Mahubiri Teule ya Jonathan Edwards
Maelezo

Sura 9 · dakika 44 za kusoma · dakika 57 za kusikiliza

Maelezo

MUNGU HUTUKUZWA KATIKA UTEGEMEZI WA MWANADAMU

1. Mungu Hutukuzwa. Ukurasa wa jina wa toleo la asili la mahubiri haya, kazi ya kwanza kuchapishwa na mwandishi, unasomeka hivi: “Mungu Hutukuzwa katika Kazi ya Ukombozi kwa Ukuu wa Utegemezi wa Mwanadamu Kwake, katika Kazi Hiyo Yote. Yalihubiriwa katika Hotuba ya Hadhara huko Boston, tarehe 8 Julai, 1731. Na kuchapishwa kwa Ombi la baadhi ya Wachungaji na Wengineo huko Boston, waliyasikia. Na Jonathan Edwards A.M., Mchungaji wa Kanisa la Kristo huko Northampton. Waamuzi 7:2.—Israeli wasije wakajisifu juu yangu, wakisema, Mkono wangu mwenyewe ndio ulioniokoa. Boston: Kimechapishwa na S. Kneeland na T. Green, kwa ajili ya D. Henchman, katika Duka la Pembeni upande wa Kusini wa Jumba la Mji. 1731.”

Hotuba ya Hadhara, au Hotuba ya Alhamisi, iliyoanzia kuwekwa wakfu kwa Mchungaji John Cotton mwaka 1633, iliendelea, ikikatizwa mara kwa mara, hadi kuzingirwa kwa mji mwaka 1775; baadaye ikafufuliwa, na inasemekana ingali ipo hata sasa, au ilikuwepo hadi hivi karibuni (tazama Dibaji ya Dkt. Samuel A. Eliot kwa kitabu Pioneers of Religious Liberty in America, Boston, 1903). Ilikuwa mashuhuri miongoni mwa taasisi za kijamii na za kidini za Boston ya enzi ya ukoloni. Wakati mmoja Baraza Kuu la Bunge lilikuwa likiahirisha vikao vyake kwa ajili yake kwa kawaida; na Jaji Sewall, yule mzee, aliona kuwa ni jambo la aibu kubwa kwamba Gavana aadhimishe Krismasi na kuipuuza hotuba hiyo. Wahubiri walichaguliwa kutoka miongoni mwa wanatheolojia mashuhuri kabisa, si wa Boston tu, bali wa koloni lote. Imeandikwa, kwa mfano, juu ya Solomon Stoddard, babu yake Edwards na mtangulizi wake katika uchungaji wa Northampton, kwamba kila mwaka alihudhuria sherehe ya kuhitimu ya Harvard na siku iliyofuata akahubiri Hotuba ya Hadhara. Kwa hiyo ilikuwa heshima kubwa kwa Edwards, kijana wa miaka ishirini na saba, kualikwa kuhubiri katika msingi huu.

Yeye mwenyewe anaonekana kuitambua kikamilifu heshima hiyo pamoja na fursa hiyo. Mswada wa asili unaonyesha maandalizi ya uangalifu mkubwa kabisa. Katika maelezo ya Fundisho, kwa mfano, kuna mafuto na masahihisho kadhaa kabla hajafikia muundo sahihi. Mahubiri yaliyochapishwa yanaonyesha ufafanuzi zaidi hata kuliko hapo. Edwards alichagua kama somo lake sura moja ya mada iliyokuwa kiini na kitawala katika fikira zake—ukuu wa mamlaka ya Mungu. Akili yake ilikuwa imelitafakari somo hili kwa pande zake zote tangu utotoni. Hasa alikuwa amelitafakari kwa jinsi linavyohusiana na fundisho la maagizo ya Mungu, fundisho ambalo mwanzoni aliliona kuwa la kuchukiza, lakini mwishowe “lenye kupendeza mno, angavu, na tamu.” Hakuna mtu tangu Augustino aliyesisitiza kama yeye ukuu kamili wa mamlaka ya Mungu na utegemezi unaolingana nao wa mwanadamu. Dhana hii ya mapenzi huru ya Mungu—huru, si kwa maana ya kutokuwa na akili au kutohusiana na haki na wema wa kimungu, bali kwa maana ya kuwa “bila kizuizi, wala kulazimishwa, wala wajibu”—haikuwa uti wa mgongo wa mfumo wake tu, bali moyo wake, kanuni inayouhuisha na kudunda katika mfumo huo wote. Ndiyo msingi wa mwisho wa falsafa yake na wa imani yake ya kidini pia. Katika chapisho hili lake la kwanza, kama ilivyo katika zile tasnifu kuu za kitheolojia zilizokuwa za mwisho, kila mahali yeye ni mtetezi, kama nabii, wa wazo hili kuu, akipinga mifumo yote ile ya theolojia, kwa kawaida iitwayo ya Kiarminiani, ambayo kwa maoni yake ilidokeza kiasi fulani cha kujitegemea kwa mwanadamu kisichopatana na ukuu kamili wa mamlaka aliouhesabu kuwa utukufu wa pekee wa Mungu.

Mahubiri haya yaliacha mvuto mkubwa, kama inavyodhihirika kwa ombi la mara moja la kuyachapisha, lililotajwa kwenye ukurasa wa jina, na kwa dibaji ya pongezi katika toleo la asili, iliyotiwa sahihi na wachungaji wawili mashuhuri kabisa wa Boston, Mchungaji Thomas Prince, wa Kanisa la Old South, na Mchungaji William Cooper, wa Kanisa la Brattle Street. “Haikuwa kwa shida ndogo,” waungwana hawa wanaandika, “kwamba ujana na unyenyekevu wa mwandishi vilishawishiwa, ili akubali kusimama kama mhubiri katika hotuba yetu ya hadhara, na baadaye kutupa nakala ya hotuba yake, kwa ombi la wachungaji mbalimbali na wengineo walioisikia. Lakini kwa kuwa upesi tulimwona kuwa mtenda kazi asiye na sababu ya kutahayari mbele ya ndugu zake, kuridhika kwetu kulikuwa kukubwa zaidi kumwona akichagua somo tukufu namna hii, na kulishughulikia kwa nguvu na uwazi mwingi namna hii, kama wenye busara watakavyoona katika utungo unaofuata: somo linalomhakikishia Mungu kusudi lake kuu, katika kazi ya ukombozi wa mwanadamu aliyeanguka kwa Bwana Yesu Kristo, ambayo ni dhahiri imepangwa hivi, kwamba utukufu wa yote umrudie yeye, mwenye heri, aliyeiagiza, aliyeinunua, na anayeitumia; somo linaloingia ndani sana katika dini ya matendo; ambalo bila kuliamini, dini hiyo lazima ife upesi katika mioyo na maisha ya watu. Kwa hiyo hatuwezi kuacha kueleza furaha na shukrani zetu, kwamba Kichwa kikuu cha Kanisa bado anapenda kuinua, kutoka miongoni mwa watoto wa watu wake, kwa ajili ya kuyahudumia makanisa yake, watu wanaoshikilia na kudumisha kanuni hizi za Injili; na kwamba makanisa yetu, licha ya kuharibika kwao kote, bado yanathamini sana kanuni za haki, na wale wanaozikiri na kuzifundisha hadharani. Na, kama tusivyoweza kuacha kutamani na kuomba kwamba Chuo kilicho katika koloni jirani, pamoja na chetu, kiwe mama mzaaji wa wana wengi kama mwandishi huyu; vivyo hivyo tunafurahi kwa moyo wote juu ya fadhili za pekee za Maongozi ya Mungu, katika kulipa zawadi tajiri namna hii kanisa lenye heri la Northampton, ambalo kwa miaka mingi sana limestawi chini ya mvuto wa mafundisho hayo ya utauwa, waliyofundishwa katika huduma bora ya mchungaji wao marehemu mwenye kuheshimika, ambaye kipawa na roho yake tunatumaini vitaendelea kuishi na kung’aa kwa muda mrefu katika mjukuu wake, ili wazidi katika matunda yote mazuri ya unyenyekevu na shukrani za Injili, kwa utukufu wa Mungu.”

6. Ilikuwa ni kwa neema tupu ... kwa roho zetu. Kifungu hiki kinaweza kutumika kuonyesha jinsi Edwards alivyoyapanua mahubiri yake kwa ajili ya kuchapishwa (tazama Utangulizi, uk. xxix). Mswada unasomeka hivi: “Neema katika kutoa Zawadi hii ilikuwa kubwa kwa kadiri ya kutostahili kwetu, ilitolewa kwetu sisi ambao badala ya kustahili kitu kile kwa M. chenye Thamani Isiyo na Kikomo hivyo tulistahili Mabaya Yasiyo na Kikomo kutoka kwake.” Kisha inafuata nafasi tupu, ambayo juu na chini yake, kati ya mistari, kuna maneno haya, “kwa kadiri ya baraka tuliyo nayo faida tuliyopewa ndani yake.” Kisha inaendelea: “mtoaji katika kutoa zawadi hii ni mkuu kwa kadiri ya namna ya kutoa. Alimtoa kwetu akiwa Amefanyika mwili alimtoa kwetu akiwa amechinjwa ili awe karamu kwa roho zetu.”

UHALISI WA NURU YA KIROHO

21. Nuru ya Kimungu Iliyo Juu ya Asili. Ukurasa wa jina wa asili wa mahubiri haya, mahubiri ya pili ya mwandishi kuchapishwa, unasomeka hivi: “Nuru ya Kimungu Iliyo Juu ya Asili, Inayotolewa Moja kwa Moja kwa Nafsi na Roho wa Mungu, ikionyeshwa kuwa Fundisho la Kimaandiko na la Kiakili pia; Katika Mahubiri Yaliyohubiriwa Northampton, na Kuchapishwa kwa Ombi la baadhi ya Wasikilizaji. Na Jonathan Edwards, A.M., Mchungaji wa Kanisa la huko. Ayubu 28:20. Basi hekima yatoka wapi? Na mahali pa ufahamu ni wapi? Mithali 2:6. BWANA huwapa watu hekima. Isaya 42:18. Tazameni, enyi vipofu, mpate kuona. 2 Petro 1:19. Hata kutapambazuka, na nyota ya asubuhi kuzuka mioyoni mwenu. Boston: Kimechapishwa na S. Kneeland na T. Green, M,DCC,XXXIV.” Mahubiri haya yana dibaji ambamo Edwards, kwa unyenyekevu, anakana kuwa na kiburi au majivuno yoyote katika kuyachapisha, na anawasihi wasomaji wake wayasome bila chuki kwa sababu hiyo, au kwa sababu somo lenyewe halipendwi na watu wa wakati huo. Hayo kwa umma kwa ujumla. Yale anayowaambia watu wake mwenyewe yanaonyesha jinsi uhusiano wao na mchungaji wao kijana ulivyokuwa wa upendo wakati huu, na jinsi alivyowaheshimu sana; yana jambo la kuhuzunisha tukikumbuka jinsi walivyomkataa kwa hasira kali mwishoni. “Nina sababu ya kumhimidi Mungu,” anaandika, “kwamba kuna umoja wenye furaha zaidi kati yetu, kuliko kwamba mngekuwa na chuki dhidi ya kitu chochote changu, kwa sababu tu ni changu.” Anawapongeza kwa kuwa wamefundishwa tangu mwanzo mafundisho kama yale yaliyo katika mahubiri haya. “Nami nafurahi,” anaongeza, “kwamba Maongozi ya Mungu, katika siku hii ya Uharibifu na Machafuko, yameniweka mahali ambapo mafundisho kama hayo, ninayoyaona kuwa uhai na utukufu wa Injili kwa kiasi kikubwa hivyo, hayakiriwi tu, bali ambapo kuna wengi hivyo, ambao ndani yao ukweli wa mafundisho hayo umedhihirika wazi hivyo katika uzoefu wao, kwamba mtu yeyote aliyepata nafasi ya kuwafahamu, katika mambo kama hayo, kama mimi nilivyoipata, angekuwa mtu asiye na busara kabisa kuutilia shaka.”

Mahubiri haya yanahesabiwa, kwa haki, kuwa “mojawapo ya mahubiri mazuri kabisa na yenye ufasaha mkubwa kabisa” ya Edwards (A. V. G. Allen, Jonathan Edwards, uk. 67). Yalihubiriwa wakati ambapo dalili zilikuwa zikiongezeka za kukua kwa hamu ya dini miongoni mwa watu wa Northampton, zikitangulia uamsho mkuu wa mwaka uliofuata na ile iliyofuata. Mswada wa asili una tarehe, Agosti, 1733. Kifo cha Bw. Stoddard mwaka 1729 kilikuwa kimeondoa vizuizi vya mamlaka ya muda mrefu isiyohojiwa, na matokeo yake, kama Edwards anavyoyaeleza, yalikuwa ya kusikitisha. “Ilionekana,” anasema, “kuwa wakati wa uzito usio wa kawaida katika dini: uasherati kwa miaka kadhaa ulienea sana miongoni mwa vijana wa mji; wengi wao walikuwa wamezoea sana kutembea usiku, na kwenda tavernini mara kwa mara, na matendo ya uchafu, ambamo baadhi yao, kwa mfano wao, waliwaharibu wengine kupita kiasi.” “Lakini katika miaka miwili au mitatu ... kulianza kuwa na kurekebika kunakoonekana kwa maovu hayo,” na “mwishoni mwa mwaka 1733, kulionekana ulegevu usio wa kawaida kabisa na utayari wa kukubali shauri” miongoni mwa vijana (Narrative of Surprising Conversions). Hali hizo zilizoboreka zilimwathiri mhubiri, na kwa sababu hiyo tunayo mahubiri juu ya Nuru ya Kiroho.

Kanuni inayotangazwa katika mahubiri haya ndiyo kanuni kuu na kitawala ya uamsho wote. Uamsho wenyewe ni udhihirisho wake tu, na ushahidi uliothibitishwa kwa uzoefu, kwa Edwards angalau, wa ukweli wake. Hakuna kitu katika simulizi lake la vuguvugu hilo kinachovutia zaidi kuliko jinsi anavyolichunguza, akifuatilia kwa udogo kabisa hatua za mchakato huo, akistaajabia utofauti wake, ambao kwa njia yake Roho Mtakatifu huufanya ujumbe wa kimungu kuwa halisi na wenye kufanya kazi (tazama Allen, op. cit. uk. 143 na kuendelea). Hapakuwa na kitu kipya hasa katika kanuni yenyewe; kwamba Mungu huiathiri nafsi moja kwa moja, kwamba nafsi inaweza kuyaona mambo ya kimungu moja kwa moja kwa ufahamu wa ndani, hili lilikuwa fundisho la kawaida la wafumbo wote, na hasa wafumbo wote wa Kikristo. Kwa kweli, inaweza kutiliwa shaka kama dini, ikiwa ni aina ya uzoefu wa kibinafsi, haihusishi kila mahali utambuzi wa uhusiano fulani wa namna hiyo unaopita mipaka ya kawaida (tazama W. James, Varieties of Religious Experience, Boston, 1902, passim). Kilichokuwa kipya katika jinsi Edwards alivyolieleza fundisho hili ni namna yake ya kulifafanua, jinsi anavyolihusisha na sehemu nyingine za mfumo wake, msisitizo wake juu ya tabia ya juu ya asili ya nuru hii ya kimungu, na tofauti yake kali kati ya neema ya kawaida na neema ya pekee. Fundisho lake la nuru iliyo juu ya asili linaonekana, kwa kweli, kuwa matokeo ya lazima ya dhana yake ya uhusiano wa mwanadamu na Mungu katika kazi ya ukombozi, iliyoelezwa katika mahubiri yake juu ya Utegemezi wa Mwanadamu. Ni kwa sehemu, angalau, kutokana na mtazamo huu kwamba linaonekana kwake si la kimaandiko tu, bali la busara pia. Lilikuwa fundisho lililohusiana kwa karibu na maoni yake juu ya kuongoka. Ni kwa sababu hii, si chini ya sababu ya msisitizo wake juu ya kanuni ya kifumbo badala ya kanuni ya kimaadili au ya kisheria katika dini, kwamba Edwards anaweza kulieleza fundisho hili kuwa “lisilopendwa na wakati huu.” Mwelekeo wa zama hizo ulikuwa kuona nguvu zaidi katika maumbile ya asili ya mwanadamu kuliko alivyokuwa tayari kukubali. Lakini kihistoria, ni katika msisitizo huu hasa juu ya uzoefu wa ndani wa nuru na uzima wa Mungu moyoni ambapo Edwards anafanya mpito kutoka Ukalvini wa zamani hadi theolojia huru zaidi ya siku zetu.

Mswada wa mahubiri haya umejaa mafuto na nyongeza kuliko kawaida, hivi kwamba karibu hauwezekani kusomeka, lakini unadokeza kiasi fulani cha kazi na uangalifu uliotumika katika kuyatunga. Umeandikwa katika kurasa ishirini na sita za ukubwa wa nakala-picha iliyo katika kitabu hiki, na ukurasa wa mwisho una mstari mmoja na nusu tu. Lakini mahubiri yaliyochapishwa yamefafanuliwa kikamilifu zaidi.

AZIMIO LA RUTHU

45. Azimio la Ruthu. Mahubiri haya yalikuwa mojawapo ya “Hotuba juu ya Masomo Mbalimbali Muhimu, Yanayohusu kwa Karibu jambo kuu la Wokovu wa Milele wa Nafsi: yaani, I. Kuhesabiwa Haki kwa Imani Peke Yake. II. Kusongamana Kuingia katika Ufalme wa Mungu. III. Azimio la Ruthu. IV. Haki ya Mungu katika Hukumu ya Milele ya Wenye Dhambi. V. Ubora wa Yesu Kristo. Zilizotolewa Northampton, hasa wakati wa kumiminwa kwa ajabu kwa Roho wa Mungu huko hivi karibuni. Na Jonathan Edwards A.M., Mchungaji wa Kanisa la Kristo huko Northampton. Kumbukumbu la Torati 4:8 [9]—Ila ujihadhari nafsi yako, ukailinde roho yako kwa bidii, usije ukasahau mambo yale uliyoyaona kwa macho yako, yakaondoka moyoni mwako siku zote za maisha yako. Boston: Kimechapishwa na kuuzwa na S. Kneeland na T. Green, katika Mtaa wa Queen, mkabala na Gereza. MDCCXXXVIII.” Hotuba nne za kwanza kati ya hizi zilihubiriwa wakati wa uamsho wa 1734-1735, na zilichaguliwa kwa ombi la watu kuwa zile ambazo walikuwa wamepata faida ya pekee kutoka kwazo; ya tano ilichaguliwa na Edwards mwenyewe kwa ombi la baadhi ya watu kutoka mji jirani walioisikia, na kwa sababu aliona kwamba mahubiri juu ya ubora wa Kristo yangefaa kufuata zile nyingine, zilizokuwa za kuamsha. Ziliwekwa mbele ya chapa ya Kiamerika ya Narrative of Surprising Conversions, ambayo ilichapishwa kwanza Uingereza. Gharama ya kuzichapisha ililipwa na kusanyiko,—ushahidi wa wazi wa hamu yao kubwa, kwa kuwa wakati huo walikuwa wamelemewa sana na gharama za jumba jipya la ibada. Tazama Dwight, Life of Edwards, uk. 140 na kuendelea; linganisha maelezo yanayofuata hapa, uk. 162.

Mahubiri ya “Azimio la Ruthu” yamechaguliwa, kwa kuwa ndiyo mafupi kuliko hotuba zote zilizotajwa hapo juu, ili kuonyesha aina ya mahubiri ya uamsho iliyo tofauti kabisa na mahubiri ya “Wenye Dhambi Mikononi mwa Mungu Mwenye Ghadhabu.” Hata hivyo, yote yanathibitisha ushuhuda wa Edwards mwenyewe kuhusu mahubiri yake: “Sikujitahidi tu kuwaamsha, ili mguswe na hofu, bali nimetumia juhudi zangu zote kuwavuta” (“Mahubiri ya Kuaga”). Mswada wa mahubiri haya una tarehe Aprili, 1735, na inaonekana yalichapishwa karibu kabisa kama yalivyoandikwa.

MAKAO MENGI

59. Makao Mengi. Mswada wa mahubiri haya, ambayo hayajawahi kuchapishwa hadi sasa, una tarehe hii: “Sabato baada ya kupangwa kwa viti katika Jumba Jipya la Ibada, tarehe 25 Desemba, 1737.” Tukio hilo lilikuwa la umuhimu wa pekee kwa watu wa Northampton. Jumba la ibada la zamani, lililojengwa mwaka 1661, lilikuwa limekuwa dogo mno kwa kusanyiko na lilikuwa limechakaa kiasi cha kuhatarisha; kwa kweli, Jumapili moja ya mwezi Machi katika mwaka ambao jengo jipya lilikamilishwa, Edwards alipokuwa akihubiri, mara tu baada ya “kuyaweka mafundisho yake” kutoka katika andiko, “Tazameni, enyi mnaodharau, mkastaajabu, mkatoweke,” baraza la mbele, “kwa kishindo kama mlio wa radi,” lilianguka ghafla kwa namna ya kushtua. Kwa bahati njema—kwa maongozi ya pekee ya Mungu, ndivyo ilivyoonekana kwa Edwards—hakuna hata mmoja kati ya watu mia na hamsini hivi waliohusika katika msiba huo aliyekufa, wala hata kuvunjika mfupa, na ni kumi tu walioumia “kiasi cha kuwa jambo kubwa.” Lakini tukio hilo lilionyesha kwamba ujenzi wa jumba jipya la ibada ulikuwa umeanzishwa si mapema kupita kiasi. Suala la jengo hili jipya lilikuwa limeletwa katika mkutano wa mji wa masika ya mwaka 1733, lakini liliamuliwa kwanza mwezi Novemba, 1735, likichochewa kwa sehemu, bila shaka, na uamsho mkuu wa mwaka ule, ambapo watu sitini, themanini, na mia moja walipokelewa kanisani katika Meza ya Bwana zilizofuatana. Kisha ilichukua miaka miwili kukamilisha jengo hilo. Kwa njia ya kupita, galoni sitini na tisa za ramu, mbali na mapipa mengi ya “sida” na bia, zilinywewa na wafanyakazi wakati wa kusimamisha kiunzi peke yake. Watu sitini waliajiriwa kwa shilingi 5 kwa siku kwa sehemu hii ya kazi, “wao wakijitegemea wenyewe”—kama shajara ya Shemasi Hunt inavyosema—“isipokuwa vinywaji.”

Jengo hilo, kama mengine kadhaa ya kipindi hicho, lilikuwa jengo pana la mstatili lenye mnara, kibanda cha kengele na kibao cha upepo chenye umbo la jogoo upande mmoja wake. Lilipokaribia kukamilika, jambo muhimu la kupanga viti vya kusanyiko lilishughulikiwa. Hili nalo lilikuwa shughuli ya mji. Ilikuwa tayari imeamuliwa katika mkutano wa mwaka wa mji wakati wa masika kuwa na viti vya familia (pews) kando ya kuta na “viti” au mabenchi tu pande zote mbili za “uchochoro” (njia pana ya katikati). Ramani halisi ya viti, ambayo ingalipo, inaonyesha viti vya familia pia kuzunguka mabenchi yaliyo sakafuni, vikitengwa na viti vya kandokando ya kuta kwa njia nyembamba, na viti vitano vya familia barazani juu. Viti hivi vilikuwa vya aina ya juu, ya mraba, vyenye viti vya kukaa vilivyofungwa kwa bawaba, na ni dhahiri vilihesabiwa kuwa mahali pa hadhi ya juu zaidi. Kuelekea mwisho wa mwaka, mji ulifanya mfululizo wa mikutano hasa kwa ajili ya upangaji wa viti. Swali la umuhimu wa kwanza lilihusu kugawa viti kwa kufuata cheo cha kijamii. Katika mkutano wa Novemba, kamati ya watu watano kati ya raia mashuhuri kabisa iliagizwa kuandaa “Mpango wao au Ramani yao ya Kupanga Viti vya Jumba la Ibada na kuiwasilisha kwa Mji” ili iidhinishwe. Mwezi uliofuata kamati hiyo iliagizwa zaidi kwa maazimio yafuatayo:

“1. Imeamuliwa Kwamba katika Kupanga Viti vya jumba jipya la ibada kamati izingatie hasa mali ya watu.

“2. Kuzingatia Umri wa watu.

“3. Imeamuliwa kwamba Kiasi fulani cha Kuzingatia na Kuheshimu [kitolewe] kwa manufaa ya watu, lakini kwa Kiwango kidogo zaidi.” Na ili kosa lolote lisifanyike, kamati ya watu sita iliteuliwa “kukadiria viti vya familia na viti,” yaani, “kuvipa hadhi” au kuthamini heshima yake ya kijamii.

Swali jingine lililohusiana na hilo lilihusu kuketishwa kwa wanaume na wanawake. Katika mkutano wa Novemba, iliamuliwa kwamba wanaume wawe upande wa kusini, na wanawake upande wa kaskazini; wanaume upande wa kulia wa mimbari, wanawake upande wa kushoto. Katika mkutano wa kwanza wa Desemba mji ulikataa waziwazi kuwaruhusu wanaume na wake zao kuketi pamoja. Lakini jambo hili ni dhahiri lilipingana na hisia za baadhi ya wanajamii wenye ushawishi mkubwa zaidi, kwa maana katika mkutano ulioahirishwa siku nne baadaye, “Swali lilipoulizwa kama Kamati ikatazwe Kuwaketisha wanaume & wake zao pamoja, Hasa Wale Wanaopenda Kuketi pamoja: Likakataliwa.” Chini ya ruhusa hii isiyo ya moja kwa moja na yenye masharti, kwa sehemu kubwa watu waliooana waliketishwa pamoja katika viti vya familia, lakini mbalimbali kwenye mabenchi, na katika baadhi ya matukio mume alipangiwa kiti cha familia na mke benchi.

Matukio na hali zilizoelezwa hapa zinaonekana katika mahubiri ya Edwards, hasa katika yale anayoyasema juu ya ukubwa wa “nafasi” zilizopo mbinguni, na katika maneno yake juu ya “viti vya hadhi mbalimbali na viwango na hali tofauti za heshima na furaha” huko, ikilinganishwa na yale tunayoyakuta katika nyumba za ibada hapa duniani.

Kama kielelezo cha ukubwa wa kusanyiko la Edwards huko Northampton, inaweza kuvutia kuona kwamba ramani ya viti iliyotajwa hapo juu ina majina ya watu karibu mia sita. Naye alikuwa na wasikilizaji wake wote wakimzunguka. Mimbari, iliyokuwa na kibao kikubwa cha kurudisha sauti juu yake, ilikuwa katikati ya mojawapo ya pande ndefu za jengo, si mwishoni, kama ilivyo desturi sasa. Kwa habari zaidi, tazama J. R. Trumbull, History of Northampton, jz. II, Sura ya vi.

Mahubiri haya yameandikwa kwa ukamilifu zaidi kuliko mahubiri mengi ya Edwards ambayo hayajachapishwa. Katika kuandaa nakala kwa ajili ya kitabu hiki, mhariri alizingatia mfano wa jumla wa mahubiri mengine yaliyochapishwa hapa. Kwa hiyo vifupisho—X (Kristo), G. (Mungu), F. H. (Nyumba ya Baba), n.k.—vimefafanuliwa, na sentensi au vishazi vilivyoachwa, vilivyoonyeshwa katika mswada kwa vistari au nafasi tupu, vimejazwa kutokana na muktadha. Hata hivyo, nyongeza zote za namna hiyo zimewekwa ndani ya mabano ya mraba.

WENYE DHAMBI MIKONONI MWA MUNGU MWENYE GHADHABU

78. Wenye Dhambi Mikononi mwa Mungu Mwenye Ghadhabu. Ukurasa kamili wa jina wa mahubiri haya, mahubiri mashuhuri kuliko yote ya Edwards, ulisomeka hivi katika toleo la asili: “Wenye Dhambi Mikononi mwa Mungu Mwenye Ghadhabu. Mahubiri Yaliyohubiriwa Enfield, tarehe 8 Julai 1741. Wakati wa Maamsho makuu; na yakaambatana na Mguso wa ajabu kwa wengi wa Wasikilizaji. Na Jonathan Edwards A.M., Mchungaji wa Kanisa la Kristo huko Northampton. Amosi 9:2, 3.—Wajapochimba hata kuzimu, mkono wangu utawatoa huko; wajapopanda hata mbinguni, nitawashusha huko. Na wajapojificha juu ya kilele cha Karmeli, nitawatafuta na kuwatoa huko; na wajapojificha wasionekane na macho yangu, katika vilindi vya bahari, huko nitaamuru nyoka, naye atawauma. Boston: Kimechapishwa na Kuuzwa na S. Kneeland na T. Green katika Mtaa wa Queen mkabala na Gereza, 1741.”

Benjamin Trumbull, katika kitabu chake History of Connecticut (New Haven, 1818), jz. II, uk. 145, anaandika mazingira ambamo mahubiri haya yalitolewa kama alivyosimuliwa na Bw. Wheelock, mchungaji kutoka Connecticut (Enfield, Conn., wakati huo ilikuwa sehemu ya Wilaya ya Hampshire, Mass.), aliyeyasikia. “Wakati watu wa miji jirani,” anaandika Trumbull, “walipokuwa katika dhiki kubwa kwa ajili ya nafsi zao, wakazi wa mji ule walikuwa wamejiona salama mno, wazembe, na wapuuzi. Hotuba ilikuwa imepangwa kufanyika Enfield, na watu wa jirani, usiku uliotangulia, waliguswa sana na kutojali kwa wakazi hao, na walikuwa na hofu kubwa hivyo kwamba Mungu, katika hukumu yake ya haki, angewapita, wakati manyunyu ya kimungu yalipokuwa yakinyesha pande zote kuwazunguka, hata wakasujudu mbele zake sehemu kubwa ya usiku huo, wakiomba rehema kwa ajili ya nafsi zao. Wakati uliopangwa kwa hotuba ulipofika, idadi ya wachungaji wa jirani walihudhuria, na wengine kutoka mbali. Walipoingia katika jumba la ibada, sura ya kusanyiko ilikuwa ya kutojali na upuuzi. Watu hawakujiendesha hata kwa adabu ya kawaida. Mchungaji Bw. Edwards, wa Northampton, alihubiri, na kabla mahubiri hayajaisha, kusanyiko lilionekana kuguswa sana na kuinamishwa chini, kwa kusadikishwa kwa kutisha juu ya dhambi yao na hatari yao. Kulikuwa na kuugua kwa dhiki na kulia kwingi hivi kwamba mhubiri alilazimika kusema na watu na kuwaomba wanyamaze, ili aweze kusikika. Huu ndio uliokuwa mwanzo wa hangaiko lile lile kuu na lililoenea mahali pale, ambalo koloni kwa ujumla lilijiliwa nalo.” Kwa hiyo, mazingira ambamo mahubiri haya yalihubiriwa yalikuwa ya kipekee; msisimko wa Uamsho Mkuu ulikuwa katika kilele chake; kusanyiko lililohutubiwa lilijulikana sana kwa kutojali kwao; bila shaka Edwards aliona kwamba uwasilishaji wenye nguvu wa kipekee wa hatari yao ulihitajika ili kuwaamsha. Na mahubiri haya huenda ndiyo ya kutisha zaidi kuliko yote ya aina yake yaliyowahi kutolewa na mchungaji Mkristo.

Hata hivyo, aina hiyo haikuwa ya kipekee hata kidogo katika mahubiri ya Edwards, hasa katika kipindi hiki. Kwa kuwa aliamini kwamba maamuzi ya wanadamu katika maisha haya yalibeba matokeo mazito kabisa hata milele yote, aliona kuwa wajibu wake wa lazima kuwawekea matokeo hayo mbele yao kwa namna iliyo hai kabisa iwezekanavyo. “Haki ya Mungu katika Hukumu ya Milele ya Wenye Dhambi”; “Adhabu ya Baadaye ya Waovu Haiepukiki na Haivumiliki”; “Umilele wa Mateso ya Jehanamu”; “Waovu Watakapokuwa Wameijaza Kipimo cha Dhambi Yao, Ghadhabu Itawajia Hadi Mwisho”; “Mwisho wa Waovu Ukitafakariwa na Wenye Haki; au, Mateso ya Waovu Jehanamu si Sababu ya Huzuni kwa Watakatifu Mbinguni”; “Watu Waovu Hufaa Katika Kuangamizwa Kwao Tu,”—hizi ni miongoni mwa anwani za mahubiri yake. Zaidi ya hayo, kuna sababu ya kuamini kwamba mahubiri haya hasa, au mfano wake, yalitumika katika matukio mengine mbali na lile ambalo yanahusishwa nalo waziwazi. Kuna mapokeo kwamba Edwards aliyahubiri mara moja wakati Whitfield alipowaangusha wasikilizaji kwa kutofika, na kwamba aliacha mvuto mkubwa kwa mahubiri hayo. Mswada una tarehe Juni, 1741, jambo linalodokeza kwamba huenda yalihubiriwa Northampton, au mahali pengine, mwezi mmoja kabla hayajaambatana na mguso wa ajabu namna ile kwa wasikilizaji wa Enfield. Lakini lenye maana zaidi bado ni kuwepo kwa mahubiri ya pili yasiyo na tarehe kutoka katika andiko hilo hilo. Katika haya, ambayo bila shaka yalianza mapema zaidi, wazo limefanyiwa kazi kwa namna tofauti kiasi: hayana picha kali sana, hayajafafanuliwa kikamilifu sana, hayatishi sana; lakini yana mawazo mengi, kwa mfano, juu ya kutokuwa na uhakika kwa maisha, ghafla ambayo maangamizo yanaweza kumpata mwenye dhambi, n.k., yanayopatikana katika mahubiri ya Enfield. Ni dhahiri Edwards alivutiwa sana na mada hii; anaifanyia kazi kwa mguso thabiti wa msanii mkuu, kwa nguvu ya akili ya mwanamantiki stadi. Naye anatangaza ujumbe wake kwa ukali wa usadikisho wa nabii wa Agano la Kale. Si ajabu wasikilizaji wake waliguswa. Bila shaka matokeo yangekuwa madogo zaidi kama kungekuwa na chembe yoyote ya kisasi cha kibinafsi katika mahubiri hayo. Lakini hakuna kitu cha namna hiyo; si kwa maana hii kwamba mahubiri haya yanaweza kuitwa “ya kulaani.” Kinyume chake, kwa kadiri mtazamo wa kibinafsi wa Edwards unavyohusika, si vigumu kugundua ndani yake huzuni na huruma ya mtu mpole kuliko wote, akilia juu ya upumbavu usio na akili wa wale ambao, wakiwa vipofu kwa maangamizo yanayowakaribia, wanakataa mialiko ya mara kwa mara ya usalama (linganisha Mathayo 23:37). Kwa mengine yote, yeye hajihusishi kibinafsi, amejitenga; kweli anayoihubiri ni hakika, ya kutisha, lakini ipo nje yake. Kwa msomaji wa kisasa mahubiri haya huenda yakaacha mvuto wenye uchungu mwingi, isipokuwa yeye naye, kwa upande wake, ayasome kwa namna ile ile isiyo ya kibinafsi, iliyojitenga. Si uhalisia wa uwasilishaji tu, bali ukali wa fundisho, unaokwaza. Edwards, kwa mfano, mara nyingi huzungumzia sababu ya wenye dhambi kutotupwa jehanamu mara moja; lakini sababu anayoitoa si rehema wala wema wala upendo wa Mungu, bali uweza wake mtupu na mapenzi yake huru. Hii ni sura moja ya kweli ya ulimwengu wa kiroho kama Edwards anavyouona. Yeye si mtu wa hisia tupu; anatangaza kweli kama anavyoikuta. Kwa kadiri Edwards mwenyewe anavyohusika, hakuna kitu katika mahubiri yote haya, wala katika mahubiri yake yoyote yaitwayo “ya kulaani,” kinachochukiza hata nusu ya mtazamo wa Dante kuelekea wenye dhambi walio jehanamu. Chukua, kwa mfano, habari ya Filippo Argenti katika Ziwa la Matope (Inferno, Wimbo wa viii.): “‘Bwana, ningependa sana kumwona akizamishwa katika mchuzi huu kabla hatujaondoka ziwani.’ Naye akaniambia, ‘Kabla ufuo haujakuruhusu kuliona utatoshelezwa; itafaa kwamba ufurahie tamaa kama hiyo.’ Baada ya hayo, punde nikaona jinsi alivyoraruliwa hivyo na watu wa matopeni hata ningali namsifu Mungu kwa ajili ya jambo hilo, na kumshukuru kwa ajili yake. Wote walipiga kelele, ‘Mshikeni Filippo Argenti!’ na ile roho ya Florence yenye hasira kali ikajigeukia yenyewe kwa meno yake.”

89. Mungu awashikaye ... hamtumbukii chini jehanamu. Huenda hiki ndicho kifungu kinachokumbukwa zaidi katika mahubiri haya yanayokumbukwa kupita kiasi. Kulinganisha na mswada wa asili kunaonyesha tofauti kadhaa za kuvutia kutoka katika maandishi yaliyochapishwa, na wakati huo huo kunatoa ushahidi wa makusudi ambayo kwayo sentensi zilitungwa kwa kuzingatia matokeo yaliyokusudiwa. Kwa sababu zote mbili, kifungu hicho kinatolewa hapa kama kilivyoandikwa.

“Mko juu ya shimo la jehanamu katika mkono wa Mungu karibu kama vile mtu anavyomshika buibui au Mdudu fulani wa kuchukiza juu ya moto & si kitu ila Mungu kuwaachilia & mnaanguka ndani.” (Hapa inafuata mistari minne isiyosomeka, ambayo hata hivyo inaonekana haihusiani na muktadha huu. Kisha kifungu kinaendelea katika ukurasa unaofuata wa mswada.) “& huyu M. anayewashika hivi mkononi mwake amewakasirikia sana & amechokozwa kwa kutisha. ghadhabu yake inawaka kama moto. ninyi ni wa kuchukiza na wa kuchukiwa machoni pake & na mnastahili kuchomwa—anawaona kuwa hamstahili kitu kingine ila kutupwa motoni ninyi ni wa kuchukiza mara elfu kumi machoni pake kuliko mdudu mchafu kabisa machoni petu sisi wanadamu & mmemkosea mara elfu zaidi kuliko mwasi mkaidi alivyowahi kumkosea mfalme wake. & hata hivyo mko mikononi mwake & si kitu kingine kabisa ila mapenzi yake matupu kwamba anawazuia msianguke jehanamu kila dakika hakuna sababu nyingine ya kutolewa kwa nini hamkwenda jehanamu usiku wa jana kwa nini hamkuamka jehanamu baada ya kufumba macho yenu kulala & hakuna sababu nyingine ya kutolewa kwa nini [hamja]anguka tangu mlipoamka asubuhi naam tangu mkae hapa katika nyumba ya M. Mkiyachokoza Macho yake safi kwa namna yenu ya dhambi na uovu ya kuhudhuria ibada yake Takatifu Naam hakuna kitu kingine cha kutolewa kama Sababu kwa nini hamwanguki jehanamu dakika hii hii.”

Kati ya sentensi zilizotenganishwa hapa kwa nafasi ndefu zaidi, kumechorwa mistari iliyopinda kutoka sehemu ya chini ya sentensi iliyotangulia hadi sehemu ya juu ya inayofuata, ikiashiria huenda vituo vya kimatamshi katika uwasilishaji, na ikimdokezea msomaji wa kisasa mfululizo wa mawimbi, wimbi juu ya wimbi la hofu kuu, kila moja likizidi kulemea kuliko lile lililotangulia.

Kifungu kilicho hapo juu kimo katika mswada chini ya kifungu I. cha “Matumizi,” na kifungu II. kinaanza, “Na fikirini hapa hasa zaidi” (uk. 89). Vifungu vinne vinavyofuata baada ya hapo vinalingana kwa ujumla na vile vilivyo katika toleo lililochapishwa, lakini ni vichwa tu, na vinatofautiana na vifungu sita vilivyochorwa kwanza. Ndani ya mswada kumewekwa karatasi moja iliyolegea yenye, kwa mwandiko wa Edwards, muhtasari wa uangalifu wa mahubiri yote, kama ule ambao angeweza kuuandaa alipokuwa akiyatayarisha mahubiri kwa ajili ya kuchapishwa au kuutumia kama maelezo ya kuhubiria. Mswada wa mahubiri yote ni mfupi, kurasa ishirini na mbili tu za maandishi na jani moja tupu.

FIMBO IMARA IMEVUNJIKA

98. Hukumu ya Kutisha ya Mungu. Mswada wa mahubiri haya una tarehe hii: “Kwa ajili ya kifo cha Kanali Stoddard Juni 1748.” Una kurasa hamsini na mbili za ukubwa wa kawaida wa mahubiri ya Edwards yaliyoandikwa kwa mkono, lakini wenye sifa isiyo ya kawaida ya kuandikwa katika safu mbili. Karatasi iliyotumika ilikuwa kwa sehemu ile ya barua zilizoelekezwa kwa Edwards, maandishi yakipita juu ya anwani mahali pengine, na alama za stempu zikiwa zimeondolewa; na kwa sehemu—kama kurasa ishirini hivi—vipande vya karatasi laini nzuri, vilivyokatwa kwa kina kuzunguka kingo za juu, vinavyodhaniwa kuwa mabaki ya karatasi iliyotumiwa na Bi. Edwards na binti zake kutengenezea vipepeo vya mkono. Ni dhahiri mahubiri haya yaliandikwa kwa haraka kubwa, yakiwa na masahihisho machache, na kwa ukamilifu wa kutosha. Ukurasa wa jina wa toleo la kwanza unasomeka hivi: “Fimbo Imara imevunjika na kunyauka. Mahubiri Yaliyohubiriwa Northampton, Siku ya Bwana, tarehe 26 Juni, 1748, Juu ya Kifo cha Mheshimiwa John Stoddard, Esq., Mara nyingi Mjumbe wa Baraza la Mtukufu Mfalme, Kwa Miaka Mingi Jaji Mkuu wa Mahakama ya Kesi za Kawaida kwa Wilaya ya Hampshire, Jaji wa Uthibitisho wa Wosia, na Kanali Mkuu wa Kikosi, n.k. Aliyefariki Boston tarehe 19 Juni, 1748, katika Mwaka wa 67 wa Umri wake. Na Jonathan Edwards A.M., Mchungaji wa Kanisa la kwanza huko Northampton. Danieli 4:35—Naye hufanya kama apendavyo katika jeshi la mbinguni, na kati ya wakaao duniani; wala hapana awezaye kuuzuia mkono wake, wala kumwuliza, Unafanya nini? Boston, Kimechapishwa na Rogers na Fowle kwa ajili ya J. Edwards huko Cornhill 1748.”

Kanali Stoddard alikuwa mtoto wa nane na mwana wa nne wa Mchungaji Solomon Stoddard, na kwa hiyo mjomba wa Edwards upande wa mama yake. Alikuwa mtu mashuhuri sana katika mambo yote makuu ya mji, ya wilaya, na ya koloni. “Maisha yake,” anasema Trumbull (History of Northampton, jz. II, uk. 172), “yalikuwa kiungo kinachounganisha safu mbili za viongozi wakuu walioongoza mambo ya Massachusetts ya Magharibi kwa karibu karne moja na robo tatu. Watangulizi wake walikuwa John Pynchon wa Springfield na Samuel Partridge wa Hatfield; baada yake walifuata Joseph Hawley na Caleb Strong wa Northampton, na watu hawa watano ndio waliokuwa viongozi katika Koloni, katika Jimbo na katika Dola.” Alikuwa mtetezi imara wa ufalme na wa haki za kifalme, na kwa sababu hiyo alikuwa na wapinzani wengi; lakini heshima ya jumla aliyokuwa nayo inathibitishwa na nyadhifa zake nyingi na kwa ukweli kwamba alichaguliwa tena mara kumi na saba kuwa mwakilishi wa wilaya katika Baraza Kuu la Bunge. Alikuwa rafiki aliyethaminiwa wa Gavana Shirley, na kuna kisa kimoja kinachomwonyesha tabia yake kuhusiana naye. Ni kwamba siku moja alifika na kuomba kumwona Gavana wakati Gavana alipokuwa na wageni wakila chakula pamoja naye, lakini akakataa mwaliko wa mtumishi wa kuingia ndani. Wageni walishangaa na kuchukizwa na kile walichokiona kuwa tendo la utovu wa adabu kwa hakimu mkuu. “Jina la bwana huyo ni nani?” Gavana akauliza. “Nadhani,” mtumishi akajibu, “aliniambia jina lake ni Stoddard.” “Kweli?” Gavana akasema. “Mniwie radhi, waungwana; kama ni Kanali Stoddard, lazima niende kwake.” (Kutoka Dwight’s Travels, jz. I, uk. 332, kama kilivyonukuliwa na Trumbull, op. cit. uk. 173.) Kifo chake kilimwondoa mmoja wa wafuasi imara kabisa wa Edwards, na huenda kilichangia matokeo ya kusikitisha ya mzozo mkubwa ambao mhubiri alikuwa amejihusisha nao wakati huo. Kuhusiana na hili inavutia kuona kwamba Kanali Stoddard mwaka 1736 alisaidia kupima na kupanga eneo la mji wa Stockbridge, na kwamba alishiriki sana katika kuanzisha misheni kwa Wahindi huko, ambayo Edwards aliitwa kuiongoza baada ya kuondolewa kwake Northampton. Mahubiri ya Edwards ni hotuba ya kumsifu marehemu, lakini kuna kila sababu ya kudhani kwamba kwa ujumla yanatoa picha ya haki ya tabia, huduma, na mafanikio ya Stoddard. Juu yake, tazama zaidi Trumbull, op. cit. jz. II, Sura ya xiii.

116. Vita hivi vya sasa. Vita vya Mfalme George dhidi ya Wafaransa na Wahindi (1744-1748-9). Kanali Stoddard, akiwa kamanda wa majeshi ya Hampshire, aliongoza harakati za kijeshi katika sehemu ile ya nchi hadi kifo chake. Meja Israel Williams wa Hatfield, ambaye baadaye alirithi uongozi huo, akimwandikia Katibu Willard tarehe 25 Juni, 1748, anasema: “Sasa tumekuwa kama kondoo wasio na mchungaji.... Mungu amependa kumchukua kutoka kwetu (yeye aliyekuwa kwa kiasi kikubwa hekima yetu na nguvu zetu na utukufu wetu) wakati ambapo hatukuweza hata kidogo kumkosa.” (Trumbull, op. cit. jz. II, uk. 158.)

MAHUBIRI YA KUAGA

118. Mahubiri ya Kuaga. “Mahubiri ya Kuaga Yaliyohubiriwa katika Mtaa wa kwanza wa Kanisa huko Northampton, Baada ya Watu kumkataa hadharani Mchungaji wao, na kukana Uhusiano wao Naye kama Mchungaji wa Kanisa la huko, tarehe 22 Juni, 1750, Kulikosababishwa na Tofauti ya Maoni, kuhusu Sifa zinazohitajika kwa Washiriki wa Kanisa, wenye Hadhi kamili. Na Jonathan Edwards, A.M. Matendo 20:18. Ninyi wenyewe mnajua tangu siku ya kwanza nilipokanyaga katika Asia, jinsi nilivyokaa pamoja nanyi wakati wote. mst. 20. Ya kuwa sikujiepusha na kuwahubiri neno lo lote liwezalo kuwafaa, na kuwafundisha hadharani na nyumba kwa nyumba. mst. 26, 27. Kwa hiyo nawashuhudia leo hivi ya kuwa mimi sina hatia kwa damu ya mtu awaye yote. Kwa maana sikujiepusha na kuwahubiria shauri lote la Mungu. Wagalatia 4:15, 16. Kuko wapi, basi, kule kujiona heri kwenu? Kwa maana nawashuhudia kwamba, kama ingaliwezekana, mngaling’oa macho yenu, mkanipa mimi. Je! Nimekuwa adui yenu kwa sababu nawaambia yaliyo kweli? Boston, Kimechapishwa na kuuzwa na S. Kneeland mkabala na Gereza katika Mtaa wa Queen. 1751.”—Ukurasa wa jina wa toleo la kwanza.

Dibaji ya mahubiri haya ni hati muhimu mno kwa kuyaelewa, hivi kwamba hapa, kama ilivyo desturi pia katika matoleo mengine, imechapishwa kwa ukamilifu.

Dibaji. Si jambo lisilowezekana kwamba baadhi ya wasomaji wa mahubiri yafuatayo wanaweza kutaka kujua mazingira ya kutofautiana kati yangu na watu wa Northampton, kulikoleta kutengana kati yangu na wao, kulikosababisha kuhubiriwa kwa mahubiri haya ya kuaga. Hapa hapana nafasi kabisa ya kutoa habari kamili ya jambo hilo; lakini hata hivyo inaonekana inafaa, tena ni lazima, kusahihisha hapa baadhi ya masimulizi mabaya kabisa ya uongo kuhusu kutofautiana huko, ambayo yameenezwa kwa wingi, na (inahofiwa) na wengine kwa makusudi na kwa bidii: kama vile kwamba nilisisitiza watu wawe na uhakika kwamba wamo katika hali ya wokovu, ndipo niwapokee kanisani; kwamba nilidai masimulizi ya kina ya njia na mpangilio wa uzoefu wa ndani wa mtu, na ya wakati na namna ya kuongoka kwake, kama kipimo cha kufaa kwake kwa ushirika wa Kikristo; naam, kwamba nimejaribu kusimamisha kanisa safi, na kufanya tofauti kamili na ya hakika kati ya watakatifu na wanafiki, kwa kujidai kuweza kupambanua bila kukosea hali ya roho za watu; kwamba katika mambo haya nilikuwa nimejiunga na wale watu wakaidi ambao wametokea hivi karibuni katika New England, waitwao Watenganishaji; na kwamba mimi mwenyewe nilikuwa nimekuwa Mtenganishaji mkuu; na kwamba nilijitwalia mimi peke yangu mamlaka yote ya kuhukumu sifa za wanaoomba ushirika, na kusisitiza kutenda kwa mamlaka yangu peke yangu katika kupokea washiriki kanisani, n.k.

Kupinga masimulizi haya ya kashfa, kwa sasa nitampa msomaji wangu habari ya baadhi tu ya mambo niliyoyaweka mbele ya baraza lililotutenganisha mimi na watu wangu, ili wapate kuona kwa haki na kwa ukamilifu kanuni zangu zinazohusu jambo lile lililokuwa likibishaniwa.

Muda mrefu kabla ya kuketi kwa baraza, watu wangu walikuwa wamempelekea ujumbe Mchungaji Bw. Clark wa kijiji cha Salem, wakimwomba aandike kupinga kanuni zangu. Jambo hilo lilinipa sababu ya kumwandikia Bw. Clark, ili apate habari za kweli kuhusu kanuni zangu zilikuwa nini. Na wakati baraza lilipokuwa limeketi, kwa ajili ya kuwajulisha, nilitoa tamko la hadhara la kanuni zangu mbele yao na mbele ya kanisa, katika nyumba ya ibada, lenye maana ileile ya ile iliyo katika barua yangu kwa Bw. Clark, na kwa maneno karibu yaleyale; kisha, baadaye, nikapeleka kwa baraza kwa maandishi dondoo la barua ile, lenye habari niliyokuwa nimempa Bw. Clark, kwa maneno yaleyale ya barua yangu kwake, ili baraza liweze kulisoma na kulitafakari kwa nafasi yao, na kupata ujuzi wa hakika zaidi na wa kuridhisha zaidi wa kanuni zangu zilikuwa nini. Dondoo nililowapelekea lilikuwa kwa maneno yafuatayo:

“Mara nyingi, na sijui kama si kwa jumla kabisa, katika nchi hii, ninasemwa kuwa nina maoni mapya na ya ajabu kuhusu masharti ya ushirika wa Kikristo, na kwamba nataka kuingiza njia ya pekee yangu mwenyewe. Kumbe sioni kwamba ninatofautiana hata kidogo na mpango wa Dkt. Watts katika kitabu chake kiitwacho The Rational Foundation of a Christian Church, and the Terms of Christian Communion; ambao, asema, ndio maoni ya pamoja ya makanisa yote ya Matengenezo. Nilikuwa sijakiona kitabu hiki cha Dkt. Watts nilipochapisha yale niliyoyaandika juu ya jambo hili. Lakini hata hivyo nadhani maoni yangu, kama nilivyoyaeleza, yanapatana sawasawa kabisa na yale anayoyaweka, kana kwamba nilikuwa mwanafunzi wake. Wala sivuki kabisa yale ambayo Dkt. Doddridge anaonyesha waziwazi kuwa ndiyo maoni yake, katika kitabu chake Rise and Progress of Religion, na Sermons on Regeneration, na Ufafanuzi na Maelezo yake juu ya Agano Jipya. Wala kwa kweli, bwana, ninapoyafikiria maoni uliyoyaeleza katika barua zako kwa Meja Pomroy na Bw. Billing, siwezi kuona ila kwamba yanafikia jambo lilelile hasa ninalolishikilia. Wewe wadhani kwamba sakramenti si maagizo ya kuongoa watu: bali kwamba, ‘kama mihuri ya agano, zinatanguliza kuongoka, hasa kwa watu wazima; na kwamba ni utakatifu unaoonekana, au, kwa maneno mengine, ukiri unaoaminika wa imani na toba, ridhaa ya dhati kwa agano la injili, pamoja na mwenendo mwema, na kipimo cha kutosha cha ujuzi wa Kikristo, ndio unaotoa haki ya kiinjili kwa maagizo yote matakatifu: lakini kwamba ni lazima kwa wale wanaokuja kwenye maagizo haya, na kwa wale wanaokiri ridhaa kwa agano la injili, wawe wanyofu katika ukiri wao,’ au angalau wajione kuwa hivyo.—Jambo kubwa nililolitilia shaka katika njia iliyowekwa ya utaratibu wa kanisa hili, na ambalo sithubutu tena kuendelea nalo, ni kule kukubali kwao hadharani maneno ya kanuni yanayokaririwa wakati wa kupokewa kwao kwenye ushirika, bila kujidai kwa hayo kumaanisha jambo lolote kama ridhaa yoyote ya moyo kwa masharti ya agano la injili, wala kumaanisha imani au toba yoyote kama ile iliyo ya agano la neema, na iliyo masharti makuu ya agano hilo: kwa kuwa, wakati uleule maneno yanapotumiwa, ni kanuni yao inayojulikana na iliyothibitika, wanayoikiri waziwazi na kuifuata, kwamba watu wanaweza, tena wanapaswa, kutumia maneno haya bila kumaanisha jambo hilo, bali jambo jingine la hali duni sana; ambalo nadhani hawana wazo lake lililo wazi wala lililo dhahiri; bali jambo linaloweza kwenda pamoja na kujua kwao kwamba hawamchagui Mungu kuwa wema wao mkuu, bali wanaupenda ulimwengu kuliko yeye, na kwamba hawajitoi kabisa kwa Mungu, bali wanajiwekea akiba; na kwa ufupi, wakijua kwamba hawakubali kwa moyo agano la injili, bali bado wanaishi chini ya nguvu inayotawala ya kuupenda ulimwengu, na uadui juu ya Mungu na Kristo. Hivyo maneno ya ukiri wao wa hadhara, kwa kadiri ya matumizi yao yaliyothibitika waziwazi, yanakoma kuwa na hali ya ukiri wowote wa imani na toba ya kiinjili, au utii wowote halisi kwa agano: kwa maana ni ukiri wao wenyewe kwamba maneno hayo, kama yanavyotumiwa, hayamaanishi jambo hilo. Maneno yanayotumiwa katika hali hizi angalau yanashindwa kuwa ukiri unaoaminika wa mambo haya. Siwezi kuwazia uwezo wa namna hiyo katika mfululizo fulani wa maneno, kwamba inafaa, kwa kutamka tu sauti hizo, kuwapokea watu kwenye sakramenti za Kikristo, bila kujali maana yoyote inayodaiwa ya sauti hizo: wala siwezi kufikiri kwamba agizo lolote la Kristo limeweka masharti ya namna hiyo ya kupokewa katika kanisa la Kikristo. Haihusu ubishi kati yangu na watu wangu, ukiri unaotakiwa uwe wa kina namna gani au mpana kiasi gani. Nisingependa kufungwa katika mipaka kamili juu ya jambo hilo; bali, kuliko kushindana, ningeridhika na maneno machache, yanayoeleza kwa ufupi fadhila kuu au matendo makuu yaliyomo katika kulikubali agano kwa moyo, yakitamkwa (kama ingeonekana kwa kuuchunguza ujuzi wa mafundisho wa mtu huyo) kwa ufahamu; ikiwa kungekuwa na mwenendo wa nje unaopatana nayo: naam, ningefikiri kwamba mtu kama huyo, akitoa ukiri kama huo kwa dhati, alikuwa na haki ya kupokewa kama mtu wa kuhesabiwa mema hadharani, hata kama yeye mwenyewe angeweza kutilia shaka kuongoka kwake, kwa sababu hakumbuki wakati, hajui njia ya kuongoka kwake, au anaona dhambi nyingi sana iliyobaki ndani yake, n.k. Na (ikiwa mashaka yake mwenyewe hayangemzuia kuja kwenye Meza ya Bwana) ningefikiri kwamba mchungaji au kanisa hawana haki ya kumzuia mkiri dini kama huyo, hata kama angesema kwamba hajioni kuwa ameongoka; kwa maana mimi nauita ukiri wa utauwa ule ulio ukiri wa mambo makuu ambayo utauwa umo ndani yake, wala si ukiri wa maoni yake mwenyewe juu ya hali yake njema.”

Northampton, tarehe 7 Mei, 1750.

Hadi hapa ndiyo Barua yangu kwa Bw. Clark.

Baraza lilipokuwa limesikia kwamba nilikuwa nimeandika rasimu fulani za agano, yaani kanuni za ukiri wa dini wa hadhara ambazo nilikuwa tayari kuzikubali kutoka kwa wanaoomba ushirika wa kanisa, kwa ajili ya kujulishwa zaidi waliagiza waletewe. Basi nikawapelekea rasimu au kanuni nne tofauti, nilizokuwa nimeziandaa kama mwaka mmoja kabla, kama zile nilizokuwa tayari kuzikubali (yoyote kati yake) kuliko kushindana na kuvunja uhusiano na watu wangu.

Kanuni mbili fupi kabisa kati ya hizo zimeingizwa hapa ili kumridhisha msomaji. Ni kama ifuatavyo.

“Natumaini kwamba kweli ninaona moyoni mwangu nia ya kujitoa kabisa kwa Mungu, kwa kadiri ya maana ya agano lile la neema lililotiwa muhuri katika ubatizo wangu; na kwenda katika njia ya utii ule kwa amri zote za Mungu, ambao agano la neema linautaka, siku zote za maisha yangu.” Nyingine,

“Natumaini kwamba kweli ninaona moyoni mwangu utayari wa kutii amri zote za Mungu, zinazonitaka nijitoe kabisa kwake, na kumtumikia kwa mwili wangu na roho yangu. Na kwa hiyo sasa naahidi kwenda katika njia ya utii kwa amri zote za Mungu, siku zote za maisha yangu.”

Ukiri wa namna hii nilikuwa tayari kuukubali, kuliko kushindana na kuvunja uhusiano na watu wangu. Si kwamba sifikiri kuwa inafaa zaidi sana kwamba, kwa kawaida, ukiri wa dini wa hadhara unaotolewa na Wakristo uwe kamili zaidi sana na wa kina zaidi; na kwamba (kama nilivyodokeza katika barua yangu kwa Bw. Clark) nisingependa kufungwa katika kanuni yoyote maalumu ya maneno, bali niwe na uhuru wa kubadilisha maneno ya ukiri wa hadhara ili yalingane kwa usahihi zaidi na hisia na uzoefu wa mkiri, ili uwe usemi wa haki zaidi na wa hiari zaidi wa yale ambayo kila mmoja anayaona moyoni mwake.

Tena ikumbukwe kwamba siku zote nilisisitiza kwamba ilikuwa haki yangu kama mchungaji, kabla ukiri haujakubaliwa, kuwa na uhuru kamili wa kumfundisha mwombaji maana ya maneno yake, na asili ya mambo yanayopendekezwa kukiriwa; na kuchunguza ufahamu wake wa mafundisho kuhusu mambo hayo, kwa kadiri ya busara yangu iliyo bora; na kumwonya mtu huyo, kama ningeona inafaa, dhidi ya haraka isiyo na busara katika kutoa ukiri kama huo, au kuufanya hasa kwa ajili ya heshima yake mwenyewe au ya jamaa yake, au kwa makusudi yoyote ya kidunia, na kumhimiza ajichunguze kwa makini, na kuuchunguza moyo wake mwenyewe, na kumwomba Mungu amchunguze na kumtia nuru asije akawa mnafiki na kudanganyika katika ukiri anaoutoa; pamoja na hayo nikimwonyesha njia nyingi ambazo wanaokiri dini wanaweza kudanganyika kwazo.

Wala sidhani kwamba haifai kwa mchungaji katika hali kama hiyo kuuliza na kujua kutoka kwa mwombaji yale yanayoweza kukumbukwa kuhusu mazingira ya uzoefu wake wa Kikristo; kwa kuwa jambo hili linaweza kusaidia sana kuufafanua ukiri wake na kumpa mchungaji nafasi nzuri sana ya kumfundisha ipasavyo: ingawa ujuzi na kumbukumbu ya kina ya wakati na njia ya kumwongokea Mungu kwa mara ya kwanza hakupaswi kufanywa kipimo cha unyofu wa mtu, wala kusisitizwa kuwa ni lazima ili apokewe katika kuhesabiwa mema kikamilifu. Si kwamba nadhani haifai hata kidogo, au haina faida, kwamba katika hali fulani za pekee tamko la mazingira mahususi ya kuamshwa kwa mtu kwa mara ya kwanza, na namna ya kusadikishwa kwake, kutiwa nuru kwake na kufarijiwa kwake, litolewe hadharani mbele ya kusanyiko zima, wakati wa kupokewa kwake kanisani; ingawa hili lisidaiwe kuwa ni lazima ili kupokewa. Siku zote nilitangaza kupinga kusisitiza masimulizi ya uzoefu, kwa maana hii (yaani, masimulizi ya wakati mahususi na hatua za utendaji wa Roho katika kuongoka kwa mara ya kwanza), kama sharti la ushirika: lakini, ikiwa kwa masimulizi ya uzoefu inamaanishwa tamko la uzoefu wa mambo makuu yaliyotendwa, ambayo neema ya kweli na matendo na tabia za msingi za utakatifu zimo ndani yake; kwa maana hii, nadhani habari ya uzoefu wa mtu ni lazima ili apokewe katika ushirika kamili wa kanisa. Lakini kwamba katika maswali yoyote yanayoulizwa, na habari zozote zinazotolewa, wala mchungaji wala kanisa wasijifanye kuwa wachunguzi wa mioyo, bali wapokee ukiri wa dhati na wa kicho wa mkiri aliyefundishwa vizuri, mwenye maisha mema, kama yeye ndiye anayeweza kuliko wote kuamua yale anayoyaona moyoni mwake mwenyewe.

Mambo haya yanaweza kusaidia kwa kiasi fulani kuwanyoosha wale wasomaji wangu waliopotoshwa katika ufahamu wao wa hali ya ubishi kati yangu na watu wangu, kwa masimulizi ya uongo yaliyotajwa hapo juu.

Jonathan Edwards.

135. Lakini kwa uwezekano wote jambo hili halitatokea tena kamwe. Wakati mwingine husemwa kwamba Edwards hakupanda tena mimbari ya Northampton. Hili si kweli. Kwa kweli alihubiri Jumapili kumi na mbili, ingawa, bila shaka, si mfululizo, na ni pale tu wahubiri wengine wa kujaza nafasi walipokosekana, kabla ya kuhamia Stockbridge. Labda kuna sababu zaidi kwa kauli ya Dkt. Hopkins, inayonukuliwa na Dwight (op. cit. uk. 418), kwamba hatimaye mji—inadhaniwa ni Novemba, 1750—ulipiga kura kwamba asihubiri tena. Lakini kumbukumbu za mji na za mtaa wa parokia zote mbili zinanyamaza juu ya jambo hili, kura pekee inayolihusu ikiwa ile iliyopitishwa na mtaa wa parokia mwezi Novemba, “kumlipa Bw. Edwards £10 za fedha ya zamani kwa kila Sabato kwa muda aliohubiri hapa tangu alipoachishwa.” Trumbull, aliyelithibitisha jambo hili (History of Northampton, Jz. II, uk. 227), asema kwamba mahubiri ya mwisho ya Edwards katika Northampton yalikuwa alasiri ya tarehe 13 Oktoba, 1751, kutoka katika andiko la Waebrania 11:16. Lakini hata hili lina shaka; kwa maana kati ya miswada iliyoko New Haven, Profesa Dexter aligundua mahubiri juu ya 2 Wakorintho 4:6 yaliyoandikwa kuwa yalihubiriwa Northampton, Mei 1755, na katika kitabu cha mipango ya mahubiri angalau maelezo matatu ya maandiko na mafundisho ya kipindi hichohicho yaliyoandikwa kuwa yalikusudiwa kwa Northampton. (F. B. Dexter, The Manuscripts of Jonathan Edwards, uk. 8.)

145. Kwa hilo nikawa mtu wa kuchukiwa sana. Msisimko wa Uamsho Mkuu ulifuatwa na kipindi cha ulegevu. Mwaka 1744 Edwards aliarifiwa kwamba idadi ya vijana wa kusanyiko lake, wa jinsia zote mbili, walikuwa wakisoma vitabu vya uasherati, vilivyochochea mazungumzo ya tamaa mbaya na ya aibu. Ili kuzuia uovu huo, alihubiri mahubiri, ambayo uwazi wake tunaweza kuupima kutokana na mahubiri yaliyochapishwa juu ya “Kujaribiwa kwa Yusufu,” kutoka Waebrania 12:15, 16, na baada ya ibada aliwajulisha ndugu wa kanisa ushahidi aliokuwa nao kwa nia ya kuchukua hatua zaidi. Kamati ya uchunguzi iliteuliwa ili kumsaidia mchungaji kulichunguza jambo hilo katika mkutano nyumbani kwake. Kisha Edwards akasoma majina ya vijana waliopaswa kuitwa kama mashahidi au kama watuhumiwa, lakini bila kutofautisha makundi hayo mawili. Majina yalipotangazwa hivyo, ilionekana kwamba familia nyingi za kuongoza za mji zilihusika. “Mji wote ghafla ukawaka moto.” Wakuu wengi wa familia walikataa kuendelea na uchunguzi; vijana wengi walioitwa kwenye mkutano walikataa kuja, na wale waliokuja walitenda kwa ufidhuli. Tangu hapo Edwards hakufanikiwa kamwe kurudisha mamlaka yake. Kwa miaka mingi hakuna hata mwombaji mmoja aliyejitokeza ili kupokewa kanisani. Ona Hopkins, Life of Edwards (1765), uk. 53 na kuendelea. Dwight, op. cit. uk. 299 na kuendelea, ananakili masimulizi ya Hopkins karibu neno kwa neno, lakini bila kukiri hivyo.

146. Mara kwa mara nimewaonya ... tutakapokutana mbele zake. Tabia ya vijana ya kukaa pamoja na anasa zao za kidunia vilikuwa malalamiko ya zamani kwa Edwards. Akiandika juu ya kipindi kabla ya uamsho wa 1734-1735, asema, “Ilikuwa desturi yao mara nyingi sana kukusanyika katika mikusanyiko ya jinsia zote mbili, kwa ajili ya furaha na sherehe, waliyoiita ‘frolicks’; na mara nyingi walikuwa wakitumia sehemu kubwa ya usiku humo, bila kujali utaratibu wowote katika familia walizotoka.” Vijana walijifurahishaje katika “mikusanyiko” hii, tunaweza tu kukisia; ni hakika kwamba baadhi, angalau, ya wazazi hawakuona ubaya wowote ndani yake. Lakini wazo la Edwards kuhusu utawala wa familia lilikuwa tofauti sana. “Hakuwaruhusu watoto wake kuwa nje ya nyumbani baada ya saa tatu usiku, walipotoka kwenda kuwatembelea rafiki zao na wenzao. Wala hawakuruhusiwa kukesha sana baada ya wakati huo, nyumbani mwake mwenyewe, mtu yeyote alipokuja kuwatembelea. Ikiwa bwana yeyote alitaka kujuana na binti zake, baada ya kujitambulisha kwa adabu, kwa kuwashauri wazazi ipasavyo, aliruhusiwa nafasi yote inayofaa kwa ajili ya hilo: chumba na moto, ikihitajika; lakini hakupaswa kuingilia saa zinazofaa za kupumzika na kulala, wala dini na utaratibu wa familia.” (Hopkins, op. cit. uk. 44.) Tuna sababu ya kudhani kwamba baadhi ya “uhuru mwingine ambao vijana kwa kawaida hujitwalia katika nchi” ulielekea kuchochea kitu chochote isipokuwa ustaarabu na hali ya kiroho.

149. Roho ya ugomvi. Historia kwa jumla inathibitisha ushuhuda ufuatao wa Edwards kuhusu roho ya ugomvi katika watu wa Northampton: “Kulikuwa na mashindano na mabishano makubwa kati yao siku za Bw. Stoddard, yaliyoendeshwa kwa joto kali na jeuri; ugomvi mkubwa kanisani, ambamo Bw. Stoddard, ingawa mamlaka yake yalikuwa makubwa, hakujua la kuwafanyia. Katika ubishi mmoja wa kikanisa siku za Bw. Stoddard, ambamo kanisa liligawanyika kuwa makundi mawili, joto la roho lilipanda kufikia kiwango ambacho kilifikia kupigana kwa nguvu. Mshiriki wa kundi moja alikutana na kiongozi wa kundi lililopingana naye na kumshambulia na kumpiga bila huruma. Kwa miaka arobaini au hamsini kumekuwa na aina ya mgawanyiko uliotulia wa watu kuwa makundi mawili, kwa namna fulani kama kundi la Baraza la Mfalme na kundi la Nchi huko Uingereza (ikiwa naweza kulinganisha mambo madogo na makubwa). Kumekuwa na baadhi ya watu wakuu katika mji, wa mamlaka na mali kubwa, waliokuwa wamiliki wakubwa wa ardhi zao, ambao wamekuwa na kundi moja upande wao. Na kundi jingine, ambalo kwa kawaida limekuwa kubwa zaidi, limekuwa la wale waliowaonea wivu, walioelekea kuwahusudu, na kuogopa wasiwe na nguvu na ushawishi mwingi mno katika mji na kanisa. Hili limekuwa msingi wa mashindano yasiyohesabika kati ya watu, mara kwa mara, ambayo yamenihuzunisha mno, na kwa hayo bila shaka Mungu amechokozwa vibaya sana, na Roho wake amehuzunishwa na kuzimwa, na machafuko mengi na kazi nyingi mbaya zimeingizwa.” Barua ya tarehe 1 Julai, 1751 kwa Mchungaji Thomas Gillespie. Linganisha Trumbull, History of Northampton, Jz. II, uk. 36.


Tanbihi:

Ona J. A. Stoughton, Windsor Farmes, uk. 39 na uk. 69 tanbihi. Wanaochunguza urithi wa tabia labda wanaweza kupata hapa kidokezo cha tabia ya mjukuu wa Edwards mwenye akili nyingi lakini mkaidi, Aaron Burr.

Ona H. N. Gardiner, The Early Idealism of Edwards katika Jonathan Edwards: a Retrospect, uk. 115-160: Boston, 1901. Linganisha J. H. MacCracken, The Sources of Jonathan Edwards’s Idealism, Philos. Rev., xi. 26 na kuendelea (Januari 1902).

Ule wa kanisa la Bolton, Conn. Lakini kwa sababu fulani, isiyoonekana sasa, hakusimikwa kamwe huko. Ona S. Simpson, Jonathan Edwards—a Historical Review, Hartford Seminary Record. xiv. 11 (Novemba, 1903).

Ilichapishwa kwa mara ya kwanza na Dwight, Life of President Edwards, uk. 114, na imenakiliwa mara nyingi. Imelinganishwa na maelezo ya Dante juu ya Beatrice, ambayo kwa ubora wake mtupu wa kishairi kwa hakika inayalingana, ingawa inakosa rangi za kihisia na ukamilishaji wa kiwazo wa yale ya Dante. Ulinganisho huo unafanywa na A. V. G. Allen, The Place of Edwards in History, katika Jonathan Edwards: a Retrospect, uk. 7; tofauti inaonyeshwa na John De Witt, Stockbridge (1903), Hotuba, uk. 45 (imechapishwa na Berkshire Conference).

Solomon Clark, Historical Catalogue of the Northampton First Church, uk. 40-67 (Northampton, 1891), anachapisha orodha nzima.

Ona maelezo, uk. 179.

Haiwezekani hapa kuingia katika historia ya ubishi huu maarufu. Habari fulani juu yake itapatikana katika maelezo, uk. 172 na kuendelea; Dwight, op. cit., uk. 298-448, anachapisha kwa ukamilifu nyaraka kutoka Shajara ya Edwards; kumbukumbu za kanisa zinanyamaza. Labda inapaswa kusemwa, kwa haki kwa watu wa Northampton, kwamba uhusiano wa kichungaji wakati huo haukuhesabiwa kuwa usioweza kuvunjika, kama inavyodhaniwa wakati mwingine; wachungaji sita “waliachishwa” kutoka makanisa ya jirani kati ya 1721 na 1755. Zaidi ya hayo, Edwards, ingawa bila shaka alikuwa mhubiri mashuhuri, kwao alikuwa mchungaji wa parokia tu; umaarufu wake mkubwa kama mwanatheolojia ulithibitika baadaye. Linganisha Trumbull, History of Northampton, II, 225. Pia si jambo lisilo na msingi kudhani kwamba uwezo wa kiroho wa watu ulikuwa umechochewa kupita kiasi. Toba ya baadaye ya Joseph Hawley (ona Dwight, op. cit., uk. 421), binamu wa Edwards, aliyekuwa ameshika nafasi ya kuongoza katika vuguvugu dhidi yake, inahusu roho ya upinzani tu; haitilii shaka kwa uzito hekima ya kutengana, katika hali zile.

Aaron Burr, Makamu wa Rais wa Marekani, aliyemuua Alexander Hamilton katika pambano la bastola, alikuwa mwana wao.

Ona, kwa mfano, tukio linalosimuliwa na Dwight, op. cit., uk. 133, ambapo furaha kuu hudumu kwa karibu saa moja, ikiambatana kwa sehemu kubwa ya muda huo “na machozi na kulia kwa sauti.”

Ona F. B. Dexter, The Manuscripts of Jonathan Edwards, uk. 7. (Imechapishwa upya kutoka Proceedings of the Mass. Hist. Soc., Machi, 1901.)

Kama, kwa mfano, katika mahubiri makuu ya kimaadili juu ya Dhambi ya Wizi na ya Udhalimu kutoka katika andiko, “Usiibe.” Works, chapa ya Worcester, IV, 601.

Mifano ya hili inapatikana katika miswada ya mahubiri juu ya Yohana 1:47 na Yohana 1:41, 42, inayochukuliwa hapa kama mifano ya kawaida.

Samuel Hopkins, Life of Edwards, uk. 48.

Kwa kuonyesha upanuzi katika mahubiri yaliyochapishwa ukilinganishwa na mswada ulioandaliwa kwa ajili ya kuhubiri, ona maelezo uk. 157.

Mji jirani ulio karibu zaidi.

“Ikiwa niko katika hatari ya kwenda jehanamu, ningefurahi kujua kadiri niwezavyo kuhusu jinsi ilivyo ya kutisha. Ikiwa ninaelekea sana kupuuza uangalifu unaostahili ili kuiepuka, yeye anayenitendea wema mkuu kabisa ni yule anayefanya zaidi kunionyesha ukweli wa jambo hilo, anayeeleza taabu yangu na hatari yangu kwa namna iliyo hai kabisa.”—Mahubiri juu ya The Distinguishing Marks of a Work of the Spirit of God.

Kama Profesa A. V. G. Allen anavyomjulisha mhariri katika barua, tarehe 23 Januari, 1904.

Iliyotangulia