
Nên bắt đầu đọc từ đâu
Bài giảng của Samson Occom (1)
Tiểu sử
Samson Occom chào đời năm 1723 trong một túp lều wigwam ở Mohegan, gần New London thuộc Connecticut, vào một ngày mà chính ông chưa bao giờ biết. Cha ông, Joshua, là một thợ săn, mùa săn bắn thì đi xa khắp chốn và đến khi tuyết bắt đầu rơi mới trở về nhà; mẹ ông, Sarah, là một người phụ nữ mạnh mẽ và giàu tình thương khác thường, về sau gia nhập Hội Thánh của người Anh trong giáo khu gần đó. “Tôi Sinh ra là một Kẻ Ngoại Đạo và được Nuôi lớn trong Lối Sống Ngoại Đạo,” Occom viết về những năm tháng ấy, kể về cha mẹ mình, những người sống “một cuộc đời lang bạt.”
Ông khoảng mười sáu tuổi khi, theo lời ông kể, “chúng tôi nghe một Tin Đồn Lạ giữa vòng người Anh, rằng có những Mục Sư Phi Thường đi giảng từ nơi này đến nơi khác, và một Mối Ưu Tư Lạ Lùng giữa vòng Người Da Trắng.” Cuộc Đại Tỉnh Thức đã đến miền đông Connecticut, và đến mùa hè thì các nhà truyền đạo của phong trào ấy đã đến Mohegan. Suốt chừng sáu tháng, ông đến dự mọi buổi nhóm mà mình có thể tới được, “trong Tâm Trí Bối Rối,” và cũng trong mùa ấy ông mua một cuốn sách vỡ lòng và bắt đầu học chữ. Về sau Eleazar Wheelock cho rằng sự quy đạo của ông là nhờ sự giảng dạy của nhà phục hưng James Davenport.
Hãy đến đúng như con người bạn hiện có, với mọi tội lỗi và mọi điều gớm ghiếc của bạn, với mọi tội đổ máu của bạn, với mọi sự đoán phạt của bạn, và hãy nắm lấy sự trông cậy đã đặt trước mặt bạn ngày hôm nay.
— Samson Occom
Khám phá con đường cứu rỗi
Năm mười bảy tuổi, cuộc giằng co dai dẳng ấy chấm dứt. “Tôi đã, như tôi tin, nhận được một Sự Khám Phá về con đường Cứu Rỗi qua Chúa Giê-xu Christ,” ông viết, “và được ban sức để đặt lòng tin cậy nơi một mình Ngài cho Sự Sống & Sự Cứu Rỗi. Từ Lúc ấy, Nỗi Khổ Sở và Gánh Nặng trong tâm trí tôi được cất đi, và tôi tìm được Sự Bình An và Niềm Vui trong Linh Hồn khi Hầu Việc Đức Chúa Trời.” Điều theo sau là lòng thương xót: ông cảm thấy “một Lòng Thương Hại và Trắc Ẩn khác thường đối với Những Anh Em Nghèo Khổ của tôi Theo Phần Xác.”
Khi ông bước vào năm mười chín tuổi, mẹ ông đến Lebanon, Connecticut, và Occom nhờ bà dò hỏi xem Mục sư Eleazar Wheelock, người mở một trường học nhỏ cho các cậu bé người Anh, có chịu nhận ông trong một hai tuần không. Wheelock muốn gặp ông ngay lập tức. “Vậy là tôi lên đó, nghĩ rằng Mình sẽ trở về sau ít Ngày,” Occom nhớ lại; “ông tiếp nhận tôi Với lòng nhân hậu và Trắc Ẩn, và thay vì Ở lại Hai tuần hay 3 Tuần, tôi đã Ở với ông 4 Năm.” Ông đến nơi ngày 6 tháng 12 năm 1743 và lao mình vào học tiếng La-tinh, tiếng Hy Lạp và sau đó là tiếng Hê-bơ-rơ, nhưng ông đã chong mắt trên sách vở đến mức đôi mắt bị tổn hại nặng, nên đến mùa đông năm 1748–49 ông phải từ bỏ hoàn toàn việc học chính quy.
Thầy giáo ở Montauk
Năm 1749, Occom cùng một số người trong dân tộc mình đi đánh cá ở Montauk, nơi mũi cực đông của Long Island. Thay vì đánh cá, ông đi từ lều này sang lều khác để tổ chức các buổi nhóm, và người Montaukett xin ông ở lại mở một trường học. Ông ở lại chừng mười hai năm. “Tôi Dạy Học,” ông viết, “và Duy Trì các Buổi Nhóm Tôn Giáo thường xuyên như trước, và chăm sóc Người Bệnh cùng lo Tang Lễ cho họ, và viết giúp họ những Giấy Tờ họ cần, và nhiều khi Ngồi làm Thẩm Phán để hòa giải và Phân Xử các Việc của họ.” Mỗi ngày học đều bắt đầu cùng một cách: “ngay Khi lũ Trẻ đã tề tựu và ngồi vào đúng Chỗ của mình, tôi Cầu Nguyện với chúng.” Vào ngày Sa-bát, ông cùng dân chúng hát các thi thiên và thánh ca của Watts và giải nghĩa Kinh Thánh “bằng Lời Lẽ Gần Gũi.” Một cuộc phục hưng tiếp theo, và nhiều người ở Montauk, ông viết, “có hy vọng là đã được quy đạo, đến chỗ nhận biết Đức Chúa Trời trong Chúa Giê-xu để được Cứu Rỗi.”
Ông sống như dân tộc mình sống. Nhà ông là một túp lều wigwam, dời đi theo mùa. Đồng lương của ông ít ỏi và có khi không được trả, nên ông săn bắn, đánh cá, trồng một mảnh bắp, đẽo thìa, muôi, thùng gỗ và báng súng, và đóng sách cho các gia đình người Anh ở East Hampton, nhiều khi làm việc ban đêm dưới ánh đuốc. Vào mùa thu năm 1751, ông cưới Mary Fowler, một phụ nữ Montaukett có hai người anh em là David và Jacob trở thành học trò và bạn đồng lao trọn đời của ông. Hai ông bà nuôi ít nhất mười người con. Ngày 30 tháng 8 năm 1759, tại East Hampton, Giáo Hạt Suffolk đã tấn phong ông làm mục sư Trưởng Lão.
Nhà truyền đạo người da đỏ trên đất Anh
Sau những chuyến truyền giáo đến người Oneida ở New York vào đầu thập niên 1760, Occom lại về định cư ở Mohegan. Trường của Wheelock tại Lebanon lúc này đào tạo các nhà truyền giáo người bản địa Mỹ, và George Whitefield tin rằng một người da đỏ đã quy đạo và biết giảng dạy sẽ giành được sự ủng hộ của nước Anh cho trường. Tháng 12 năm 1765, Occom phó thác gia đình mình trong tay Đức Chúa Trời và lên đường đến Boston cùng Mục sư Nathaniel Whitaker. Những người chống đối ở Boston chế giễu rằng ông đã là Cơ Đốc nhân suốt đời và thậm chí không nói được tiếng mẹ đẻ của mình. Ông viết cho Wheelock:
Ông đặt chân lên nước Anh vào tháng 2 năm 1766 và giảng lần đầu tiên vào ngày 16 tháng 2, tại Nhà Tạm của Whitefield ở London, trước một hội chúng chật kín. Suốt hơn hai năm, ông đi khắp nước Anh và sang cả Scotland, theo phần lớn các ước tính đã giảng từ ba đến bốn trăm lần. Ông gặp Bá tước Dartmouth và John Newton, và có được một người bạn trung tín là thương gia John Thornton; Vua George III dâng £200. Đến khi Occom xuống tàu về quê vào mùa xuân năm 1768, chuyến đi đã quyên được hơn £12.000, một số tiền chưa từng có đối với một công cuộc truyền giáo tại các thuộc địa. Người ta đề nghị tấn phong ông vào hàng giáo phẩm Anh giáo, nhưng ông từ chối: “Tôi không hề có ý định ấy khi rời nhà ra đi.”
“Vì tôi là một người da đỏ nghèo”
Ông trở về và gặp ngay hoạn nạn. Khoản trợ giúp đã hứa cho gia đình ông đến rất chậm. Mary đã buộc phải viết cho Wheelock: “Tôi đã hết Bắp và không có Tiền để mua, và tôi sợ chúng tôi sẽ phải chịu thiếu thốn.” Vào tháng 9 năm 1768, ông viết một bản tường thuật ngắn về cuộc đời mình. Đây là một trong những cuốn tự truyện sớm nhất do một người bản địa Mỹ viết bằng tiếng Anh, và mãi đến năm 1982 mới được in. Nó kết thúc bằng một nỗi bất bình mà ông không thể im lặng thêm được nữa. Cho mười hai năm phục vụ vừa làm thầy giáo vừa làm mục sư, ông chỉ được trả bằng số tiền mà một công cuộc truyền giáo khác nhận trong một năm duy nhất. “Tôi là Thông Dịch Viên của chính mình,” ông viết. “Tôi là Tai, Mắt & Tay của họ, cũng như là Miệng của họ.”
Tôi tin rằng ấy là vì tôi là một người da đỏ nghèo. Tôi Không thể làm gì khác được khi Đức Chúa Trời đã dựng nên tôi Như vậy; chính tôi đâu có tự làm cho mình như thế.
— Samson Occom
Một vết thương sâu hơn tiếp theo. Năm 1769, Wheelock nhận được hiến chương thành lập Trường Đại học Dartmouth và dời trường của mình đến vùng rừng New Hampshire, và số tiền mà Occom đã đi giảng để quyên góp ngày càng được dùng để đào tạo các nhà truyền giáo da trắng thay vì học sinh bản địa. Wheelock thành thật tin rằng làm vậy là phục vụ người da đỏ tốt nhất; còn Occom cảm nhận đó là sự phản bội mọi điều ông đã nói với những người dâng hiến ở Anh. Ông cảnh báo Wheelock bằng một lối chơi chữ rằng ngôi trường lẽ ra là một Alma Mater (người mẹ nuôi dưỡng) cho dân tộc ông rồi sẽ hóa thành một Alba Mater, một người mẹ da trắng. Một tình bạn kéo dài một phần tư thế kỷ đã không bao giờ lành lại trọn vẹn.
Một lần vấp ngã, được xưng nhận
Trong những ngày u tối ấy, Occom đã vấp ngã. Đau ốm, không có việc làm và chán nản, có một lần vào đầu năm 1769 ông đã bị rượu chế ngự. Ông không giấu giếm điều đó, mà tự tố cáo mình trước giáo hạt của chính mình: “Tôi đã sa ngã cách đáng hổ thẹn vì rượu mạnh, qua đó tôi đã làm tổn thương nặng nề công việc của Đức Chúa Trời, làm hoen ố đạo thánh khiết của Chúa Giê-xu Christ, bôi nhọ thanh danh của chính mình và làm hại chính linh hồn mình.” Sau khi trực tiếp nghe ông trình bày, vào tháng 11 năm 1769, Giáo Hạt Suffolk kết luận rằng ông chỉ uống một lượng nhỏ rượu mạnh sau khi nhịn đói cả ngày, trong lúc ở trong điều mà giáo hạt gọi là “một Tâm Trạng rất u ám và tuyệt vọng,” và đã tuyên bố ông vô tội. Wheelock báo cáo một lần sa ngã thứ hai vào mùa hè năm sau. Người bạn người Anh của ông là John Thornton đáp lại: “Tôi e rằng ông ấy đã bị đối xử khắc nghiệt và chính điều đó đã đẩy ông vào tội uống rượu khủng khiếp. Thưa ông thân mến, xin hãy đối đãi với ông ấy cách dịu dàng, vì tôi sẽ lầm to nếu lòng ông ấy không ngay thẳng trước mặt Đức Chúa Trời.” Khi những lời đồn khiến giáo hạt của ông mở cuộc điều tra vào năm 1791, người ta không tìm thấy điều gì chống lại ông. Hồ sơ cho thấy một con người đã gọi đúng tên tội lỗi mình trước mặt Đức Chúa Trời và anh em mình, rồi lại đứng dậy.
Một bài giảng bên giá treo cổ
Trải nghiệm ấy nằm phía sau tác phẩm nổi tiếng nhất của ông. Năm 1772, Moses Paul, một người bản địa Mỹ bị kết án vì đã giết một người sau khi bị đuổi khỏi quán rượu vì say xỉn, xin Occom giảng bài giảng trước giờ hành quyết mình. Ngày 2 tháng 9, một ngày giông bão, Occom giảng trong nhà nhóm chật kín người ở New Haven, dựa trên Rô-ma 6:23: “Vì tiền công của tội lỗi là sự chết; nhưng sự ban cho của Đức Chúa Trời là sự sống đời đời trong Đức Chúa Giê-xu Christ, Chúa chúng ta.” Với người tử tù, ông nói như với người ruột thịt: “Anh là xương bởi xương tôi, thịt bởi thịt tôi.” Nếu Moses chịu tin, ông nói, thì “thay vì một ngày sầu thảm, đó sẽ là ngày cưới cho linh hồn anh.” Với những người bản địa có mặt, ông nói thẳng thắn về rượu. Rồi ông cùng Moses Paul bước đến giá treo cổ và cầu nguyện với anh tại đó. Bài giảng được in vào tháng 10 năm ấy, tái bản ít nhất mười chín lần ở Mỹ và Anh, và về sau được dịch sang tiếng Wales.
Hai năm sau, vào năm 1774, ông xuất bản Tuyển Tập Thánh Ca và Bài Hát Thuộc Linh (A Choice Collection of Hymns and Spiritual Songs), được sưu tập “để gây dựng những Cơ Đốc nhân chân thành thuộc mọi Hệ Phái,” trong đó có những bài thánh ca dường như do chính ông sáng tác. Bài thánh ca thường được hát dưới tên ông nhất, “Bừng tỉnh bởi tiếng Si-na-i đáng sợ” (“Awaked by Sinai’s awful sound”), không có trong tuyển tập ấy. Bài này chỉ xuất hiện sau khi ông qua đời, được chỉnh sửa từ một văn bản trước đó, “Bừng tỉnh bởi tiếng Phúc Âm đầy quyền năng” (“Wak’d by the gospel’s pow’rful sound”), mà các nhà nghiên cứu thánh ca tin là của ông. Điệp khúc của nó có thể đứng làm lời đề cho cả cuộc đời ông: “Tội nhân phải được tái sinh.”
Brothertown
Công trình lớn cuối cùng của Occom là quy tụ những người da đỏ Cơ Đốc nhân sống rải rác khắp miền nam New England về một thị trấn duy nhất của riêng họ. Ông dẫn dắt kế hoạch này cùng con rể Joseph Johnson và hai người anh em vợ là David và Jacob Fowler. Dân tộc Oneida cấp cho họ đất ở New York vào năm 1774, nhưng cuộc Cách mạng đã làm những người định cư đầu tiên phải tản lạc. Ngày 7 tháng 11 năm 1785, trong một khoảng rừng thưa gần nhà David Fowler, cuối cùng họ đã tự tổ chức thành cộng đồng. “Chúng tôi Đặt tên cho Thị Trấn mình là Brotherton,” Occom ghi trong nhật ký, và dân cư nơi đó “Quyết định sống trong Hòa Bình và trong Tình Hữu Nghị, và tiến hành mọi Công Việc Chung của họ trong Sự Hòa Thuận.” Họ xin ông làm thầy dạy dỗ họ, và ông đồng ý lấy thị trấn này làm “Nhà và trung tâm của tôi.”
Ông dời gia đình mình về miền tây vào năm 1789 và cũng giảng đạo trong các kho thóc và căn nhà gỗ của những khu định cư mới nơi biên cương. Không lâu trước khi qua đời, ông viết rằng Hội Thánh ở Brothertown đã tự đặt mình dưới thể chế Trưởng Lão, và đó là “Hội Thánh Trưởng Lão Da Đỏ đầu tiên từng được chính người da đỏ thành lập, vì chúng tôi không có người da trắng nào giúp đỡ.” Những năm cuối đời ông bị dày vò bởi một cuộc tranh chấp gay gắt về việc cho người định cư da trắng thuê đất của Brothertown, và vào mùa đông năm 1791–92, ông dời đến New Stockbridge, cách vài dặm về phía tây.
Ngày 14 tháng 7 năm 1792, trên đường đến một đầm tuyết tùng để tìm gỗ, ông dừng lại, xin nước uống và nói với người đi cùng: “Tôi đã xong rồi.” Ông chắp tay trên ngực và qua đời chỉ trong vài phút, khi đang ở năm thứ sáu mươi chín của đời mình. Hơn ba trăm người bản địa từ nhiều dân tộc đã tề tựu vào ngày hôm sau để nghe Samuel Kirkland giảng tang lễ cho ông dựa trên Ma-thi-ơ 24:44: “Vậy thì các ngươi cũng hãy chực cho sẵn.” Mộ ông chưa bao giờ được đánh dấu. Được tôn vinh ở London, bị xem nhẹ nơi quê nhà, vấp ngã rồi được phục hồi, đến cuối cùng ông vẫn là con người mà ông đã trở thành năm mười bảy tuổi: một người đã đặt lòng tin cậy nơi Đấng Christ, “một mình Ngài cho Sự Sống & Sự Cứu Rỗi,” và đã dành phần đời còn lại để kêu gọi chính dân tộc mình, đúng như con người họ hiện có, hãy đến.
Hỏi và đáp
Samson Occom là ai?
Samson Occom (1723–1792) là một mục sư, thầy giáo và nhà văn người Mohegan, đã đến với đức tin trong cuộc Đại Tỉnh Thức và được tấn phong mục sư Trưởng Lão năm 1759. Ông đi giảng khắp nước Anh để quyên tiền cho việc giáo dục người bản địa, viết một trong những cuốn tự truyện bằng tiếng Anh sớm nhất của một người bản địa Mỹ, xuất bản một bài giảng hành quyết nổi tiếng và một tuyển tập thánh ca, và dẫn dắt những người da đỏ Cơ Đốc nhân ở miền nam New England lập nên Brothertown ở New York.
Thời thơ ấu của ông như thế nào?
Ông sinh năm 1723 trong một túp lều wigwam ở Mohegan, gần New London, Connecticut, là con của Joshua, một thợ săn, và Sarah, người về sau gia nhập một Hội Thánh Cơ Đốc. Ông tự mô tả mình là người sinh ra và lớn lên theo lối sống truyền thống của dân tộc mình, trong một gia đình sống cuộc đời lang bạt. Không điều gì trong thời thơ ấu của ông cho thấy ông sẽ đứng trên tòa giảng.
Ông đã quy đạo như thế nào?
Khi ông khoảng mười sáu tuổi, các nhà truyền đạo của cuộc Đại Tỉnh Thức đến Mohegan, và ông đã trải qua chừng sáu tháng trong sự cáo trách sâu xa, đến dự mọi buổi nhóm mà mình có thể tới được và tự học đọc bằng một cuốn sách vỡ lòng. Năm mười bảy tuổi, theo lời ông viết, ông được khám phá con đường cứu rỗi qua Chúa Giê-xu Christ và đặt lòng tin cậy nơi một mình Ngài. Gánh nặng được cất đi, và ông cảm nhận một lòng trắc ẩn mới đối với chính dân tộc mình.
Ông đã đến học với Eleazar Wheelock như thế nào?
Năm mười chín tuổi, ông nhờ mẹ dò hỏi xem Mục sư Eleazar Wheelock ở Lebanon, Connecticut, có chịu dạy ông trong một hai tuần không. Wheelock nhận ông vào ngày 6 tháng 12 năm 1743, và ông ở lại bốn năm, học tiếng La-tinh, tiếng Hy Lạp và tiếng Hê-bơ-rơ. Đôi mắt bị tổn hại nặng cuối cùng đã chấm dứt việc học chính quy của ông vào mùa đông năm 1748–49.
Ông đã làm gì ở Montauk?
Từ năm 1749, ông dành chừng mười hai năm sống giữa người Montaukett ở Long Island, làm thầy giáo, nhà truyền đạo, người viết giấy tờ và thẩm phán, mở đầu mỗi ngày học bằng sự cầu nguyện và được thấy một cuộc phục hưng giữa vòng họ. Ông sống trong một túp lều wigwam, săn bắn, đánh cá, đẽo đồ gỗ và đóng sách để tự nuôi mình bằng đồng lương rất ít ỏi. Ông cưới Mary Fowler, một phụ nữ Montaukett, năm 1751, và Giáo Hạt Suffolk tấn phong ông ngày 30 tháng 8 năm 1759.
Điều gì đã xảy ra trong chuyến đi giảng của ông ở nước Anh?
Từ đầu năm 1766 đến năm 1768, Occom và Nathaniel Whitaker đi khắp nước Anh và Scotland để quyên tiền cho trường của Wheelock dành cho học sinh bản địa. Occom giảng từ ba đến bốn trăm lần, gặp Bá tước Dartmouth và John Newton, và chuyến đi quyên được hơn 12.000 bảng Anh, trong đó có 200 bảng từ Vua George III. Trước khi lên tàu, ông viết rằng ông tin mình được Đức Chúa Trời kêu gọi bởi một sự quan phòng lạ lùng, và chừng ấy là đủ.
Vì sao sau đó ông cảm thấy bị phản bội?
Ông trở về và thấy gia đình mình bị bỏ mặc trong cảnh thiếu ăn, và năm 1768 ông viết một bản tường thuật ngắn về cuộc đời mình, phản đối việc ông bị trả lương thấp hơn nhiều so với các nhà truyền giáo da trắng, và nói thêm rằng ông tin ấy là vì ông là một người da đỏ nghèo. Rồi năm 1769, Wheelock nhận được hiến chương thành lập Trường Đại học Dartmouth ở New Hampshire và ngày càng dùng tiền quyên góp từ Anh để đào tạo các nhà truyền giáo da trắng. Occom xem đó là sự phản bội mục đích của những người dâng hiến, và tình bạn giữa hai người không bao giờ lành lại trọn vẹn.
Lời xưng nhận của ông về việc say rượu là gì?
Đầu năm 1769, lúc đau ốm và chán nản, có một lần Occom đã bị rượu chế ngự, và ông tự tố cáo mình trước giáo hạt của chính mình, nói rằng ông đã làm tổn thương công việc của Đức Chúa Trời và làm hại chính linh hồn mình. Giáo Hạt Suffolk đã xét hỏi ông và kết luận rằng ông chỉ uống một lượng nhỏ rượu mạnh sau một ngày nhịn đói, rồi tuyên bố ông vô tội. Wheelock báo cáo một lần sa ngã thứ hai vào năm 1770, nhưng một cuộc điều tra năm 1791 của giáo hạt sau này của ông không tìm thấy điều gì chống lại ông.
Bài giảng hành quyết và tuyển tập thánh ca của ông là gì?
Ngày 2 tháng 9 năm 1772, ông giảng tại New Haven trước cuộc hành quyết Moses Paul, một người bản địa bị kết án vì tội giết người, dựa trên Rô-ma 6:23, nài khuyên anh đến với Đấng Christ đúng như con người hiện có của anh. Bài giảng được tái bản ít nhất mười chín lần và về sau được dịch sang tiếng Wales. Năm 1774, ông xuất bản Tuyển Tập Thánh Ca và Bài Hát Thuộc Linh; bài thánh ca nổi tiếng Bừng tỉnh bởi tiếng Si-na-i đáng sợ, thường được cho là của ông, chỉ xuất hiện sau khi ông qua đời, như một bản chỉnh sửa từ một văn bản trước đó được tin là của ông.
Brothertown là gì, và ông qua đời như thế nào?
Brothertown là một khu định cư Cơ Đốc trên đất của người Oneida ở New York, quy tụ từ nhiều cộng đồng bản địa ở New England và chính thức được tổ chức ngày 7 tháng 11 năm 1785, với Occom làm mục sư; ông dời gia đình đến đó năm 1789 và gọi Hội Thánh ở đó là Hội Thánh Trưởng Lão da đỏ đầu tiên do chính người da đỏ thành lập. Ông đột ngột qua đời tại New Stockbridge ngày 14 tháng 7 năm 1792, sau khi nói với người đi cùng: Tôi đã xong rồi, rồi chắp tay lại và qua đời. Hơn ba trăm người bản địa đã đến dự tang lễ của ông.