Essuula 21 · eddakiika 5 ez’okusoma · eddakiika 6 ez’okuwuliriza
Ekyongerezeddwako D: Ebigambo ku Ngeri y’Okunoonyereza mu Byafaayo ne ku Nsibuko
Lwaki Ensibuko Tezikkaanya
Obulamu bwa Watchman Nee buzibu nnyo okunyumya okusinga obw’abalala, kubanga ebibinja by’abantu eby’enjawulo bimujjukira mu ngeri ez’enjawulo.
Ensibuko ezikwatagana n’ekibiina kye mu butonde zissa essira ku kuyitibwa kwe okw’omwoyo, ku kuyigganyizibwa, ne ku kugenda mu maaso kw’obuweereza bwe. Ensibuko z’ebyafaayo ezimwekenneenya ziyinza okussa essira ku nteekateeka z’obuyinza, ku bizinensi ezikaayanirwa, oba ku bigambibwa ku mpisa ze. Ebiwandiiko by’Abakomunisiti biva mu nkola y’ebyobufuzi eyakozesanga okuvumirira mu lwatu n’okwatula okw’endowooza z’ebyobufuzi ng’ebikozesebwa okufuga abantu. Ebitabo by’okwebuulirira mu by’omwoyo eby’omu Bugwanjuba bitera okwawula okuyigiriza kwe ku byafaayo by’obulamu bwe kumpi ddala ddala.
Omusomi ow’obuvunaanyizibwa asooka kwebuuza nsibuko ya ngeri ki gy’asoma nga tannebuuza nsibuko eyo ky’egamba.
Okunoonyereza okw’Abayivu
Ekitabo kya Paul H. B. Chang ekyafulumizibwa Oxford University Press mu 2026, The Spiritual Person: An Intellectual Biography of Watchman Nee, kya mugaso nnyo naddala kubanga kiteeka endowooza ya Nee ey’eby’eddiini mu byafaayo bya China mu kiseera kya Republic, era kirondoola engeri endowooza ze enkulu gye zaakulaakulana ng’obulamu bwe bugenda. Ensengeka y’essuula za Chang egoberera okukyuka kwe, okukaayana mu kkanisa ku ntandikwa, okuzimba endowooza ya Nee ku butonde bw’omuntu mu by’omwoyo, emyaka ekkumi egy’e Nanjing, okumenyebwa, okulwana mu biseera by’Abakomunisiti, n’omukululo gwe mu nsi yonna.
Ekitabo kino tekimalawo mpaka zonna ku kutaputa, naye kiwa omusingi ogw’abayivu ogw’ennaku zino oguyamba okutereeza ebyafaayo by’obulamu bwe ebikadde ebyawandiikibwa okusinga olw’okwebuulirira mu by’omwoyo.
Daniel Bays, Lian Xi, n’abanoonyereza abalala ku byafaayo by’Obukristaayo bw’e China nabo bawa embeera engazi eyeetaagisa ennyo ku bibiina by’Ekikristaayo enzaaliranwa, okuzuukuka kw’omwoyo, okwagala eggwanga, entalo, n’okwegugunga. Ebyafaayo by’obulamu bwa Nee bisaanidde okusomebwa mu lugero olwo olugazi, so si ng’alinga omuntu omu yekka eyatonda Obukristaayo bw’e China obw’ekkanisa ez’omu maka.
Biographical Dictionary of Chinese Christianity
Biographical Dictionary of Chinese Christianity erimu ebiwandiiko ebikwata ku Nee n’abantu abalala abaakwatagana naye mu bujjuvu. Ewa ennaku n’emyaka eby’omugaso, ebyafaayo by’amaka, okusoma, enkulaakulana y’ekkanisa, n’ebikwata ku bulamu bwe obw’oluvannyuma. Ekiwandiiko kyayo eky’Olungereza ku Nee era kyogera n’amaanyi ku nsobi mu bizinensi ne mu by’obukaba.
Olw’okuba ebigambibwa ng’ebyo biwakanyizibwa, era olw’okuba ebiwandiiko by’ebyafaayo birimu ebyakolebwa mu kampeyini z’Abakomunisiti ez’okuvumirira, ekitabo kino tekitwala buli musango oguli mu kiwandiiko ekyo ng’ogwakakasibwa awatali kubuusabuusa. Naye era tekigibuusa maaso.
Okubaawo kw’okuvunaanibwa okw’amaanyi kikulu mu byafaayo. Okukakasa buli kigambibwa kye kintu ekirala.
Christian History Institute
Ebiwandiiko bya Christian History ku China mu kyasa eky’amakumi abiri biwa ebifunze ebyangu okufuna ku mulimu gwa Nee, obunene bw’Ekisibo Ekitono, emisingi gy’ekkanisa enzaaliranwa, okusibibwa kwe, n’engeri Obukristaayo bw’e China gye bwasigalawo wansi w’Obukomunisiti.
Ensibuko zino ziwagira ekkanisa y’Ekikristaayo era zisinga kukozesebwa wamu n’okunoonyereza okw’abayivu, so si ng’okwekenneenya ebiwandiiko eby’edda okutaliiko ludda.
Ensibuko z’Ekibiina
Ebitabo n’ebyafaayo ebikwatagana ne Living Stream Ministry n’ekkanisa ez’omu bifo bikuuma ebijjukizo eby’omuwendo eby’abaaliwo, ebyafaayo ng’emyaka bwe gyaddiriŋŋana, ebyafaayo by’okuyigiriza, n’obujulirwa bw’ab’omu maka. Era bikiikirira ennono etwala Nee nga jjajja ow’omwoyo omukulu.
Ensibuko ng’ezo tezisaanidde kusuulibwa olw’okuba nti zimuwagira, wadde okukkirizibwa nga tezigeraageranyiziddwa na ndala. Abali munda batera okukuuma ebintu abali ebweru bye batalaba. Naye era bayinza okutaputa ebyabaawo ebikaayanirwa mu ngeri ey’okwerwanako.
Ebiwandiiko by’Ekiseera ky’Abakomunisiti
Ebiwandiiko bya gavumenti n’eby’emisango egyawozesebwa mu lwatu tebiyinza kulekebwa bbali, kubanga biraga abakulu kye baavunaana n’engeri kampeyini gye zaakolamu. Naye birina okusomebwa nga tumanyi enkola y’ebyobufuzi eya Mao. Okwatula, okuvunaana, ebiti by’endowooza z’ebyobufuzi, n’emisango egyawozesebwa mu lwatu byaweereza ebigendererwa by’ebyobufuzi awamu n’eby’amateeka.
Okwatula okussiddwako omukono okwakakibwa si bujulizi obutaliiko mugaso, naye era tekwenkana bujulirwa obwaweebwa mu nkola y’amateeka ey’eddembe.
Ebiwandiiko bya Nee Yennyini
Okuyigiriza kwa Nee okwafulumizibwa bwe bujulizi obusookerwako ku ndowooza ye ey’eby’eddiini, naye bujulizi obuzibu ku byafaayo by’obulamu bwe. Ebitabo bingi byakuŋŋaanyizibwa okuva mu bubaka obwogerwa, oluvannyuma ne bisengekebwa abalongoosa. Bitubuulira Nee kye yayigiriza, oluusi ddi lwe yakiyigiriza, n’engeri essira lye gye lyakulaakulanamu.
Tebisaanidde kusomebwa butereevu ng’ebyafaayo bye yennyini bye yawandiika.
Obujulirwa bw’Ab’omu Maka
Ebijjukizo by’ab’omu maka bikulu nnyo naddala ku myaka gye yamala mu kkomera, kubanga ebimanyiddwa mu lwatu bitono. Bikuuma ebijjukizo bya Charity, eby’okukyalirwa, amabaluwa, obulamu bwe, n’okwatula okukkiriza okw’enkomerero okugambibwa.
Okujjukira kwa muwendo, naye kulondamu. Ebigambo ebituufu ebiddibwamu oluvannyuma lw’emyaka amakumi bisaanidde okutwalibwa n’okwegendereza okusaanidde, naddala ng’enkyusa nnyingi ez’Olungereza zibunye.
Ebyawandiikibwa ng’Omusingi, Ebyafaayo ng’Ebyafaayo
Ebyafaayo bino eby’obulamu bikozesa Ebyawandiikibwa okwekenneenya endowooza y’eby’eddiini n’enkola y’Ekikristaayo. Tebikozesa Byawandiikibwa kusalawo bibuuzo bya byafaayo ebyetaagisa obujulizi.
Ng’ekyokulabirako, Ebikolwa by’Abatume 5:29 kisobola okubuulira Abakristaayo ensalo ey’empisa ey’okugondera gavumenti. Tekisobola kutubuulira oba omusango ogumu ogwavunaanibwa Nee mu myaka gya 1950 gwali gwa mazima. Ekibuuzo ekyo kya kunoonyereza mu byafaayo.
Okutabula emirimu egyo ebiri kuvaamu endowooza y’eby’eddiini embi oba ebyafaayo ebibi.
Olukalala lw’Ebitabo olw’Okukozesa
Paul H. B. Chang, The Spiritual Person: An Intellectual Biography of Watchman Nee. Oxford University Press, 2026.
Angus I. Kinnear, Against the Tide: The Story of Watchman Nee. Ebyafaayo by’obulamu ebisomebwa ennyo ebimuwagira, eby’omugaso eri ennono ey’okwebuulirira n’ey’olugero, ebisaanidde okugeraageranyizibwa n’okunoonyereza okw’abayivu okw’oluvannyuma.
Christian History Institute, Christian History Ennamba 98, “How the Church in China Survived and Thrived in the 20th Century,” nga mw’otwalidde ebifunze bya Yading Li ku byafaayo by’obulamu bwa Watchman Nee.
Biographical Dictionary of Chinese Christianity, ekiwandiiko “Nee, Watchman,” awamu n’ebiwandiiko ebikwatagana ku b’omu maka ge n’abantu ab’omu mulembe gwe.
Lian Xi, Redeemed by Fire: The Rise of Popular Christianity in Modern China. Yale University Press, 2010.
Daniel H. Bays, ebitabo bye ku byafaayo by’Obukristaayo mu China, olw’embeera engazi ku buminsani, ekkanisa enzaaliranwa, China mu kiseera kya Republic, n’ekiseera ky’Abakomunisiti.
Ebiwandiiko n’obubaka ebirondeddwa ebikwatagana ne Watchman Nee, nga mw’otwalidde ebyafulumizibwa mu Lungereza: Obulamu bw’Ekikristaayo obwa Bulijjo, Tuula, Tambula, Yimirira, Omuntu ow’Omwoyo, Obulamu bw’Ekkanisa y’Ekikristaayo obwa Bulijjo, ne Okusumululwa kw’Omwoyo. Bino bikozesebwa okulaga obulagirizi mu ndowooza y’eby’eddiini era bisaanidde okusomebwa nga tufaayo ku byafaayo by’engeri gye byalongoosebwamu.
American Standard Version (1901), eyakozesebwa ku Byawandiikibwa byonna ebijuliziddwa mu kitabo ekyasooka mu Lungereza. Mu kitabo kino eky’Oluganda, Ebyawandiikibwa biggiddwa mu Open Luganda Contemporary Bible (OLCB, 2017).
Enkomerero y’ekiwandiiko
Essuula 21 ewedde
Ekyongerezeddwako D: Ebigambo ku Ngeri y’Okunoonyereza mu Byafaayo ne ku Nsibuko