Omubuulizi Omuto n’Ekisibo Ekitono

Ekkanisa Eyazaalibwa mu Kuyiga Bayibuli

Emyaka egyaddirira amangu ddala okukyuka kwa Watchman Nee tegyamalibwa mu kuzimba kitongole ekirina erinnya erinyirira, ssemateeka, ekitebe ekikulu, n’enteekateeka y’okugaziwa. Gyamalibwa mu kusoma Endagaano Empya, mu kubuulira Kristo, mu kusaba wamu n’abakkiriza abalala abato, ne mu kwebuuza ekkanisa ky’esaanidde okuba ddala. Ensengeka eyo nkulu. Enjigiriza ya Nee ku Kkanisa yava mu kukakasa kwe nti ekkanisa ya Yesu Kristo nga tennaba kuba ya byafaayo, ya buwangwa, ya kibiina kya nzikiriza, ya kibiina kya baminsani, oba ya nnono za ggwanga.

Mu Fuzhou yafunayo banne abaalina okwegomba kwe kumu okw’okussa ekimu okw’Ekikristaayo okutali kwa bingi. Leland Wang n’abalala baali bamaze okulowooza ennyo ku kubatiza abakkiriza, ku Kyeggulo kya Mukama, ku kubuulira enjiri, ne ku buyinza bw’Ebyawandiikibwa. Margaret Barber yakubiriza abavubuka abo okutwala Endagaano Empya nga nkulu ne bwe kyabanga nti obuwulize bwabateeka ebweru w’enkola ezaali zimanyiddwa. Mu mikwano egyo n’obukuubagano obwo mwe mwava enkuŋŋaana abakkiriza mwe baamenyeranga omugaati, mwe baasabiranga, mwe baasomeranga Ebyawandiikibwa, era mwe baafubiranga okutegeera obukulembeze ng’emisingi gy’Endagaano Empya bwe giri.

Ekitabo ky’Ebikolwa by’Abatume kyabawa ekifaananyi ekisikiriza era ekisaba ebingi. Abakkiriza abaasooka “banyiikiranga okuyigirizibwa kw’abatume ne mu kussekimu, ne mu kumenya omugaati era ne mu kusaba” (Ebikolwa by’Abatume 2:42). Olunyiriri olwo terulimu nteekateeka nzibu. Lulaga abantu abakuŋŋaanye awamu ku mazima, ku bulamu bwe bagabana, ku mmeeza ya Mukama, ne ku kusaba. Nee yalaba mu nkola eyo ennyangu okunenya engeri z’obulamu bw’ekkanisa abakkiriza aba bulijjo mwe baafuukira abalabi obulabi, ng’ate ekibinja ky’abakugu mu ddiini kye kibakolera obuweereza.

Ebyo bye yasooka okutuukako tebyali bipya ddala. Abawandiisi b’Ab’Oluganda (Brethren) baali baggumizza ebirowoozo ebifaanana bwe bityo mu kyasa eky’ekkumi n’omwenda, era Abakristaayo ab’e China ab’enzaaliranwa baali batandise okubuusabuusa okwesigama ku baminsani n’ebibiina by’enzikiriza ebyaleetebwa okuva ebweru. Obukulu bwa Nee bwali, mu kitundu, mu ngeri gye yagattamu endowooza ezo, n’aziyigiriza n’amaanyi ag’enjawulo, n’azituukanya n’embeera y’e China eyali erimu okwagala eggwanga mu by’obufuzi, okuwakanya obufuzi bw’abagwira, n’okwegomba ebitongole ebitafugibwa kuva bweru.

Naye Nee teyayagala Bukristaayo bwa China bwokka. Yayagala, nga bwe yakitegeera, Obukristaayo bw’Endagaano Empya. Enjawulo eyo ye yaziyiza okuwakanya kwe ebibiina by’enzikiriza obutafuuka kwagala ggwanga kwokka. Ekibuuzo ekisinga obuziba tekyali oba ekkanisa yali ya China oba ya bweru, wabula oba Kristo yali Mutwe gwayo mu nkola.

Ebigambo bya Pawulo eri Abakkolosaayi byafuuka omusingi: Kristo “Ye gwe mutwe gw’omubiri, n’omubiri ogwo ye Kkanisa” (Abakkolosaayi 1:18). Kristo bw’aba nga ye Mutwe, buli kibuuzo ku nsengeka y’ekkanisa kiteekwa ku nkomerero okubuuzibwa mu maaso ge. Ani alagira? Ani agaba ebirabo? Omulimu gwa ani? Ani afuna ekitiibwa? Nee yakkiriza nti okuddamu kuteekwa bulijjo okuddayo ewa Kristo.

Okuzuukusa kw’e Fuzhou n’Obukuubagano obw’Olubereberye

Abakkiriza abo abato baali babuulizi b’enjiri abanyiikivu. Baabuuliranga mu masomero, mu nguudo, mu maka, ne buli wonna omukisa we gwaggukanga. Obunyiikivu bwabwe bwavaamu okuzuukusa mu bayizi b’e Fuzhou. Nee yali akyali muto nnyo, naye amagezi ge, okwanguyiriza kwe, n’obwesige bwe mu Bayibuli obwali bweyongera byamufuula omukulembeze mu butonde bwe.

Kyokka obukulembeze bwabikkula obulamu obw’okwerowoozaako bwennyini Margaret Barber bwe yali amulabudde. Obutakkaanya bwabalukawo mu bakozi. Ebyogerwa byawukana mu bitundu n’engeri gye bitegeerwamu, naye ensonga enkulu mu byafaayo eri nti Nee yayita mu bukuubagano obw’obulumi n’okusindikibwa ebbali mu myaka egyo egy’olubereberye. Okusinziira ku bujulirwa obwajja oluvannyuma, Barber teyamala gamuwolereza oba okumukubiriza okulwanirira eddembe lye. Yamukuutira ekkubo ly’omusaalaba.

Essomo eryo lyafuuka ekitundu ku bigambo bya Nee eby’omwoyo: kisoboka omuntu okuba omutuufu mu kukaayana naye n’aba mukyamu mu mwoyo. Okwewolereza kuyinza okufuuka ekifaananyi ekisinzibwa. Omuweereza wa Katonda ayinza okuba n’ensonga entuufu, naye n’ayitibwa okwewaayo, n’aleka okwegomba okuwangula.

Peetero awandiika ku Kristo nti, “Bwe yavumibwa, ye teyavuma. Era abaamubonyaabonya teyabeewerera, wabula yeewaayo eri Katonda alamula awatali kusaliriza.” (1 Peetero 2:23). Nee kino teyakiraba ng’obunafu wabula ng’amaanyi ag’omwoyo. Omwana yeesiga okulamula kwa Kitaawe okusinga bwe yeesiga enkola ez’okwewolereza.

Omusingi guno gwetaaga okukwatibwa n’obwegendereza. Obukristaayo tebulagira abo abatulugunyizibwa okusigala mu kabi, era tebuziyiza kwogera mazima, kujulira, kuvunaanibwa, oba kukuumibwa mateeka. Obuweereza bwa Pawulo yennyini bwalimu okwewozaako mu lujjudde, okujulira mu mateeka, n’okwolekagana obutereevu. Omusaalaba si kyuma kya ddiini abakulembeze ab’amaanyi kye bakozesa okusirisa abo ababanenya. Naye eri omukozi Omukristaayo, kitegeeza nti eddembe lye ku bubwe teriyinza kufuuka kye kisinga byonna. Waliwo ebiseera omuntu w’ayinza okugaana okwesasuza wadde ng’ayogera amazima.

Obukuubagano bwa Nee obw’olubereberye bwayamba okuzimba endowooza eyandiddiŋŋanye mu bulamu bwe bwonna: Katonda afaayo nnyo ku mbeera y’omwoyo gw’omuweereza we okusinga ku buwanguzi bw’omuweereza obw’amangu. Obuweereza buyinza okuwonawo nga bufiiriddwa ekifo singa busigaza Kristo. Era buyinza okufiirwa empisa za Kristo nga buwangudde enkaayana.

Obuweereza bw’Ekigambo

Nee yeeyongera okwemalira ku kuwandiika n’okufulumya ebitabo. Mu nsi engazi ennyo era eyakutulwamu obuzibu bw’entambula, ebiwandiiko ebikubiddwa byali bisobola okutuuka omubuulizi gye yali tasobola kutuuka. Amawulire agafulumanga buli kiseera, obupapula obw’enjiri, ebyokuyiga Bayibuli, n’ebitabo byafuuka okwongezaayo obuweereza bwe.

Kino tekyali nkola ya kubunyisa bubaka bwokka. Nee yakkiriza nti abakozi Abakristaayo basaanidde okuliisa abakkiriza amazima ag’omuwendo. Teyamatira na kubuulira enjiri okwaleetanga abantu mu kukyuka naye ne kubaleka nga bayala mu mwoyo. Obulokozi bwaggulawo obulamu bw’obuyigirizwa, era abayigirizwa baali beetaaga Ebyawandiikibwa.

Yesu yasaba nti, “Obatukuze mu mazima; ekigambo kyo ge mazima.” (Yokaana 17:17). Pawulo yagamba Timoseewo nti, “Fubanga okweraga ng’osiimibwa Katonda, ng’oli mukozi akola ebitakuswaza, era nga weekuumira mu kkubo ery’obubaka obw’amazima.” (2 Timoseewo 2:15). Nee yatwala nga bikulu byombi: amaanyi g’Ebyawandiikibwa agakyusa, n’okubikwata n’obwegendereza.

Yali musomi wa maanyi nnyo, era yagatta endowooza okuva mu nnono nnyingi. Kino kyawa enjigiriza ye obugazi, naye era kyaleetawo oluvannyuma ebibuuzo ku kwesigama kwe ku bawandiisi ab’Ebugwanjuba, ne ku kigero ebimu ku bye yategeeza kye byali ebibye ku bubwe. Okusoma okw’obwenkanya tekwetaaga kulondamu wakati w’enkomerero ebbiri. Nee teyali muntu wa magezi ga kitalo eyali yekka ng’afuna enjigiriza butereevu okuva mu ggulu, era teyali mukuŋŋaanya bukuŋŋaanya atalina buyiiya. Yali munnyonnyozi ow’ekirabo era omutegesi w’endowooza eyakolera mu nsi engazi ey’Abakristaayo ab’enjiri ab’amawanga mangi, n’ayanjula endowooza ezo mu ngatta eyafuuka ey’enjawulo.

Ebiwandiiko bye era byayamba okutondawo ekibiina ky’abasomi abaali basaasaanidde abaagabana ebigambo n’ebisuubirwa bye bimu nga tebannaba na kumusisinkana. Mu ngeri eno, okukuba ebitabo kwayamba okuzaala ekibiina.

Kyokka Nee bulijjo yakalambira nti okumanya Bayibuli kuteekwa okufuuka amazima ag’omwoyo mu bulamu. Kubanga “okwerowooza nti tumanyi kuleeta okwekuluntaza naye okwagala kuzimba” (1 Abakkolinso 8:1). Akabi tekaali mu kumanya kwennyini—Nee yassanga nnyo ekitiibwa mu kusoma—wabula mu kumanya okwawukanye n’okwagala n’obuwulize. Ebyawandiikibwa byali bisobola okukozesebwa okuwangula enkaayana ng’omutima tegukwatiddwako n’akatono.

Omuweereza w’Ekigambo, n’olwekyo, yali yeetaaga ekisinga okumanya obumanyi. Yali yeetaaga okumulisibwa, obumanyirivu, n’empisa. Ebiwandiiko bya Nee eby’oluvannyuma byandyawudde ennukuta ekwatiddwa mu birowoozo ku mazima agafuulibwa amalamu Omwoyo Omutukuvu. Enjawulo eyo oluusi egaziyizibwa okusukka, naye okufaayo kw’obusumba okugirimu kukulu. Amazima gagendereddwa okukkirizibwa, okugonderwa, okusinzibwamu, n’okutambulirwamu.

Shanghai n’Ennimiro Engazi

Emyaka gya 1920 nga gigenda okuggwaako, ekifo Nee mwe yasinga okukolera kyaseetuka ne kidda e Shanghai, ekibuga ekinene eky’oku lubalama lw’ennyanja ebyobusuubuzi by’e China, obuyinza bw’abagwira, okukuba ebitabo, ebyobufuzi, n’obuwangwa obw’omulembe we byasisinkanira n’amaanyi ag’enjawulo. Shanghai yawa omukisa omukulu ogw’okutuuka ku ntambula, abakubi b’ebitabo, abasomi, abakozi, n’abagenyi okuva mu bitundu bingi.

Okuva eyo, omukutu gw’enkuŋŋaana ezaakwatagana ne Nee gwagaziwa. Abantu ab’ebweru oluvannyuma baakozesa amannya nga “Ekisibo Ekitono” ne “Ekisenge ky’Olukuŋŋaana,” newankubadde abakkiriza bennyini baasinga kwagala kwerowooza ng’ekkanisa ez’omu bifo so si kibiina kya nzikiriza ekipya. Ekyewuunyo kyali kyeyoleka: ekibiina ekyatandikibwawo, mu kitundu, okuwakanya amannya g’ebibiina by’enzikiriza tekyalema kufuna mannya gaakyo ku bwakyo.

Nee yakkiriza nti Endagaano Empya ebiseera ebisinga eyogera ku kkanisa ey’omu kibuga—ekkanisa ey’omu Kkolinso, Efeso, Sessaloniika, n’endala. Okuva awo n’atuuka ku kya nti ekitundu omuntu mw’abeera, so si njigiriza za njawulo oba okwegatta n’ebibiina by’abaminsani, kye kisaanidde okulamba ensalo ey’ekkanisa ey’omu kifo mu nkola. Abakkiriza bonna ab’amazima mu kitundu kimu baali ba kkanisa emu mu mwoyo, ne bwe batakuŋŋaaniranga mu kifo kimu.

Pawulo yawandiikira “ekkanisa ya Katonda eri mu Kkolinso” (1 Abakkolinso 1:2). Nee yalaba mu bigambo ng’ebyo ekisingawo ku nsi gy’eri; yalabamu omusingi. Olw’okuba abakkiriza bonna mu Kristo bagabana obulamu bumu, ekkanisa esaanidde okugaana amannya agalaga nti ya mukulembeze oba ya njigiriza emu. Okunenya kwa Pawulo—“nze ndi wa Pawulo, nze ndi wa Apolo, nze ndi wa Keefa”—kwamulabikira nga kukyalina amakulu emirembe gyonna (1 Abakkolinso 1:12).

Amaanyi g’okutegeera kuno geeyoleka. Omukristaayo ky’ali mu musingi kiri mu Kristo. Amalala g’ebibiina by’enzikiriza gayinza okwawukanya abakkiriza abagenda okumala obutaggwaawo bonna awamu. Okulaba kw’Endagaano Empya okw’Omubiri ogumu kunenya okuvuganya kw’okwezimbira obwakabaka.

Naye okukikozesa mu bulamu kwa buzibu okusinga Nee bwe yakkirizanga oluusi. Endagaano Empya era eyogera ku nkuŋŋaana nnyingi ez’omu maka, okukolera awamu mu bitundu, obuweereza obutambula, ensalo z’enjigiriza, n’enjawulo ezikkirizibwa mu nkola. Abakristaayo abakkiriziganya nti ekkanisa emu bayinza okwawukana ku ngeri ensengeka z’ebitongole gye zikwataganamu n’obumu obwo. Akabi k’ekibiina ekiwakanya ebibiina by’enzikiriza kali nti kiyinza okufuuka ekibiina ky’enzikiriza mu nkola nga bwe kyejja nti kyokka kye kikiikirira omusingi gw’obumu.

N’olwekyo okulaba kwa Nee kusinga okubala ebibala bwe kutwalibwa ng’okuyita okutegeera buli mukkiriza ow’amazima ng’ekitundu kya Kristo, so si ng’ekyokulwanyisa ekirangirira nti omukutu gw’omuntu gwe gwokka ogw’amazima ogukiikirira ekkanisa ey’omu kifo.

Obwakabona bw’Abakkiriza Bonna

Ekimu ku bisinga okusumulula mu kulaba kwa Nee ku kkanisa kwe kukalambira kwe nti obuweereza bwa Mubiri gwonna. Yagaana okwawula okukakali wakati w’abaweereza abaawule n’abakkiriza aba bulijjo. Mu Kristo, buli mukkiriza asobola okutuuka eri Katonda era buli mukkiriza ayinza okufuna ekisa okuweereza.

Peetero awandiika nti, “muli ng’amayinja amalamu, muzimbibwemu ennyumba ey’omwoyo. Mulyoke mube bakabona be” (1 Peetero 2:5), era oluvannyuma n’ayita ekkanisa “bakabona bw’obwakabaka” (1 Peetero 2:9). Ebigambo ebyo bya kibiina kyonna era bigazi. Obwakabona tebuzingirwa mu kibinja kya ddiini ekitono.

N’olwekyo Nee yayagala enkuŋŋaana abakkiriza mwe basobola okusaba, okuwa obujulirwa, okwogera, okubuulira enjiri, okulabirira bannaabwe, n’okwetikka obuvunaanyizibwa. Obukulembeze bwaliwo, naye tebwakwata buweereza bwonna bwokka. Abakadde baalina okulunda; abakozi abaweebwa ebirabo baalina okutendeka; abatukuvu baalina okukola emirimu gyabwe.

Ekifaananyi kya Pawulo mu 1 Abakkolinso 12 kyawagira kino: “Kale mwenna awamu muli mubiri gwa Kristo, era buli omu ku mmwe kitundu kyagwo.” (1 Abakkolinso 12:27). Omubiri ekitundu kyagwo kimu kyokka mwe kikola mulwadde. Eriiso terisobola kudda mu kifo ky’omukono; omutwe teguyinza kugamba bigere nti, “Mmwe sibeetaaga.”

Okuggumiza kuno kwateekateeka Abakristaayo ab’e China aba bulijjo olw’ebiseera eby’omu maaso omukugu yenna mu nteekateeka z’ekkanisa ow’emyaka gya 1920 bye yali tasobola kulaba bulungi. Abaminsani abagwira bwe baagobebwa era ensengeka z’ekkanisa ez’olwatu ne zinyigirizibwa nnyo, emikutu gy’abakkiriza aba bulijjo egyali gisaasaanidde gyalina obugumu ebitongole ebyali bifugibwa okuva mu kifo kimu bwe byateranga okubulwa. Omuntu tasaanidde kugamba nti Nee yekka ye yatandikawo ekyewuunyo ky’ekkanisa ez’omu maka mu China, ekyalina ensulo nnyingi n’ensonga nnyingi. Naye okuggumiza kwe ku bukulembeze obw’enzaaliranwa, obuweereza obutasasulwa, enkuŋŋaana ez’omu maka, n’abakkiriza aba bulijjo okukola emirimu gyabwe, awatali kubuusabuusa kwatuukagana n’embeera ezaajja oluvannyuma.

Era waliwo okulabula eri ekkanisa ezigaggawadde. Obukugu obw’ekikugu buyinza mu kasirise okufuula ekibiina ky’abasinza abaguzi obuguzi. Ekituuti bwe kikoma okulongooka, n’abammemba gye bakoma okwanguyirwa okusalawo nti obuweereza kye kintu abakozi abatendeke kye bakola. Enjigiriza ya Nee ku Kkanisa ebuuza oba ng’abatukuvu bennyini bazimbibwa okusaba, okuweereza, okuyigiriza, okubuulira enjiri, okugaba, okwawula ekituufu, n’okulabirira.

Ebbaluwa eri Abaefeso eyogera ku bakulembeze abaaweebwa “olw’okutendeka abantu ba Katonda olw’omulimu ogw’obuweereza, okuzimba omubiri gwa Kristo” (Abaefeso 4:12). Obukulembeze tebuwangula nga bukuŋŋaanya obuweereza bwonna mu bwo bwokka, wabula nga butendeka Omubiri okukola.

Okweyimirizaawo nga Tofugibwa Bagwira

Nee yasiima abaminsani abaaleeta enjiri, n’ebiwandiiko by’Ekikristaayo eby’Ebugwanjuba ebyamubumba. Mu kiseera kye kimu, yakkiriza nti ekkanisa z’e China tezisaanidde kusigala nga zeesigama ku ssente n’okulabirirwa abagwira. Ekkanisa mu China yali yeetaaga abakulembeze baayo, eby’obugagga byayo, engeri zaayo ez’okuweereza, n’amaanyi gaayo ag’obuminsani.

Omusingi guno gwakwatagana n’ebirowoozo ebigazi ebya three-self—okwefuga, okwebeezaawo, n’okwebuulira—ebyali bibunye mu balowooza ku by’obuminsani nga wakyali nnyo gavumenti y’Abakomunisiti tennaba kukozesa bigambo bifaanana bityo olw’ensonga z’obufuzi. Nee yabikozesa ng’asinziira ku njigiriza ku kkanisa n’obuminsani: ekkanisa ey’omu kifo esaanidde okukula so si kusigala bulijjo wansi w’obukuumi obw’ebweru.

Enkola ya Pawulo ey’obuminsani yawa ekyokulabirako eky’okusimba n’okukwasa abalala. Ye ne Balunabba “buli kkanisa baagironderamu abakadde” (Ebikolwa by’Abatume 14:23). Pawulo teyasigala musumba wa lubeerera owa buli kibiina kye yatandikawo. Yasuubira obuvunaanyizibwa obw’omu kitundu okukula.

Okwesigama ku ssente nakyo kyali kikulu. Ssente ziyinza okuleeta obuyinza obutalabika. Ekkanisa ensimbi zaayo ezeesigama ku muvujjirizi ali ewala eyinza okuba n’abakulembeze ab’omu kitundu mu linnya, naye mu nkola n’egondera ebyo ab’ebweru bye basinga okutwala nga bikulu. Nee yassangamu ekitiibwa kye abanoonyereza ab’oluvannyuma kye bayita “enkola y’okukkiriza”: abakozi baatunuuliranga Katonda okubawa bye beetaaga mu kifo ky’okwesigama ku musaala ogukakasiddwa ogw’ekitongole.

Enkola eno yali esobola okuzaala okwesigama okw’obuvumu, naye era yali esobola okuleeta obunafu n’obutategeerekeka. Okukkiriza tekuggyawo bwetaavu bwa bwesigwa mu by’ensimbi, okuteekateeka, obwerufu, oba okulabirira abakozi n’amaka gaabwe. Pawulo yali asobola okubeerawo ku birabo, era n’akola n’emikono gye. Yali asobola okuyigiriza nti “Omukozi asaanira okusasulwa empeera ye” (1 Timoseewo 5:18), naye n’asalawo obutakozesa ddembe eryo mu mbeera ezimu.

Ensonga ya Nee esingako obuziba yali nti ssente zisaanidde okusigala nga muweereza, so si mukama. Omulimu Omukristaayo teguyinza kufugibwa kibuuzo nti, “Tusobola okusasulira ki?” nga tegunnabuuza nti, “Katonda atuyitidde kukola ki?” Era n’okukkiriza okw’okwefuula tekuyinza kufuuka nsonga ya kwetikka buvunaanyizibwa obutaliimu magezi. Okwesigama ku Katonda kuzingiramu amagezi, obwesigwa, n’obuwanika obulungi.

Okumenya Omugaati n’Okujjukira Kristo

Ekyeggulo kya Mukama kyalina ekifo eky’omu makkati mu nkuŋŋaana. Okumenya omugaati buli wiiki tekwatwalibwanga ng’omukolo gwa buwaze bwokka. Kwagenderera okukuŋŋaanya abakkiriza okwetooloola Mukama yennyini.

Pawulo awandiika ebigambo bya Yesu: “Guno mubiri gwange, oguweebwayo ku lwammwe, mugutoole mulye, mukolenga bwe mutyo okunzijukiranga” (1 Abakkolinso 11:24). Emmeeza eraga nti ekkanisa weeri kubanga Kristo yeewaayo. Ebikkula amalala. Tewali mukkiriza asembera olw’obulungi bwe obusinga obw’abalala. Bonna bayimiridde ku kununulibwa kumu.

Emmeeza era erina amakulu ag’ekibiina kyonna. “Kubanga ffe bangi, ffenna tulya ku mugaati gumu, ekiraga nga bwe tuli omubiri ogumu” (1 Abakkolinso 10:17). Okwagala Nee kwe yalina eri Ekyeggulo kya Mukama n’olwekyo tekwayawukana na njigiriza ye ku Mubiri. Omugaati gwajulira nti abakkiriza abangi bagabana obulamu bumu.

Kino kyafuula okussa ekimu ku mmeeza okwekomereza ku bamu kwokka okulumya ennyo. Nee yalina enkolagana n’ebibiina by’Ab’Oluganda (Brethren) mu Bungereza n’awalala, era okumala ekiseera waaliwo okussa ekimu. Naye enkolagana yasattulukuka olw’ebibuuzo ebikwata ku kwegatta n’abalala n’okussa ekimu ku mmeeza. Nee yagaana okukkiriza enkola omwali okussa ekimu n’Abakristaayo abalala nga kwetaagisa butereevu okweyawula ku bakkiriza be yatwala ng’ebitundu bya Kristo eby’amazima.

Ekyo kyanyweza okukkiriza kwe nti obumu bw’Omubiri buteekwa okufunibwa okuva eri Katonda so si kukolebwa na kufuga kwa bitongole.

Kyokka ekibiina kye yennyini oluvannyuma kyandisanze okukemebwa kwe kumu okutaggwaawo: okussa ekimu okwatandikibwa ku kuyingiza bonna kuyinza okufuuka okw’okwekomereza ku bamu emisingi gyakwo bwe gikakanyala ne gifuuka obubonero bw’ensalo. Buli kibiina ky’okuzza obuggya kiteekwa okwekuuma kino. Omulembe ogulekayo ekitongole kubanga “Kristo yekka” amala guyinza oluvannyuma okutondawo ekitongole ekirala ekyetaagisa ekitali kiwandiike kwe kukkiriziganya n’abaakitandikawo.

Emmeeza ya Mukama ekyali kya kutereeza. Tujja ku lwa Kristo, so si lwa kwerowooza nti tusinga mu njigiriza ku kkanisa.

Ebirabo, Abakadde, n’Omulimu gw’Obutume

Nee yayawula obukulembeze obw’omu kitundu ku buweereza obutambula. Abakadde baali ba kkanisa ey’omu kifo era nga be bavunaanyizibwa okugirunda. Abakozi ab’obutume, mu ngeri gye yakozesangamu ekigambo, baali batume abaali mu mulimu omugazi ogw’okusimba n’okunyweza ekkanisa. Yaggya nnyo mu Bikolwa by’Abatume ne mu bbaluwa za Pawulo.

Endagaano Empya ddala etegeera abakadde. Pawulo yagamba Tito “otekewo n’abakadde b’ekkanisa mu buli kibuga” (Tito 1:5). Peetero yakubiriza abakadde nti: “Mulundenga ekisibo kya Katonda ekiri mu mmwe, mukiriisenga nga mukirabirira n’okwagala so si na kwemulugunya” (1 Peetero 5:2).

Weetegereze okulabula kwa Peetero: “Be mukulembera temubakambuwaliranga wabula mubakulemberenga nga mubalaga ekyokulabirako ekirungi” (1 Peetero 5:3). Obuyinza mu kkanisa bwa ddala, naye bulina enkula y’omusaalaba. Abakulembeze tebaba bannannyini bantu. Baweereza abantu wansi w’Omusumba Omukulu.

Enjigiriza ya Nee ey’oluvannyuma ku buyinza obw’omwoyo yafuuka emu ku nsonga ze ezaasinga okubuna n’okukaayanirwa. Okugisoma okusinga obulamu kutandikira wano, ku bukadde bw’ekkanisa nga Bayibuli bw’eyogera. Obuyinza buweebwa Kristo, n’olwekyo Kristo y’abukomako. Tebuba lukusa lwa kufuga balala na maanyi. Buteekwa okufaanana Yesu ng’anaaza ebigere.

Nee yali mutuufu okuwakanya endowooza ey’omuntu okwetongola ennyo okusukkiridde. Omukristaayo ow’Endagaano Empya si muntu eyeeyawudde mu by’omwoyo eyeewozaako eri bye yeewulirira mu kyama byokka. Abakkiriza bali ba bannaabwe era bagonderagana mu kutya Kristo. Naye obulamu obw’awamu tebuggyawo mutima gwa buli muntu ogumusalira omusango mu maaso ga Katonda.

Ab’e Beroya baatenderezebwa kubanga baakebera okuyigiriza kwa Pawulo nga bakozesa Ebyawandiikibwa: “Buli lunaku nga babikkula Ebyawandiikibwa okunoonyaamu ebyo Pawulo ne Siira bye baayogerangako bakakase nti bya mazima” (Ebikolwa by’Abatume 17:11). Obanga n’okubuulira kw’abatume kwagezesebwanga ku Kigambo ekiwandiike, tewali mukulembeze wa kkanisa ow’oluvannyuma ayinza kwegamba nti ye tagezesebwa.

Okubuulira Enjiri n’Okusimba Ekkanisa

Enkuŋŋaana tezaategekebwa kuba bibinja bya kusoma byokka eri Abakristaayo abeemalira ku by’omwoyo. Okubuulira enjiri kwasigala nga kwa makkati. Abakozi baatambula, ne babuulira, ne bagaba ebiwandiiko, ne basimba enkuŋŋaana. Ensengeka etaali ya kifo kimu yakubiriza okwala.

Okulaba kwa Nee kwagatta ebintu bibiri ebyateranga okwawulibwa mu byafaayo by’ekkanisa: enjigiriza ku bulamu obw’omwoyo obw’omunda ennyo n’okubuulira enjiri n’amaanyi. Teyakkiriza nti okutukuzibwa kusaanidde okufuula Abakristaayo okwetunuulira bokka. Obulamu bwa Kristo bulamu bwa buminsani.

Yesu yagamba nti, “Nga Kitange bwe yantuma, nange bwe mbatuma mmwe” (Yokaana 20:21). Ekkanisa efuna okuva eri Mukama waayo kye eri: abatumibwa. Obulamu obw’omwoyo obutatambula kugenda eri abo ababuze tebujjuvu.

Mu kiseera kye kimu, Nee yeegenderezanga enkola z’okubuulira enjiri ezaavaamu omuwendo gw’abantu awatali buyigirizwa. Ekigendererwa tekyali kusalawo kwokka wabula ekkanisa—ebibiina abakyuse mwe basobola okuyigirizibwa, okulundibwa, n’okutendekebwa.

Enkola eno erabika mu Bikolwa by’Abatume. Pawulo ne Balunabba babuulira enjiri, bafuula abantu abayigirizwa, babanyweza, babalonderamu abakadde, era ne babakwasa Mukama (Ebikolwa by’Abatume 14:21-23). Okubuulira enjiri n’okuzimba ekkanisa bigenda wamu.

Okwala kw’enkuŋŋaana era kwakendeeza okwesigama ku bizimbe ebinene. Ekibiina kyali kisobola okutandika n’ebikozesebwa bitono. Enkola eno ennyangu oluvannyuma yandibadde nkizo mu kiseera ky’okuyigganyizibwa. Naye obutaba na bingi bwokka si bwe bulamu obw’omwoyo. Ekkanisa ez’omu maka ziyinza okulwala nga n’ekkanisa ez’ebitongole bwe ziyinza. Ekibuuzo kisigala: Kristo y’afuga, Ebyawandiikibwa biweebwa ekitiibwa, abakulembeze bavunaanyizibwa, abakkiriza baagalibwa, era enjiri yeeyongera mu maaso?

Kristo, So si Kibiina

Buli kibiina eky’omwoyo kisanga enkyukakyuka ey’akabi. Ku ntandikwa, abantu basikirizibwa amazima agaddamu okuzuulibwa. Oluvannyuma, basikirizibwa ekibiina ekisitudde amazima ago. Obujulirwa bufuuka akabonero k’ekyo kye bali. Akabonero ako kafuuka ensalo. Ku nkomerero ekibiina kiyinza okwerwanirira n’amaanyi okusinga bwe kirwanirira ebya ddala bye kyatondebwawo okuweereza.

Nee yategeera akabi kano mu musingi gwako, newankubadde ekibiina kye yennyini tekyakuumibwa kukwo. Enjigiriza ye esinga amaanyi yaddangayo emirundi n’emirundi ewa Kristo. Ekkanisa si ye makkati nga yeeyawudde ku Kristo; Mubiri gwe. Obuweereza si bwe makkati; Kristo kye kirimu mu buweereza. Obumanyirivu obw’omwoyo si bwe makkati; Kristo bwe bulamu bw’omukkiriza.

Ebigambo bya Pawulo tebiriimu kukkirizaganya: “Nze mba mulamu lwa Kristo” (Abafiripi 1:21). Si buweereza. Si njigiriza ku kkanisa. Si linnya ddungi. Kristo.

Kino kyafuuka kimu ku bintu Nee bye yaleka ebisinze okuwangaala. Yali asobola okwogera ku nsonga enzibu ez’ensengeka y’ekkanisa, ebiseera eby’enkomerero, ensengeka y’omuntu mu by’omwoyo, n’obuyinza, naye bwe yabanga ku ntikko ye, yazzangayo omusomi eri Omuntu.

Ekkanisa ey’omu kifo yagendererwa okuba ekibya, so si kyobugagga. Obuweereza bwagendererwa okuba olugalo olusonga, so si kintu kya kusinza. Omukozi yagendererwa okukendeera mu kulabika nga Kristo yeeyongera.

Yokaana Omubatiza yagamba nti, “Kimugwanira ye okugulumizibwa naye nze okutoowazibwa.” (Yokaana 3:30). Obulamu bwa Nee oluvannyuma bwandiyise mu mbeera okukendeera okwo mwe kwafuukira okw’ennyini mu ngeri ey’obulumi.

Ekibiina Kifuna Enkula

Mu myaka gya 1930 omukutu ogwakwatagana ne Nee gwali tegukyali kugezaako kutono mu Fuzhou. Abakozi, enkuŋŋaana ennene, ebiwandiiko, n’enkuŋŋaana z’abakkiriza byagatta abakkiriza mu bitundu eby’enjawulo. Witness Lee yafuuka munne omukulu mu mulimu. Enjigiriza ya Nee yatuuka n’ewala okusukka abo abaali bakwatagana mu butongole n’enkuŋŋaana, era erinnya lye ng’omusomesa Omukristaayo ne lyeyongera okumanyika.

Okukula kwaleeta emikisa n’okukaluubirirwa. Ekibiina bwe kigaziwa, ebirowoozo ebirungi bisisinkana eby’okuddukanya emirimu. Ebibuuzo bijja ku bakozi, ssente, okukangavvula, obufumbo, obukulembeze, enjawulo mu njigiriza, obuvunaanyizibwa mu bitundu, n’enkolagana n’Abakristaayo abali ebweru w’omukutu. Endagaano Empya eyinza okuwa emisingi, naye emisingi egyo gikyetaaga amagezi mu mbeera ez’ennyini.

Ekibiina kya Nee kyafuuka ekifo eky’okugezesezaamu enjigiriza ye ku Kkanisa. Era kyabikkula obukuubagano obugirimu. Omukutu guyinza gutya okwegaana nti si kibiina kya nzikiriza ng’ate gugabana abasomesa, enkola, ebiwandiiko, n’enkolagana wakati w’ekkanisa? Emisingi gy’ekibuga kimu, ekkanisa emu giyinza gitya okukola mu bibuga ebinene ennyo? Enkuŋŋaana zisaanidde zitya okukkiriza abakkiriza abava mu nnono ezirina enkola ez’enjawulo ez’okubatiza oba ez’okussa ekimu ku mmeeza? Kiki ekibaawo abakadde ab’omu kitundu bwe batakkiriziganya n’abakozi abatambula abalina obuyinza bungi?

Bino tebyali bizibu bya ndowooza byokka. Byandikutte ku Nee yennyini.

Kyokka obulamu bw’ekibiina tebuyinza kunyoomebwa olw’ebikyamu byakyo. Kyawa Abakristaayo ab’e China enkumi n’enkumi okukakasa okw’amaanyi nti basobola okusoma Ebyawandiikibwa, okubuulira enjiri, okukulembera, okusimba ekkanisa, okuwagira abakozi, n’okwetaba butereevu mu bulamu bw’Omubiri awatali kwesigama lubeerera ku baminsani abagwira. Mu myaka egy’akavuyo egyali gijja, obwesige obwo bwandibadde bukulu nnyo.

Omubuulizi omuto eyali yakaayanako e Fuzhou yali afuuka omusomesa w’eggwanga lyonna. Naye obubaka bwe obwasinga okumanyika tebwandibadde ku nsengeka y’ekkanisa. Bwandibadde ku kintu eky’omunda ennyo: Katonda kye yamala okukola mu Kristo, n’engeri omukkiriza gy’ayingira mu nkola mu mazima ago.

Ekkubo okuva mu Abaruumi 5 okutuuka mu Abaruumi 8 lyandifuuse, mu kubuulira kwa Nee, ekkubo eriyingira mu kye yayita obulamu bw’Ekikristaayo obwa bulijjo.

Okuba ow’Enzaaliranwa Tekitegeeza Kweyawula

Okugaana kwa Nee obufuzi bw’abagwira tekusaanidde kutabulwa na kugaana kkanisa ey’ensi yonna. Yasomanga bulijjo abawandiisi ab’Ebugwanjuba, yaniriza Abakristaayo abaamukyalira, yatambula mu mawanga amalala, era yafuna emiganyulo egy’omwoyo okuva mu bakkiriza abaali ebweru wa China. Ekyo kye yayagala tekyali kweyawula wabula okukula.

Enjawulo eno nkulu mu buminsani. Okwesigama ku balala n’okwesigaŋŋana si kye kimu. Ekkanisa ey’omu kifo ekuze eyinza okufuna abasomesa, ssente, amagezi, n’omukwano okuva ebweru nga tewaddeyo buvunaanyizibwa ku bulamu bwayo.

Pawulo yakuŋŋaanya obuyambi mu kkanisa z’Abaamawanga olw’abakkiriza abaavu mu Yerusaalemi. Ekkanisa zaali zeesigaŋŋana ng’eno bwe zisigala nga bibiina bya mu kitundu.

“Kale mwenna awamu muli mubiri gwa Kristo, era buli omu ku mmwe kitundu kyagwo.” (1 Abakkolinso 12:27). Olunyiriri luno lukola mu buwangwa bwonna.

Ekigendererwa ky’obuminsani si kutondawo kkanisa ezitaliiko kye zeetaaga okuva eri omuntu yenna. Kwe kutondawo ekkanisa ezimanyi Kristo nga Mutwe era ezisobola okugaba n’okufuna.

Akabi k’Abatandisi

Ekisibo Ekitono bwe kyakula, obuyinza bwa Nee tebwalema kweyongera. Abantu baasoma magazini ze, ne bajja mu nkuŋŋaana ze ennene, ne banoonya okunnyonnyola kwe ku nsengeka y’ekkanisa. Kino kyaleetawo obukuubagano mu mutima gw’ekibiina ekiwakanya obwakabiina: ekkanisa eyinza etya okugaana okuzimbibwa ku bakulembeze abantu ng’ate omukulembeze omu ow’ekirabo eky’enjawulo alina obuyinza obusukkiridde?

Pawulo yasanga ekizibu ekifaanana bwe kityo Abakkolinso bwe beegatta ku batume ng’abantu abeesigamwako. Okuddamu kwe kwali kukakali: “Kale Apolo ye ani? Ne Pawulo ye ani? Baweereza buweereza ababakkirizisa” (1 Abakkolinso 3:5).

Omuweereza mukutu bukutu, so si nsulo.

Buli mutandisi asaanidde okuzimba ensengeka ezinaasobozesa omulimu okuwonawo ng’oluvannyuma ye takyaliwo. Ekyo kizingiramu obukulembeze bw’abantu abangi, obuvunaanyizibwa mu by’ensimbi, enjigiriza ewandiikiddwa, okuyigiriza okugabanyizibwa mu bangi, okuddira mu bigere, n’eddembe eri ebirabo ebirala okukula.

Okusibibwa kwa Nee mu kkomera oluvannyuma kwandigezesezza oba ekibiina kyali kiyize kino.

Enjigiriza ku Kkanisa ng’Obuyigirizwa

Ensengeka y’ekkanisa eyinza okulabika ng’ekitali kikulu bw’ogigeraageranya n’“obulamu obw’omwoyo,” naye Nee yalaba nga byombi bikwatagana. Engeri Abakristaayo gye bakuŋŋaanamu ebabumba.

Olukuŋŋaana omwogera omukugu omu yekka lutendeka abantu okuwuliriza. Olukuŋŋaana abammemba mwe basabira, mwe bawa obujulirwa, era mwe bawaayo ebyabwe lutendeka okwetaba. Okussa ekimu ku mmeeza buli wiiki kutendeka okujjukira. Obuvunaanyizibwa obugabane butendeka okuweereza.

Tewali nsengeka ekakasa bulamu bwa mwoyo, naye ensengeka zikuza empisa.

Abakkiriza ab’ekkanisa eyasooka “banyiikiranga” si mu kuyigirizibwa kw’abatume kwokka, naye ne mu kussa ekimu, okumenya omugaati, n’okusaba (Ebikolwa by’Abatume 2:42). Enjigiriza n’enkola byali bigenda wamu.

Ekkanisa ez’omulembe guno ziyinza okuyigira ku Nee nga tezikoppa buli nkola. Weebuuze enkola yammwe ey’okusinza etendeka abantu okufuuka ki.

Ekibiina Ekitaliiko Linnya lya Nzikiriza

Okukula kw’enkuŋŋaana ezaakwatagana ne Nee kwaleetawo ekyewuunyo ekyekontana. Zaasituka, mu kitundu, olw’okuwakanya amannya g’ebibiina by’enzikiriza, kyokka okukula tekwalema kuwa kibiina nsalo ezimanyika, empisa, abakulembeze, ebiwandiiko, n’ekifaananyi kyakyo ku bwakyo. Okussa ekimu okwatondebwawo okulwanyisa obwakabiina kwennyini kwali kuyinza okulabibwa ng’akabiina.

Nee yategeera ekkanisa ey’omu kibuga ng’erimu buli mukkiriza ow’amazima mu kitundu ekyo. Olukuŋŋaana olw’enkola olwakwatagana n’obuweereza bwe lwagendererwa okuyimirira ku musingi ogwo ogw’okuyingiza bonna, so si kwegamba nti lwe Mubiri gwonna olw’enjigiriza esinga. Mu ndowooza, enjawulo eyo yalimu omutima omugabi: olukuŋŋaana olw’omu kitundu terwatonda kkanisa; Kristo yali amaze okutonda ekkanisa ng’agatta abakkiriza ku ye yennyini.

Pawulo agamba nti, “Bwe tutyo ffenna twabatizibwa mu Mwoyo omu” (1 Abakkolinso 12:13). Obumu kintu kya ddala Katonda ky’akoze nga tekinnaba kuba kye bitongole bituuseeko.

Obuzibu bulabika ekibinja bwe kikkiriza nti enkola yaakyo y’esinga okukiikirira n’obwesigwa amazima ago. Bwe kigaana amannya g’ebibiina by’enzikiriza, ne kikkiriza omusingi gw’olukuŋŋaana gumu gwokka mu kibuga, ne kitunuulira ebibiina ebirala ng’ebyakyama okuva ku nkola y’Endagaano Empya, okuyingiza bonna okw’oku lupapula kuyinza okuzaala okwekomereza ku bamu mu nkola. Ekibiina kya Nee kyameggana n’obukuubagano buno, era emirembe egyaddirira oluusi gyabwongera amaanyi.

Essomo lino lisukka nnyo Ekisibo Ekitono. Buli kibiina ky’okuzza obuggya kiyinza okufuuka ekyo kye kyawakanya. Ekibiina ekyazaalibwa okuzzaawo Ebyawandiikibwa kiyinza okuzaala ennono ezikola ng’Ebyawandiikibwa ebitali biwandiike. Ekibiina ekyazaalibwa okuzzaawo eddembe ery’omwoyo kiyinza okufuna obuwangwa obw’omunda obukakanyavu. Ekibiina ekyazaalibwa okugaana okugulumiza abantu abaatiikirivu kiyinza okutegekebwa okwetooloola okunnyonnyola kw’omutandisi.

Omusingi gwa Nee yennyini guwa eky’okutereeza: Kristo ye Mutwe. Kristo bw’aba nga ddala ye Mutwe, tewali kutegeera kwa kkanisa kwonna okuwa ekibinja ekimu obwannannyini ku Mubiri. Pawulo yalabula abakkiriza obutagamba kitundu kirala nti, “Ggwe sikwetaaga” (1 Abakkolinso 12:21). Eriiso liyinza okulaba ekintu ekya ddala, naye ne likyetaaga omukono.

Mu kiseera kye kimu, okuwakanya kwa Nee okwawukana kw’ekkanisa tekusaanidde kunyoomebwa olw’okuba engeri gye kwateekebwa mu nkola teyali ntuukirivu. Ekkanisa ey’omulembe guno etera okutwala okwawukana ng’ekitayinza kwewalika era ng’ekigasa. Ebibiina by’enzikiriza biyinza okukuuma enjigiriza, obuvunaanyizibwa, okutendeka, obuminsani, n’okujjukira kw’ebitongole, naye era biyinza okufuula okwawukana ekya bulijjo. Nee yawaliriza abakkiriza okwebuuza oba amannya agayamba okutegeka obuweereza tegafuuse mu kasirise obubonero bw’ekyo kye bali obusinga obuziba okubatizibwa mu Kristo.

Okuggumiza kwe ku Mmeeza ya Mukama kwafuula ekibuuzo kino eky’okulabibwa n’amaaso. Emmeeza erangirira nti abakkiriza bagabana omugaati gumu kubanga bali ba Mubiri gumu. Pawulo awandiika nti, “Kubanga ffe bangi, ffenna tulya ku mugaati gumu, ekiraga nga bwe tuli omubiri ogumu” (1 Abakkolinso 10:17). Okuliira awamu nga mwenyoomagana kukontana n’akabonero ako.

Okukozesa okusinga amaanyi okw’enjigiriza ya Nee ku Kkanisa kuyinza n’olwekyo obutaba kwa kuddamu ddala nsengeka ye ey’okufuga ekkanisa, wabula okuzzaawo okweraliikirira kwe olw’okwawukana kw’Abakristaayo. Abakkiriza basobola okunywerera ku njigiriza gye bakkiriza nga tebanyooma balala? Ekkanisa zisobola okukolera awamu omutima we gukkiriza? Abakulembeze basobola okujaguza ebibala mu bibiina bye batafuga? Ekkanisa ey’omu kifo esobola okwerowooza ng’omuwanika w’abantu ba Kristo so si ng’evuganya ku katale k’eddiini?

Enkuŋŋaana za Nee ez’olubereberye era zaalaga obwesige obw’enzaaliranwa obukulu mu byafaayo by’Obukristaayo mu nsi yonna. Abakkiriza ab’e China tebaali bafunyi bufunyi bwa njigiriza eyakolebwa awalala. Baasoma Ebyawandiikibwa, ne bakubaganya ebirowoozo ku nkola y’ekkanisa, ne bawandiika, ne babuulira enjiri, ne bategeka, era ne batuma abakozi. Ekibiina kyafuna bingi okuva mu Bukristaayo obw’Ebugwanjuba, naye kyagenda kyeyongera okwogera n’eddoboozi lyakyo.

Ekyo kyalaga nga bukyali enkyukakyuka engazi mu kifo obuzito bw’Obukristaayo we bwali. Okukkiriza kwandikuze nnyo mu Asia, Afirika, ne Latin America. Nee yafuuka ekyokulabirako ekimu eky’olubereberye eky’omusomesa Omukristaayo ow’ebweru w’Ebugwanjuba ebiwandiiko bye ebyandibumbye oluvannyuma abasomi mu nsi yonna.

Ekibiina ekitaliiko linnya lya nzikiriza kyafuuka, mu ngeri eyeewuunyisa, kimu ku bibiina by’Ekikristaayo eby’e China ebisinze okumanyika mu kyasa eky’amakumi abiri. Ebyafaayo byakyo bituyita okwebaza n’okwegendereza omulundi gumu: okwebaza olw’okukalambira kwakyo ku Kristo okuba Omutwe n’obumu bw’abakkiriza; okwegendereza obutalowooza nti ensengeka yonna esobola okukakasa amazima ago.