Thế kỷ truyền giáo

Simeon Nsibambi

Simeon Nsibambi (1897–1978) là một viên chức y tế người Muganda ở Kampala, có học thức và sung túc, mà nỗi khao khát thuộc linh đã dẫn đến cuộc gặp gỡ mang tính bước ngoặt vào…

Sinh
1897
Mất
1978

Cũng xuất hiện trong

Tiểu sử

  1. 1897
  2. 1929
  3. 1978

Một số cuộc thức tỉnh lớn của Hội Thánh đã khởi đầu trong những nhà thờ chính tòa hay dưới những lều nhóm phục hưng chật kín người. Một trong những cuộc thức tỉnh lớn nhất lại bắt đầu trên một ngọn đồi yên tĩnh ở Kampala, bên một cuốn Kinh Thánh mở, giữa hai con người đã chán làm những Cơ Đốc nhân đáng kính và khao khát trở nên những Cơ Đốc nhân thánh khiết. Simeon Nsibambi là một trong hai người ấy. Ông là một người Muganda có địa vị — học thức, được ban thưởng huân chương, sung túc, một người lãnh đạo trong Hội Thánh của dân tộc mình — và xét theo mọi thước đo bề ngoài, ông đã thành đạt. Thế nhưng trong lòng ông mang một nỗi bồn chồn mà chẳng sự thăng tiến nào làm lắng xuống được, một cảm nhận rằng nơi Đức Chúa Trời còn có điều gì đó nhiều hơn những gì ông đã tìm thấy. Khi cuối cùng ông tìm được điều ấy, ngọn lửa bừng lên trong ông đã lan ra khắp nửa lục địa.

Một người được kính trọng với tấm lòng phân đôi

Nsibambi sinh năm 1897 trong một gia đình danh giá ở Buganda; cha ông là một tù trưởng giữa một dân tộc đã đón nhận đức tin Cơ Đốc với tốc độ phi thường chỉ một thế hệ trước đó. Ông được học hành chu đáo so với thời bấy giờ, theo học tại Trường Trung học Mengo và tại trường King’s College Budo, nơi đào tạo những người lãnh đạo của Buganda. Trong Thế chiến thứ nhất, ông phục vụ trong Quân đoàn Y tế Bản xứ châu Phi (African Native Medical Corps) và được tặng thưởng vì công trạng xuất sắc. Sau đó, ông thăng tiến trong chính quyền vương quốc Buganda với tư cách một viên chức y tế — một thanh tra vệ sinh chịu trách nhiệm về sức khỏe của Kampala, được kính nể trên những con phố ông đi qua, vững vàng cả về lương bổng lẫn danh tiếng.

Đến thập niên 1920, ông cũng đã là một Cơ Đốc nhân chịu báp-têm và có đức tin, một thành viên của Hội Thánh Anh giáo Uganda mà các giáo sĩ tiên phong và những vị tử đạo Baganda đã tưới bằng chính huyết mình. Nhưng Nsibambi không thỏa lòng, và sự bất mãn của ông thuộc về loại thánh khiết. Ông nhìn vào bản thân và vào Hội Thánh quanh mình, và thấy một đức tin đúng đắn nhưng nguội lạnh, một tôn giáo của hình thức mà thiếu vắng lửa. Ông mang những dấu hiệu bề ngoài của một Cơ Đốc nhân, cùng nỗi khao khát bề trong của một người biết rằng mình đang thiếu chính cốt lõi của đức tin. Nỗi khao khát ấy không chịu buông tha ông.

Dịp cuối tuần trên đồi Namirembe

Tháng 9 năm 1929, Đức Chúa Trời nhậm lời cầu nguyện ấy qua một người Anh mỏi mệt. Bác sĩ Joe Church là một giáo sĩ bác sĩ của Hội Truyền Giáo Ruanda (Ruanda Mission), phụ trách bệnh viện ở Gahini, và chính ông cũng đã đi đến chỗ cùng tận của bản thân — khô hạn về thuộc linh, nản lòng, và đang dành vài ngày ở Kampala để hồi sức. Ông nghỉ lại trên đồi Namirembe, cái tên mang nghĩa đầy bình an, và vào ngày Chúa Nhật, ông leo lên nhà thờ chính tòa lớn. Tại đó, hai người gặp nhau. Nsibambi, nhận ra nơi vị bác sĩ mỏi mệt này một người cùng đi tìm kiếm, đã dồn hỏi ông câu hỏi vẫn đang cháy bỏng trong chính lòng mình: điều gì đang thiếu — trong Hội Thánh Uganda, và trong chính ông?

Church biết câu trả lời, hay ít ra là hướng đi của nó, từ sự dạy dỗ về “đời sống đắc thắng” mà ông đã thấm nhuần tại các kỳ hội nghị Keswick ở nước Anh. Ông bắt đầu nói với Nsibambi về sự đầy dẫy Đức Thánh Linh và về một đời sống Cơ Đốc được sống trong đắc thắng thay vì thất bại. Hai người không thể dứt khỏi cuộc trò chuyện. Suốt dịp cuối tuần ấy — các bản tường thuật nhớ lại là khoảng hai ngày — họ ngồi bên nhau với cuốn Kinh Thánh mở, nghiền ngẫm Kinh Thánh cùng phần chú giải Scofield về sự đầy dẫy Thánh Linh, và họ cầu nguyện. Họ cầu nguyện để từ bỏ mọi tội lỗi mình biết, để được đầy dẫy, để không giữ lại điều gì. Đó không phải là một bài giảng; đó là hai con người đói khát cùng nhau đến với Đức Chúa Trời với hai bàn tay trống rỗng và được đổ đầy.

Giờ đây chẳng gì có thể ngăn trở một sự tuôn đổ thật sự của Đức Thánh Linh trên Rwanda, ngoại trừ chính sự thiếu nên thánh của chúng tôi.

— Bác sĩ Joe Church, viết về cuộc gặp gỡ với Nsibambi

Church trở về Gahini, như những người kể lại câu chuyện vẫn nói, trong quyền năng của Lễ Ngũ Tuần. Nhưng sự thay đổi sâu xa hơn lại diễn ra nơi Nsibambi, và ông không lặng lẽ quay về với nếp sống cũ. Ông đã chạm đến điều mình hằng khao khát bấy lâu, và giờ đây ông không thể giữ nó cho riêng mình.

Người không thể thôi hỏi về linh hồn

Sự biến đổi của Nsibambi là trọn vẹn, và đối với những người hàng xóm đáng kính của ông thì thật đáng lo ngại. Ông từ bỏ chức vụ trong chính quyền cùng sự an ổn đi kèm, và dâng mình trọn vẹn cho sự cầu nguyện và rao giảng. Ông đứng trên đồi Namirembe và nơi các góc phố gần nhà thờ chính tòa, kêu gọi người nam người nữ đến với sự tan vỡ, sự xưng tội và đời sống mới. Ông dẫn chính em trai mình, Blasio Kigozi, đến với một đức tin sống động; Kigozi đến cùng Joe Church ở Gahini và chính ông cũng trở thành một nhà truyền giảng nhiệt thành trước khi qua đời sớm vào năm 1936, và chính Nsibambi là người an táng em mình trên Đồi Nhà Thờ Chính Tòa (Cathedral Hill).

Trên hết, Nsibambi trở thành một người không thể gặp một người lạ mà không hỏi han về linh hồn người ấy. Ông dừng người ta lại trên đường, ngoài chợ, nơi cổng, và hỏi thẳng họ đã được cứu chưa — kiểu truyền giảng níu áo từng người, khiến người lịch sự ngượng ngùng nhưng cứu được kẻ hư mất. Không phải ai cũng tán thành. Khi Joe Church trở lại Kampala vài tháng sau, một giáo sĩ phẫn nộ đã chất vấn ông về những gì người bạn của ông đã gây ra:

Ôi, ông ta hóa điên rồi, đi khắp nơi hỏi người ta đã được cứu chưa. Ông ta vừa mới rời khỏi chỗ người làm vườn của tôi đấy.

— Một giáo sĩ ở Kampala, được thuật lại trong các sử liệu về cuộc Phục Hưng

Đó không phải là điên rồ. Đó là một con người cuối cùng đã tin vào chính Phúc Âm mình rao giảng. Điều mà những người chỉ trích ông gọi là thái quá, thì phong trào mà ông góp phần khai sinh lại gọi là đời sống Cơ Đốc bình thường — sự tràn ra tự nhiên của một tấm lòng đã thật sự được đổ đầy. Các sử gia của cuộc thức tỉnh này đã gọi ông, không chút phóng đại, theo nhiều phương diện là cha đẻ của cả phong trào Balokole — phong trào của những người balokole, “những người được cứu,” mà khẩu hiệu đã trở thành bài thánh ca Luganda ngọt ngào Tukutendereza Yesu, “Chúng con ngợi khen Ngài, lạy Chúa Giê-xu.”

Một người cầu nguyện ẩn mình

Khoảng năm 1941, sức khỏe của Nsibambi suy sụp. Joe Church chỉ mô tả căn bệnh ấy là một sự “suy nhược,” và từ đó trở đi Nsibambi ngày càng sống ẩn dật, phần lớn thời gian chỉ ở trong ngôi nhà của ông gần nhà thờ chính tòa Namirembe. Đối với người lãnh đạo của một cuộc phục hưng lớn, điều ấy có thể trông như một sự bịt miệng nghiệt ngã. Nhưng hoàn toàn không phải vậy. Con người từng dừng người lạ lại giữa phố nay trở thành một mạch nguồn cầu thay, tiếp đón những ai tìm đến mình, cầu nguyện cho phong trào mà ông đã góp phần khởi xướng, nâng đỡ trong sự cầu nguyện chính những người lãnh đạo mà tên tuổi rồi sẽ vang khắp thế giới.

Có điều gì đó thật xứng hợp trong việc ấy. Cuộc Phục Hưng do Nsibambi nhóm lửa chưa bao giờ chủ yếu là chuyện diễn đàn và đám đông; đó là chuyện ăn năn, xưng tội, “bước đi trong ánh sáng” của sự thành thật cởi mở trước mặt Đức Chúa Trời và với nhau, và trên hết là sự cầu nguyện. Việc người được nhớ đến như cha đẻ của nó lại trải qua những thập niên cuối đời phần lớn khuất mắt mọi người, quỳ gối cầu nguyện, không phải là một bi kịch mà là một ẩn dụ. Ông đã trao cho phong trào điều duy nhất quan trọng — niềm khao khát sự thánh khiết và thói quen cầu nguyện — và ông tiếp tục trao điều ấy từ nơi ẩn khuất cho đến cuối đời. Ông qua đời năm 1978, một cụ già và, theo nghĩa chân thật nhất, một bậc tộc trưởng.

Ngọn lửa sống lâu hơn ông

Thật khó nói quá về những gì đã đến từ dịp cuối tuần trên đồi Namirembe ấy. Cuộc Phục Hưng Đông Phi mà Nsibambi và Church góp phần nhóm lửa đã quét qua các Hội Thánh Anh giáo và Tin Lành trong vùng suốt phần lớn thế kỷ hai mươi, phá đổ những rào cản sắc tộc và chủng tộc, làm đầy các nhà thờ bằng những người tin Chúa, và sản sinh một thế hệ những nhà lãnh đạo Cơ Đốc có phẩm chất phi thường. Trong số những người balokole được phong trào này nhào nặn có những người mà cả Hội Thánh rồi sẽ tôn kính — Tổng Giám mục Erica Sabiti; Giám mục Festo Kivengere, nhà truyền giảng từng giảng đạo bên cạnh Billy Graham và đáp trả sự khủng bố của Idi Amin bằng một cuốn sách mang nhan đề Tôi Yêu Idi Amin; và Tổng Giám mục Janani Luwum, người tử đạo năm 1977 vì đứng lên chống lại bạo quyền, chết, như chính ông nói, vì Uganda và vì Đấng Christ.

Nsibambi không viết cuốn sách nổi tiếng nào và để lại rất ít lời nói được ghi chép của riêng mình. Thay vào đó, điều ông để lại là một ngọn lửa và một gia đình những người trung tín. Ông là một người giàu có đã chọn trở nên nghèo vì Đấng Christ, một viên chức được kính trọng sẵn lòng bị coi là điên, một nhà lãnh đạo có học thức không mong muốn điều gì hơn là được nên thánh. Ông dạy Hội Thánh một bài học mà Hội Thánh cứ mãi quên: rằng sự phục hưng không khởi đầu từ chiến lược mà từ sự dâng mình, không từ đám đông mà từ một vài tín hữu đói khát không chịu đứng dậy khỏi đầu gối cho đến khi Đức Chúa Trời đổ đầy họ. Từ một sự dâng mình như thế, trên một ngọn đồi mang tên đầy bình an, sự bình an của Đức Chúa Trời đã lan đến cả một lục địa.

Hỏi và đáp

Simeon Nsibambi là ai?

Ông sinh năm 1897 trong một gia đình danh giá ở Buganda, được học hành chu đáo tại Trường Trung học Mengo và trường King’s College Budo, và được tặng thưởng vì công trạng xuất sắc khi phục vụ trong Quân đoàn Y tế Bản xứ châu Phi (African Native Medical Corps) suốt Thế chiến thứ nhất. Sau đó, ông thăng tiến trong chính quyền vương quốc Buganda với tư cách một viên chức y tế ở Kampala, được kính trọng và có đời sống vững vàng, đồng thời là một thành viên đã chịu báp-têm của Hội Thánh Anh giáo Uganda. Các sử gia nhớ đến ông, theo nhiều phương diện, như cha đẻ của cả phong trào Balokole.

“Sự bất mãn thánh khiết” thúc đẩy ông là gì?

Xét theo mọi thước đo bề ngoài, Nsibambi đã thành đạt — học thức, sung túc, một người lãnh đạo trong Hội Thánh của dân tộc mình — thế nhưng ông mang một nỗi bồn chồn mà chẳng sự thăng tiến nào làm lắng xuống được. Ông nhìn vào bản thân và vào Hội Thánh quanh mình, và thấy một đức tin đúng đắn nhưng nguội lạnh, một tôn giáo của hình thức mà thiếu vắng lửa. Ông mang những dấu hiệu bề ngoài của một Cơ Đốc nhân cùng nỗi khao khát bề trong của một người biết rằng mình đang thiếu chính cốt lõi của đức tin, và lời cầu nguyện của ông là lời cầu nguyện xưa nhất của một linh hồn đã thức tỉnh: hẳn phải còn điều gì nhiều hơn nữa; xin ban điều ấy cho con.

Điều gì đã xảy ra trên đồi Namirembe vào tháng 9 năm 1929?

Vào một ngày Chúa Nhật, tại nhà thờ chính tòa lớn, ông gặp Bác sĩ Joe Church, một giáo sĩ bác sĩ mỏi mệt đang nghỉ ngơi ở Kampala, và dồn hỏi ông câu hỏi vẫn đang cháy bỏng trong chính lòng mình: điều gì đang thiếu, trong Hội Thánh và trong chính ông? Suốt dịp cuối tuần ấy, hai người ngồi bên nhau với cuốn Kinh Thánh mở, nghiền ngẫm Kinh Thánh cùng phần chú giải Scofield về sự đầy dẫy Thánh Linh, và cầu nguyện để từ bỏ mọi tội lỗi mình biết và được đầy dẫy. Đó không phải là một bài giảng, mà là hai con người đói khát cùng nhau đến với Đức Chúa Trời với hai bàn tay trống rỗng và được đổ đầy.

Joe Church là ai, và ông đã mang đến điều gì?

Joe Church là một giáo sĩ bác sĩ của Hội Truyền Giáo Ruanda (Ruanda Mission), phụ trách bệnh viện ở Gahini, và chính ông cũng đã cạn kiệt sức lực — khô hạn về thuộc linh và nản lòng — nên đã dành vài ngày ở Kampala để hồi sức. Từ sự dạy dỗ về “đời sống đắc thắng” mà ông đã thấm nhuần tại các kỳ hội nghị Keswick, ông nói với Nsibambi về sự đầy dẫy Đức Thánh Linh và về một đời sống Cơ Đốc được sống trong đắc thắng thay vì thất bại, rồi trở về Gahini, như câu chuyện vẫn kể, trong quyền năng của Lễ Ngũ Tuần.

Đời sống của chính ông đã thay đổi thế nào sau dịp cuối tuần ấy?

Sự biến đổi là trọn vẹn, và đối với những người hàng xóm đáng kính của ông thì thật đáng lo ngại. Ông từ bỏ chức vụ trong chính quyền cùng sự an ổn đi kèm, và dâng mình trọn vẹn cho sự cầu nguyện và rao giảng, đứng trên đồi Namirembe và nơi các góc phố gần nhà thờ chính tòa, kêu gọi người nam người nữ đến với sự tan vỡ, sự xưng tội và đời sống mới. Ông đã chạm đến điều mình hằng khao khát bấy lâu, và giờ đây ông không thể giữ nó cho riêng mình.

Cách ông truyền giảng như thế nào?

Ông trở thành một người không thể gặp một người lạ mà không hỏi han về linh hồn người ấy, dừng người ta lại trên đường, ngoài chợ và nơi cổng để hỏi thẳng họ đã được cứu chưa — kiểu truyền giảng níu áo từng người, khiến người lịch sự ngượng ngùng nhưng cứu được kẻ hư mất. Khi Joe Church trở lại Kampala, một giáo sĩ phẫn nộ đã than phiền: “Ôi, ông ta hóa điên rồi, đi khắp nơi hỏi người ta đã được cứu chưa. Ông ta vừa mới rời khỏi chỗ người làm vườn của tôi đấy.” Đó không phải là điên rồ, mà là một con người cuối cùng đã tin vào chính Phúc Âm mình rao giảng.

Ông có vai trò gì trong cuộc Phục Hưng Đông Phi rộng lớn hơn?

Từ chỉ một dịp cuối tuần dâng mình ấy, ngọn lửa lan tỏa ra — vào Rwanda, Uganda, và theo thời gian khắp Kenya, Tanzania và Burundi — cho đến khi cuộc thức tỉnh mà ngày nay người ta nhớ đến với tên gọi cuộc Phục Hưng Đông Phi đã chạm đến hàng triệu người. Những người của phong trào là các balokole, “những người được cứu,” mà khẩu hiệu đã trở thành bài thánh ca Luganda “Tukutendereza Yesu,” “Chúng con ngợi khen Ngài, lạy Chúa Giê-xu.” Trong số những nhà lãnh đạo do phong trào sản sinh có Tổng Giám mục Erica Sabiti, Giám mục Festo Kivengere và Tổng Giám mục tử đạo Janani Luwum.

Ông gắn bó với Blasio Kigozi như thế nào?

Nsibambi đã dẫn chính em trai mình, Blasio Kigozi, đến với một đức tin sống động. Kigozi đến cùng Joe Church ở Gahini và chính ông cũng trở thành một nhà truyền giảng nhiệt thành trước khi qua đời sớm vào năm 1936, và chính Nsibambi là người an táng em mình trên Đồi Nhà Thờ Chính Tòa (Cathedral Hill). Đó là một ví dụ của một khuôn mẫu rộng hơn: ngọn lửa bừng lên trong ông trước hết lan đến những người gần gũi nhất, rồi đến những nơi xa hơn nhiều.

Điều gì đánh dấu những năm cuối đời của ông?

Khoảng năm 1941, sức khỏe của ông suy sụp, và từ đó trở đi ông ngày càng sống ẩn dật, phần lớn thời gian chỉ ở trong ngôi nhà của mình gần nhà thờ chính tòa Namirembe. Đối với người lãnh đạo của một cuộc phục hưng lớn, điều ấy có thể trông như một sự bịt miệng nghiệt ngã, nhưng con người từng dừng người lạ lại giữa phố đã trở thành một mạch nguồn cầu thay — tiếp đón những ai tìm đến mình và nâng đỡ trong sự cầu nguyện chính những người lãnh đạo mà tên tuổi rồi sẽ vang khắp thế giới. Ông qua đời năm 1978, một cụ già và, theo nghĩa chân thật nhất, một bậc tộc trưởng.

Cuộc đời ông dạy Hội Thánh điều gì?

Ông dạy một bài học mà Hội Thánh cứ mãi quên: rằng sự phục hưng không khởi đầu từ chiến lược mà từ sự dâng mình, không từ đám đông mà từ một vài tín hữu đói khát không chịu đứng dậy khỏi đầu gối cho đến khi Đức Chúa Trời đổ đầy họ. Là một người giàu có đã chọn trở nên nghèo vì Đấng Christ, một viên chức được kính trọng sẵn lòng bị coi là điên, ông không mong muốn điều gì hơn là được nên thánh — và từ một sự dâng mình như thế, trên một ngọn đồi mà tên gọi mang nghĩa “đầy bình an,” sự bình an của Đức Chúa Trời đã lan đến cả một lục địa.

Chân dung: From H. H. Osborn, Pioneers in the East African Revival, via Beautiful Feet