Chương 28 · 21 phút đọc · 28 phút nghe
Bí Quyết Của Một Đời Sống Hạnh Phúc
Đời sống thuộc linh mới mà tôi vừa bước vào đã được gọi bằng nhiều tên khác nhau. Người Giám Lý gọi đó là “Phước Hạnh Thứ Hai” hay “Phước Hạnh Của Sự Nên Thánh.” Người Trưởng Lão thích gọi là “Đời Sống Cao Hơn” hay “Đời Sống Đức Tin.” Còn các Bạn Hữu thì nói về nó như là “sự sống … giấu với Đấng Christ trong Đức Chúa Trời.” Dù dùng thuật ngữ nào, lẽ thật đằng sau mỗi cách gọi đều hoàn toàn giống nhau, và có thể thu gọn lại trong mấy chữ đơn sơ: “Không phải tôi, nhưng Đấng Christ.”
Trong mọi trường hợp, cốt lõi của vấn đề là sự dâng mình — giao phó chính mình cho Chúa để Ngài có thể hành động bên trong chúng ta, uốn nắn cả ước muốn lẫn việc làm của chúng ta theo ý muốn Ngài. Điều đó có nghĩa là tin vào lời Ngài đúng như Ngài phán: tin cậy Ngài không chỉ cứu chúng ta khỏi hình phạt của tội lỗi, mà còn khỏi quyền lực của tội lỗi nữa, và tin vào lời hứa của Ngài rằng Ngài sẽ ban cho chúng ta ân điển và sự giúp đỡ trong mọi lúc cần đến.
Riêng tôi, tôi thích gọi đó đơn giản là “đời sống đức tin,” vì đó là cách mô tả mộc mạc nhất.
Nhưng trong quyển sách mà tôi giải bày điều này đầy đủ nhất, tôi đã gọi nó là Bí Quyết Đời Sống Hạnh Phúc Của Cơ Đốc Nhân (The Secret of a Happy Life), vì suốt một thời gian dài, đối với tôi nó thật sự là một điều bí mật — và vì tôi e rằng nó vẫn còn là bí mật đối với hàng trăm con cái Đức Chúa Trời đang lảo đảo dưới chính những gánh nặng mà tôi từng mang. Nó là bí mật không phải vì Đức Chúa Trời giấu kín, mà vì tôi chưa khám phá ra. Nó vẫn luôn là một bí mật công khai — được bày ra rõ ràng trên khắp các trang Kinh Thánh — giá như tôi có được sự nhận biết thuộc linh để thấy nó.
“Bí mật của các thần có từ thuở xa xưa, Được canh giữ mãi mãi, và mãi mãi được kể ra; Rêu rao vào mọi tai, nhưng được công bố bằng một thứ tiếng Mà ý nghĩa của nó chỉ các thần mới mở ra được.”
Một con bò và một triết gia có thể cùng nhìn một cánh đồng, vậy mà thấy những điều hoàn toàn khác nhau. Cũng vậy, trước và sau sự khám phá vinh hiển này, tôi nhìn cùng một quyển Kinh Thánh, thậm chí đọc cùng những câu Kinh Thánh — nhưng tôi thấy chúng bằng đôi mắt hoàn toàn khác. Kinh Thánh, cũng như thiên nhiên, mở ra cho mọi người, nhưng không phải ai cũng thật sự nhìn thấy. Định luật vạn vật hấp dẫn đã vận hành rõ ràng trước mắt loài người qua bao thời đại, nhưng chỉ có Newton nhận ra nó. Cũng thế, định luật của đức tin đã được viết rõ ràng trong Kinh Thánh, dù tôi đã không nhận ra. Những sức mạnh mà chúng ta khai thác trong thiên nhiên không do chúng ta tạo ra, mà chỉ được chúng ta khám phá; chúng hiện hữu thật sự trước khi được khám phá cũng như sau đó. Và tôi chắc chắn rằng chưa có nhà khám phá khoa học nào từng vui mừng khi khám phá ra những bí mật của thiên nhiên hơn niềm vui của tôi khi khám phá ra “những bí mật của Đức Chúa Trời.”
Niềm vui của tôi lớn đến nỗi tôi thấy mình buộc phải nói về nó với mọi người — và nài ép họ phải lắng nghe. Lúc đầu, chồng tôi — một người làm công việc Chúa nhiệt thành và đầy kết quả — có phần lo ngại. Anh sợ rằng tôi đang vui mừng về một sai lầm nào đó có thể làm hại tôi, và có lẽ cả người khác nữa.
Anh thường xuyên quay lại với lập luận rằng “người cũ” bên trong chúng ta không bao giờ có thể bị chế ngự hoàn toàn trong đời này, và sẽ luôn luôn giữ chúng ta trong vòng nô lệ ở một mức độ nào đó.
Một buổi sáng, khi chúng tôi đang bàn về điều này, tôi nói: “Này, dù có bất khả hay không, Kinh Thánh chắc chắn nói như vậy. Anh hiểu thế nào về đoạn này trong Rô-ma đoạn 6: ‘Vì biết rõ rằng người cũ của chúng ta đã bị đóng đinh trên thập tự giá với Ngài, hầu cho thân thể của tội lỗi bị tiêu diệt đi, và chúng ta không phục dưới tội lỗi nữa.’ Câu ấy còn có thể có nghĩa gì khác ngoài việc quyền lực của tội lỗi thật sự sẽ bị chế ngự, để chúng ta không còn phải phục dưới nó nữa?”
Sững sờ trước luồng sáng bất chợt dường như lóe ra từ những lời ấy, anh nói: “Làm gì có đoạn nào như thế trong Kinh Thánh.”
“Ồ có chứ,” tôi đáp. Tôi mở Kinh Thánh ra chỉ cho anh xem. Dĩ nhiên đó là câu anh đã biết từ nhiều năm, vậy mà ngay giây phút ấy nó hiện ra trước mắt anh với một ý nghĩa mới mẻ và mạnh mẽ đến nỗi anh cảm thấy như mình chưa từng thấy nó bao giờ. Câu ấy đem đến cho anh một sự cáo trách sâu xa, và từ giây phút đó anh không yên nghỉ cho đến khi tự mình khám phá ra lẽ thật.
Chính lời anh thuật lại về sự khám phá này, được xuất bản năm 1868, như sau. Sau khi mô tả sự thiếu hụt mà anh cảm thấy trong đời sống Cơ Đốc của mình, anh viết tiếp: “Tôi biết rằng Kinh Thánh dường như hứa ban cho Cơ Đốc nhân một đời sống tốt đẹp hơn đời sống mà tôi đang biết, và trong nhiều năm, niềm xác tín cứ lớn dần trong tôi rằng có một phần nào đó trong lẽ thật của Đức Chúa Trời mà tôi chưa khám phá ra. Tôi cảm thấy có một điều thiết yếu bị thiếu trong cách tôi hiểu Kinh Thánh — một điều sẽ cung ứng tinh thần yêu thương mà Kinh Thánh tuyên bố là lớn hơn mọi sự hiểu biết và mọi đức tin. Tôi thường bày tỏ cảm nhận ngày càng lớn của mình rằng có một lẽ thật nào đó đang chờ bừng ra từ Lời Đức Chúa Trời — một điều sẽ làm cho lòng chúng ta đầy dẫy một tình yêu thương hay dung thứ mọi sự. Cảm nhận ấy mạnh mẽ đến nỗi tôi đã sắp xếp một buổi gặp gỡ với vài anh em am tường Kinh Thánh để chúng tôi cùng nhau xem xét, cẩn thận và tỉ mỉ, xem phần nào trong Lời Đức Chúa Trời mà chúng tôi đã không hiểu và không dạy dỗ.
Hoàn cảnh khiến buổi gặp gỡ ấy bị hoãn lại, nhưng trong khi chờ đợi — qua một con đường hoàn toàn không ngờ — tôi đã nhận được bí quyết dạy tôi niềm vui của sự tự do Cơ Đốc và quyền năng của sự phục vụ chân thật. Bí quyết đó là đức tin. Thật lạ lùng biết bao khi tôi, người đã không ngừng dạy rằng đức tin là con đường để tội lỗi được thathứ, lại không nhận ra rằng chỉ một mình đức tin cũng là phương cách để được giải cứu khỏi quyền lực bên trong của tội lỗi. Không chỉ tội nhân, mà cả Cơ Đốc nhân nữa, cũng phải nhận lãnh mọi sự bởi đức tin.
“Vào thời gian này, tôi gặp một số Cơ Đốc nhân mà đời sống bên trong của họ, theo như họ mô tả, dường như hoàn toàn khác với đời sống của tôi. Họ tuyên bố rằng sự nên thánh thực tiễn cũng được nhận lãnh giống như sự xưng công bình, tức là bởi đức tin đơn sơ; rằng điều ấy có thể trở thành hiện thực bất cứ lúc nào đức tin của một người nắm lấy nó trọn vẹn; và họ quả quyết rằng chính họ đã kinh nghiệm điều đó. Vấn đề ấy cứ tiếp tục đối diện tôi, và hết lần này đến lần khác, những phân đoạn Kinh Thánh được đặt ra trước mặt tôi — những phân đoạn mà tôi thành thật tin rằng mình đã hoàn toàn vâng phục. Vậy mà tôi nhìn toàn bộ vấn đề với một nỗi bất an sâu sắc, vì đối với tôi, dường như điều họ tìm kiếm và tự nhận là đã có chẳng gì khác hơn là sự trọn vẹn trong xác thịt — mà điều đó, tôi biết, là không thể được.”
Tôi khó có thể diễn tả mình đã thành kiến sâu nặng đến mức nào đối với sự dạy dỗ này. Hiếm có ý tưởng nào từng khơi dậy trong tôi một sự chống đối theo bản năng như vậy, và tôi đã trải qua nhiều giờ lo âu về những điều tôi cho là hậu quả nguy hiểm của “tà thuyết” này đang len lỏi vào giữa vòng chúng tôi. Sự chống đối của tôi quyết liệt đến nỗi ngay cả những phân đoạn Kinh Thánh quen thuộc — những câu tôi đã biết nhiều năm — cũng có vẻ xa lạ và gần như không nhận ra được khi có ai trích dẫn chúng để chứng minh rằng sự nên thánh là bởi đức tin, và rằng người ta có thể “ăn ở cách xứng đáng với Chúa, đặng đẹp lòng Ngài mọi đường.”
Một buổi sáng, có người đọc cho tôi nghe Rô-ma 6:6: “Vì biết rõ rằng người cũ của chúng ta đã bị đóng đinh trên thập tự giá với Ngài, hầu cho thân thể của tội lỗi bị tiêu diệt đi, và chúng ta không phục dưới tội lỗi nữa.” Người bạn tôi nói thêm: “Chắc chắn những lời này phải có ý nghĩa gì đó — một điều khiến người tin Chúa có thể thôi làm nô lệ cho tội lỗi.”
Tôi sững người trước sức mạnh của câu Kinh Thánh ấy đến nỗi buột miệng nói một cách quả quyết: “Đoạn đó không có trong Kinh Thánh!”— dù thật ra, đó là một trong những đoạn Kinh Thánh quen thuộc nhất đối với tôi. Khi buộc phải thừa nhận rằng nó thật sự có ở đó, tôi bèn trú ẩn trong lời giải thích rằng đó chỉ là một lẽ thật về mặt pháp lý: một điều đúng “trước mặt Đức Chúa Trời,” nhưng chẳng bao giờ thật sự đúng trong kinh nghiệm của một Cơ Đốc nhân.
Nhưng từ giây phút đó, tôi bắt đầu tự hỏi phải chăng có phần nào lẽ thật trong điều những người này đang dạy. Dần dần tôi nhận ra rằng mình đã hiểu lầm họ. Họ không nói về sự trọn vẹn trong xác thịt, nhưng nói về sự chết của xác thịt — và một đời sống được giấu kín trong Đấng Christ.
Một đời sống ở trong Ngài, bước đi trong Ngài, sống nhờ quyền năng của Ngài — một đời sống đắc thắng và vui mừng, thật sự đẹp lòng Đức Chúa Trời.
“Vậy ra các anh chỉ muốn nói có thế thôi sao?” có lần tôi hỏi, khi lẽ thật này được trình bày cho tôi với một sức thuyết phục khác thường. “Điều đó có gì mới đâu. Tôi vẫn luôn biết như vậy.”
“Nhưng anh đã sống điều đó chưa?” người ấy đáp lại.
“Rồi,” tôi trả lời, “có những lúc tôi đã sống như vậy. Nhiều lần tôi đã phó thác mình trọn vẹn cho Chúa chăm sóc và nhận biết rằng tôi đã chết, và chỉ một mình Ngài sống trong tôi.”
“Anh đã biết điều này như một kinh nghiệm thỉnh thoảng,” người bạn tôi nhẹ nhàng nói. “Nhưng anh đã bao giờ biết nó như một nếp sống chưa? Anh nói đôi khi anh trú ẩn nơi Chúa — nhưng anh đã bao giờ lấy Ngài làm nhà để ở chưa?”
Tôi thấy ngay rằng mình chưa hề như vậy. Đức tin của tôi trong vấn đề này lúc có lúc không. Trong những lúc khó khăn khác thường, hay bất cứ khi nào tôi cảm thấy đặc biệt yếu đuối, tôi đã hướng về một mình Chúa mà thôi và luôn thấy Ngài đủ cho nhu cầu của tôi. Nhưng việc kinh nghiệm thỉnh thoảng ấy có thể trở thành — và đáng phải trở thành — kinh nghiệm của trọn đời tôi thì tôi chưa bao giờ nghĩ đến.
“Anh sẽ nghĩ sao,” người bạn tôi nói tiếp, “về những người tin cậy Đấng Christ một cách lúc có lúc không như vậy để được cứu rỗi linh hồn? Giả sử tuần này họ cảm thấy bất lực và phó mình hoàn toàn cho Ngài, rồi tuần sau lại tìm cách tự mình phần nào làm nên sự cứu rỗi, chỉ xin Ngài bù vào phần họ còn thiếu. Anh há chẳng cho rằng lối sống như thế là bất nhất và dại dột sao? Vậy mà chẳng phải việc tin cậy Ngài theo lối lúc được lúc chăng như thế cho đời sống hằng ngày của anh cũng bất nhất y như vậy — và cũng làm nhục Đấng Christ y như vậy — hay sao? Khi thì bước đi bởi đức tin, khi thì cậy vào sức riêng của mình?”
Tôi không thể phủ nhận lẽ thật của điều này, và khả năng — cùng vẻ đẹp — của một đời sống đức tin liên tục bắt đầu mở ra trước mặt tôi.
Đó là lời chồng tôi thuật lại về sự khám phá của anh. Tôi vui mừng khôn xiết vì từ đó về sau chúng tôi hoàn toàn hiệp một trong vấn đề này. Không phải ai trong chúng tôi tin rằng mình đã trở nên vô tội, hay chẳng bao giờ vấp ngã nữa. Đúng hơn, chúng tôi đã khám phá ra bí quyết của sự đắc thắng — rằng chúng tôi không còn là nô lệ của tội lỗi, buộc phải khuất phục trước quyền lực của nó, nhưng nếu chúng tôi muốn, có thể “nhờ Đấng yêu thương mình mà thắng hơn bội phần.”
Điều đó không có nghĩa là cám dỗ không bao giờ đến nữa. Nhưng chúng tôi đã học biết rằng Chúa vừa có quyền năng vừa sẵn lòng giải cứu chúng ta ra khỏi mọi cơn cám dỗ — miễn là chúng ta tin cậy Ngài. Chúng tôi thấy rằng niềm tin cũ của mình —rằng chúng tôi bị định phải suốt đời “làm tôi mọi tội lỗi”— là trái với Kinh Thánh và là một lời vu khống đối với sự cứu rỗi trọn vẹn của Đấng Christ, vì Ngài đã chết chính là để giải phóng chúng ta khỏi ách nô lệ của tội lỗi. “Vì tội lỗi không cai trị trên anh em đâu; bởi anh em chẳng thuộc dưới luật pháp, mà thuộc dưới ân điển.”
Chúng tôi còn học biết thêm rằng đức tin — chỉ một mình đức tin — là con đường dẫn đến sự đắc thắng, và rằng sự cố gắng và vật lộn với chính mình chẳng làm nên được gì trong cuộc chiến này. Phần của chúng ta là dâng mình và tin cậy; phần của Đức Chúa Trời là mọi sự khác.
Như tôi đã nói, lần thứ ba, dường như có một bức màn được vén lên khỏi các trang Kinh Thánh, và ở khắp nơi chúng tôi thấy “bí quyết của sự đắc thắng” chiếu rạng bằng những chữ sáng ngời. Những câu Kinh Thánh cũ nở ra với sự phong phú mới. Chẳng hạn như câu này: “vì hễ sự gì sanh bởi Đức Chúa Trời, thì thắng hơn thế gian; và sự thắng hơn thế gian, ấy là đức tin của chúng ta. Ai là người thắng hơn thế gian, há chẳng phải kẻ tin Đức Chúa Jêsus là Con Đức Chúa Trời hay sao?” Trước kia chúng tôi nghĩ câu này chỉ nói đến một sự đắc thắng trong tương lai, sau khi chết. Giờ đây chúng tôi thấy nó nói về một sự đắc thắng hiện tại, bởi một đức tin hiện tại, ngay khi còn đang sống trong thế gian.
Hoặc câu này: “Kìa, Chiên con của Đức Chúa Trời, là Đấng cất tội lỗi thế gian đi.” Chúng tôi vẫn luôn hiểu câu ấy có nghĩa là cất đi hình phạt của tội lỗi. Giờ đây chúng tôi thấy nó có nghĩa là cất đi quyền lực của tội lỗi — rằng chúng ta không cần phải phục dưới nó hay bị nó bắt làm nô lệ nữa.
Tôi có thể kể ra vô số ví dụ về sự vén mở Kinh Thánh như thế, nhưng chừng ấy hẳn đã đủ. Chúng tôi đã có một sự khám phá làm thay đổi tất cả, và nó chiếm trọn mọi ý nghĩ của chúng tôi. Hễ gặp một người bạn nào, câu hỏi đầu tiên của tôi là: “Bạn có bao nhiêu thời gian? Tôi có một điều tuyệt vời muốn kể cho bạn nghe.” Rồi tôi tuôn ra câu chuyện của mình về sự cứu rỗi lớn lao mà tôi đã khám phá.
Đối với hầu hết mọi người, điều ấy cũng mới mẻ và thích thú như nó đã từng đối với tôi, và nhiều người lập tức đón nhận nó như một thực tại trong kinh nghiệm. Nhưng có một người bạn — chính người đã đánh thức tôi về những điều thuộc về tôn giáo khi tôi mười sáu tuổi, và từ đó vẫn là người bạn tâm giao thuộc linh thân thiết nhất của tôi — đã lắng nghe rồi nói: “Nhưng Hannah ơi, điều đó có gì mới đâu. Mình vẫn luôn biết thế.”
“Vậy thì tại sao,” tôi phẫn nộ kêu lên, “bạn chẳng bao giờ nói với mình? Bạn biết mình đã vật lộn suốt bao năm nay — thắng được vài trận, thua nhiều hơn thế — mà trong suốt thời gian đó bạn có bí quyết đắc thắng này lại chẳng hề nói cho mình biết! Sao bạn có thể nỡ lòng như vậy?”
“Nhưng mình tưởng ai cũng biết rồi,” bạn ấy nói. “Đó là điều người Quaker vẫn luôn dạy. Sự giảng dạy của họ hầu như hoàn toàn xoay quanh điều đó.”
“Này,” tôi nói, “không phải ai cũng biết đâu. Rất ít người biết. Phần đông Cơ Đốc nhân tin rằng mình phải mãi ‘làm tôi mọi tội lỗi’ suốt đời vì sự yếu đuối của xác thịt. Và phần đông nghĩ rằng nếu muốn đắc thắng, họ phải tự mình chiến đấu, và chỉ khi thấy sắp thất bại mới được kêu cầu Chúa giúp đỡ. Họ không hiểu rằng cuộc chiến phải được giao cho Ngài ngay từ đầu — y như dân Y-sơ-ra-ên đã đứng yên tại Biển Đỏ mà xem sự giải cứu Đức Giê-hô-va.”
“Và,” tôi nói thêm với niềm xác tín, “mình định sẽ kể điều này cho tất cả những ai mình có thể kể.”
Và tôi đã làm như thế. Dù trẻ hay già, dù là Cơ Đốc nhân trưởng thành hay người mới tin — không ai thoát khỏi việc nghe câu chuyện ấy nếu tôi dám mở lời. Gần như tất cả những ai nghe đều đón nhận nó và bắt đầu sống trong quyền năng của nó.
Một trong số đó là con gái nhỏ của tôi, khi ấy khoảng bảy hay tám tuổi. Con bé bắt đầu bộc lộ một tính bướng bỉnh mạnh mẽ mà tôi thấy gần như không thể nào uốn nắn được. Chính con bé cũng nhận ra điều đó là sai và cố gắng hết sức để chế ngự nó, nhưng dường như con bị nó chi phối gần như hoàn toàn. Một ngày nọ, con đến với tôi, bối rối và nói: “Mẹ ơi, sao con hư quá vậy? Con biết con là một cô bé Cơ Đốc nhân, và con tưởng trẻ con Cơ Đốc nhân thì lúc nào cũng ngoan. Nhưng dù con cố gắng cách mấy để tự làm cho mình ngoan, con vẫn cứ không nhịn được mà hư.”
Từ kinh nghiệm của chính mình, tôi hiểu con bé hoàn toàn. Tôi nói: “Con yêu, mẹ nghĩ lý do là vì con đang cố tự làm cho mình ngoan. Chúng ta chẳng bao giờ tự làm cho mình ngoan được, dù cố gắng cách mấy đi nữa. Chỉ có Cha Thiên Thượng mới làm được điều đó. Mỗi khi con thấy bị cám dỗ muốn hư, con hãy kể hết với Ngài, xin Ngài làm cho con ngoan, rồi tin cậy Ngài sẽ làm điều đó. Chắc chắn Ngài sẽ cất cái hư ấy đi.”
Con bé suy nghĩ một lát rồi nói: “Ồ, con không biết vậy. Con tưởng phải dùng ý chí của mình mà tự làm lấy chứ.”
Con lặng lẽ bỏ đi, rõ ràng đang ngẫm nghĩ về ý tưởng mới này. Chẳng bao lâu tôi nhận thấy một sự thay đổi lớn. Tính bướng bỉnh của con dường như hoàn toàn biến mất; con dịu dàng và vâng lời như một con chiên. Tôi chẳng nói gì, vì muốn tôn trọng sự tế nhị của khoảnh khắc ấy. Vài ngày sau, tôi nghe con đang khẽ chơi với mấy con búp bê và thì thầm với niềm vui êm ả: “Ôi, con vui quá vì Cha Thiên Thượng đang làm cho con ngoan thế này. Được ngoan thật là dễ chịu.”
Tôi vẫn chẳng nói gì. Nhưng vài đêm sau, khi tôi đang đắp chăn cho con lúc đi ngủ, con bỗng thốt lên: “Ôi, mẹ ơi, mẹ có vui không vì Cha Thiên Thượng đang làm cho con ngoan thế này? Ngài sẽ làm cho con ngoan hơn nhiều nữa, nhưng mẹ có vui không vì Ngài đã làm cho con ngoan được như bây giờ?”
Khi tôi ôm hôn con và cùng vui với con, con nói thêm cách thathiết: “Mẹ ơi, mẹ có kể chuyện này cho mọi người không?”
Tôi bảo rằng mẹ có cố gắng kể, nhưng con nhất quyết: “Mẹ không được chỉ cố gắng thôi— mẹ phải thật sự kể mỗi lần mẹ giảng. Con nghĩ có nhiều người cũng giống như con trước đây — muốn ngoan mà không biết làm sao. Mẹ phải kể cho từng người mẹ gặp.”
Tôi luôn xem lời ấy như một tiếng gọi thiêng liêng cho công việc của mình.
Thật ra, lòng chúng tôi đầy tràn đến nỗi hầu như chẳng cần ai khích lệ. Rốt cuộc mọi người chúng tôi quen biết đều nghe câu chuyện ấy, và chẳng bao lâu đã dấy lên một sự xôn xao lớn — không chỉ trong cộng đồng của chúng tôi, mà khắp Hội Thánh ở Mỹ và thậm chí ở cả nước Anh. Thư từ đổ về từ mọi phía hỏi xem “giáo lý mới do vợ chồng Pearsall Smith ở Millville, New Jersey dạy” là gì. Các buổi nhóm và hội nghị mọc lên và vẫn tiếp tục cho đến ngày nay, nhiều nơi được biết đến với tên gọi “những buổi nhóm để làm sâu nhiệm đời sống thuộc linh.”
Sự khám phá này là khởi đầu của một cuộc phục hưng lớn trong đời sống thuộc linh của Hội Thánh ở khắp nơi. Nó đạt đến đỉnh điểm trong các buổi nhóm năm 1873 và 1874 tại lục địa châu Âu, và sau đó tại Oxford và Brighton, nơi hàng ngàn người đến nghe sứ điệp. Ảnh hưởng của nó đến nay vẫn còn được cảm nhận trong vô số cuộc đời. Bất cứ nơi nào tôi đến, người ta đều kể với tôi rằng trọn cuộc đời họ đã được thay đổi bởi những điều họ học được ở đó.
Điều họ khám phá không phải là một tôn giáo mới, mà là sức sống của tôn giáo cũ. Những lẽ thật họ đã tuyên xưng từ lâu nay trở thành những thực tại sống động. Họ đã từng gọi Đấng Christ là Cứu Chúa của mình; giờ đây họ học biết rằng Ngài thật sự cứu, và khi tin cậy Ngài, họ thấy Ngài là thành tín.
Sự dạy dỗ ấy chẳng có gì mang tính bè phái. Không ai phải thay đổi tín điều hay hệ phái của mình.
Trong mọi giáo hội — Giám Lý, Quaker, Công Giáo, và nhiều nữa — vẫn luôn có những người thật sự hiểu và sống đời sống đức tin. Tôi tin rằng nó nằm ở tâm điểm của mọi tín điều Cơ Đốc. Điều duy nhất cần có là các tín hữu thôi chỉ tuyên xưng đức tin của mình và bắt đầu thật sự tin điều mình tuyên xưng — và họ sẽ luôn thấy điều đó là thật.
Đời sống đức tin phù hợp với mọi tín điều và mọi hệ phái. Câu chuyện ở đâu cũng vậy.