Chương 11 · 36 phút đọc · 47 phút nghe
Sự đập vỡ con người bề ngoài
Một sứ điệp được rèn trong xung đột
Trong số những lời dạy về sau có ảnh hưởng lớn nhất của Watchman Nee là sứ điệp được xuất bản bằng tiếng Anh dưới những nhan đề như Sự Giải Phóng Linh và Sự Đập Vỡ Con Người Bề Ngoài và Sự Giải Phóng Linh. Ngôn ngữ ấy rất riêng, nhưng xác tín trung tâm thì dễ nắm bắt: sự sống của Đức Chúa Trời có thể ngự trong một tín hữu, trong khi bản ngã tự nhiên của người ấy vẫn còn là chướng ngại cản trở sự sống ấy được bày tỏ ra.
Nee không đi đến lời dạy này bằng suy diễn trừu tượng. Những năm tháng quanh cuộc Chiến tranh Trung–Nhật, các chuyến đi nước ngoài, việc ông tham gia vào cơ sở kinh doanh dược phẩm của người anh, xung đột với các trưởng lão hội thánh tại Thượng Hải, việc ông bị đình chỉ chức vụ công khai, và rốt cuộc được phục hồi — tất cả đã ép giáo lý ấy thành chính tiểu sử của ông.
Giới nghiên cứu gần đây nhấn mạnh rằng việc Nee dính dáng đến kinh doanh đã trở thành một nguồn tranh cãi lớn, và các trưởng lão ở Thượng Hải đã loại ông khỏi chức vụ trong nhiều năm. Những cuốn tiểu sử thiện cảm trước đây đôi khi giải thích toàn bộ sự việc chủ yếu như một sự hy sinh hay một sự hiểu lầm; những tường thuật thù nghịch thì có thể trình bày các cáo buộc như sự thật đã được xác lập. Nhà sử học phải bước đi thận trọng hơn. Điều chắc chắn là giai đoạn ấy đã mang đến sự sỉ nhục công khai, sự đổ vỡ trong các mối quan hệ, và một sự gián đoạn kéo dài trong chức vụ giảng dạy của Nee.
Sự nhấn mạnh về sau của ông về sự tan vỡ nảy sinh từ một cuộc đời mà ở đó, việc có ân tứ đã không miễn cho ông khỏi bị phản bác, bị phán xét, bị giới hạn, và bị buộc phải nương cậy vào người khác.
Vì thế, giáo lý này đặt ra một câu hỏi mà những người lãnh đạo thành công thường muốn né tránh: Nếu công việc sâu xa nhất của Đức Chúa Trời trong một đầy tớ không phải là làm tăng sự hữu dụng của người ấy, mà là xử lý chính con người muốn được hữu dụng kia thì sao?
Của quý và chậu bằng đất
Nee thường xuyên trở lại với lời của Phao-lô: “Nhưng chúng tôi đựng của quí nầy trong chậu bằng đất, hầu cho tỏ quyền phép lớn dường ấy là bởi Đức Chúa Trời mà ra, chớ chẳng phải bởi chúng tôi” (2 Cô-rinh-tô 4:7).
Của quý là Đấng Christ. Chậu là con người.
Mối bận tâm của Nee không phải là khinh rẻ cái chậu. Chậu bằng đất hữu ích chính vì nó chứa đựng của quý. Vấn đề nảy sinh khi cái chậu thu hút sự chú ý về mình, hoặc ngăn trở của quý được bày tỏ ra.
Ông dùng ngôn ngữ “con người bề ngoài” và “con người bề trong.” Các thuật ngữ này có phần trùng với từ vựng của Phao-lô, nhưng không nên mặc nhiên coi đó là những phạm trù chuyên môn chính xác mà Phao-lô đã định ý. Nee đã phát triển chúng thành một thứ tâm lý học thuộc linh: con người bề ngoài bao gồm tâm trí, cảm xúc và ý chí tự nhiên khi chúng vận hành cách độc lập; con người bề trong là linh của con người đã được tái sinh, qua đó Đức Thánh Linh bày tỏ Đấng Christ.
Hệ thuật ngữ này có thể giúp ích nếu được dùng như một tấm bản đồ ẩn dụ. Nó trở nên nguy hiểm nếu mọi phản ứng của con người đều bị xếp loại cứng nhắc vào những ngăn mà chính Kinh Thánh không phân định rạch ròi đến thế.
Trọng tâm Kinh Thánh thì đơn giản hơn. Phao-lô muốn “sự sống của Đức Chúa Jêsus” “được tỏ ra trong xác thịt hay chết của chúng tôi” (2 Cô-rinh-tô 4:11). Sự sống là của Ngài; xác thịt hay chết là của chúng ta.
Hột lúa mì
Hình ảnh của Chúa Giê-xu trong Giăng 12 đã trở thành trọng tâm đối với Nee: “nếu hột giống lúa mì kia, chẳng chết sau khi gieo xuống đất, thì cứ ở một mình; nhưng nếu chết đi, thì kết quả được nhiều” (Giăng 12:24).
Trong văn mạch, trước hết Chúa Giê-xu nói về sự chết của chính Ngài. Con đường dẫn Con Đức Chúa Trời đến sự kết quả đi qua thập tự giá. Rồi Ngài áp dụng khuôn mẫu ấy cho đời sống môn đồ: “Ai yêu sự sống mình thì sẽ mất đi, ai ghét sự sống mình trong đời nầy thì sẽ giữ lại đến sự sống đời đời” (Giăng 12:25).
Nee xem lớp vỏ của hột giống như hình ảnh của bản ngã tự nhiên đang bao bọc sự sống. Lớp vỏ ấy không được mở ra nhờ trang trí; nó bị phá vỡ qua sự chết.
Điều này trở thành một trong những lời phê phán mạnh mẽ nhất của ông đối với sự phát triển thuộc linh hời hợt. Cơ Đốc nhân thường cố cải thiện lớp vỏ. Chúng ta trau dồi những cử chỉ gắn liền với sự thánh khiết, tiếp nhận ngôn ngữ tôn giáo, học các kỹ thuật giảng dạy, và kỷ luật cách cư xử bề ngoài. Những điều ấy có thể có giá trị, nhưng chúng không nhất thiết giải phóng Đấng Christ.
Sự kết quả đòi hỏi một điều sâu xa hơn: sự đòi quyền tự lập của bản ngã phải bị đập vỡ.
Điều gì không phải là sự tan vỡ
Ngôn ngữ về sự tan vỡ đã từng bị lạm dụng trong các cộng đồng Cơ Đốc. Có những người lãnh đạo bảo các thành viên dám đặt câu hỏi rằng sự kháng cự của họ chứng tỏ họ “chưa tan vỡ.” Có những hệ thống lạm quyền đã mô tả sự sỉ nhục như là sự đào luyện thuộc linh. Có những nạn nhân đã bị khuyến khích chịu đựng sự tổn hại để học sự thuận phục.
Những cách dùng như thế mâu thuẫn với bản tính của Đấng Christ.
Sự tan vỡ theo Kinh Thánh không phải là sự hủy diệt nhân cách. Đó không phải là đánh mất quyền tự quyết, đè nén lương tâm, hay vâng phục vô điều kiện thẩm quyền con người. Nó không có nghĩa là im lặng chấp nhận bạo lực, sự bóc lột tình dục, sự lừa dối hay hành vi phạm pháp.
Chúa Giê-xu nhu mì, nhưng Ngài đã đối chất với các nhà lãnh đạo tôn giáo. Phao-lô thuận phục thẩm quyền hợp pháp, nhưng vẫn viện dẫn quyền công dân La Mã của mình. Đa-vít tôn trọng chức vị của Sau-lơ trong khi chạy trốn khỏi bàn tay sát hại của Sau-lơ. Người Bê-rê đã tra xét lời giảng của các sứ đồ.
Vì vậy, giáo lý của Nee phải được đọc trong những ranh giới rõ ràng của Kinh Thánh. Đức Chúa Trời đập vỡ sự kiêu ngạo, sự tự túc, sự cứng cỏi, sự tự vệ và sức mạnh tự lập. Ngài không thánh hóa sự kiểm soát cưỡng ép của những người lãnh đạo Cơ Đốc.
Một người thật sự tan vỡ sẽ trở nên tự do hơn để vâng phục Đức Chúa Trời, chứ không kém khả năng phân định đạo đức hơn.
Gia-cốp tại Phê-ni-ên
Nee thường tìm thấy những hình ảnh Kinh Thánh về sự tan vỡ trong cuộc đời các đầy tớ của Đức Chúa Trời. Gia-cốp là một trong những hình ảnh rõ ràng nhất.
Câu chuyện của Gia-cốp đầy dẫy sự giành giật. Ông mặc cả, mưu tính, trốn chạy, tích lũy và tự bảo vệ mình. Bên bờ Gia-bốc, ông vật lộn suốt đêm. Người bí ẩn kia rờ vào xương hông Gia-cốp, làm trặc chính nguồn sức mạnh thể chất của ông. Gia-cốp ra đi với bước chân khập khiễng (Sáng Thế Ký 32:24-31).
Hình ảnh ấy cuốn hút Nee. Con người mạnh mẽ trở nên yếu đuối ngay tại điểm sức mạnh tự nhiên của mình, nhưng lại nhận được phước lành và một tên mới.
Một bước đi khập khiễng có thể trở thành một hình thức của ân điển khi nó ngăn chúng ta quay trở lại sự tự cậy mình mà không chút ngờ vực.
Phao-lô mô tả “cái giằm xóc vào thịt” của chính ông theo cách khác, nhưng với một kết quả tương tự. Ông đã ba lần cầu xin được cất nó đi. Đấng Christ đáp: “Ân điển ta đủ cho ngươi rồi, vì sức mạnh của ta nên trọn vẹn trong sự yếu đuối” (2 Cô-rinh-tô 12:9).
Phao-lô kết luận: “khi tôi yếu đuối, ấy là lúc tôi mạnh mẽ” (2 Cô-rinh-tô 12:10).
Thần học về sự tan vỡ của Nee đạt đến chỗ tốt đẹp nhất khi nó giúp Cơ Đốc nhân thấy sự yếu đuối không mặc nhiên là thất bại, mà là nơi ân điển trở nên đầy đủ.
Sự sụp đổ của Phi-e-rơ
Phi-e-rơ cho ta một hình ảnh khác. Ông tự tin thưa với Chúa Giê-xu: “Dầu tôi phải chết với thầy đi nữa, tôi chẳng chối thầy đâu” (Ma-thi-ơ 26:35). Vài giờ sau, ông chối Ngài ba lần.
Tình yêu của Phi-e-rơ là thật, nhưng sự hiểu biết về chính mình thì nông cạn. Ông tin rằng lòng thành thật bảo đảm cho sức mạnh.
Sự sụp đổ ấy thật đau đớn, nhưng nó phơi bày sự tự tin. Sau sự phục sinh, Chúa Giê-xu không gạt bỏ Phi-e-rơ. Ngài phục hồi ông và giao bầy chiên cho ông.
“khi ngươi còn trẻ, ngươi tự mình thắt lưng lấy, muốn đi đâu thì đi; nhưng khi ngươi già, sẽ giơ bàn tay ra, người khác thắt lưng cho” (Giăng 21:18).
Sự chuyển dịch từ tự mình định hướng sang đời sống môn đồ đầu phục giống với chủ đề của Nee.
Sự tan vỡ không làm Phi-e-rơ trở nên vô dụng. Nó khiến ông hữu dụng theo một cách khác. Vị sứ đồ từng khoe khoang lòng trung thành vượt trội ấy về sau đã viết: “Đức Chúa Trời chống cự kẻ kiêu ngạo, mà ban ơn cho kẻ khiêm nhường” (1 Phi-e-rơ 5:5).
Kinh nghiệm đã đi vào giáo lý.
Khả năng tự nhiên và sự hữu dụng thuộc linh
Lời dạy của Nee đặc biệt thách thức những người có tài năng. Khả năng tự nhiên có thể đưa một người đi rất xa trong công việc Cơ Đốc. Trí thông minh có thể tạo ra những bài giảng. Sức thu hút có thể quy tụ đám đông. Kỹ năng điều hành có thể xây dựng tổ chức. Tài năng âm nhạc có thể dẫn dắt sự thờ phượng. Sự cảm thông có thể tạo nên ảnh hưởng mục vụ.
Không khả năng nào trong số đó là xấu. Chúng là những món quà của sự quan phòng. Vấn đề là sự tự lập.
Môi-se “được học cả sự khôn ngoan của người Ê-díp-tô”; “lời nói và việc làm đều có tài năng” (Công Vụ Các Sứ Đồ 7:22). Thế nhưng nỗ lực ban đầu của ông nhằm giải cứu Y-sơ-ra-ên bằng hành động cá nhân đã kết thúc trong cảnh lưu đày. Nhiều thập niên sau, ông trở lại với ý thức về sự yếu đuối của mình.
Nee sẽ nói rằng Đức Chúa Trời không nhất thiết cất bỏ khả năng tự nhiên; Ngài đưa nó đi qua sự chết và sự phục sinh để nó trở thành đầy tớ thay vì là nguồn cội.
Chức vụ của Phao-lô minh họa điều này. Học vấn, khả năng lý luận, quyền công dân La Mã, gốc gác Do Thái và tài hùng biện của ông vẫn hữu ích. Thế nhưng ông “không để lòng tin cậy trong xác thịt bao giờ” (Phi-líp 3:3). Những tài sản ấy không còn là nền tảng cho căn tính của ông.
Đây là một sự phân biệt hệ trọng. Sự đào luyện Cơ Đốc không đòi hỏi phải giả vờ rằng năng lực là sự bất tài. Nó đòi hỏi phải từ chối biến năng lực thành nơi mình đặt lòng tin cậy.
Sự sửa dạy qua hoàn cảnh
Con người bề ngoài bị đập vỡ bằng cách nào? Nee nhấn mạnh sự sửa dạy của Đức Thánh Linh qua các hoàn cảnh.
Cuộc sống mang đến những gián đoạn mà chúng ta không hề chọn: bệnh tật, sự hiểu lầm, kế hoạch bị trì hoãn, đồng nghiệp khó tính, giới hạn tài chính, sự chỉ trích, gánh nặng gia đình, những cánh cửa đóng lại, thất bại, sự chờ đợi, mất mát. Nee tin rằng Đức Chúa Trời dùng những hoàn cảnh như thế để phơi bày bản ngã và tạo thành Đấng Christ.
Rô-ma 8:28 chép: “mọi sự hiệp lại làm ích cho kẻ yêu mến Đức Chúa Trời”. Câu kế tiếp định nghĩa điều ích lợi ấy: được “nên giống như hình bóng Con Ngài” (Rô-ma 8:29).
Điều này không có nghĩa mọi biến cố đều là tốt. Sự bắt bớ, sự phản bội, bệnh tật và bất công không được đổi tên thành điều tốt. Nó có nghĩa là Đức Chúa Trời có thể hành động qua mọi sự để hướng đến một mục đích cứu chuộc.
Cách tiếp cận của Nee có thể trở nên định mệnh luận nếu bị áp dụng sai, như thể Cơ Đốc nhân không bao giờ nên thay đổi hoàn cảnh khó khăn vì mọi trở ngại hẳn đều là sự sắp đặt sửa dạy của Đức Chúa Trời. Kinh Thánh không dạy như vậy. Phao-lô đã có lúc chạy trốn sự bắt bớ, kháng án lên Sê-sa, thay đổi kế hoạch hành trình, quyên góp tiền bạc, và tích cực giải quyết các vấn đề.
Câu hỏi khôn ngoan hơn không phải là: “Tôi có phải ở lại trong mọi gian khổ không?” mà là: “Đức Chúa Trời đang tạo thành điều gì trong tôi qua hoàn cảnh này, ngay cả khi tôi tìm kiếm một sự đáp ứng trung tín?”
Thập tự giá được Đức Thánh Linh áp dụng
Nee phân biệt thập tự giá lịch sử của Đấng Christ với việc Đức Thánh Linh hiện đang áp dụng thập tự giá trên sự sống của bản ngã nơi tín hữu. Sự chết của Đấng Christ là một lần đủ cả; đời sống môn đồ Cơ Đốc bao hàm việc vác thập tự giá mỗi ngày.
Chúa Giê-xu phán: “Nếu ai muốn theo ta, phải tự bỏ mình đi, mỗi ngày vác thập tự giá mình mà theo ta” (Lu-ca 9:23).
Thập tự giá hằng ngày này không phải là sự chuộc tội. Chúng ta không thêm gì vào sự hy sinh của Đấng Christ. Đó là sự đầu phục thực tế, từ bỏ quyền tự cai trị của bản ngã.
Đức Thánh Linh có thể đặt ngón tay Ngài trên tham vọng, sự oán giận, danh tiếng, sự an toàn tài chính, nhu cầu kiểm soát, ước muốn tình cảm, sự kiêu ngạo về giáo lý, hoặc sự khăng khăng đòi được thấu hiểu. Thập tự giá trở nên cụ thể ở bất cứ nơi nào sự vâng phục khiến cái tôi phải trả giá.
Nee hiểu rằng sự dâng mình mơ hồ thì dễ dàng. Chúng ta có thể nói với Đức Chúa Trời: “Mọi sự đều thuộc về Ngài,” trong khi vẫn quyết liệt bảo vệ một điều cụ thể nào đó khi nó bị chạm đến.
Sự đầu phục được thử nghiệm ngay tại điểm va chạm.
Sự tan vỡ và lòng dịu dàng
Một hình ảnh biếm họa phổ biến tưởng tượng rằng Cơ Đốc nhân “tan vỡ” là người nghiêm khắc, thiếu niềm vui, và cảm xúc bị dập tắt. Lời dạy về sau của Nee chỉ về hướng ngược lại. Sự tan vỡ phải sản sinh sự mềm mỏng và lòng dịu dàng.
Một lớp vỏ bề ngoài cứng rắn khiến người ta khó đến gần. Người ấy phải luôn đúng, không thể xin lỗi, phản ứng tự vệ, coi sự sửa sai là sự công kích, và bảo vệ hình ảnh của mình. Một người tan vỡ thì có thể lắng nghe.
Gia-cơ mô tả sự khôn ngoan từ trên cao là “trước hết là thanh sạch, sau lại hòa thuận, tiết độ, nhu mì, đầy dẫy lòng thương xót và bông trái lành” (Gia-cơ 3:17).
Đức tính “nhu mì” — tức là dễ lắng nghe, dễ được khuyên giải — là một phép thử tuyệt vời cho sự trưởng thành thuộc linh. Chúng ta có thể được thuyết phục không? Chúng ta có thể học hỏi không? Chúng ta có thể đổi ý mà không cảm thấy mình bị hủy diệt không?
Chính cá tính mạnh mẽ và lịch sử lãnh đạo của Nee khiến nguyên tắc này càng thêm thấm thía. Không một giáo sư Cơ Đốc nào hiện thân trọn vẹn giáo lý của mình. Giá trị của giáo lý không tùy thuộc vào việc tôn thánh hóa người dạy.
Phúc Âm tạo nên những con người biết ăn năn.
Chức vụ của sự sống
Nee phân biệt chức vụ truyền đạt thông tin với chức vụ truyền thông sự sống. Sự phân biệt này nghe có vẻ huyền bí, nhưng Cơ Đốc nhân bình thường đều nhận ra hiện tượng ấy. Hai người có thể nói những lời đúng như nhau, nhưng một người nói từ thực tại đã được thử luyện, còn người kia chỉ nói từ sự hiểu biết vay mượn.
Phao-lô nói về các sứ đồ: “vậy thì sự chết làm trong chúng tôi, còn sự sống trong anh em” (2 Cô-rinh-tô 4:12).
Chức vụ mang khuôn mẫu thập tự giá: người đầy tớ chấp nhận sự xử lý đắt giá để người khác nhận được sự sống.
Các bậc cha mẹ biết điều này. Một người cha từ bỏ giấc ngủ, tiền bạc, sự tiện nghi và cái tôi để con cái được lớn lên tốt đẹp. Các mục sư mang những gánh nặng mà hội chúng không thấy. Các giáo sĩ từ bỏ những gì quen thuộc. Bạn bè chịu sự bất tiện để tiếp tục hiện diện bên nhau trong cơn hoạn nạn.
Thập tự giá khiến tình yêu phải trả giá.
Nee tin rằng Đức Chúa Trời thường làm công việc sâu xa hơn trong sứ giả trước khi giao phó chức vụ sâu xa hơn qua sứ giả ấy. Đây không phải là một phương trình máy móc — sự đau khổ không tự động tạo ra sự khôn ngoan — nhưng sự đau khổ được tiếp nhận bằng đức tin có thể sản sinh lòng thương xót, sự nhẫn nại, và uy quyền không có sự khắc nghiệt.
Khi sự hiểu biết trở thành kinh nghiệm
Đời sống đọc sách của Nee thật phi thường. Nhưng ông ngày càng phân biệt lẽ thật biết được từ sách vở với lẽ thật học được qua kinh nghiệm.
Sau cơn thử thách, Gióp nói: “Trước lỗ tai tôi có nghe đồn về Chúa, Nhưng bây giờ, mắt tôi đã thấy Ngài” (Gióp 42:5).
Sự khác biệt không nằm ở chỗ thần học trước đây của Gióp hoàn toàn sai. Ông biết những điều đúng về Đức Chúa Trời. Sự đau khổ đã đưa ông vào một sự gặp gỡ có phẩm chất khác hẳn.
Cơ Đốc nhân có thể đọc về ân điển cho đến khi thất bại khiến ân điển trở nên cần thiết. Họ có thể nghiên cứu về sự tha thứ cho đến khi sự phản bội đòi hỏi điều đó. Họ có thể dạy về sự quan phòng cho đến khi các kế hoạch sụp đổ. Họ có thể rao giảng về sự phục sinh cho đến khi một điều họ yêu quý chết đi.
Kinh nghiệm không thay thế Kinh Thánh; nó tạo nên bối cảnh trong đó Kinh Thánh trở nên nặng ký đối với chính sự hiện hữu của mình.
Nee mong muốn những người hầu việc Chúa có lời nói đã đi qua đời sống.
Cuộc tranh cãi về cơ sở kinh doanh dược phẩm
Trong thời kỳ chiến tranh, Nee tham gia vào một cơ sở kinh doanh dược phẩm có liên hệ với người anh của ông. Dường như ông có ý định, ít nhất là phần lớn, tạo ra nguồn lực cho các người làm công việc Chúa vào lúc kinh tế bị xáo trộn nghiêm trọng. Tuy vậy, quyết định ấy đã gây ra tranh cãi trong hội thánh tại Thượng Hải.
Giới nghiên cứu gần đây mô tả sự chống đối từ các trưởng lão, những cáo buộc liên quan đến cách hành xử của ông, và một thời gian dài ông bị loại khỏi chức vụ công khai. Các nguồn tư liệu cũ hơn của phong trào trình bày sự việc với những điểm nhấn khác. Bằng chứng hiện có không cho phép đưa ra một phán quyết giản đơn trong một cuốn tiểu sử mang tính tĩnh nguyện.
Điều có thể nói là việc kinh doanh đã phơi bày những căng thẳng trong mô hình công tác thuộc linh của Nee. Một người làm công việc Chúa trọn thời gian nên liên hệ với thương mại như thế nào? Lợi nhuận kinh doanh có thể hỗ trợ chức vụ mà không để ảnh hưởng của kinh doanh làm băng hoại chức vụ không? Cần minh bạch đến mức nào khi các lợi ích cá nhân, gia đình và hội thánh đan xen nhau?
Tân Ước không cấm kinh doanh. Chính Phao-lô đã làm nghề may trại. Ly-đi là một nhà buôn. Sách Châm Ngôn tôn trọng sự siêng năng. Nhưng tiền bạc tạo ra những phép thử về động cơ và cách quản trị.
Kinh nghiệm của Nee hữu ích chính vì nó không chịu nằm gọn trong những phạm trù lãng mạn hóa. Một người lãnh đạo thuộc linh có thể đưa ra những quyết định gây tranh cãi trong khi vẫn thành thật tìm kiếm công việc của Đức Chúa Trời. Ý định tốt không xóa bỏ nhu cầu phải chịu trách nhiệm giải trình.
Đối với các mục vụ ngày nay, bài học thật rõ ràng: sự tín nhiệm thuộc linh cần đi kèm với sự minh bạch tài chính, sự giám sát độc lập, các quy định bằng văn bản, và cách xử lý minh bạch những xung đột lợi ích.
Sự tan vỡ bao gồm cả việc sẵn lòng chịu trách nhiệm giải trình.
Sáu năm im lặng
Đối với một người giảng đạo, việc bị loại khỏi bục giảng có thể giống như đánh mất căn tính. Chức vụ công khai của Nee đã bị gián đoạn trong nhiều năm. Về sau, Witness Lee và những người khác đã góp phần vào sự phục hồi của ông.
Những năm ấy quan trọng vì chúng tước đi của Nee lối thoát hiển nhiên cho các ân tứ của ông. Ông không thể đơn giản định nghĩa sự trung tín là giảng thêm nhiều bài giảng.
Nhiều người lãnh đạo Cơ Đốc chỉ khám phá ra căn tính của mình gắn chặt với sự hữu dụng đến mức nào khi sự hữu dụng ấy bị cất đi. Việc nghỉ hưu, bệnh tật, bê bối, chăm sóc người thân, sự hạn chế về chính trị, hay thay đổi trong tổ chức có thể phơi bày phương trình ấy: nếu tôi không làm công việc chức vụ, thì tôi là ai?
Phúc Âm trả lời trước cả ơn gọi. Tín hữu là con cái Đức Chúa Trời trong Đấng Christ.
Chúa Giê-xu gọi các môn đồ trước hết “để ở cùng Ngài và sai đi giảng đạo” (Mác 3:14). Ở cùng Đấng Christ đi trước việc được sai đi.
Một mùa mà chức vụ công khai giảm bớt vẫn có thể chứa đựng công việc của Đức Chúa Trời.
Trở lại chức vụ
Cuối cùng, Nee trở lại chức vụ công khai vào cuối thập niên 1940. Lời dạy gắn liền với sự phục hồi của ông được đánh dấu bằng các chủ đề về sự đầu phục, sự phối hợp, đời sống Thân Thể, và sự đập vỡ sức mạnh tự nhiên.
Một người lãnh đạo được phục hồi không nên trở lại mà không thay đổi. Sự phục hồi không chỉ đơn thuần là lấy lại một vị trí. Nó phải bao gồm lẽ thật, sự ăn năn khi cần, sự hòa giải khi có thể, và những khuôn mẫu sống đã được đổi khác.
Hồ sơ lịch sử quanh sự trở lại của Nee thật phức tạp, nhưng sứ điệp thần học mà ông mang theo sau đó lại nhấn mạnh đúng những phẩm chất mà một mùa xung đột có thể sản sinh.
Nguyên tắc phục hồi của Phao-lô thật nhẹ nhàng: “ví bằng có người nào tình cờ phạm lỗi gì, anh em là kẻ có Đức Thánh Linh, hãy lấy lòng mềm mại mà sửa họ lại; chính mình anh em lại phải giữ, e cũng bị dỗ dành chăng” (Ga-la-ti 6:1).
Không ai phục hồi người khác từ vị thế bề trên.
Sự tan vỡ và uy quyền
Nee ngày càng gắn kết sự tan vỡ với uy quyền thuộc linh. Người đáng tin cậy nhất để được giao phó uy quyền là người mà ý riêng đã được xử lý.
Chúa Giê-xu dạy nguyên tắc ấy bằng sự tương phản: những kẻ cai trị dân ngoại “bắt dân phải phục mình”, “Song trong các ngươi không như vậy” (Mác 10:42-43). Sự cao trọng trở thành sự phục vụ.
Con người “đã đến không phải để người ta hầu việc mình, song để hầu việc người ta, và phó sự sống mình làm giá chuộc cho nhiều người” (Mác 10:45).
Uy quyền được thập tự giá uốn nắn thì bảo vệ chứ không bóc lột. Nó mang trách nhiệm nặng hơn đặc quyền.
Cuốn sách về sau của Nee, Uy Quyền Thuộc Linh, đôi khi đã được sử dụng tách khỏi bối cảnh thập tự giá này. Nếu đọc riêng lẻ, ngôn ngữ mạnh mẽ của sách về sự vâng phục có thể tiếp sức cho lối lãnh đạo độc đoán. Nếu đọc dưới ánh sáng lời dạy của Chúa Giê-xu, thì uy quyền luôn phải chịu trách nhiệm giải trình, có giới hạn, mang tính hy sinh, và phục dưới Kinh Thánh.
Một người lãnh đạo đòi người khác thuận phục nhưng lại kháng cự sự sửa sai thì chưa học được uy quyền của Đấng Christ.
Sự tan vỡ và đời sống cảm xúc
Nee đôi khi đặt cảm xúc vào trong “hồn,” khiến một số độc giả có ấn tượng rằng cảm xúc mạnh mẽ là điều đáng ngờ về mặt thuộc linh. Kết luận ấy đã vượt quá Kinh Thánh.
Chúa Giê-xu đã khóc. Phao-lô viết với nỗi thống khổ, niềm vui, lòng trìu mến, sự sợ hãi và nỗi khát khao. Các Thi Thiên chứa đựng trọn vẹn mọi cung bậc cảm xúc của con người. Vấn đề không phải là cảm xúc, mà là để cảm xúc cai trị.
Sự tan vỡ không làm tê liệt cảm xúc; nó đem cảm xúc vào dưới tình yêu và lẽ thật.
Một người tan vỡ có thể cảm thấy giận mà không bị cơn thịnh nộ chi phối, đau buồn mà không từ bỏ hy vọng, sợ hãi mà không buông bỏ sự vâng phục, vui mừng mà không tự tôn mình lên.
Phao-lô truyền: “Hãy vui với kẻ vui, khóc với kẻ khóc” (Rô-ma 12:15). Sự hiện diện bằng cảm xúc là một phần của tình yêu.
Sự áp dụng trưởng thành lời dạy của Nee là sự hòa hợp, không phải sự đè nén.
Sự tan vỡ và tâm trí
Trí tuệ cũng vậy. Bản thân Nee là người rất trí thức. Ông không ngừng suy nghĩ để trở nên thuộc linh.
Thư Rô-ma truyền cho các tín hữu phải “biến hóa bởi sự đổi mới của tâm thần mình” (Rô-ma 12:2). Tâm trí được đổi mới, chứ không bị vứt bỏ.
Sự khôn khéo tự nhiên trở thành vấn đề khi nó vận hành độc lập — khi một người tin cậy sự phân tích hơn tin cậy Đức Chúa Trời, dùng trí tuệ để áp đảo người khác, hoặc biện minh cho sự bất tuân.
Sự tan vỡ giải phóng tâm trí để phục vụ lẽ thật.
Điều này quan trọng trong thần học. Một học giả có thể biết nhiều dữ kiện hơn một thánh đồ mà vẫn thiếu sự khôn ngoan. Nhưng chủ nghĩa bài trí thức không phải là giải pháp. Hội Thánh cần những tâm trí thuận phục Đấng Christ.
“Ngươi hãy hết lòng, hết linh hồn, hết ý mà yêu mến Chúa, là Đức Chúa Trời ngươi” (Ma-thi-ơ 22:37).
Sự tan vỡ và ý chí
Nee thường xem ý chí là một đồn lũy lớn của con người bề ngoài. Những người có ý chí mạnh có thể lầm tưởng sự quyết tâm là sự trung tín.
Chúa Giê-xu tại Ghết-sê-ma-nê nêu gương mẫu: “xin ý Cha được nên, chớ không theo ý tôi” (Lu-ca 22:42).
Đây không phải là sự vắng mặt của ý chí con người. Chúa Giê-xu đã bày tỏ rõ ràng một ước muốn. Sự thuận phục có nghĩa là đem ước muốn thật của mình đặt dưới mục đích của Đức Chúa Cha.
Vì vậy, sự đầu phục Cơ Đốc không phải là sự thiếu quyết đoán. Một ý chí tan vỡ có thể kiên định phi thường một khi con đường của Đức Chúa Trời đã rõ ràng. Phao-lô có thể linh hoạt về phương pháp nhưng không lay chuyển về Phúc Âm.
Sự tan vỡ loại bỏ thói ngoan cố coi mình là chủ của chính mình, chứ không loại bỏ xác tín thánh.
Mùi thơm của Đấng Christ
Phao-lô viết: “Song tạ ơn Đức Chúa Trời, Ngài làm cho chúng tôi được thắng trong Đấng Christ luôn luôn, và bởi chúng tôi, Ngài rải mùi thơm về sự nhận biết Ngài khắp chốn” (2 Cô-rinh-tô 2:14).
Nee đôi khi dùng mùi thơm làm hình ảnh cho chức vụ. Dầu thơm lặng lẽ tỏa khắp căn phòng. Sự hiện diện của nó được nhận biết mà chẳng cần tranh luận.
Nhân cách cũng có tác dụng tương tự. Một người được Đấng Christ uốn nắn sâu xa mang sự nhẫn nại vào giữa xung đột, sự bình an vào giữa áp lực, và sự khiêm nhường vào giữa thành công. Người khác nhận được điều gì đó vượt trên thông tin.
Đây không phải là chủ nghĩa tinh hoa huyền bí. Đó là bông trái bình thường của Đức Thánh Linh được hiện thân.
Chiếc bình tan vỡ tỏa ra hương thơm vì nó không còn tồn tại chủ yếu để tự bảo vệ mình.
Mục tiêu không phải là sự tan vỡ mà là Đấng Christ
Chính sự tan vỡ cũng có thể trở thành thần tượng. Một số Cơ Đốc nhân trở nên bận tâm quá mức về việc Đức Chúa Trời đã xử lý họ sâu xa đến đâu. Sự đau khổ trở thành dấu hiệu địa vị. Vẻ u buồn bị lầm tưởng là sự trưởng thành.
Thần học của Nee lành mạnh nhất khi Đấng Christ vẫn là mục tiêu. Đức Chúa Trời đập vỡ những gì ngăn trở tình yêu để Đấng Christ được bày tỏ.
Phao-lô không nói: “Sự tan vỡ là sự sống của tôi.” Ông nói: “Đấng Christ là sự sống của tôi” (Phi-líp 1:21).
Thập tự giá phục vụ cho sự phục sinh.
Hột giống không bị chôn để người ta cử hành sự chôn cất. Nó chết đi để kết quả.
Một công việc chưa hoàn tất
Không tín hữu nào đạt đến một trạng thái mà con người bề ngoài đã được xử lý hoàn toàn và vĩnh viễn. Sự kiêu ngạo có thể quay lại dưới những hình thức mới. Một người có thể trở nên kiêu ngạo về sự khiêm nhường của mình, hoặc tự lập ngay trong giáo lý của mình về sự nương cậy.
Phao-lô, vào giai đoạn cuối của chức vụ, vẫn tiếp tục chạy tới: “Ấy không phải tôi đã giựt giải rồi, hay là đã đến nơi trọn lành rồi đâu, nhưng tôi đương chạy” (Phi-líp 3:12).
Vì vậy, sự tan vỡ không phải là một cấp bậc thuộc linh, mà là sự mở lòng liên tục trước công việc biến đổi của Đức Chúa Trời.
Cuộc đời của chính Nee sắp bước vào những áp lực lịch sử khốc liệt nhất. Trung Hoa đang đi qua chiến tranh và cách mạng để tiến đến chiến thắng của những người Cộng sản. Con người từng dạy rằng chiếc bình bề ngoài phải bị đập vỡ sẽ phải đối diện những hoàn cảnh tước đoạt tự do, danh tiếng, chức vụ công khai, và cuối cùng gần như mọi hình thức kiểm soát hữu hình.
Tuy nhiên, trước câu chuyện ấy, chúng ta phải xem xét khuôn khổ thần học đã làm cho Nee trở thành một trong những giáo sư Cơ Đốc độc đáo nhất của thế kỷ hai mươi: lời dạy của ông rằng con người được cấu thành bởi linh, hồn, thể, và rằng sự trưởng thành thuộc linh đòi hỏi phải học cách phân biệt sự vận hành của từng phần.
Sự tan vỡ và lời xin lỗi
Một trong những dấu hiệu rõ ràng nhất cho thấy sự kiêu ngạo tự nhiên đang được xử lý là khả năng xin lỗi mà không tự bào chữa.
Lời đáp của Đa-vít với Na-than thật đơn sơ: “Ta đã phạm tội cùng Đức Giê-hô-va” (2 Sa-mu-ên 12:13). Ông không mở đầu bằng việc giải thích về sự căng thẳng, áp lực của ngai vua, hay hành vi của Bát-sê-ba.
Những người lãnh đạo Cơ Đốc thường làm tổn thương người khác không phải bởi những lỗi lầm ban đầu cho bằng bởi sự bất lực trong việc thừa nhận chúng. Danh tiếng trở nên quý giá hơn sự hòa giải.
Thần học của Nee đưa ra một chẩn đoán thẳng thắn: con người bề ngoài đang tự bảo vệ mình.
Một người lãnh đạo tan vỡ có thể nói: “Tôi đã sai. Tôi đã làm tổn thương bạn. Tôi xin lỗi. Tôi có thể bồi hoàn điều gì?”
Không có từ vựng thuộc linh nào sâu sắc hơn sự ăn năn chân thật.
Sự tan vỡ và óc sáng tạo
Sự đầu phục không khiến con người trở nên rập khuôn. Tân Ước gìn giữ những cá tính riêng biệt. Phi-e-rơ không phải là Giăng; Phao-lô không phải là Ba-na-ba.
Vì vậy, công việc của Đức Chúa Trời trên sức mạnh tự nhiên không phải là một cục tẩy. Đó là sự giải phóng khỏi sự kiểm soát lấy mình làm trung tâm, để các ân tứ thật sự sẵn sàng được sử dụng hơn.
Một nhạc sĩ có thể trở nên sáng tạo hơn sau khi đầu phục, vì tiếng vỗ tay không còn là chủ. Một doanh nhân có thể chấp nhận những rủi ro khôn ngoan hơn, vì căn tính không còn bị trói buộc vào thành công. Một giáo viên có thể trở nên rõ ràng hơn, vì ông không còn cần phải tỏ ra ấn tượng.
“Thánh Linh của Chúa ở đâu, thì sự tự do cũng ở đó” (2 Cô-rinh-tô 3:17).
Sự tan vỡ phải làm gia tăng sự tự do thánh khiết.
Thập tự giá và những ranh giới
Sự từ bỏ mình không đồng nghĩa với việc không có ranh giới. Chúa Giê-xu đã lánh xa đám đông, khước từ những đòi hỏi mang tính thao túng, thoát khỏi những âm mưu giết Ngài trước giờ của Ngài, và không phó thác chính mình cho người ta cách bừa bãi.
“Ngài tự hiểu thấu mọi điều trong lòng người ta” (Giăng 2:25).
Một Cơ Đốc nhân có thể nói “không” mà không phải là người chưa tan vỡ. Cha mẹ có thể bảo vệ con cái. Nhân viên có thể tố giác hành vi sai trái. Các thành viên hội thánh có thể rời bỏ những hoàn cảnh không an toàn. Người lãnh đạo có thể thiết lập những giới hạn lành mạnh.
Thập tự giá kêu gọi chúng ta từ bỏ những quyền lợi ích kỷ, chứ không từ bỏ sự khôn ngoan.
Sự tan vỡ, lòng dịu dàng, và sự khác biệt giữa thập tự giá với sự ngược đãi
Ít có cụm từ nào gắn với Nee đòi hỏi phải được xử lý thận trọng hơn “sự đập vỡ con người bề ngoài.” Cụm từ ấy có thể soi sáng sự đào luyện Cơ Đốc, nhưng trong những cộng đồng thiếu lành mạnh, nó cũng có thể bị biến thành lý lẽ tôn giáo để biện minh cho sự sỉ nhục, sự thống trị, hoặc sự hủy hoại quyền tự quyết lành mạnh. Một cuốn tiểu sử theo tinh thần Kinh Thánh phải làm rõ sự phân biệt ấy.
Mối quan tâm trung tâm của Nee là sự tự túc tự nhiên có thể cản trở sự bày tỏ của Đức Thánh Linh đang ngự bên trong. Con người bề ngoài bao gồm những thói quen tự vệ, sự cứng cỏi, tính bốc đồng, sự hư danh, sự khôn khéo, phản ứng cảm xúc, và phản xạ muốn kiểm soát. Đức Chúa Trời dùng Kinh Thánh, cộng đồng, hoàn cảnh, sự sửa sai và sự đau khổ để nới lỏng những khuôn mẫu ấy, hầu cho sự sống của Đấng Christ được bày tỏ cách tự do hơn.
Hình ảnh của Phao-lô về của quý trong chậu bằng đất nắm bắt được nghịch lý này. Cái chậu không xấu; nó mong manh. Mục tiêu không phải là đập nát con người, mà là tỏ lộ của quý. “hầu cho tỏ quyền phép lớn dường ấy là bởi Đức Chúa Trời mà ra, chớ chẳng phải bởi chúng tôi” (2 Cô-rinh-tô 4:7).
Vì vậy, sự tan vỡ lành mạnh sản sinh lòng dịu dàng, chứ không phải sự hủy diệt. Một người tan vỡ có thể xin lỗi mà không sụp đổ. Ông có thể nhận sự sửa sai mà không lập tức phản công. Bà có thể nói “không” mà không oán ghét. Ông có thể thi hành uy quyền mà không cần thống trị. Bà có thể chịu đựng sự hiểu lầm mà không từ bỏ lẽ thật. Bản ngã không còn bị đòi hỏi phải thắng trong mọi cuộc va chạm.
Chúa Giê-xu là tiêu chuẩn. Ngài “có lòng nhu mì, khiêm nhường” (Ma-thi-ơ 11:29), thế nhưng Ngài đối chất với sự giả hình, khước từ sự thao túng, lánh khỏi những đám đông thù nghịch, đặt những câu hỏi thẳng thắn, và phán với uy quyền. Sự nhu mì là sức mạnh đầu phục Đức Chúa Trời, chứ không phải sự yếu đuối mặc cho người ta lợi dụng.
Sự phân biệt này là sống còn khi các nhà lãnh đạo thuộc linh viện dẫn thập tự giá. Không người lãnh đạo nào có quyền “đập vỡ” một tín hữu khác bằng sự cưỡng ép. Tân Ước truyền cho những người chăn bầy đừng cai trị người được giao phó cho mình. Phi-e-rơ viết: “chẳng phải quản trị phần trách nhiệm chia cho anh em, song để làm gương tốt cho cả bầy” (1 Phi-e-rơ 5:3). Sự sửa dạy của Đức Chúa Trời là đặc quyền của riêng Ngài. Những người lãnh đạo loài người thì dạy dỗ, sửa sai, bảo vệ và làm gương; họ không tự chế tạo ra sự tan vỡ bằng sự sỉ nhục.
Kinh nghiệm về sau của chính Nee — bị chỉ trích công khai và bị loại trừ — đã tăng thêm sức nặng cho sự nhấn mạnh của ông về việc từ bỏ sự tự minh oan. Thế nhưng các cộng đồng Cơ Đốc phải phân biệt giữa sự tự nguyện buông bỏ quyền lợi cá nhân với sự im lặng bị cưỡng ép. Một tín hữu có thể chọn không trả đũa. Kẻ ngược đãi không thể đòi hỏi sự lựa chọn ấy như bằng chứng của sự thuộc linh.
Thập tự giá cũng tạo nên những ranh giới. Chúa Giê-xu đôi khi rời đi. Phao-lô trốn khỏi Đa-mách, viện dẫn luật pháp La Mã, và cảnh báo các hội thánh về những giáo sư nguy hiểm. Sự tha thứ không đòi hỏi phải lập tức phục hồi lòng tin cậy. Sự hòa giải đòi hỏi lẽ thật, và nơi nào đã có điều sai trái, thì đòi hỏi sự ăn năn. Tình yêu có thể tìm kiếm điều tốt lành cho người khác trong khi vẫn giới hạn sự tiếp cận.
Vì vậy, sự tan vỡ được hiểu đúng nhất là sự tự do khỏi ách bạo quyền của bản ngã, chứ không phải sự xóa bỏ bản thân. Con người trở nên sẵn sàng hơn để yêu thương, vì ít tốn sức hơn cho việc bảo vệ cái tôi. Các ân tứ tự nhiên vẫn còn nhưng trở nên dễ dạy hơn. Xác tín vẫn còn nhưng mất đi sự khinh miệt. Lòng can đảm vẫn còn nhưng mất đi nhu cầu phải chinh phục.
Hình ảnh bình ngọc thạch trong Mác 14 mà Nee dùng sẽ hữu ích khi được áp dụng cẩn trọng. Mùi thơm tỏa khắp nhà khi chiếc bình bị đập vỡ. Nhưng chính người phụ nữ thực hiện hành động tận hiến ấy hướng về Đấng Christ; các môn đồ không được mời đến để đập vỡ bà. Sự đầu phục Cơ Đốc rốt cuộc là sự đáp ứng cá nhân đối với Chúa Giê-xu.
Phép thử cho bất kỳ lời dạy nào về sự tan vỡ là bông trái. Nó có sản sinh “lòng yêu thương, sự vui mừng, bình an, nhịn nhục, nhân từ, hiền lành, trung tín, mềm mại, tiết độ” (Ga-la-ti 5:22-23) không? Nó có khiến các nhà lãnh đạo an toàn hơn, các tín hữu tự do hơn để nói lên sự thật, các mối quan hệ chân thật hơn, và Đấng Christ hiển hiện rõ hơn không? Nếu nó sản sinh sự sợ hãi, sự lệ thuộc vào thẩm quyền con người, sự bưng bít, hay sự tự kết án triền miên, thì ngôn ngữ của thập tự giá đã bị tách khỏi Thánh Linh của Đấng Christ.
Sự thấu suốt tốt đẹp nhất của Nee vẫn đứng vững trước sự xem xét này. Đức Chúa Trời không chỉ cải thiện các kỹ năng của chúng ta. Ngài biến đổi chính con người mà qua đó chức vụ tuôn chảy. Nhưng bàn tay biến đổi của Đức Chúa Trời không bao giờ được lẫn lộn với lòng thèm muốn kiểm soát của một con người khác.