቅዱስ መጻሕፍት ግን በጥቂት ደቂቃዎች ሊፈጸም ይችላል። አጫጭሮቹ የመጽሐፍ ቅዱስ መጻሕፍት ደግሞ በአንድ ቁጭታ ደጋግመው መነበብ አለባቸው።

4. መጽሐፍ ቅዱስን በጥንቃቄ አጥና። አትቸኩል። በመጽሐፍ ቅዱስ ጥናት ውስጥ ካሉት እጅግ የከፉ ስሕተቶች አንዱ ችኮላና ግድየለሽነት ነው። መጽሐፍ ቅዱስ መልካም የሚያደርገው በውስጡ በያዘው እውነት ብቻ ነው። አንዳች ምትሐታዊ ኃይል የለውም። አሥራ ሁለት ምዕራፎችን ሳያስተውሉ ከማንበብ አንድ ቁጥርን በጥንቃቄ ማንበብ ይሻላል። አንዳንድ ጊዜ ልብህን የሚይዝ ቁጥር ታነብባለህ። ወደ ፊት አትቸኩል። ቆይ፤ በዚያ ቁጥር ላይ አሰላስል። ስታነብብ ይበልጥ ልብህን የሚነካውን በመጽሐፍ ቅዱስህ ላይ ምልክት አድርግበት። የተራቀቀ የምልክት ማድረጊያ ሥርዓት አያስፈልግም፤ ልብህን የሚነካውን ብቻ ምልክት አድርግበት። ምልክት ባደረግህበት ላይ አሰላስል። እግዚአብሔር የእግዚአብሔርን ሕግ በቀንና በሌሊት «የሚያስበውን» ሰው ብፁዕ ይለዋል (መዝሙር 1:2)። አንድ ሰው አንድን የመጽሐፍ ቅዱስ ቁጥር ደጋግሞ ደጋግሞ ቢያነብብ፣ ሲያነብብም ለእያንዳንዱ ቃል ትኩረት ቢሰጥ፣ ትክክለኛ ትርጕሙንና ሙሉ ትርጕሙን ለማግኘት ቢጥር፣ ቁጥሩ እንዴት እንደሚከፈትለት ድንቅ ነው። ይበልጥ ልብህን የሚነኩትን ክፍሎች በቃልህ አጥና (መዝሙር 119:11)። አንድን የመጽሐፍ ቅዱስ ክፍል በቃልህ ስታጠና ቃላቱን ብቻ ሳይሆን የሚገኝበትን ስፍራም በቃልህ ያዝ። ቃላቱ የሚገኙበትን ምዕራፍና ቁጥር በአእምሮህ አጽና። ባቡር ለመድረስ ይቸኩል የነበረ፣ ሥራ የበዛበት ነገር ግን መንፈሳዊ አሳብ ያለው አንድ ሰው በአንድ ወቅት «መጽሐፍ ቅዱሴን እንዴት ማጥናት እንዳለብኝ በአንድ ቃል ንገረኝ» አለኝ። እኔም «በማስተዋል» ብዬ መለስሁለት።

5. መጽሐፍ ቅዱስህን በማነጻጸር አጥና። ይህም ማለት መጽሐፍን ከመጽሐፍ ጋር አነጻጽር ማለት ነው። ለመጽሐፍ ቅዱስ ከሁሉ የሚበልጠው ማብራሪያ መጽሐፍ ቅዱስ ራሱ ነው። በመጽሐፍ ቅዱስ ውስጥ አስቸጋሪ ክፍል ባገኘህበት ስፍራ ሁሉ፣ ትርጕሙን የሚያብራራ ሌላ ክፍል በሌላ ቦታ ሁልጊዜ አለ። መጽሐፍን ከመጽሐፍ ጋር ለማነጻጸር የሚጠቅመው ከሁሉ የተሻለ መጽሐፍ «የመጽሐፍ ቅዱስ እውቀት ግምጃ ቤት» (ዘ ትሬዠሪ ኦቭ ስክሪፕቸር ኖውሌጅ) የተባለው ነው። ይህ መጽሐፍ በመጽሐፍ ቅዱስ ውስጥ ላለው ለእያንዳንዱ ቁጥር ብዙ ማጣቀሻዎችን ይሰጣል። አንድን የመጽሐፍ ቅዱስ መጽሐፍ ይዞ ቁጥር በቁጥር መዝለቅ፣ በ«የመጽሐፍ ቅዱስ እውቀት ግምጃ ቤት» ውስጥ የተሰጡትን ማጣቀሻዎች ሁሉ በጥንቃቄ እያወጡ ማጥናት መልካም ነው። ይህ እጅግ ፍሬያማ የመጽሐፍ ቅዱስ ጥናት ዘዴ ነው። መጽሐፍ ቅዱስን በምዕራፍ በምዕራፍ ስታጠናም በምዕራፉ ውስጥ ይበልጥ አስፈላጊ በሆኑት ቁጥሮች ላይ ያሉትን ማጣቀሻዎች ማውጣት መልካም ነው። እኔ ከማውቀው ከማንኛውም መንገድ ይልቅ በ«የመጽሐፍ ቅዱስ እውቀት ግምጃ ቤት» ውስጥ የተሰጡትን ማጣቀሻዎች በማውጣት ሰው በመጽሐፍ ቅዱስ ክፍሎች ላይ የበለጠ ብርሃን ያገኛል።

6. መጽሐፍ ቅዱስህን በማመን አጥና። ሐዋርያው ጳውሎስ በተሰሎንቄ ላሉት ክርስቲያኖች ሲጽፍ እንዲህ ይላል፦ «ስለዚህም የመልእክትን ቃል እርሱም የእግዚአብሔር ቃል ከእኛ በተቀበላችሁ ጊዜ፥ በእውነት እንዳለ በእናንተ በምታምኑ ደግሞ እንደሚሠራ እንደ እግዚአብሔር ቃል እንጂ እንደ ሰው ቃል አድርጋችሁ ስላልተቀበላችሁት፥ እኛ ደግሞ እግዚአብሔርን ሳናቋርጥ እናመሰግናለን።» (1ኛ ተሰሎንቄ 2:13)። እነዚህ በተሰሎንቄ የነበሩ አማኞች እንደ ተቀበሉት የእግዚአብሔርን ቃል የሚቀበል፣ በእውነት እንዳለ የእግዚአብሔር ቃል አድርጎ የሚቀበለው ሰው ብፁዕ ነው። እንደዚህ ባለው ሰው ውስጥ ቃሉ «ይሠራል»። መጽሐፍ ቅዱስ የእግዚአብሔር ቃል ነው፤ ከማንኛውም መጽሐፍ ከሁሉ የበለጠውን የምናገኘው በእውነት እንደ ሆነው አድርገን ስናጠናው ነው። መጽሐፍ ቅዱስን ሌላውን መጽሐፍ እንደምናጠና ልናጠናው ይገባል ተብሎ ብዙ ጊዜ ይነገራል። ያ መርሕ እውነትን ይዟል፤ ነገር ግን ታላቅ ስሕተትንም ይዟል። እርግጥ ነው፣ መጽሐፍ ቅዱስ ሌሎች መጻሕፍት መጻሕፍት እንደ ሆኑ ሁሉ መጽሐፍ ነው፤ በሌሎች መጻሕፍት የሚሠሩት የሰዋስውና የሥነ ጽሑፍ አወቃቀር ሕጎች በዚህም ይሠራሉ፤ ነገር ግን መጽሐፍ ቅዱስ ልዩ መጽሐፍ ነው። ሌላ ማንኛውም መጽሐፍ ያልሆነው ነው፤ የእግዚአብሔር ቃል ነው። ይህም ቅን ልብ ላለው ለማንኛውም ሰው በቀላሉ ሊረጋገጥ ይችላል።[1] ስለዚህ መጽሐፍ ቅዱስ ሌላ ማንኛውም መጽሐፍ በማይጠናበት መንገድ ሊጠና ይገባዋል። እንደ እግዚአብሔር ቃል ሊጠና ይገባዋል። ይህም አምስት ነገሮችን ያጠቃልላል፦

(1) ለሌሎች መጻሕፍት ሁሉ ከሚሰጠው የበለጠ ጉጉት፣ ምን እንደሚያስተምርም በትክክል ለማወቅ ይበልጥ ጥንቃቄና ቅንነት ያለበት ጥናት። የሰውን አሳብ ማወቅ አስፈላጊ ነው። የእግዚአብሔርን አሳብ ማወቅ ግን ፍጹም የግድ ነው። የእግዚአብሔርን አሳብ የምናገኝበት ስፍራ መጽሐፍ ቅዱስ ነው። እግዚአብሔር አሳቡን የሚገልጥበት መጽሐፍ ይህ ነው።

(2) ትምህርቶቹ በእርግጥ ሲታወቁ ያለ ማመንታትና ያለ ጥያቄ መቀበልና ለእነርሱ መገዛት። እነዚህ ትምህርቶች ለእኛ ምክንያታዊ ያልሆኑ ወይም የማይቻሉ መስለው ሊታዩን ይችላሉ፤ ቢሆንም ልንቀበላቸው ይገባል። ይህ መጽሐፍ የእግዚአብሔር ቃል ከሆነ፣ ትምህርቶቹን ውሱን ለሆነው አስተሳሰባችን ሂስ ማስገዛት ምንኛ ሞኝነት ነው! ጥበበኛ አባቱ የሚናገረውን ነገር ለሕፃን አእምሮው ምክንያታዊ ስላልመሰለው ብቻ የማይቀበል ትንሽ ልጅ ፈላስፋ ሳይሆን ሞኝ ነው። ነገር ግን ከሰው አሳቢዎች ታላቁ እንኳ ወሰን ከሌለው እግዚአብሔር ጋር ሲነጻጸር ሕፃን ብቻ ነው። በቃሉ ውስጥ የሚገኙትን የእግዚአብሔርን ቃላት ለሕፃን አእምሯችን ምክንያታዊ ስላልመሰሉ ብቻ አለመቀበል የፈላስፋን ሳይሆን የሞኝን ሥራ መሥራት ነው። መጽሐፍ ቅዱስ የእግዚአብሔር ቃል መሆኑን አንድ ጊዜ ከተረዳን በኋላ፣ ግልጽ ትምህርቶቹ ለእኛ የክርክርና የውይይት ሁሉ መጨረሻ መሆን አለባቸው።

(3) በተስፋ ቃሎቹ ሁሉ ላይ፣ በርዝመታቸውና በስፋታቸው በጥልቀታቸውና በከፍታቸው ሁሉ፣ ፍጹም መደገፍ። መጽሐፍ ቅዱስን እንደ እግዚአብሔር ቃል የሚያጠና ሰው ስለ ማንኛውም የተስፋ ቃል — ምንም ያህል ታላቅና ከሚታመን በላይ ቢመስልም — «ሊዋሽ የማይችል እግዚአብሔር ይህን ተስፋ ሰጥቷል፤ ስለዚህ ለራሴ እወስደዋለሁ» ይላል። በዚህ መንገድ የምትወስደውን የተስፋ ቃል ምልክት አድርግበት። ወሰን ከሌለው አባትህ ዘንድ በየዕለቱ አንድ አዲስ የተስፋ ቃል ፈልግ። እርሱ «በክብር ያለውን ባለ ጠግነቱን» በእጅህ አስቀምጦልሃል (ፊልጵስዩስ 4:19)። በየዕለቱ የተስፋ ቃሎችን ከመፈለግና ስታገኛቸውም የራስህ ከማድረግ የተሻለ በመንፈስ ባለ ጠጋ የምትሆንበትን መንገድ አላውቅም።

(4) መታዘዝ። ራስህን እያሳትህ የምትሰማ ብቻ አትሁን፤ ቃሉን የምታደርግ ሁን (ያዕቆብ 1:22)። ሰው መጽሐፍ ቅዱስን እንዲያስተውል ለመታዘዝ ካለው ቁርጥ አሳብ የበለጠ የሚረዳው ነገር የለም። ኢየሱስ እንዲህ አለ፦ «ፈቃዱን ሊያደርግ የሚወድ ቢኖር፥ እርሱ ይህ ትምህርት … ያውቃል» (ዮሐንስ 7:17)። ራሱን የሰጠ ፈቃድ ጥርት ያለ ዓይን ማለት ነው። ዓይናችን ጤናማ ብትሆን (ማለትም ፈቃዳችን ለእግዚአብሔር ፈጽሞ የተሰጠ ቢሆን) ሰውነታችን ሁሉ ብሩህ ይሆናል። ዓይናችን ግን ታማሚ ብትሆን (ማለትም ሁለት ጌቶችን ለማገልገል እየሞከርን ለአንዱ ጌታ ለእግዚአብሔር ፈጽመን ራሳችንን ካልሰጠን) ሰውነታችን ሁሉ የጨለመ ይሆናል (ማቴዎስ 6:22-24)። መጽሐፍ ቅዱስ የሚያስተምረውን በነገር ሁሉ ለመታዘዝ ፈቃደኛ ብትሆን፣ አሁን ለአንተ የተሰወረ የሚመስል ብዙ ክፍል እንደ ቀን ብርሃን ግልጽ ይሆንልህ ነበር። በመጽሐፍ ቅዱስ ውስጥ የምናገኘው፣ በእርግጥ ለእኛ እንደ ትእዛዝ የታሰበ እያንዳንዱ ትእዛዝ ወዲያውኑ መፈጸም አለበት። መጽሐፍ ቅዱስን በማንኛውም ነጥብ ላይ ባልታዘዝን ጊዜ ሰው ለመጽሐፍ ቅዱስ ያለውን ጣዕም ምን ያህል ፈጥኖ እንደሚያጣ፣ አእምሮም ለትምህርቶቹ ምን ያህል ፈጥኖ እንደሚጨልም አስገራሚ ነው። መጽሐፍ ቅዱሳቸውን የሚወዱ፣ በእግዚአብሔር አገልግሎት ጠቃሚዎች የነበሩና በእውነት ላይ ያላቸው አመለካከት ጥርት ያለ የነበረ፣ ነገር ግን በመጽሐፍ ቅዱስ ውስጥ ለመታዘዝ ፈቃደኞች ያልሆኑበት ነገር ያጋጠማቸውን — ለማድረግ ፈቃደኞች ያልሆኑበት አንድ መሥዋዕትነት የተጠየቀባቸውን — ሰዎች ብዙ ጊዜ አውቃለሁ፤ ለመጽሐፍ ቅዱስ የነበራቸውም ፍቅር በፍጥነት ቀዘቀዘ፣ በመጽሐፍ ቅዱስ ላይ የነበራቸው እምነት መድከም ጀመረ፣ ብዙም ሳይቆይ ከእውነት ጥርት ያለ አመለካከት እየራቁ እየራቁ ሄዱ። አእምሮን እንደ መታዘዝ የሚያጠራ ምንም ነገር የለም፤ አእምሮን እንደ አለመታዘዝ የሚያጨልም ምንም ነገር የለም። ያየኸውን እውነት መታዘዝ ሌሎች እውነቶችን ለማየት ያዘጋጅሃል። ያየኸውን እውነት አለመታዘዝ ግን አእምሮህን ለእውነቶች ሁሉ ያጨልመዋል።

ከዐውዱ በግልጽ እንደሚታየው አንተን ለሚመለከት ትእዛዝ ሁሉ ፈጣን፣ ትክክለኛ፣ ያለ ጥያቄ የሆነና በደስታ የሚደረግ መታዘዝን አዳብር። ከንጉሥህ የሚመጡትን አዳዲስ ትእዛዛት በንቃት ተጠባበቅ። በረከት የሚገኘው እነርሱን ወደ መታዘዝ በሚወስደው አቅጣጫ ነው። የእግዚአብሔር ትእዛዛት ወደ አሁኑ ስኬትና ብፅዕና፣ ወደ ዘላለም ክብርም የሚወስደውን መንገድ የሚያመለክቱ የመንገድ ምልክቶች ብቻ ናቸው።

(5) መጽሐፍ ቅዱስን እንደ እግዚአብሔር ቃል ማጥናት በቀጥታ ለአንተ የሚናገር የራሱ ድምፅ አድርጎ ማጥናትንም ያጠቃልላል። ለማጥናት መጽሐፍ ቅዱስን ስትከፍት፣ ወደ እግዚአብሔር ፊት እንደ ቀረብህና እርሱ አሁን ሊናገርህ እንደ ሆነ ተገንዘብ። እዚያ ቆሞ ብታየው ኖሮ የሚሆነውን ያህል፣ የሚናገርህ እግዚአብሔር ራሱ እንደ ሆነ ተገንዘብ። ለራስህ «እግዚአብሔር አሁን ሊናገረኝ ነው» በል። ስታነብብ እግዚአብሔር በእርግጥ እየተናገረህ እንደ ሆነ ከመገንዘብ የበለጠ ለመጽሐፍ ቅዱስ ጥናት አዲስነትንና ደስታን የሚሰጥ ምንም ነገር የለም። በዚህ መንገድ የመጽሐፍ ቅዱስ ጥናት ከእግዚአብሔር ራሱ ጋር የሚደረግ የግል ኅብረት ይሆናል። ማርያም አንድ ቀን በኢየሱስ እግር አጠገብ ተቀምጣ ድምፁን የሰማችበት ያ ድንቅ መብት ነበር፤ ነገር ግን መጽሐፍ ቅዱስን እንደ እግዚአብሔር ቃል፣ በእግዚአብሔርም ፊት እንዳለን ሆነን ብናጠናው፣ በየዕለቱ በእግዚአብሔር እግር አጠገብ የመቀመጥና እርሱ እንዲናገረን የማድረግ መብት እናገኛለን። አንድ ሰው መጽሐፍ ቅዱስን ሲከፍት «አሁን እግዚአብሔር አባቴ ሊናገረኝ ነው» ቢል፣ ያለዚያ እንዲያው ልማዳዊ የግዴታ አፈጻጸም ብቻ የሚሆነው ነገር ስንት ጊዜ እጅግ ደስ የሚያሰኝ መብት በሆነ ነበር! ብዙ ጊዜ መጽሐፍ ቅዱስን ተንበርክከን ማንበባችን የእግዚአብሔርን መገኘት እንድንገነዘብ ይረዳናል። መጽሐፍ ቅዱስን ተንበርክኬ ማንበብ በጀመርሁ ጊዜ በተወሰነ መጠን ለእኔ አዲስ መጽሐፍ ሆነልኝ።

7. መጽሐፍ ቅዱስን በጸሎት አጥና። የመጽሐፍ ቅዱስ ደራሲ የሆነው እግዚአብሔር ተርጓሚውም ሊሆን ፈቃደኛ ነው። ስትለምነውም ይህን ያደርጋል። የመዝሙረኛውን ጸሎት — «ከሕግህ ተአምራትን እንዳይ ዓይኖቼን ክፈት» (መዝሙር 119:18) — በትጋትና በእምነት የሚጸልይ ሰው ቀድሞ ፈጽሞ ያላለመውን አዲስ ውበትና ድንቅ ነገር በእግዚአብሔር ቃል ውስጥ እንዲያይ ዓይኖቹ ይከፈቱለታል። በዚህ ጉዳይ በጣም ግልጽና የተወሰነ ሁን። ለጥቂት ደቂቃዎች ብቻ ቢሆን እንኳ መጽሐፍ ቅዱስን ለማጥናት በከፈትህ ቁጥር፣ የተከፈተና የሚያስተውል ዓይን እንዲሰጥህ እግዚአብሔርን ለምን፤ እንደሚያደርገውም ጠብቅ። በመጽሐፍ ቅዱስ ውስጥ አስቸጋሪ ነገር ባጋጠመህ ቁጥር በእግዚአብሔር ፊት አቅርበው፤ ማብራሪያ ለምን፤ እንደሚሰጥህም ጠብቅ። አስቸጋሪ በሆኑ ክፍሎች ላይ ግራ ስንጋባ «ኦ፣ ይህን የሚያብራራልኝ አንድ ታላቅ የመጽሐፍ ቅዱስ መምህር እዚህ ቢኖር ኖሮ!» ብለን ስንት ጊዜ እናስባለን! እግዚአብሔር ሁልጊዜ በዚያ አለ። ከማንኛውም የሰው መምህር ይልቅ መጽሐፍ ቅዱስን ያስተውላል። ችግርህን ወደ እርሱ ውሰድና እንዲያብራራልህ ለምነው። ኢየሱስ እንዲህ አለ፦ «እርሱ የእውነት መንፈስ በመጣ ጊዜ ወደ እውነት ሁሉ ይመራችኋል» (ዮሐንስ 16:13)። በክርስቶስ ካመኑት ሁሉ እጅግ ዝቅተኛው እንኳ የእግዚአብሔርን ቃል ሲያጠና መንፈስ ቅዱስን መሪው አድርጎ የማግኘት መብት አለው። እኔ ካወቅኋቸው ከታላላቅ የሥነ መለኮት መምህራን ከብዙዎቹ ይልቅ ከመጽሐፍ ቅዱስ ጥናታቸው የበለጠ ያገኙ ብዙ እጅግ ተራ ሰዎችን — ትምህርት ከሞላ ጎደል የሌላቸውን ሰዎች — አውቃለሁ፤ ይህም መጽሐፍ ቅዱስን ሲያጠኑ መንፈስ ቅዱስን መምህራቸው አድርገው የማግኘት መብት እንዳላቸው ስለ ተማሩ ብቻ ነው። የመጽሐፍ ቅዱስ ማብራሪያ መጻሕፍት ብዙ ጊዜ ታላቅ ዋጋ አላቸው፤ ነገር ግን ሰው መጽሐፍ ቅዱሱን ሲያጠና መንፈስ ቅዱስን መምህሩ በማድረግ፣ እስከ ዛሬ ከታተሙት የማብራሪያ መጻሕፍት ሁሉ ከሚማረው የበለጠ እውነተኛ ዋጋ ያለውን ነገር ከመጽሐፍ ቅዱስ ይማራል።

8. ትርፍ ደቂቃዎችን ለመጽሐፍ ቅዱስ ጥናት ተጠቀምባቸው። ምግብ ስንጠብቅ፣ በባቡር ስንጓዝ፣ በከተማ ትራም ከቦታ ወደ ቦታ ስንሄድና በመሳሰለው በሰው ሁሉ ሕይወት ማለት ይቻላል በየዕለቱ ብዙ ደቂቃዎች ይባክናሉ። የኪስ መጽሐፍ ቅዱስ ወይም አዲስ ኪዳን ይዘህ ሂድ፤ እነዚህንም ወርቃማ ደቂቃዎች የእግዚአብሔርን ድምፅ በመስማት ከሁሉ ለተሻለው ጥቅም በማዋል አድናቸው።

9. መጽሐፍን በአእምሮህና በልብህ ውስጥ አከማች። ከኃጢአት ይጠብቅሃል (መዝሙር 119:11)፤ ከሐሰት ትምህርትም ይጠብቅሃል (የሐዋርያት ሥራ 20:29፣ 30፣ 32፤ 2ኛ ጢሞቴዎስ 3:13-15)። ልብህን በደስታ ይሞላል (ኤርምያስ 15:16)፤ በሰላምም ይሞላል (መዝሙር 85:8)። በክፉው ላይ ድልን ይሰጥሃል (1ኛ ዮሐንስ 2:14)፤ በጸሎት ኃይልን ይሰጥሃል (ዮሐንስ 15:7)፤ ከሽማግሌዎችና ከጠላቶችህ ይልቅ ጠቢብ ያደርግሃል (መዝሙር 119:98፣ 100፣ 130)፤ «ፍጹምና ለበጎ ሥራ ሁሉ የተዘጋጀ» ያደርግሃል (2ኛ ጢሞቴዎስ 3:16-17)። ሞክረው። በዘፈቀደ በቃልህ አታጥና፤ ነገር ግን መጽሐፍን በተያያዘ መንገድ በቃልህ አጥና፤ ስለ ልዩ ልዩ ርእሶች የሚናገሩ ጥቅሶችን በተገቢው ቅደም ተከተል በቃልህ አጥና፤ ማንም ጥቅሱን ቢከራከርህ ጣትህን የት እንደምታኖር እንድታውቅ በምዕራፍና በቁጥር በቃልህ አጥና። ለጥናትህ መልካም መጽሐፍ ቅዱስ ሊኖርህ ይገባል። ከምርጦቹ አንዱ «የኦክስፎርድ ባለ ሁለት ትርጉም መጽሐፍ ቅዱስ፣ የአገልጋዮች እትም» ነው።

---