Chương 3 · 8 phút đọc · 10 phút nghe
David Livingstone — Nhà thám hiểm không bao giờ ngừng bước
Ông là ai
David Livingstone sinh ngày 19 tháng 3 năm 1813 tại Blantyre, Scotland, là con thứ hai trong bảy người con của một gia đình nghèo nhưng hết lòng tin kính Chúa. Từ năm mười tuổi, ông đã làm việc trong một nhà máy bông, buổi tối tự học với những cuốn sách dựng tựa vào khung cửi, và cuối cùng được đào tạo thành bác sĩ tại Glasgow. Năm 1840, ông lên tàu sang châu Phi dưới sự bảo trợ của Hội Truyền Giáo London, và dành ba mươi ba năm sau đó để thám hiểm, vẽ bản đồ và truyền giảng Phúc Âm tại vùng nội địa của lục địa châu Phi với một sự bền bỉ khiến ngay cả những người ngưỡng mộ ông cũng phải kinh ngạc. Ông thực hiện ba cuộc thám hiểm lớn, mở những vùng rộng lớn của Trung Phi ra với thế giới bên ngoài, và trở thành nhà thám hiểm nổi tiếng nhất thời đại mình. Ông cũng là tiếng nói kiên trì và hiệu quả nhất chống lại nạn buôn bán nô lệ châu Phi trong thế kỷ mười chín. Người ta tìm thấy ông đã qua đời trong tư thế quỳ gối cầu nguyện, trong một túp lều tại làng của tù trưởng Chitambo, thuộc Zambia ngày nay, vào ngày 1 tháng 5 năm 1873. Những người giúp việc châu Phi yêu mến ông đã lấy trái tim ông ra và chôn trong lòng đất châu Phi mà ông đã hiến dâng cả đời để đến với, rồi khiêng thi hài đã được ướp của ông đi một nghìn bốn trăm dặm ra đến bờ biển, để ông được an táng tại Tu viện Westminster.
Khải tượng của ông về chức vụ truyền giáo và hy sinh
Khải tượng truyền giáo của Livingstone được định hình bởi một xác tín mà nhiều người ủng hộ ông hẳn thấy là nghịch lý: rằng cách hiệu quả nhất để mở cửa châu Phi cho Phúc Âm không phải là lập các trạm truyền giáo ở vùng duyên hải, mà là tiến sâu vào vùng nội địa chưa có trên bản đồ, gây dựng mối quan hệ với các dân tộc ở đó, phá bỏ nạn buôn bán nô lệ đang tàn phá lục địa này, rồi dọn đường để Phúc Âm theo sau trên con đường ông đã mở. Ông gọi mục tiêu ba mặt này là “ba chữ C” của mình: Cơ Đốc giáo (Christianity), Thương mại (Commerce) và Văn minh (Civilization) — qua đó ông muốn nói rằng việc rao truyền Phúc Âm không thể tách rời khỏi việc thiết lập những điều kiện để con người có thể sống thịnh vượng.
Động lực thúc đẩy toàn bộ sự nghiệp truyền giáo của Livingstone là khải tượng về một lục địa đầy dẫy những con người chưa từng nghe danh Đấng Christ — cùng với xác tín không lay chuyển rằng Đức Chúa Trời đã không quên họ. Ông đã thấm nhuần lời hứa truyền giáo lớn lao của Ê-sai: “Ngươi làm tôi tớ ta đặng lập lại các chi phái Gia-cốp, và làm cho những kẻ được gìn giữ của Y-sơ-ra-ên lại được trở về, còn là việc nhỏ; ta sẽ khiến ngươi làm sự sáng cho các dân ngoại, hầu cho ngươi làm sự cứu rỗi của ta đến nơi đầu cùng đất” (Ê-sai 49:6). Đối với nước Anh thời Victoria, châu Phi chính là nơi đầu cùng đất. Livingstone không chịu chấp nhận rằng nơi ấy nằm ngoài tầm với của sự cứu rỗi mà Ê-sai đã hứa. Ông đã đi để tìm hiểu, và dành ba mươi ba năm để chứng minh rằng nơi ấy không nằm ngoài tầm với.
Thần học của ông về sự hy sinh trong truyền giáo được rèn luyện qua những mất mát lặp đi lặp lại trong sự nghiệp. Ông mất sức khỏe — mắc sốt rét hơn ba mươi lần, rồi về sau bị kiết lỵ, xuất huyết và hàng chục chứng bệnh khác, khiến những năm cuối đời ông chỉ còn là cái bóng của thân thể cường tráng trước kia. Ông mất người vợ, Mary, qua đời tại châu Phi năm 1862 sau khi từ Anh trở lại để được ở bên ông lần nữa. Ông mất những người đồng sự, mất các tuyến tiếp tế, và đã nhiều lần lạc đường — theo nghĩa đen, lang thang giữa Trung Phi mà không biết mình đang ở đâu. Thế nhưng ông chưa bao giờ đánh mất xác tín rằng sứ mạng này xứng đáng với cái giá phải trả. Ông bám chặt lời làm chứng của Phao-lô: “Chúng tôi bị ép đủ cách, nhưng không đến cùng; bị túng thế, nhưng không ngã lòng; bị bắt bớ, nhưng không đến bỏ; bị đánh đập, nhưng không đến chết mất” (2 Cô-rinh-tô 4:8–9). Ông đã trải qua tất cả những vế đầu. Ông chưa bao giờ rơi vào bất cứ vế sau nào.
Sự chống đối mãnh liệt của ông đối với nạn buôn bán nô lệ là một trong những hành động mang tính truyền giáo thiết thực nhất trong sự nghiệp của ông. Ông hiểu — như William Wilberforce đã hiểu một thế hệ trước đó — rằng một Phúc Âm công bố phẩm giá bình đẳng của mọi linh hồn trước mặt Đức Chúa Trời thì về căn bản không thể dung hợp với một hệ thống mua bán chính những linh hồn ấy. Từ giữa lòng châu Phi, ông viết về những điều mình đã chứng kiến với một nỗi phẫn nộ đã khuấy động dư luận nước Anh và góp phần vào những hành động lập pháp mà cuối cùng đã dẹp bỏ nạn buôn bán nô lệ ở Đông Phi. Ông đang làm điều Kinh Thánh truyền dạy: “Hãy mở miệng mình binh kẻ câm”, bênh vực quyền lợi của mọi người khốn cùng; “Khá mở miệng con, xét đoán cách công bình”, và bênh vực quyền lợi của người nghèo nàn, thiếu thốn (Châm Ngôn 31:8–9). Đối với Livingstone, rao truyền Phúc Âm và bênh vực công lý là cùng một sứ mạng.
Trong những năm cuối đời, Livingstone thật sự bị mất tích giữa Trung Phi — thế giới bên ngoài không biết ông ở đâu suốt nhiều năm — và cuộc thám hiểm nổi tiếng của Henry Morton Stanley để tìm ông đã đưa đến một trong những cuộc gặp gỡ lừng danh nhất trong lịch sử thám hiểm. Khi Stanley cuối cùng tìm thấy ông vào năm 1871 tại Ujiji, ông ấy đề nghị đưa Livingstone về nước Anh. Livingstone từ chối.
Ông chưa xong việc. Ông viết cho con gái: “Cha là một giáo sĩ, trọn cả tấm lòng và linh hồn. Đức Chúa Trời có một Con một, và Ngài là một giáo sĩ và một thầy thuốc.
Cha chỉ là một kẻ bắt chước nghèo nàn, thật nghèo nàn, hay mong được làm kẻ bắt chước Ngài, nhưng cha hy vọng được sống trong sự phục vụ này; và cha muốn được chết trong đó.”
Ông đã chết trong sự phục vụ ấy. Ông sống trọn toàn bộ lời Giăng thuật lại về sự nhập thể: “Ngôi Lời đã trở nên xác thịt, ở giữa chúng ta” (Giăng 1:14). Livingstone đã ở giữa những dân tộc mà ông đến để tiếp cận. Ông đã được chôn cất giữa họ.
Theo nhận định của những người hiểu ông rõ nhất, cái chết của ông trong tư thế quỳ gối cầu nguyện là bài giảng hùng hồn nhất ông từng giảng. Ông đã sống mạng lệnh truyền giáo của mình bằng đầu gối khi ở chỗ kín và bằng đôi chân khi ở giữa công chúng — hai tư thế không thể tách rời, tư thế này nâng đỡ tư thế kia. Cho đến cuối cùng, ông vẫn là người được sai đi không hề quay lui, bởi vì ông đã tin trọn vẹn theo đúng nghĩa đen lời hứa của Đấng đã sai ông: “Và nầy, ta thường ở cùng các ngươi luôn cho đến tận thế” (Ma-thi-ơ 28:20). Ngày tận cùng của đời ông đã đến trong một túp lều vách bùn ở Zambia.
Và lời hứa ấy vẫn đứng vững.
Lời cầu nguyện
Lạy Chúa, Đấng ở giữa chúng con, xin ban cho chúng con tinh thần không chịu ngừng bước như Livingstone. Nơi chúng con chọn con đường an toàn thay vì con đường của người được sai đi, xin cáo trách chúng con. Nơi chúng con rao giảng một Phúc Âm chạm đến linh hồn nhưng làm ngơ trước nỗi đau của thân thể, xin làm cho chúng con được trọn vẹn hơn.
Xin ban cho chúng con lòng can đảm để đi đến nơi bản đồ dừng lại, và đức tin để tin cậy rằng sự hiện diện của Ngài trải xa hơn mọi tấm bản đồ của chúng con. A-men.