Các cuộc Đại Phấn hưng

John Newton

John Newton (1725–1807) từng là thuyền trưởng tàu buôn nô lệ, người mà sau một sự cải đạo diễn ra từ từ, khởi đầu trong cơn bão giữa Đại Tây Dương năm 1748, đã trở thành mục sư…

Sinh
1725
Mất
1807
Trên Ochorus
3 bài giảng

Nên bắt đầu đọc từ đâu

Bài giảng của John Newton (3)

Kìa, Chiên Con Của Đức Chúa Trời

Giăng 1:29 27 phút đọc Newton đặt tiếng kêu của Giăng Báp-tít — “Kìa, Chiên Con của Đức Chúa Trời” — bên cạnh toàn thể cõi tạo vật hữu hình, là những kỳ công mà bằng cách nào đó vẫn chẳng làm chúng ta xúc động. Ông lập luận rằng lớn hơn mọi công việc của tay Đức Chúa Trời là Chiên Con, Đấng cất tội lỗi thế gian đi: đối tượng duy nhất đáng thu hút mọi ánh mắt. Ông giải bày vì sao Đấng Cứu Chuộc được ví như một chiên con — sự vô tội, sự nhu mì, sự hy sinh — và biến lời công bố ấy thành lời kêu gọi hãy nhìn xem và được sống.

Có Một Con Trẻ Sanh Cho Chúng Ta

Ê-sai 9:6 25 phút đọc Một trong những bài giảng của Newton về các đoạn Kinh Thánh trong bản thanh xướng kịch Messiah (Đấng Mê-si). Ông nhận xét rằng người ta có thể xúc động trước âm nhạc mà lại hổ thẹn khi xúc động trước lời lẽ, rồi lần lượt đi qua từng danh hiệu: Đấng Lạ Lùng, Đấng Mưu Luận, Đức Chúa Trời Quyền Năng, Cha Đời Đời, Chúa Bình An. Ông kết thúc bằng lời nài khuyên những người còn do dự đừng trì hoãn: “Cớ sao anh em lại sợ được hạnh phúc quá sớm?”

Tôi Biết Rằng Đấng Cứu Chuộc Tôi Vẫn Sống

Gióp 19:25-26 26 phút đọc Tiếng kêu của Gióp mở đầu phần thứ ba của bản thanh xướng kịch Messiah (Đấng Mê-si), và Newton giải nghĩa từng cụm từ một: Đấng Cứu Chuộc là người bà con gần trả giá chuộc, “chữ nhận làm của riêng” là chữ ‘của tôi’, việc Ngài đứng trên đất, và niềm hy vọng của Gióp được thấy Đức Chúa Trời trong chính xác thịt mình. Dọc đường, ông trình bày cách khiêm nhường về sự bảo đảm như một điều mà đức tin yếu ớt dần dần lớn lên để đạt đến.

Tiểu sử

  1. 1725
  2. 1732
  3. 1748
  4. 1764
  5. 1807

Hầu như ai cũng từng hát câu nổi tiếng nhất của ông mà không biết câu ấy kể về cuộc đời của ai. “Ân điển lạ lùng! âm thanh ngọt ngào thay, đã cứu một kẻ khốn cùng như tôi” không phải là lời của một thi sĩ cố tìm một chữ thật mạnh. Đó là một lời tường thuật mộc mạc. Người viết câu ấy từng là kẻ vô tín, kẻ đào ngũ, kẻ làm đầy tớ cho những người nô lệ trên bờ biển châu Phi, và — đây là điều bài thánh ca không cho chúng ta bỏ qua — một thuyền trưởng tàu buôn nô lệ, chở những con người bị xiềng xích dưới chính boong tàu của mình trong khi ở phía trên ông vẫn giữ một nếp sống đạo đức sùng kính. Ông biết chính xác mình muốn nói gì khi dùng chữ “kẻ khốn cùng”. Đó là lý do câu hát ấy chưa bao giờ cũ mòn.

Kinh Thánh của người mẹ, và biển cả

John Newton sinh tại London, ở khu Wapping ven sông, ngày 24 tháng 7 năm 1725. Mẹ ông, Elizabeth, là một tín hữu Không Quốc giáo (Dissenter) mộ đạo, đã lấp đầy những năm thơ ấu của ông bằng Kinh Thánh và thánh ca, và mong ông lớn lên sẽ trở thành mục sư. Bà qua đời vì bệnh lao vào tháng 7 năm 1732, khi ông chưa tròn bảy tuổi. Đó là mất mát đầu tiên trong những mất mát đã nhào nặn nên con người ông, và hạt giống bà gieo đã nằm vùi rất lâu trước khi nảy mầm.

Khoảng mười một tuổi, ông ra biển, đi theo cha mình, một thuyền trưởng tàu buôn. Cậu bé lớn lên với những bài thánh ca của mẹ, trong những năm sau đó, đã trở thành một thanh niên chai đá và ăn nói tục tĩu. Khoảng năm 1743, ông bị bắt lính cưỡng bức vào Hải quân Hoàng gia, phục vụ trên tàu HMS Harwich. Nhờ ảnh hưởng của cha, ông được làm học viên sĩ quan; nhưng chính sự liều lĩnh của ông đã phá hỏng tất cả. Ông tìm cách đào ngũ, bị bắt lại, bị đánh roi trước công chúng và bị giáng xuống hàng thủy thủ thường — một nỗi nhục trước mặt cả con tàu.

Sau đó ông xin được chuyển sang phục vụ một tay buôn nô lệ, và con đường sa sút cứ thế tiếp diễn. Từ khoảng năm 1745, ông sống trên bờ biển Sierra Leone, tại quần đảo Plantain, trong cảnh cơ cực và gần như bị giam cầm dưới tay một lái buôn nô lệ cùng người vợ châu Phi của hắn. Ốm đau, đói khát và bị ngược đãi, người mà một ngày kia sẽ chỉ huy những con tàu buôn nô lệ, trong một thời gian, đã bị đối xử gần như chính một người nô lệ. Ông vẫn nhớ rõ cảnh tủi nhục ấy.

Mỗi khi hắn rời tàu, tôi bị khóa lại trên boong, với một panh gạo làm khẩu phần cho cả ngày.

— John Newton, Tự thuật chân thực (An Authentic Narrative)

Chính ở đây câu chuyện của ông trở nên hữu ích chứ không chỉ đơn thuần kịch tính. Newton không rơi xuống từ một đỉnh cao. Ông vốn đã ở dưới đáy — bị chế giễu, đói khát, và theo chính lời ông kể về sau, là một kẻ thù của Đức Chúa Trời — khi ân điển bắt đầu, cách chậm rãi, tìm đến với ông.

Cơn bão ngoài khơi Donegal

Bước ngoặt đến trên biển. Ngày 10 tháng 3 năm 1748 — theo lịch cũ mà ông giữ suốt đời — Newton đang ở trên tàu buôn Greyhound, trên đường vượt Đại Tây Dương trở về, thì một cơn bão dữ dội ập đến ngoài khơi bờ biển Donegal ở Ireland. Con tàu suýt bị xé toạc. Một thủy thủ bị sóng cuốn khỏi tàu và mất tích. Nước tràn vào nhanh hơn sức thủy thủ đoàn có thể tát ra, và Newton, bị buộc chặt vào máy bơm suốt những giờ dài đằng đẵng, đã làm điều mà nhiều năm qua ông vẫn chế nhạo người khác vì đã làm. Ông kêu cầu Đức Chúa Trời thương xót.

Con tàu Greyhound không chìm. Newton sống sót, và ông chưa bao giờ coi sự sống sót ấy là may mắn. Suốt phần đời còn lại, ông giữ ngày kỷ niệm ấy như sinh nhật thuộc linh của mình, và ông đã ghi lại bằng chính lời mình.

Ngày 10 (tức là ngày 21 theo lịch hiện hành) tháng Ba là ngày tôi phải ghi nhớ mãi.

— John Newton, Tự thuật chân thực

Thật gọn gàng nếu khép lại câu chuyện cải đạo ở đó, và nhiều lời kể lại đã làm như vậy. Chính Newton thì trung thực hơn. Ông luôn khẳng định rằng sự cải đạo của mình diễn ra từ từ, chứ không phải trong khoảnh khắc. Cơn bão đánh thức ông; sự cáo trách sâu xa hơn đến cách chậm rãi, qua nhiều năm, và có một sự thật khó chịu đứng ngay giữa công việc chậm rãi ấy, không chịu để ai sắp xếp cho êm đẹp.

Người thuyền trưởng vẫn cầu nguyện

Tiếng kêu xin thương xót của Newton năm 1748 không chấm dứt việc buôn nô lệ của ông. Đây là phần cốt lõi nghiệt ngã trong cuộc đời ông, và làm nhẹ nó đi là đánh mất ý nghĩa của mọi điều ông trở thành về sau. Sau cơn bão, ông vẫn tiếp tục trong nghề ấy — làm phó thuyền trưởng, rồi làm thuyền trưởng những con tàu buôn nô lệ. Ông chỉ huy tàu Duke of Argyle năm 1750 và tàu African từ năm 1752 đến năm 1754. Trên những chuyến hải hành ấy, ông giữ một nếp sinh hoạt sùng kính trên tàu, đều đặn giữ các lễ nghi tôn giáo trên boong trong khi món hàng mà ông được trả tiền để chở nằm xiềng xích bên dưới. Lúc ấy, ông vừa là một người cầu nguyện vừa là kẻ buôn bán con người, và ông cứ như thế suốt nhiều năm.

Ông rời bỏ biển cả vào khoảng năm 1754, sau một cơn co giật khiến ông không còn đủ sức đảm nhận việc chỉ huy như thế, và ngay cả khi ấy ông cũng không lập tức từ bỏ nghề buôn này — trong một thời gian ông vẫn còn tiền đầu tư vào đó. Sự thức tỉnh của lương tâm ông về chính chế độ nô lệ, cũng như sự cải đạo của ông, đến cách từ từ và muộn màng.

Một người đọc trung thực phải dừng lại với điều này thay vì tìm cách biện minh cho nó. Chính vì Newton không được làm cho tốt lành ngay tức khắc mà lời chứng của ông về ân điển mới có sức nặng đến vậy. Ông không phải là chiến lợi phẩm của một cuộc giải cứu gọn ghẽ. Ông là bằng chứng rằng Đức Chúa Trời hành động trên một con người thật qua thời gian thật, và ánh sáng có thể ló rạng trong một tấm lòng trong khi tội lỗi lớn lao vẫn còn làm đen tối đôi tay. Khi cuối cùng ông hiểu ra điều mình đã làm, ông không biện bạch rằng mình chẳng có ý hại ai. Ông gọi chính mình đúng như con người ông đã từng là.

Olney, Cowper và bài “Ân Điển Lạ Lùng”

Ân điển đã biến ông thành một người hầu việc Chúa, dù cánh cửa mở ra cách chậm rãi. Năm 1755, Newton làm nhân viên giám sát thủy triều tại Cảng Liverpool, và trong những giờ rảnh rỗi ông tự học tiếng Hy Lạp, tiếng Hê-bơ-rơ và thần học. Ông xin được tấn phong và lúc đầu bị từ chối. Cuối cùng, ngày 29 tháng 4 năm 1764, ông được tấn phong chấp sự trong Giáo hội Anh, rồi được phong chức mục sư vào tháng Sáu năm ấy, và được sai đến làm mục sư phụ tá tại thị trấn nhỏ Olney ở Buckinghamshire, nơi ông phục vụ chừng mười sáu năm.

Tại Olney, ông đã kết nên một trong những tình bạn lớn của văn chương Anh, với nhà thơ William Cowper. Cowper mắc chứng u uất nặng tái đi tái lại và có những thời kỳ tuyệt vọng đến muốn tự tử, và Newton trở thành người mục sư gần gũi và người bạn thân của ông, lôi cuốn ông vào việc sáng tác thánh ca, phần nào như một cách chữa lành cho một tâm trí tự hành hạ chính mình. Hai người hiếm khi xa nhau.

Tôi tin rằng … chúng tôi chưa từng xa nhau đến bảy giờ đồng hồ.

— John Newton, nói về tình bạn của ông với William Cowper

Từ sự cộng tác ấy ra đời tuyển tập Thánh ca Olney (Olney Hymns) năm 1779, trong đó Newton đóng góp khoảng 280 bài thánh ca và Cowper khoảng 68 bài — trong số đó có bài “Đức Chúa Trời hành động cách huyền nhiệm” của Cowper. Bài thánh ca bền bỉ nhất của chính Newton đã được hát lần đầu vài năm trước đó. Ông viết bài ấy cho buổi thờ phượng ngày đầu năm mới, 1 tháng 1 năm 1773, để đi kèm một bài giảng về lời cầu nguyện đầy thán phục của vua Đa-vít trong sách 1 Sử Ký. Ông đặt tên cho nó là “Đức tin nhìn lại và trông đợi”. Thế giới biết đến bài hát ấy qua những chữ mở đầu của nó.

Ân điển lạ lùng! âm thanh ngọt ngào thay, đã cứu một kẻ khốn cùng như tôi! Tôi từng hư mất, nay đã được tìm thấy, từng mù lòa, nay tôi được thấy.

— John Newton, “Ân Điển Lạ Lùng” (Amazing Grace), 1779

Lên tiếng chống lại nghề buôn mà ông từng theo

Năm 1780, Newton trở thành mục sư quản nhiệm nhà thờ St Mary Woolnoth trong Khu Thương mại London (City of London), nơi ông giảng đạo cho đến gần cuối đời. Năm trước đó, ông đã xuất bản Cardiphonia, hay Tiếng nói của tấm lòng (Cardiphonia; or, The Utterance of the Heart) — một tuyển tập nổi tiếng những lá thư thuộc linh của ông, đưa tiếng nói mục vụ ấm áp và thấu suốt của ông đi xa vượt khỏi bất cứ một bục giảng nào.

Chính từ chức vụ những năm sau này mà ông đã làm công việc khiến thế giới mang ơn ông nhiều nhất, ngoài bài thánh ca kia. Năm 1788, ông xuất bản Suy nghĩ về việc buôn bán nô lệ châu Phi (Thoughts upon the African Slave Trade), một lời xưng tội công khai và một bản cáo trạng của người tận mắt chứng kiến đối với nghề buôn người mà ông từng làm thuyền trưởng. Đến từ một cựu chỉ huy tàu buôn nô lệ, tác phẩm ấy mang một sức nặng mà không nhà lý luận bãi nô nào sánh được; ông đã tận mắt thấy điều mà giờ đây ông làm chứng chống lại, và ông không hề tha cho chính mình khi kể lại. Cũng trong năm ấy, ông ra làm chứng trước ủy ban của Hội đồng Cơ mật đang điều tra việc buôn bán này.

Ông cũng định hướng cuộc vận động qua những người mà ông khuyên bảo. Năm 1785, khi chàng William Wilberforce trẻ tuổi, vừa mới tin Chúa, tính rời bỏ chính trường để bước vào chức vụ mục sư, chính Newton đã khuyên ông ở lại với đời sống công quyền. Lời khuyên ấy đã giúp giữ Wilberforce ở lại Hạ viện, nơi ông sẽ dẫn dắt cuộc đấu tranh lâu dài tại nghị viện chống lại việc buôn bán nô lệ. Ông lão đã dìu dắt chàng trai trẻ, và sống vừa đủ lâu để thấy được hoa trái. Đạo luật Buôn bán Nô lệ bãi bỏ việc buôn bán nô lệ của nước Anh được thông qua năm 1807, chỉ vài tháng trước khi Newton qua đời.

Hai điều ông ghi nhớ

Vợ của Newton, bà Mary Catlett Newton, qua đời năm 1790, và ông sống lâu hơn bà mười bảy năm. Ông qua đời tại London ngày 21 tháng 12 năm 1807, hưởng thọ tám mươi hai tuổi. Ông đã dặn rằng không có tượng đài nào khác đánh dấu ông ngoài những lời ông tự viết cho chính mình, và những lời ấy vẫn là bản tóm tắt chân thật nhất về cuộc đời ông — một lời xưng tội và một lời tạ ơn trong cùng một hơi thở.

John Newton, giáo sĩ, từng là kẻ vô tín và phóng đãng, kẻ làm đầy tớ cho những người nô lệ ở châu Phi, đã nhờ lòng thương xót dư dật của Chúa và Cứu Chúa chúng ta là Đức Chúa Giê-xu Christ mà được gìn giữ, phục hồi, tha thứ, và được chỉ định rao giảng đức tin mà bấy lâu ông ra sức hủy diệt.

— Văn bia do John Newton tự viết, nhà thờ St Mary Woolnoth

Có hai câu nói gắn liền với ký ức về ông từ những năm cuối đời, và sự trung thực đòi hỏi phải nói đôi lời về chúng. Người ta nhớ Newton đã nói: “Tôi không phải là người tôi đáng phải là, nhưng tôi nay là người thể nào, là nhờ ơn Đức Chúa Trời” — một câu trung thành với mọi điều ông đã dạy, dù câu ấy đến với chúng ta qua các tuyển tập về sau chứ không qua bất cứ tác phẩm nào được biết là ông đã xuất bản. Và những người chăm sóc ông lúc gần cuối đã thuật lại một lời còn giản dị hơn nữa, được nói ra khi trí nhớ ông đã suy yếu: rằng ông là một tội nhân lớn, và Đấng Christ là một Cứu Chúa vĩ đại. Dù cách diễn đạt có chính xác hay không, không bản tóm tắt nào về con người ấy có thể trung thực hơn.

Rốt cuộc, đó là lý do bài thánh ca của ông tồn tại trong khi những bài hùng tráng hơn đã phai nhạt. Newton không bao giờ để bất cứ ai, nhất là chính ông, quên đi con người ông đã từng là. Ông không trình bày một sự cải đạo đã được tô vẽ sạch sẽ hay một bước đường thăng tiến của người anh hùng. Ông đặt câu “một kẻ khốn cùng như tôi” vào miệng mọi người hát, và trước hết ông muốn nói về chính người đã xiềng xích những người khác bên dưới boong tàu nơi ông cầu nguyện. Ân điển mà ông ca ngợi thật lạ lùng, vì ông đã đo lường chính xác ân điển ấy đã vươn xa đến đâu để tìm thấy ông.

Hỏi và đáp

John Newton được biết đến nhiều nhất về điều gì?

Ông là tác giả bài “Ân Điển Lạ Lùng” (Amazing Grace), mà câu mở đầu — “Ân điển lạ lùng! âm thanh ngọt ngào thay, đã cứu một kẻ khốn cùng như tôi” — là một trong những câu được hát nhiều nhất trong tiếng Anh. Đối với Newton, chữ “kẻ khốn cùng” không phải là lối nói phóng đại của thi ca mà là chính tiểu sử của ông, vì ông từng là kẻ đào ngũ, kẻ phạm thượng, và thuyền trưởng tàu buôn nô lệ trước khi ân điển tìm thấy ông. Người ta cũng nhớ đến ông như một mục sư Anh giáo và người viết thư, người mà về cuối đời đã trở thành một chứng nhân thẳng thắn chống lại chính nghề buôn nô lệ mà ông từng theo đuổi.

John Newton có thật sự là một người buôn nô lệ không?

Có, và sự trung thực đòi hỏi chúng ta phải nhìn thẳng vào điều đó. Sau một thời kỳ khốn khổ trên bờ biển châu Phi — nơi chính ông chịu cảnh đói lả và bị đối xử gần như một người nô lệ — ông thăng tiến trong nghề buôn ấy, chỉ huy tàu buôn nô lệ Duke of Argyle năm 1750 và tàu African từ năm 1752 đến năm 1754, chở những con người bị xiềng xích bên dưới chính boong tàu nơi ông giữ một nếp sinh hoạt sùng kính. Điều đáng day dứt là việc này vẫn tiếp diễn nhiều năm sau cơn bão năm 1748 đã khởi đầu sự cải đạo của ông; lương tâm ông về chính chế độ nô lệ chỉ thức tỉnh cách từ từ và muộn màng, và đó chính là lý do sự ăn năn về sau của ông mang sức nặng đến vậy.

Sự cải đạo của John Newton đã bắt đầu như thế nào?

Ngày 10 tháng 3 năm 1748, trên tàu buôn Greyhound đang vượt Đại Tây Dương trở về, Newton gặp một cơn bão dữ dội ngoài khơi bờ biển Donegal, suýt xé toạc con tàu. Bị buộc chặt vào máy bơm suốt những giờ dài trong khi nước tràn vào, người từng lấy việc chế nhạo tôn giáo làm trò vui đã lần đầu tiên thành thật kêu cầu Đức Chúa Trời thương xót. Con tàu đã trụ vững, và suốt phần đời còn lại ông giữ ngày ấy như sinh nhật thuộc linh của mình, viết rằng: “Ngày 10 (tức là ngày 21 theo lịch hiện hành) tháng Ba là ngày tôi phải ghi nhớ mãi.”

John Newton có trở thành Cơ Đốc nhân ngay lập tức trong cơn bão ấy không?

Không, và ông luôn cẩn thận để không ai nghĩ như vậy. Newton luôn khẳng định rằng sự cải đạo của ông diễn ra từ từ chứ không phải trong khoảnh khắc — cơn bão đánh thức ông, nhưng sự cáo trách sâu xa hơn đến chậm rãi qua nhiều năm, ngay cả khi ông vẫn tiếp tục làm thuyền trưởng tàu buôn nô lệ. Ông không phải là câu chuyện về một cuộc giải cứu gọn ghẽ và tức thì, mà là bằng chứng rằng Đức Chúa Trời có thể hành động trên một con người thật qua thời gian thật, với ánh sáng ló rạng trong một tấm lòng trong khi tội lỗi lớn lao vẫn còn làm đen tối đôi tay.

Một cựu thủy thủ đã trở thành mục sư tại Olney như thế nào?

Sau khi một cơn co giật khiến ông không còn đủ sức chỉ huy vào khoảng năm 1754, Newton làm nhân viên giám sát thủy triều tại Cảng Liverpool và tự học tiếng Hy Lạp, tiếng Hê-bơ-rơ và thần học trong những giờ rảnh rỗi. Ông xin được tấn phong trong Giáo hội Anh và lúc đầu bị từ chối, nhưng ngày 29 tháng 4 năm 1764 ông được tấn phong chấp sự, rồi được phong chức mục sư vào tháng Sáu năm ấy, và được sai đến làm mục sư phụ tá tại thị trấn nhỏ Olney ở Buckinghamshire, nơi ông phục vụ chừng mười sáu năm. Năm 1780, ông chuyển đến làm mục sư quản nhiệm nhà thờ St Mary Woolnoth trong Khu Thương mại London, nơi ông giảng đạo cho đến gần cuối đời.

Newton đã viết bài “Ân Điển Lạ Lùng” khi nào và vì sao?

Ông viết bài ấy cho buổi thờ phượng ngày đầu năm mới tại Olney, 1 tháng 1 năm 1773, để đi kèm một bài giảng về lời cầu nguyện đầy thán phục của vua Đa-vít trong sách 1 Sử Ký. Ông đặt tựa cho nó là “Đức tin nhìn lại và trông đợi”, và chỉ về sau thế giới mới biết đến nó qua những chữ mở đầu. Bài hát được in trong tuyển tập Thánh ca Olney năm 1779, tuyển tập mà Newton đã đóng góp khoảng 280 bài thánh ca.

Tình bạn giữa Newton và nhà thơ William Cowper như thế nào?

Tại Olney, Newton trở thành người mục sư gần gũi và người bạn thân của nhà thơ William Cowper, người mắc chứng u uất nặng tái đi tái lại và có những thời kỳ tuyệt vọng đến muốn tự tử. Hai người hiếm khi xa nhau — Newton có lần nhớ lại rằng “Tôi tin rằng … chúng tôi chưa từng xa nhau đến bảy giờ đồng hồ” — và ông lôi cuốn Cowper vào việc sáng tác thánh ca, phần nào như một cách chữa lành cho một tâm trí bị dày vò. Sự cộng tác của họ đã sản sinh tuyển tập Thánh ca Olney năm 1779, trong đó Cowper đóng góp chừng sáu mươi tám bài, kể cả bài “Đức Chúa Trời hành động cách huyền nhiệm”.

Newton có bao giờ lên tiếng chống lại nghề buôn nô lệ mà ông từng kiếm lời không?

Có, và với một sức nặng mà không nhà lý luận nào sánh được. Năm 1788, ông xuất bản Suy nghĩ về việc buôn bán nô lệ châu Phi (Thoughts upon the African Slave Trade), một lời xưng tội công khai và một bản cáo trạng của người tận mắt chứng kiến đối với nghề buôn người mà ông từng làm thuyền trưởng, và cũng trong năm ấy ông ra làm chứng trước ủy ban của Hội đồng Cơ mật đang điều tra việc buôn bán này. Vì đã tận mắt thấy sự kinh hoàng ấy, ông làm chứng chống lại nó mà không hề tha cho chính mình.

Newton đã đóng vai trò gì trong cuộc đấu tranh chống chế độ nô lệ của William Wilberforce?

Năm 1785, khi chàng William Wilberforce trẻ tuổi, vừa mới tin Chúa, tính rời bỏ chính trường để bước vào chức vụ mục sư, chính Newton đã khuyên ông ở lại với đời sống công quyền. Lời khuyên ấy đã giúp giữ Wilberforce ở lại Hạ viện, nơi ông dẫn dắt cuộc vận động lâu dài tại nghị viện chống lại việc buôn bán nô lệ. Newton sống vừa đủ lâu để thấy hoa trái của nó: Đạo luật Buôn bán Nô lệ bãi bỏ việc buôn bán nô lệ của nước Anh được thông qua năm 1807, chỉ vài tháng trước khi ông qua đời.

Cuộc hôn nhân của Newton với Mary ra sao, và cuộc đời ông đã kết thúc thế nào?

Tình yêu tận tụy của Newton dành cho vợ mình, bà Mary Catlett — người mà ông gọi là Polly — xuyên suốt cả cuộc đời ông, và khi bà qua đời năm 1790, ông còn sống thêm mười bảy năm sau bà. Ông qua đời tại London ngày 21 tháng 12 năm 1807, hưởng thọ tám mươi hai tuổi, sau khi đã dặn rằng không có tượng đài nào đánh dấu ông ngoài những lời ông tự viết cho chính mình: một văn bia gọi ông là người “từng là kẻ vô tín và phóng đãng, kẻ làm đầy tớ cho những người nô lệ ở châu Phi”, là người “đã nhờ lòng thương xót dư dật của Chúa và Cứu Chúa chúng ta là Đức Chúa Giê-xu Christ mà được gìn giữ, phục hồi, tha thứ, và được chỉ định rao giảng đức tin mà bấy lâu ông ra sức hủy diệt.” Những người ở bên ông lúc cuối đời đã thuật lại một lời còn giản dị hơn nữa — rằng ông là một tội nhân lớn, và Đấng Christ là một Cứu Chúa vĩ đại.