Wasifu wa Ignatius of Antioch

Ignatius of Antioch aliandika barua saba fupi katika wiki chache za mwisho za maisha yake, katika saa zilizonyakuliwa, chini ya ulinzi, akiwa katika msafara wa kulazimishwa kuvuka Asia Minor kuelekea uwanja wa mapigano. Ni miongoni mwa nyaraka zenye uzito wa dharura zaidi katika fasihi ya Kikristo. Hakuna lolote ndani yake lililo la kinadharia tu. Mtu anayejua hasa jinsi atakavyokufa anawaandikia makanisa ambayo hatawahi kuyaona tena, naye anazitumia barua hizo si kwa ajili yake mwenyewe bali kwa ajili yao.

Alizaliwa karibu mwaka wa 35 BK, yumkini huko Syria, naye alikuwa askofu wa Antioch alipokamatwa, huenda wakati wa utawala wa Trajan, karibu mwaka wa 107 hadi 110 BK. Antioch ilikuwa na umuhimu: ulikuwa mji wa tatu kwa ukubwa katika milki, kanisa ambalo humo wanafunzi waliitwa Wakristo kwa mara ya kwanza, kituo ambacho kutoka humo Paul na Barnabas walitumwa. Waandishi wa baadaye walisema Ignatius alikuwa wa pili au wa tatu kushika uangalizi hapo baada ya Peter, na mapokeo yasiyoweza kuthibitishwa yalimfanya kuwa mmoja aliyemsikia mtume John. Alijiita Theophorus, yaani Mbeba-Mungu, na inaonekana alilitumia kama jina badala ya kujigamba.

Kwa nini alihukumiwa, hatujui. Wakati huo hapakuwa na mateso yaliyoenea katika milki nzima; barua za Trajan mwenyewe kwa Pliny zinaonyesha sera ya kutowawinda Wakristo, bali kuwaadhibu wale walioletwa mbele ya mahakama ambao walikataa kukana imani yao. Jambo fulani la kienyeji lilimfikisha Ignatius mbele ya hakimu, na hukumu ilikuwa kuachiwa wanyama wakali huko Rome. Jambo hilo lenyewe ni la ajabu vya kutosha kustahili kutambuliwa: ingekuwa rahisi zaidi kumuua huko Antioch. Badala yake alipelekwa maili elfu moja na mia tano ili afe kama burudani ya hadhara katika mji mkuu.

Safari

Njia ilipita nchi kavu kupitia Asia Minor, na ni njia hiyo iliyotupatia barua hizo. Huko Smyrna walinzi wake walisimama muda wa kutosha ili wajumbe kutoka makanisa ya jirani wamfikie: Ephesus, Magnesia, na Tralles wote walituma maaskofu na mashemasi wao kwenda kumsalimia mtu aliyehukumiwa. Aliwajibu kila mmoja wao, kisha akaandika mapema kwa kanisa la Rome. Mbele zaidi, huko Troas, aliandika barua nyingine tatu, kwa Wafiladelfia, kwa Wasmirna, na kwa Polycarp, askofu kijana wa Smyrna aliyekuwa amekuja kumwona na ambaye yeye mwenyewe angechomwa moto akiwa hai nusu karne baadaye.

Hali hazikuwa nyororo, naye anazieleza kwa mng'ao wa uchekeshaji mkavu ambao umedumisha ukali wake kwa karne kumi na tisa:

Kutoka Syria hata mpaka Rome ninapigana na wanyama wakali, nchi kavu na baharini, usiku na mchana, nikiwa nimefungwa na chui kumi, yaani kikosi cha askari, ambao, hata wanapopokea fadhili, hujionyesha kuwa waovu zaidi.

— Ignatius, kwa Warumi, sura ya 5

Barua kwa Rome ndiyo ya ajabu kuliko zote saba, na ndiyo ambayo watu huikumbuka. Alikuwa amesikia kwamba Wakristo wa mji mkuu, waliokuwa na ushawishi, walikusudia kuutumia ili hukumu yake ipunguzwe. Anaandika kuwasihi wasifanye hivyo. Ombi lake si la kujigamba; liko karibu zaidi na la mtu anayeomba maji:

Mimi ni ngano ya Mungu, na niache nisagwe na meno ya wanyama wa mwituni, ili nipatikane kuwa mkate safi wa Kristo. Mimi sitoi amri kwenu kama walivyofanya Peter na Paul. Wao walikuwa mitume; mimi ni mtu aliyehukumiwa tu.

— Ignatius, kwa Warumi, sura ya 4

Wasomaji wa kisasa huliona jambo hili kuwa gumu, na ndivyo iwapasavyo. Kuna kiu ya kufia imani ndani ya Ignatius ambayo mafundisho ya Kikristo ya baadaye yaliizuia kwa makusudi; kanisa likaja kusisitiza kwamba hakuna anayepaswa kutafuta kifo, nalo lilikuwa sahihi kufanya hivyo. Lakini inafaa kumsoma kwa makini kabla ya kumhukumu. Yeye hapendi maumivu, wala hapendekezi njia yake kwa mtu mwingine yeyote. Anachokitaka ni Kristo, kwa hamu ambayo kwa shida anaweza kuieleza kwa maneno, na uwanja wa mapigano ni mlango tu ulioachwa wazi mbele yake. Anaogopa jambo moja tu: kwamba ataepushwa na aendelee kuishi kama mtu wa moyo nusu.

Mambo aliyoyaandika hasa

Kwa kuzingatia hali hizo, jambo la kushangaza kuhusu barua hizi ni jinsi zisivyomhusu Ignatius mwenyewe. Sita kati ya saba ni barua za kichungaji zinazohusu matatizo ya kawaida ya kanisa, zilizoandikwa na mtu aliyebakiwa na wiki chache za kuishi.

Anaandika kuhusu umoja, tena na tena, kwa sababu makusanyiko yalikuwa yakisambaratika. Dawa yake ni kukusanya kila kitu kumzunguka askofu, wazee na mashemasi, na kuzunguka meza moja: msifanye lolote pasipo askofu, mshike Ekaristi moja, imbeni pamoja kama kwaya yenye sauti moja. Hizi ndizo barua za mwanzo kabisa ambamo huduma ya ngazi tatu inaonekana kama jambo lililokwisha thibitika, nazo zimegombaniwa na kila kanisa tangu wakati huo. Ukisoma kwa jicho la ibada badala ya la kikatiba, wasiwasi ulio chini yake ni rahisi zaidi na mgumu zaidi kuupinga. Ameshaona jinsi kanisa lililogawanyika linavyoonekana kutoka ndani, naye anatumia nguvu zake za mwisho kujaribu kulizuia.

Anaandika dhidi ya fundisho lililokuwa tayari linaenea: kwamba Kristo alionekana tu kuwa na mwili, na kwamba alionekana tu kuteseka. Ignatius hana uvumilivu wowote kwa fundisho hilo. Ikiwa Bwana alionekana tu kuteseka, asema, basi mimi ninaonekana tu kuwa katika minyororo, na kwa nini nimejitoa nife? Mtu aliye katika pingu ana njia ya mkato ya kuufikia msingi wa hoja hiyo ambayo hakuna msomi anayeweza kuilingania.

Naye anaandika kuhusu maombi, bila kukoma, kwa namna ya kusihi. Anaomba karibu kila kanisa limwombee, naye anaomba pasipo heshima yoyote ya kujitunza, kama vile mtu aombavyo msaada.

Sentensi hiyo ndiyo kiini cha kichungaji cha mkusanyiko mzima. Ameondolewa kutoka kwa kusanyiko lake naye hawezi kurudi kwao, na anachofanya kuhusu jambo hilo ni kuwakabidhi mikononi mwa Mungu na kusihi makanisa mengine yawategemeze.

Mtu anayeonekana katika barua

Ignatius ni rahisi kumstaajabia lakini ni vigumu kumpenda unapokutana naye mara ya kwanza. Anajikatiza mwenyewe. Anarundika taswira kwa haraka kuliko awezavyo kuzikuza, akiwaita Waefeso mawe ya hekalu la Baba, yaliyoandaliwa kwa ajili ya jengo, yakiinuliwa mahali pake kwa msalaba kama kwa gurudumu la mjenzi la kunyanyulia, huku Roho Mtakatifu akiwa kamba, imani ikiwa njia ya kupandia na upendo ukiwa barabara. Ni sitiari nne kina chake kabla ya sentensi kwisha, na hata hivyo inashikamana. Anaomba radhi kwa ukali wake mwenyewe kisha anaufanya tena aya moja baadaye. Hakuna kilichong'arishwa hapa, na ukwaru huo ni sehemu ya ushahidi: hakuna mtu atungaye hati ghushi ya kiibada ambaye angeandika kwa ubovu na kwa haraka kiasi hiki.

Vilevile, licha ya maneno yake yote kuhusu wanyama wakali, ni mpole. Anamwambia Polycarp azichukue hali za udhaifu za kila mtu, awe na subira na wale wagumu, asilemewe na wale wanaoonekana kuwa na thamani ndogo, asimame imara kama fuawe chini ya nyundo. Anawakumbuka watumwa waliomo katika makusanyiko na kuonya kwamba hawapaswi kudharauliwa, na vivyo hivyo kwamba hawapaswi kujivuna. Anaulizia watu waliotajwa kwa majina na kupeleka salamu kwa mjane mmoja na nyumba yake. Mtu aliyebakiwa na majuma matatu kabla ya uwanja wa mapigano anahangaikia iwapo askofu kijana anajikaza mno mwenyewe. Anamwambia Polycarp asiwaache wajane wapuuzwe, azungumze na kusanyiko mmoja mmoja kama afanyavyo mkufunzi wa mwanariadha, na awatafute wale ambao hakuna mtu mwingine mwenye muda kwa ajili yao. Lolote ambalo uwanja wa mapigano ulifanya kwa fikira zake, haukumfanya kuwa mkuu wa majivuno. Silika za mwisho za Ignatius of Antioch zilizoandikwa ni silika za mchungaji wa parokia anayehakikisha kwamba watu wagumu hawasahauliwi.

Rome

Kuhusu kifo chake hatuna simulizi la shahidi wa macho. Simulizi za baadaye za Matendo ya kufa kwake kishahidi ni za kihekaya katika maelezo yake, na muhtasari wa kweli ni kwamba alipelekwa Rome na kuuawa, karibu bila shaka katika uwanja wa mapigano, wakati fulani kati ya mwaka wa 107 na 110 BK. Polycarp, akiandika kwa Wafilipi muda mfupi baadaye, anamtaja Ignatius na barua zake, naye anaomba habari zozote zaidi kumhusu, jambo linaloashiria kwamba mwisho ulikuja mapema na habari zilisafiri polepole.

Neno moja kuhusu maandiko yenyewe, kwa sababu ni jambo la maana kwa yeyote anayemsoma. Barua za Ignatius zilikuwa maarufu kiasi cha kupanuliwa: mhariri wa kale aliziongezea maneno barua saba za kweli na kughushi barua nyingine sita, na kwa karne nyingi kanisa lilisoma toleo lililovimbishwa. Uchambuzi wa kitaaluma wa karne ya kumi na tisa, hasa wa J. B. Lightfoot, ulilipangilia jambo hilo, na toleo fupi la barua saba ndilo ambalo wasomi sasa wanaliona kuwa halisi. Matoleo ya zamani huchapisha matoleo yote mawili sambamba, ndiyo sababu msomaji anaweza kukutana na sentensi ileile mara mbili katika mavazi yanayotofautiana kidogo.

Kilichosalia ni kitabu kidogo, kinachoweza kusomwa kwa jioni moja. Ni sauti ya mtu anayetembea kuelekea kifo chake huku akili yake ikiwa kabisa juu ya makanisa ya watu wengine, magombano ya watu wengine, imani ya watu wengine. Aliomba akumbukwe kama aliye mdogo kuliko wote. Anakumbukwa kwa sababu, mwishoni, alikuwa akiwafikiria wao na si nafsi yake mwenyewe.