Essuula 6 · eddakiika 15 ez’okusoma
Emikisa gy'Abakwaka
Emikwano mu biseera byange baalina empisa ey'okubeera n'ebyo ebyayitibwanga “Emikisa.” Ekigambo kino kye kyategeezanga ddala, kaakano ndowooza nti, baabanga n'omukisa “okwewewula mu mitima gyabwe” “obubaka” obw'obazitoowereranga. Naye mu biseera ebyo tewaali nnyinnyonnyola ya bulijjo nga eyo eyandizze mu birowoozo byange ku kigambo kino. “Omukisa” gwafaananga ng'omulimu ogw'ekyama ennyo, ogwalagirwa Katonda, ogufaanana n'olukiiko mu mbuga z'eggulu lyennyini; era okwegomba n'okutya kw'obulamu bwange obw'obuvubuka kwali nti omubuulizi omu abeere n'“Omukisa” nange.
Mu biseera ng'ebyo omubuulizi yalowoozebwanga okuba nga Katonda amusobozesezza okulaba mu birowoozo byo eby'ekyama ennyo, n'okubikkula awatali kusaasira ebibi byo eby'ekyama bye wali osuubira nti gw'omu wekka gy'obimanyi. Baalowoozebwanga era nga baaweebwa amaanyi ag'okusoma eby'omu maaso, era nga basobola okulagula omukisa omukulu oba akabi akabi akaali kakulindiridde. N'olwekyo, essanyu eppacana lyali linene nnyo omukwano “Omutambuze” bwe yajjanga mu nnyumba n'asaba “Omukisa.”
Okumanya oba okutya oba essuubi ku ebyo ebyandibikkuddwa kye kyasinganga, kyandibadde kizibu okukigamba; naye ka tube n'enneewulira ki, tewaali muntu wa mu maka, wadde omuweereza asembayo obuto, eyandiganye okubulawo. Mu butuufu, oluusi ng'embeera zaalabikanga nga zeetaagisa nti waliwo asaanidde okusigala ku bbali, omubuulizi emirundi mingi yalabikanga ng'akikwatiddwa, n'abuuza mu bukkakkamu obw'ekitiibwa oba nga tewali mulala, era yagaananga okugenda mu maaso n'“Omukisa” okutuusa oyo eyabulawo lw'ayitibwa.
Mu “Mikisa” gino omubuulizi yasuubirwanga “okwogera ku mbeera” y'abantu abamu ab'enjawulo abaaliwo, era essanyu eriggwaawo lyali nti oba embeera y'omuntu yekka eyandyogeddwako.
Nga nnalindirira n'essuubi eppacana n'okutya okulaba oba omubuulizi ajja kwogera ku mbeera yange, tewali bigambo bisobola kukinnyonnyola; naye mu bye nzijukira, oluwummula luno olusinga obukulu terwali lunkolerwa n'omulundi n'ogumu. Tewaali mubuulizi eyali anfaako mu ngeri yonna ey'enjawulo, wadde okulabika ng'ategeera nti waliwo emmeeme eyeegomba, enjala, egololera obulubaale eri Ekitangaala, gye ebigambo bitono “ebiva butereevu eri Katonda” byandivuddemu emikisa egitayogerekeka.
Okugamba amazima, bulijjo nnali nsuubira obunnabbi obw'ekitalo okwogerwa ku nze — nti nnali wa kubeera omubuulizi omukulu, era nga nnali wa kukolera Katonda omulimu omukulu. Ne bwe nnatyanga okubikkulwa embeera yange etali ntuukirivu okwandibaddewo, nnawuliranga nga ekitiibwa ky'obunnabbi bwe nnali nsuubira kyandisukkiridde okubijjulira. Nzijukira bulungi nga bwe nnakwatanga ku “Mikwano Omutambuze” yenna eyandijjanga mu nnyumba, nga nsuubira nti mu kaseera akatasuubirwa omukka gwa Katonda gwandibakkiddeko, n'“obubaka” bwe nnayagalanga bwandintuusiddwako.
Kubanga kiteekwa okutegeerwa nti “Emikisa” gino tegaateekebwateekebwanga mu ngeri yonna. Bulijjo gaayingizibwanga akasirise ak'ekitiibwa akagwa mangu ku kibiina, era akasirise kano kandijjanga mu kaseera konna, ne mu kasinga obutasaanira. Naye wonna we kaabanga, oba ekyabanga kigenda mu maaso kyonna, buli kimu kyateekwa okukaweera ekifo.
Namanya “Emikisa” nga gijja wakati mu kawungeezi ak'okwesanyusaganya, oba ne wakati mu kulya, oba omubuulizi bwe yabanga asiibula ab'omu maka, oba bw'abanga atambula n'omuntu, oba bw'abanga agenda okwebaka mu kisenge kye kimu n'omukwano gwe. Emirundi mingi gaajjanga mu kiseera ekitasaanira ennyo, naye tewaali kya kukkirizibwa kuziyiza.
Nzijukira omulundi gumu nga nnyamba ku gumu, nga mperereza ssenga wange eyabuuliranga, ku lugendo mu nnyumba y'omukwano mu Burlington, New Jersey. Twali tupakidde emisawo gyaffe, era nga giteekeddwa ku ggaali ku mulyango, nga byeteefuteefu okututwala ku ppuliojji, amangwago, nga tuyimiridde nga tusiibula abaatusembezezza, akasirise ne kagwa, era “Omukisa” ne gukka ku ssenga wange. Nga nnyimiridde, nga nkutte olugoye lwe, nga njagala nnyo tugende, kyamugwanira okuyimirira n'atuusa obubaka bwe, awatali kufaayo ku biseera wadde ku ppuliojji. Nnali nkyuse okufuuka omukazi mu kiseera kino, era nnali nkendedde katono mu kukkiriza kwange nti “Emikisa” gino gaava eri Katonda, era nzijukira nti saayinza kwewala kumunenya katono, oluvannyuma bwe twasitukira ku ppuliojji yaffe, olw'ekiseera ekitali kituufu kye yali alonze. Naye okuddamu kwe kwansirisa bwe yayogera n'okukkiriza okutaliimu bukuusa nti: “Naye, munnange omwagalwa, saayinza kujeemera Omulagirizi wange, era olaba nti atutuusizza ku ppuliojji mu kiseera ekituufu nga byonna bwe biri.”
Tewaali n'omu okuggyako abo abaagayitamu asobola okutegeera engeri “Emikisa” gino gye gaakwatamu ennyo obulamu bwa Bakwaka mu buto bwange. Era ne leero luno, oluusi nga bwe kibaawo, akasirise okumala akaseera ne kagwa mangu ku kibiina, okutya kwange okusooka okw'obutonde kwe kutya nti si kubeera “Omukisa,” ne wabaawo asaanidde okubuulira.
Ekikwata ku ntiisa “Emikisa” gino gye gyaleeta, n'obwesige obutuukiridde obwateekebwanga mu bubaka obwatuusibwanga, tekiyinza kunnyonnyolwa bulungi okusinga ekyaliwo mu kiseera “Emikwano gy'Abangereza” bwe baakyalira mu nkuŋŋaana zaffe mu Philadelphia, nga mpisa emyaka nga kkumi na musanvu. Kiŋŋwanira okugamba wano nti empisa mu “Mikwano” yali nti ababuulizi mu bifo eby'enjawulo baabanga n'ekyo kye baayitanga “obweraliikirivu obw'eddiini” okukyalira Enkuŋŋaana endala n'obutundu, nga bwe baakyogeranga mu ngeri ey'ekyafaayo, mu “kuweereza Amazima.”
Okukyala kuno bulijjo kwaleetanga essanyu lingi eri ffe abato, wadde ng'omubuulizi yandibadde tavudde wala nnyo. Naye bwe baavanga mu Bungereza, eri ffe ensi etamanyiddwa ey'ekitiibwa n'ey'ekyama, entiisa n'ekitiibwa byaffe tebyalina kkomo. “Emikwano gy'Abangereza” gyafaananga eri ffe nga abagenyi abava mu nsi ya bamalayika, era okwolekebwako oba okwogerwako omu ku bo kyaleetanga abo abaaliko omukisa okuwulira nga ng'eggulu lyennyini libakkiddeko.
Emikwano gy'Abangereza gye njogerako gyasembezebwa, mu kiseera bye baamala mu Philadelphia, Marmaduke ne Sarah Cope, abaabeeranga mu Filbert Street okwolekera ennyumba yaffe. Muwala waabwe Madgie yali mukwano gwange ow'oku lusegere, era ku makya agamu yajja gye ndi ng'ajjudde essanyu lingi olw'“Omukisa” ogw'ekitalo, gwe yagamba nti omu ku “Mikwano gy'Abangereza” gwe yali aguze akawungeezi akaayita n'omuvubuka ffembi gwe twamanyi.
Yagamba nti Emikwano egimu gyali gijjiddeyo okulaba Emikwano gy'Abangereza, era mu kawungeezi, “Omukisa” gwali gubakkiddeko, era omu ku Mikwano Emitambuze yali atandise okubuulira. Oluvannyuma lw'okubuulirira okumpi, yali alonze omuvubuka ono n'ayogera naye mu ngeri ey'ekitalo ennyo, ng'amugamba nti afunye okuyitibwa okuva butereevu eri Katonda okuyingira mu buweereza, era ng'alagula nti yali wa kufuuka omubuulizi omukulu, era nga yali wa kukyala mu nsi eziri ewala ennyo mu “kuweereza Amazima.”
Nzijukira bulungi ne leero luno engeri ekyaliwo kino gye kyankwatamu ennyo.
Omubuulizi eyali atuusizza obubaka eri omuvubuka ono yali omu gwe nnali nteeseeko essuubi lyange lyonna ery'obubaka obw'obutereevu, era nga nnali nnakuwadde; kaakano yali alagudde ku muvubuka, oyo mu ndowooza yange eyali tasaanira kusinga nze, ebintu ebyo byennyini bye nnali njagala bulijjo omubuulizi okulagula ku nze. Njatula nti nnawulira obuggya obungi ennyo nti “ekisa kya Katonda” kyali kinneerabidde, ne kiweebwa oyo eyandifaanana gye ndi nga tasingako busaanidde. Wabula, byonna byali kitundu ku lugero olunene olw'obulamu bwaffe, era bulijjo waaliwo okusuubira nti kyandisobose okunkolerwa, mu “Mukisa” omu omulungi, era nnamala ennaku nga nzijjudde ensonga eno.
Oluvannyuma lw'olunaku oba ennaku bbiri nga kibaddewo, nnali nvuga n'omukwano gwange ow'enjawulo ennyo, oyo, nga bwe kigenda okulabika mu kitundu ekirala eky'olugero lwange, yali abadde ky'ekikozesebwa eky'okuzuukuka kwange nga mpisa emyaka kkumi na mukaaga. Mu kiseera kino nnali mpisa emyaka nga kkumi na musanvu, era omukwano gwange yali munkulu wange emyaka nga mwenda oba kkumi. Nnamwagalanga nnyo mu mukwano, era bulijjo nnamufukiranga mu matu ge agasaasira buli kintu ekyankwatanga. Olw'okuba nga ku lunaku luno nnali nzijjudde ensonga eno, kyandiweddwa nnamunnyonnyola olugero lwonna, nga mbiwa obukulu bwonna bwe byali byefunidde mu maaso gange. Omukwano gwange yali alabika ng'akwatibwa nnyo era yambuuza ebibuuzo bingi ku bujjuvu obw'“obubaka” n'engeri bwe bwakwata ku muvubuka. Nga wayiseewo wiiki si nnyingi, yaŋŋamba nti yali ayogezza okufumbirwa omuvubuka ono yennyini, era yaatula nti yali akwatibbwako nnyo mu kusalawo kwe olw'ebyo bye nnali mmutegeezezza, kubanga yali akakasa nti obunnabbi obwakolebwa mu “Mukisa” ogwo bwali bwa kutuukirira, era yawulira nti kyali kya kuweebwa mukisa mukulu okugattibwa n'oyo ow'ebiseera eby'omu maaso ebyali bya kubeera nga bijjudde omulimu mu “kuweereza Amazima.”
Bulijjo nnalonderezza omulimu gw'omuvubuka oyo n'okwagala okungi ennyo, kubanga saayinza kwewala kuwulira mu kiseera ekyo nti yali afunye obubaka obwandidde okujja gye ndi ng'ekituufu bwe kyali; era nteekwa okwatula nti obunnabbi obwannyiiza nnyo obuggya tebwatuukiririra ku ye. Kaakano nga ffembi tuli bakadde, saayinza kwewala kulaba nti obulamu bwange busemberedde okutuukirira kwabwo okusinga obubwe. Yabadde musajja mugolokofu nnyo, ow'omuntu wange ow'omunda omulamu, era ow'eddiini ddala mu ngeri ey'emirembe, naye tafuukanga mubuulizi, wadde okukola omulimu gwa Kristo ogw'olukale gwonna. Ate nze, awatali “bubaka” wadde “kuyitibwa” konna, nga bwe nnali njagaliza bulijjo, era nga nnali ndowooza nti kyetaagisa, nnafuuka omubuulizi era ngezezzaako okulangirira mu nsi nnyingi “amawulire amalungi ag'enjiri ya Mukama waffe Yesu Kristo.”
Mu nsonga eno, n'olwekyo, “obubaka” bwalabika ng'obulemereddwa okufuna awayingirira. Naye ku mirundi mingi ennyo, obubaka obufaanana bwatuukirira mu ngeri ey'ekitalo, era ebyafaayo eby'ebintu bino byatubuulirwanga buli kiseera ng'ebizza amaanyi mu kukkiriza kwaffe, ne kitali kyewuunyisa nti twakulira nga tukkiririza ennyo nti tebiyinza kulema kutuukirira.
Emirundi mingi namanya omubuulizi Omukwaka mu “Nkuŋŋaana” oba mu “Mukisa” ng'abikkulira omuntu ku bumu eyaliwo ekintu ekyamanyibwanga oyo yekka, oba ng'alagula ekintu ku biseera eby'omu maaso eby'omuntu oba eby'ekibiina, ekitaalina kabonero konna mu kiseera ekyo, naye ne kituukirira nga bwe kyayogerwa nti kyali kya kubeera.
Nnamanya omukazi omu Omukwano eyalabika ng'alina ekirabo kino mu kigero eky'ekitalo. Nzijukira omulundi gumu ng'ayimirira wakati mu kubuulira kwe kwe yali abuulira mu nkuŋŋaana ey'oku lunaku olwa wakati eri ekibiina eky'abagwira ddala, n'agamba nti: “Omuvubuka ayingidde mu kisenge kino alina mu nsawo ye empapula z'anaakozesa okukola ekibi ekinene. Bw'anajja okundaba olweggulo luno mu — (ng'ayogera ennyumba mwe yali asula), nnina obubaka obuva eri Mukama okumuwa obunaamulaga ekkubo ery'okuva mu buzibu bwe.” Yaddamu okubuulira kwe we yali alekedde n'atayogeddaawo kirala ku ekyo ekyabaawo.
Nnayagala nnyo okugoberera kino, era nnazuula nti omuvubuka omugwira mu butuufu yajja eri omubuulizi olweggulo olwo n'aatula nti yali n'ecceke ekyakontanyibwa mu nsawo ye, kye yali agenda okuwaanyisa, ng'ekintu, ky'ataamanyi, kimuleeteredde okukyama okuyingira mu nnyumba y'Enkuŋŋaana ng'ayita. Erinnya lye teryabuuzibwa wadde okuweebwa, naye obubaka obwava eri Mukama bwatuusibwa, era omuvubuka n'ayuza ecceke ekyakontanyibwa mu maaso g'omubuulizi, n'asuubiza okuba n'obulamu obuggya. Nga wayiseewo emyaka egimu, omubuulizi yamusanga n'azuula nti ekisuubizo kino kyali kituukiridde.
Ku mulundi omulala, omubuulizi ono yennyini bwe yali asula mu byalo mu nnyumba ya muganda wange, yaserengeta ku kyenkya ku makya agamu n'agamba nti Mukama yali amubikkulidde mu kiro nti yali wa kutwala obubaka eri omusajja eyabeeranga mayiro amu okuva awo. Teyaweebwa linnya, wadde akabonero konna ku waali omusajja gw'anaalaba, naye yagamba muganda wange nti, singa amutwala mu ggaali lye, yali akakasa nti Mukama yali wa kubalaga oludda gye baŋŋenda.
N'olwekyo ne basitula, era omubuulizi n'alaga oluguudo olumu oluvannyuma lw'olulala lwe baali ba kukwata, era ekisembayo, nga bali mayiro nga mukaaga okuva ewaabwe, era mu kitundu ky'ensi omubuulizi wadde muganda wange gye bataamanyiiko kintu, yalaga ennyumba gye baalaba ewala, n'agamba nti: “Eyo y'ennyumba, era bwe tunaatuukayo nnaasanga omusajja mu lusuku, ate ggwe onnindirire ku mulyango.”
Bwe batyo ne bayimirira ku nnyumba eno, era muganda wange ng'alindirira, omubuulizi n'ayita butereevu mu luggya n'ayingira mu lusuku n'atuusa obubaka bwe eri omusajja gwe yasanga eyo. Yamugamba nti yali alowooza ku kikolwa ekikyamu ennyo ekyandireese obuzibu bungi ku ye n'ab'omu maka ge, naye Mukama yali ayagala okumununula, era yali amutumye okumuzibula amaaso ku kibi n'akabi ak'ekyo kye yali asazeewo okukola.
Omusajja yakwatibwa nnyo, era oluvannyuma lw'okubuusabuusa katono n'aatula nti byonna bye yali ayogedde byali bya mazima, era nti olunaku olwo lwennyini lwe lwali ekiseera enteekateeka ye lwe yali eteekwa okutuukirizibwa, naye kaakano teyaguma kugenda mu maaso nakyo. Awo n'awo n'akireka, n'agamba nti, oluvannyuma lw'akabonero akalabika bwe kityo aka Katonda okumufaako, yali wa kuteeka ensonga yonna mu kulabirira kwe, era yali wa kumwesiga okugiddukanya.
Era ebyaddirira byakakasa nti kino kyali kikoleddwa ddala, era nti byonna byavaamu bulungi nnyo okusinga bwe yali asobola okusuubira. Singa waliwo ekifo, nandiyinza okunnyonnyola ebintu ebifaanana ebikumi, naye bino bijja kumala. Kyangu okutegeera, wabula, nti, mu maaso g'ebituufu nga bino, tekyewuunyisa nti twali tujjudde okukkiriza.
Okutuusa lwe nnafumbirwa, Omuweereza eri nze yali muntu aggyibwako ddala ku ntikko ez'abasajja n'abakazi aba bulijjo, ekitonde nga kiva mu nsi endala, atalina bunafu bwa buntu bwa bulijjo bwonna, ayawuliddwa olw'omulimu ogwa Katonda, era aweereddwa engeri nga eza Katonda. Bwe nnali omwana, nnatuulanga ne mbeekengera mu “nkuŋŋaana” nga batudde mu nnyiriri empanvu ku ntebe empanvu nga boolekedde abawuliriza, abasajja ku ludda olumu n'abakazi ku lulala, nga nsuubira buli ddakiika okulaba ng'enkoona ey'ekitangaala ebikkulibwa gye nnali nkakasa nti yali yeetoolodde emitwe gyabwe, wadde nga gye ndi tekyalabikanga. Era oluusi, bwe nnakoowanga okulindirira, nnazingako amaaso gange okutuusa lwe nnakoleranga ekifaananyi ky'enkoona ey'ekitangaala okwetooloola buli kintu kye nnatunuulira, ne ngezaako okwekakasa nti kino kye kyali enkoona ey'ekitangaala etalabika kye nnayagalanga nnyo okulaba.
Nga nkula, ebirowoozo bino eby'obutoya byandekawo, naye okumala emyaka mingi ekyama ekisanyusa n'entiisa byakyayeetoolodde “Emikwano egy'omu gallari”; era okujja kw'“Omuweereza omutambuze” kyeeyongera okunjijuza okusuubira okw'amaanyi n'okuwoomerera. Kino kyali bwe kityo naddala oluvannyuma lw'okuzuukuka kwange nga mpisa emyaka kkumi na mukaaga. Mu kitabo kyange eky'okwewandiisa nnawandiika nga njogera ku Muweereza oyo yennyini eyali awadde obubaka obw'ekitalo eri omuvubuka, bwe biti: “Omwezi ogw'ekkumi n'ogumu, nga 29, 1848. Leero mpulidde amawulire agasinga okusanyusa ge mpulidde okumala ekiseera ekiwanvu. Emikwano gy'Abangereza, abaagalwa Benjamin Seebohm ne Robert Lindsay, basuubirwa mu kibuga ku Lunaku Olusooka olujja. Oh! Tekijja kubeera kya ssanyu! kya ssanyu! Bajja kubeera mu nkuŋŋaana yaffe ey'akawungeezi ku Lunaku Olusooka.
Hurrah! Oh! Nsanyuse nnyo nga sisobola kweziyiza. Njawulo nnyo ku bye nnali nga baali wano omulundi ogwasembayo.
*Okusingira ddala ku ngulu eyakugulweko zaabu, Okulaba kwange okutunula kulabye, Okusingira ddala ku kaseera akafunda aka kaakano, Amakubo gange gaabadde.
Nnina, wakati mu kwolesebwa okw'obwereere okw'obulamu, Nawulira ekigere eky'ekitiibwa eky'ebiseera, N'amaloboozi ag'ekyama aga wansi Aga nsi ndala.
Ekyama kyonna eky'Okubaawo Kinyigirizza ku Mwoyo gwange; Ebirowoozo, ebifaanana n'omutambuze ow'Amataba, Ebitafuna kifo kya kuwummuliramu.”* Nnali nsuubira ddala Emikwano gino egyaluŋŋamizibwa okumanya olw'okubikkulirwa okw'omunda byonna bye nnali mpiseemu, era mazima nnasuubira nti bandinnina obubaka obuva eri Katonda, obutereevu okuva eri Katonda. Olunaku Olusooka olwayagalibwa lwatuuka, era nnagenda mu nkuŋŋaana ne muganda wange, nga nzijjudde okusuubira okutiisa naye okuwoomerera. Naye woowe! nga bulijjo bwe kyambeeranga, nnali nteekeddwa okunakuwazibwa. Wabula, kyandijja ku mulundi omulala, era nnabeera mu ssuubi.
Kwali kusuubira kuno okutasalako okw'ekigambo ekituufu ekiva eri Katonda okwafuula obulungi obw'obulamu bwange obw'obuvubuka, era ekyo kyali, nkakasa, kimu ku byama eby'okunyweza okunene Obukwaka kwe bwalina ku bavubuka ab'omu biseera byange.
Naye, okuggyako okubuulira kuno okuluŋŋamizibwa, twafuna okuva mu Kibiina kyaffe okuyigirizibwa okw'eddiini okunnyweza okutono nnyo okwa buli ngeri. Twali tetulina, nga bwe njogedde, masomero ga Ssande, wadde bibinja bya Baibuli, era enjigiriza n'ennono ez'eddiini byali, waakiri gye ndi, ekintu ekitamanyiddwa ddala. Twali tetulina Katekisimu, era n'Amateeka Ekkumi tetwagayigirizibwa, kubanga gaawulirwanga nga aga ntegeka ya Bayudaaya eya edda eyaggwaawo mu Kristo.
Sirowooza nti nnali nkigambiddwa, naye nnalina enneewulira ey'enjawulo nga omwana nti Amateeka Ekkumi, nga n'Essaala ya Mukama waffe, gaali ga mirimu “egy'ensi” ne “egy'ebweru.” Nnawulira mu ngeri emu nti gaali ga nsi ey'ebweru yokka (kwe kugamba, bonna abaali si ba mu Mikwano), abaali baagala amateeka ag'ebweru okubakuuma nga balungi, ate ffe Emikwano twali ba kubeera balungi olw'ensonga ez'omunda ennyo. Kubanga tekyali nti okuyigirizibwa okw'empisa okw'“Amateeka Ekkumi” kwali kulese okuba nga kufuga, naye nti Emikwano baakkiriza nti kwayigirizibwa mu bujjuvu okusingira ddala mu mateeka amaggya ag'entegeka ya Kristo, agaali ga kuwandiikibwa, si ku bipande by'amayinja, wadde ku mpapula z'ekitabo, wabula ku bipande eby'omwoyo eby'emitima gyaffe.
Baakkiriza nti, olw'okuba nga twali mu Kristo, twali ba kufugibwa etteeka eriva munda so si tteeka eriva ebweru; era gye bali kyali kya mazima ddala nti eri abantu abaluŋŋamizibwa Omwoyo, tewaali “tteeka.” Baayigiriza nti ebibala by'Omwoyo abeera munda byandibadde bya kutuukiriza tteeka, era nti n'olwekyo tewaali tteeka lya bweru eryandyetaagisiddwa; nti, nga bwe omuntu ow'omutima omwesimbu tetaaga tteeka kumuziyiza bukuusa, bwe kityo, omuntu bw'aba Mukristaayo ddala, taakwetaage tteeka kumufuula kukola nga Omukristaayo bw'asaana okukola. Ajja kukikola olw'okusindikibwa okw'obulamu bwe obw'omunda.
Emikwano egy'edda gyakkiriza ddala nti Katonda bw'aba ng'atutte omutima, anaakola mu ffe okwagala n'okukola olw'okusanyuka kwe okulungi, era nti n'olwekyo etteeka ery'ebweru lyandibadde eritaliiko kye ligasa. N'olwekyo twalagirwa okwewaayo eri okukola kuno okwa Katonda okw'omunda, n'okuwuliriza Eddoboozi ly'Omwoyo Omutukuvu mu mitima gyaffe; era twayigirizibwa nti, Eddoboozi lino bwe liwulirwa, liteekwa okugonderwa awatali kubuusabuusa era n'obwesigwa.
Twali ba kusuubira okuwulira “eddoboozi lino ery'omunda” mu kiseera kyonna oba mu biseera byonna, era ku bintu byonna; naye twakubirizibwa okulinoonya naddala mu “nkuŋŋaana zaffe ez'okusinza,” ekibiina kyonna nga kituudde mu kasirise “mu maaso ga Mukama.”
Enkuŋŋaana za Bakwaka bulijjo zaakubibwanga ku musingi guno ogw'okulindirira mu kasirise, olwo mu kasirise Omwoyo Omutukuvu afune omukisa okwogera butereevu eri buli mmeeme ku bumu. Emikwano gyakkiriza okubeerawo kwa Kristo okutalabika naye okulamu mu nkuŋŋaana zaabwe, era tewaali muntu eyayawulibwanga “okukulembera okusinza kwabwe,” oba okuba omutabaganya wakati w'emmeeme zaabwe n'Omuyigiriza waabwe atalabika. Akasirise tekaali ka kumenyebwa muntu yenna, wadde “Omuweereza akkiriziddwa,” okuggyako ng'awulira okuluŋŋamizibwa okw'obutereevu era okw'amangu okw'Omwoyo; naye, wansi w'okuluŋŋamizibwa okwo, omuntu yenna, wadde omunaabi omwavu ennyo oba omwana omuto ennyo, yandituusizza “obubaka.”
Kino kyaleeta okwagala okw'ekyama era n'okusikiriza mu nkuŋŋaana zaffe, kubanga tetwamanyanga kyandibaddewo, oba ani — wadde oboolyawo ffe fennyini — eyandiluŋŋamizibbwa okwenyigira.
Naye siyinza kugamba nti waaliwo ekintu kya njawulo kyonna ekyajja gye ndi mu nkuŋŋaana yonna. Oluusi n'oluusi okubuulira kwabuulirwanga okwalabika oboolyawo okukwata ku mbeera yange, naye tekwakwatanga nnyo kunkwatako mazima; era oluusi n'oluusi kyabangawo nti olw'ekintu eky'ekyama omutima gwange gwe “gwagondezebwanga,” nga bwe kyayitibwanga, era nnawuliranga okumala akaseera ng'atya nti Katonda mu butuufu yali anfaako era yali wa kunnyamba. Naye mu bukulu, “enkuŋŋaana” zange nazimalanga nnyo nga nzimba embiri ez'ebbanga, omulimu gwe nnawuliranga nti gukyamu nnyo, naye ogwannyweeza mu ngeri etayinza kuziyizika.
Ekyewuunyisa, ebirowoozo bino eby'emisana tebyafuukanga ngero z'okwagalana, nga embiri z'obuvubuka ez'ebbanga bwe zitera okuba, ndowooza olw'okuba nga saakkirizibwanga kusoma bitabo bya nfumo, era saawuliranga kintu kyonna ku kugwa mu kwagala. Naye bulijjo nneefuulanga ekintu eky'ekitalo ennyo era ekikulu, era eyeegombebwa abo bonna abaandabanga. Oluusi nnali wa kubeera omubuulizi ate obumanyirivu bwe obw'okwogera bwali bwa kusinga obw'ababuulizi bonna okuva ensi lwe yatandika; oluusi nnali wa kubeera omuyiiya ow'ebyuma eby'ekitalo okusinga ebyali bwe biyiiyibbwa; naye emirundi mingi nnali wa kubeera omuyimbi asinga ekitalo ensi gwe yali emanyi.
Era “enkuŋŋaana” ezijjukirwa mu ndowooza yange obulungi okusinga endala zonna ze zaali ez'oluzizi olumu olw'enjawulo mu mwaka gwange ogw'ekkumi n'ena, lwe nneewa ekirabo eky'okuyimba ekitaali kirootebwa, ekyakwata buli muntu, ne kireeta ensi ku bigere byange. Lwaki nnalonda okuyimba mu birowoozo byange eby'emisana, siyinza kutegeera, kubanga kyali kya nsi ekigaaniddwa mu Bakwaka, era kyali kintu kye nnali sirinnyanga kuwuliramu, mu lujjudde oba mu kyama. Era nze kennyini nnali sirina buyinza bwa nnyimba bwonna okutuusa nti mu bulamu bwange bwonna sisobodde kuyimba ddoboozi na limu, wadde okwawula oluyimba olumu ku lulala. Naye kyali bwe kityo, era eyo nnatuulanga ku ntebe okuliraana maama, okuyita mu nkuŋŋaana empanvu nnyingi, ku bweru nga Omukwaka omuto omukkakkamu, naye munda nga omuyimbi omukulu ennyo (si nti nneeyita bwe ntyo), n'omutima gwange gwonna omuto omusirusiru nga guzimba era nga gwabika olw'ekitiibwa eky'obuwanguzi bwange ku sitegi — ekifo, naye, kye nnali sinnamalanga kulaba n'okulaba!
Naye oluusi, omuntu wange ow'omunda teyansobozesanga kugonza birowoozo byange eby'emisana, olwo “enkuŋŋaana” zange ne zijjuzibwa okulwana okw'obwereere okulwanyisa ebirowoozo ebibungeeta, oba kaweefube ow'obusa okuziyiza okwegomba okutafugika okw'otulo, kubanga “okwebaka mu nkuŋŋaana” fenna twakiwuliranga nga ye nsonyi esinga obunene.
Oba, mu bujjuvu, enkuŋŋaana ezo empanvu, ez'ekitiibwa, n'ebbanga lyazo eddene ery'akasirise, n'okubuulira — bwe kwabangawo — okwannyweranga katono nnyo, oba zaali oba tezaali kitundu kya muwendo mu kuyigirizibwa kwange okw'eddiini, sisobola kugamba. Naye ekintu kimu kikakafu: oba okuva mu kubuulira mu nkuŋŋaana zaffe, oba okuva mu mboozi z'abakadde baffe, oba okuva mu mbeera eyatwetoolodde, waaliwo ebintu ebimu eby'amaanyi ebyankwatako ebijjukirwa obulungi mu ndowooza yange.