Chương 2 · 7 phút đọc · 9 phút nghe
William Carey — Người thợ đóng giày đã thay đổi thế giới
Ông là ai
William Carey sinh ngày 17 tháng 8 năm 1761 tại Paulerspury, Northamptonshire, nước Anh, là con trai của một người thợ dệt về sau trở thành thầy giáo làng. Ông học nghề với một người thợ đóng giày, tự học bằng một kỷ luật phi thường, thông thạo tiếng La-tinh, Hy Lạp, Hê-bơ-rơ, Hà Lan và Pháp trong khi vá giày, và trở thành mục sư Báp-tít vào năm 1786. Năm 1792, ông xuất bản “Khảo luận về bổn phận của Cơ Đốc nhân trong việc dùng các phương tiện để đem người ngoại đạo trở lại đạo” (“An Enquiry into the Obligations of Christians to Use Means for the Conversion of the Heathens”) — một lập luận chặt chẽ dài 87 trang, khẳng định rằng Đại Mạng Lệnh buộc mọi thế hệ Cơ Đốc nhân phải tiếp cận mọi dân tộc chưa được nghe Phúc Âm trên đất. Cũng trong năm ấy, ông đồng sáng lập Hội Truyền Giáo Báp-tít, và đến năm 1793 thì lên tàu sang Ấn Độ. Ông không bao giờ trở về nước Anh nữa. Ông sống bốn mươi mốt năm tại Ấn Độ, dịch Kinh Thánh sang tiếng Bengali, tiếng Phạn và hai mươi bảy ngôn ngữ và phương ngữ khác, sáng lập Trường Cao đẳng Serampore, vận động chống lại tục sati (thiêu sống góa phụ) và tục giết trẻ sơ sinh, và thành lập tổ chức truyền giáo Tin Lành hiện đại đầu tiên. Ông qua đời năm 1834, thọ bảy mươi hai tuổi, và được an táng tại Ấn Độ.
Khải tượng của ông về chức vụ truyền giáo và hy sinh
William Carey không chỉ rao giảng Đại Mạng Lệnh — ông lập luận cho nó, hệ thống hóa nó, tài trợ cho nó và sống trọn nó. Đóng góp lớn lao của cuốn “Khảo luận” là đánh đổ lời phản bác rất được kính trọng của phái Calvin thời ấy: rằng nếu Đức Chúa Trời định cứu người ngoại đạo, Ngài sẽ làm điều đó mà không cần đến công cụ là con người. Carey đáp lại bằng cách chứng minh, từ toàn bộ Kinh Thánh và từ lịch sử Hội Thánh, rằng Đức Chúa Trời luôn dùng các phương tiện con người — sứ giả được sai đi, Lời được phiên dịch, Hội Thánh được thiết lập — để hoàn thành các mục đích cứu chuộc của Ngài. Bổn phận phải đi không chỉ dành cho các sứ đồ; đó là bổn phận của mọi Cơ Đốc nhân thuộc mọi thế hệ có phương tiện để vâng lời.
Châm ngôn mà Carey gắn liền với cuộc đời mình — “Hãy trông đợi những điều lớn lao từ Đức Chúa Trời; hãy dấn thân làm những điều lớn lao cho Đức Chúa Trời” — không phải là một khẩu hiệu cổ vũ tinh thần, mà là một tuyên bố thần học hai mặt. Sự trông đợi đến trước: Đức Chúa Trời của Kinh Thánh là Đức Chúa Trời hành động, Đấng làm trọn các mục đích của Ngài, Đấng giữ lời Ngài khi dân sự Ngài cầu nguyện và vâng phục. Mạng lệnh Ngài đã ban không phải là một khát vọng cao quý, mà là một quỹ đạo chắc chắn của lịch sử cứu chuộc.
Ngài đã hứa: “Hãy kêu cầu ta, ta sẽ trả lời cho; ta sẽ tỏ cho ngươi những việc lớn và khó, là những việc ngươi chưa từng biết” (Giê-rê-mi 33:3). Hơn thế nữa, Ngài đã cam kết về kết quả: “Vì sự nhận biết vinh quang Đức Giê-hô-va sẽ đầy dẫy khắp đất như nước đầy tràn biển” (Ha-ba-cúc 2:14). Carey tin những lời hứa này một cách tuyệt đối, và chúng không sinh ra trong ông sự thụ động, mà là hành động bùng nổ, có hệ thống và đầy giá phải trả.
Mô hình Carey phát triển tại Serampore — cùng với các đồng sự Marshman và Ward, được biết đến là Bộ Ba Serampore — là một cách tiếp cận truyền giáo hoàn toàn hợp nhất mà thế kỷ hai mươi về sau sẽ tái khám phá và gọi là “chức vụ toàn diện”. Ông dịch Kinh Thánh. Ông lập trường học. Ông thành lập một trường cao đẳng đào tạo những nhà lãnh đạo người Ấn. Ông vận động chính quyền thuộc địa chống lại những tập tục hủy hoại phẩm giá con người. Ông làm gương cho xác tín rằng đem Phúc Âm đến với một người là chăm lo cho toàn bộ con người ấy, và rằng Lời Đức Chúa Trời được phiên dịch là công cụ mạnh mẽ nhất để biến đổi một nền văn hóa từ bên trong. Ông đặt cách tiếp cận hợp nhất này trên nền tảng phạm vi bao quát của mạng lệnh: “dạy họ giữ hết cả mọi điều mà ta đã truyền cho các ngươi” (Ma-thi-ơ 28:20). Mọi điều Chúa Giê-xu đã truyền bao gồm cả việc chăm sóc người góa bụa, khách lạ, người nghèo và người bị áp bức.
Sự hy sinh của Carey không mang dáng vẻ kịch tính của cái chết tử đạo — đó là sự hy sinh thầm lặng hơn, mài mòn hơn của một chặng đường dài. Ông chứng kiến vợ mình là Dorothy dần rơi vào bệnh tâm thần tại Ấn Độ; bà qua đời tại đó năm 1807 mà không bao giờ hồi phục. Ông chôn cất những đứa con. Năm 1812, ông chứng kiến một trận hỏa hoạn tại nhà kho thiêu rụi những bản thảo dịch thuật không thể thay thế, kết tinh của nhiều năm lao động — và tuần kế tiếp ông bắt đầu lại. Ông nói, ngọn lửa đã thiêu hủy công việc, nhưng không thể thiêu hủy lời đã được phiên dịch. Ông bám chặt điều Gióp đã tuyên bố: “Nhưng Chúa biết con đường tôi đi”, và khi Ngài đã thử luyện, tôi sẽ ra như vàng (Gióp 23:10). Sự thử luyện là có thật. Vàng ròng lộ ra từ đó là bốn mươi mốt năm lao khổ truyền giáo mà Hội Thánh đến nay vẫn còn đang gặt hái hoa trái.
Thần học của ông về Kinh Thánh được phiên dịch như công cụ hàng đầu của sứ mạng đã định hình toàn bộ phong trào truyền giáo hiện đại. Ông hiểu rằng Kinh Thánh bằng tiếng mẹ đẻ của một dân tộc không chỉ là một công cụ truyền giảng, mà là một sức mạnh biến đổi có thể định hình lại một nền văn hóa từ tận gốc rễ sâu xa nhất — bởi vì Đức Chúa Trời phán qua Kinh Thánh cũng là Đức Chúa Trời đã dựng nên dân tộc đọc Kinh Thánh ấy. Lời tiên tri của Ê-sai về lời Đức Chúa Trời là giả định làm việc của Carey: “thì lời nói của ta cũng vậy, đã ra từ miệng ta, thì chẳng trở về luống nhưng, mà chắc sẽ làm trọn điều ta muốn, thuận lợi công việc ta đã sai khiến nó” (Ê-sai 55:11). Ông dịch Kinh Thánh sang những ngôn ngữ chưa từng có Kinh Thánh, và tin cậy Đức Chúa Trời của Kinh Thánh sẽ làm điều Ngài vẫn luôn làm: phán qua Lời ấy và thay đổi mọi sự.
Lời dặn dò mục vụ sau cùng của Carey dành cho một giáo sĩ trẻ, được nói ra không lâu trước khi ông qua đời, chính là văn bia cho trọn cuộc đời ông: “Khi tôi đi rồi, đừng nói gì về Tiến sĩ Carey. Hãy nói về Đấng Cứu Thế của Tiến sĩ
Carey.” Ông không đến Ấn Độ để được người ta nhớ đến. Ông đến vì Chúa Giê-xu đã phán: “Cha đã sai ta thể nào, ta cũng sai các ngươi thể ấy” (Giăng 20:21). Ông đã được sai đi. Ông đã đi. Và Đấng sai ông đã ở cùng ông trong từng bước của bốn mươi mốt năm ấy.
Lời cầu nguyện
Lạy Chúa của mùa gặt, xin dấy lên trong thế hệ chúng con những người nam và nữ có sự bền gan thánh khiết như Carey — những người sẽ gieo trồng nơi chưa từng có gì mọc lên, phiên dịch nơi chưa có Lời Chúa, và chịu đựng những năm tháng dài trên cánh đồng khô cằn mà không quay lui.
Nơi chúng con viện cớ để không hành động, xin khiến chúng con im lặng trước sự cấp bách của những dân tộc chưa được nghe Phúc Âm. Và nơi ngọn lửa thiêu hủy công việc của chúng con, xin ban ân điển để chúng con bắt đầu lại.
A-men.