Minyororo ya Mkopaji

Siku moja, mjane mmoja aliyekata tamaa alimjia nabii Elisha. Mumewe alikuwa mmoja wa manabii, mtu aliyemcha Mungu. Alikuwa amekufa akiwa na deni, na sasa yule mtu aliyemdai alikuwa anakuja kuwachukua wanawe wawili wawe watumwa ili kulipa deni hilo.

Elisha alimwuliza alikuwa na nini nyumbani. Hakuwa na kitu, alisema, isipokuwa chupa ndogo ya mafuta. Akamwambia aazime vyombo vitupu kwa majirani wake wote, vingi kadiri awezavyo, afunge mlango na kuanza kumimina. Mafuta yaliendelea kutiririka mpaka kila chombo kikajaa. Kisha Elisha akasema, “Nenda ukauze mafuta, ulipe deni lako. Wewe na wanao mtaishi kwa yanayobaki” (2 Wafalme 4:7).

Hii ni hadithi ya Mungu kuruzuku kwa muujiza. Lakini pia ni hadithi inayoonyesha jinsi deni linavyoweza kuwa baya sana. Katika ulimwengu wa kale, deni lingeweza kuwagharimu watoto wako uhuru wao.

Deni ni aina ya utumwa

“Matajiri huwatawala maskini kwa mabavu, na anayekopa huwa mtumwa wa anayemkopesha.” (Mithali 22:7)

Hilo ni neno gumu, lakini ni kweli. Unapodaiwa pesa, huko huru kabisa. Sehemu ya mapato yako ya baadaye tayari ni mali ya mtu mwingine. Kila mwezi sehemu ya kazi yako inakwenda kulipia yaliyopita, badala ya kujenga wakati ujao au kumtolea Mungu. Deni linapunguza uchaguzi wako. Huenda usiweze kubadilisha kazi, kuhama, kutoa kwa ukarimu, au kuitikia wito wa Mungu, kwa sababu lazima uendelee kulipa marejesho.

Deni pia ni ghali. Riba inamaanisha unalipa zaidi sana kuliko thamani ya kitu chenyewe. Kwa kadi za mkopo zenye riba kubwa au mikopo ya haraka ya kusubiri mshahara, hilo linaweza kukuangamiza.

Tena deni mara nyingi huleta wasiwasi, ugomvi katika ndoa na aibu. Watu wengi hubeba madeni kama mzigo ambao hawauzungumzii kamwe.

Je, kila deni ni dhambi?

Biblia haisemi kwamba kila kukopa ni dhambi. Sheria ya Musa ilitoa kanuni kuhusu kukopesha, jambo linaloonyesha kwamba watu walikopa, na iliwaagiza Waisraeli wawakopeshe kwa ukarimu majirani wao maskini. Yesu alisema, “Mpe kila anayekuomba, wala usimkwepe mtu anayetaka kukopa kwako” (Mathayo 5:42). Watu wengi wanahitaji kukopa ili kununua nyumba, na mkopo wa nyumba uliopangwa kwa makini unaweza kuwa jambo la busara.

Lakini Biblia inaonyesha wazi kwamba deni ni jambo la kuepuka kadiri iwezekanavyo, na la kutoka ndani yake haraka uwezavyo. Agizo la Paulo ni hili: “Msibaki na deni kwa mtu yeyote, isipokuwa deni la upendo, ambalo mnadaiwa ninyi kwa ninyi” (Warumi 13:8). Deni pekee tunalopaswa kubeba milele ni deni la upendo.

Tena Biblia iko wazi kwamba lazima tulipe tunachokopa. “Waovu hukopa wala hawalipi kamwe, lakini wenye haki ni wema na hutoa bila kunyima” (Zaburi 37:21). Kutolipa, wakati unaweza kulipa, ni aina ya wizi.

Jihadhari na kumdhamini mtu

Kitabu cha Mithali kinaonya tena na tena dhidi ya aina nyingine ya deni: kuwa mdhamini wa mkopo wa mtu mwingine.

“Usiwe mmoja wa wale wanaopeana mikono kwa ahadi na kuwadhamini wengine katika mikopo yao. Ikiwa huwezi kulipa, kwa nini wakuchukulie hata kitanda unacholalia?” (Mithali 22:26-27)

Hilo linasikika kuwa kali. Je, hatupaswi kuwasaidia rafiki zetu? Ndiyo, lakini Mithali ina hekima. Ukimdhamini mtu mwingine katika deni lake, unaahidi kulipa ikiwa yeye hawezi, na unapoteza udhibiti wa fedha zako mwenyewe. Urafiki mwingi na familia nyingi zimevunjika kwa njia hii. Ukitaka kumsaidia mtu, mara nyingi ni bora kumpa kile unachoweza kumudu kutoa, badala ya kudhamini kile usichoweza kumudu kupoteza.

Kuwa huru

Kama una deni, usikate tamaa. Watu wengi wametoka katika madeni kwa msaada wa Mungu, na wewe pia unaweza. Hizi hapa ni baadhi ya hatua.

Acha kuchimba. Kanuni ya kwanza ya kutoka shimoni ni kuacha kuchimba. Usichukue deni lolote jipya. Huenda hilo likamaanisha kukata kadi au kufunga akaunti.

Kabili ukweli. Andika kila deni ulilo nalo: unadaiwa na nani, kiasi gani, kiwango cha riba na malipo ya kila mwezi. Huenda ikatisha, lakini huwezi kumshinda adui ambaye hutaki kumtazama.

Weka mpango. Tumia mpango wa fedha ulio katika Kiambatisho 2. Tafuta kila kiasi cha pesa unachoweza kuokoa. Watu wengi hulipa kwanza deni lao dogo kabisa, ili kupata nguvu ya kusonga mbele, kisha huhamishia malipo hayo kwenye deni linalofuata. Wengine huanza na deni lenye riba kubwa zaidi, ili kuokoa pesa. Kwa njia yoyote ile, uwe na mpango.

Tafuta msaada. Katika nchi nyingi kuna huduma za ushauri wa madeni zilizo bure na za kuaminika, na makanisa mengi yana watu wanaoweza kusaidia. Si aibu kuomba msaada. Kiburi huwaweka watu wengi zaidi katika madeni kuliko umaskini.

Endelea kutoa. Huenda likaonekana jambo la ajabu, lakini usiache kabisa kutoa, hata kama sadaka yako italazimika kuwa ndogo kwa muda. Kutoa huulinda moyo wako usishikwe na mtego wa pesa, na kunakukumbusha ni nani anayekuruzuku.

Omba. Mwombe Mungu msaada, hekima na, wakati mwingine, riziki. Yule mjane wa siku za Elisha alifanya hivyo hasa, na Mungu akajibu.

Kuwa na subira. Huenda hukuingia katika deni kwa usiku mmoja, na hutatoka kwa usiku mmoja. Furahia kila deni unalomaliza kulipa.

Uhuru

Picha ambayo Biblia inatoa ya maisha mema inajumuisha kuwa huru na madeni. Fikiria ingekuwaje kutodaiwa chochote na mtu yeyote. Kila pauni au dola unayopata ingekuwa yako ili uisimamie kwa ajili ya Mungu: uitumie kuishi, uweke akiba na utoe. Ungekuwa huru kuitikia wito wa Mungu popote utakapokupeleka. Uhuru huo unastahili kuufanyia kazi.

Na ikumbuke injili. Sisi sote tulikuwa tumezama katika deni ambalo hatungeweza kulipa kamwe, deni la dhambi. Yesu alilipa lote. Yeye alitufundisha kuomba, “Utusamehe deni tunalodaiwa Nawe, kama sisi pia tumewasamehe wale wanaodaiwa nasi” (Mathayo 6:12). Uhuru ulio mkuu kuliko yote tayari ni wetu ndani ya Kristo. Kutoka katika madeni ya fedha ni picha ndogo ya uhuru huo mkuu.

Sauti kutoka zamani

John Ploughman, mkulima wa Spurgeon, alitoa ushauri huu kuhusu kukopesha na kumdhamini mtu:

“Mara nyingi sana, anayekopesha pesa zake hupoteza dhahabu yake na rafiki zake pia, naye anayemdhamini mwingine hana uhakika kamwe.”

Charles H. Spurgeon, John Ploughman’s Talk

Zoezi la wiki hii

Andika orodha kamili ya kila deni ulilo nalo. Iombee. Kisha amua hatua moja halisi ya kuelekea uhuru unayoweza kuchukua wiki hii, na uichukue. Kama huna deni, mshukuru Mungu, na ujiulize kama yupo mtu unayeweza kumsaidia, labda kwa kumpa badala ya kumkopesha.

Kwa vikundi

• Kwa nini Mithali inamlinganisha mkopaji na mtumwa? Je, umewahi kupitia hali hiyo?
• Soma Warumi 13:8. “Deni la upendo” ni nini?
• Unadhani kwa nini Mithali inaonya kwa nguvu hivyo dhidi ya kuwadhamini wengine katika mikopo yao?
• Ni jambo gani moja linalowazuia watu kutafuta msaada kuhusu madeni? Kanisa linawezaje kusaidia?