Ennyanjula

Ku lupapula olusooka olwa Bayibuli yange, nsangayo ebigambo bino, bye sitegeera we byava: “Omulembe guno guzudde nate obutafaako yekka bwa Katonda.” Singa nsabibwa okwogera mu sentensi emu ekikulu n’omuwendo gw’obulamu bwange obw’eddiini, sentensi eno ye nandironze. Era tewali bigambo bisobola kwoleka okwebaza kwange olw’okuzaalibwa mu mulembe omwo okuvumbula kuno we kubadde okwangu obutono. Bwe siba nga nkyamu, omulembe ogwansooka gwali gumanyi katono nnyo ku butafaako yekka bwa Katonda, era ne mu mulembe gwange gwennyini, ntya nti waliwo Abakristaayo bangi abalungi era ab’omutima gw’amaanyi abatannaba kukumanya.

Awatali kubissa mu bigambo ebyandibakanze bo bennyini oba abalala, Abakristaayo bangi, mu ntobo y’emitima gyabwe, bakyalaba Katonda ng’omu ku baamululu ennyo era abeefaako bokka mu nsi yonna — ng’alina omululu okusinga bo bennyini bwe bandirowoozezza nga kituufu okuba — nga assaamu omwoyo ku kitiibwa kye n’ettendo lye byokka, ng’akuuma bulijjo nti eddembe lye teririnnyirirwa; era ng’amaliddwa okulowooza ku ye yennyini n’obutuukirivu bwe okutuusa lw’atalina kwagala oba kusaasira kw’awaayo eri aboonoonyi abanaku abaamunyiiza. Nakulira nga nzikiriza nti Katonda bw’ali bw’atyo. Naye nvumbudde nti ye bw’ali bw’enkyawenkanya. Era kwe kuvumbula kuno kwe njagala okubuulira.

Oluvannyuma lw’emyaka egisukka mu nsanvu egy’obulamu, ntuuse ku kukakasa okw’amaanyi nti buli kyetaago ky’emmeeme kimalibwa okuvumbula kwe nzudde. Mu kusaba okwo okw’ekitalo okwa Mukama waffe mu Yokaana 17, agamba nti, “Buno bwe bulamu obutaggwaawo, okukumanya ggwe Katonda ow’amazima yekka, ne Yesu Kristo gw’otumye.” Kino kyantunuulirangako ng’ekigambo eky’ekyama ekiyinza okuba n’amakulu ag’eddiini agakwekeddwa, naye nga tekigasa mu bulamu bwa buli lunaku. Naye buli mwaka mu bulamu bwange obw’eddiini nvumbuddemu amakulu amagumvu era ag’omugaso okusinga, okutuusa kaakano nga ndaba nti, bwe kitegeerwa obulungi, kirimu ensonga enkulu ey’ensonga yonna. Okumanya Katonda nga bw’ali mu butuufu mu buzaale n’empisa ye ez’ensibuko kwe kutuuka ku musingi ogutaggwaawo, ogutakyukakyuka, era ogumatiza ddala, ku gwo — era ku gwo gwokka — kwe kuyinza okuzimbibwa ekizimbe kyonna eky’obulamu bwaffe obw’eddiini.

Okuvumbula nti si Katonda ow’omululu gwe tutera okumulowoozaako, wabula nti mu butuufu era mu nsibuko ye tafaako yekka — nga tafaako ye yennyini, wabula bulijjo afaayo ku ffe ne ku bulungi bwaffe — kwe kufuna eky’okuddamu eri buli kibuuzo ky’omuntu n’eddagala eri buli kyetaago ky’omuntu. Naye engeri y’okuvumbula kuno bwe gy’eba y’ekibuuzo ekikulu ennyo.

Mu mutendera guno ogw’obulamu bwaffe kaakano, tetunnaba kuba na busobozi obwandituleetedde okusobola okulaba Katonda nga bw’ali mu butonde bwe obw’ensibuko era obutategeerekeka. Twetaaga omutaputa.

Kyetaagisa okuba n’okufuuka mu mubiri. Singa njagala okuleetera ekibinja ky’obutundu okummanya nga bwe ndi mu ntobo y’obuntu bwange, nandyetaaze okwefuula ne mbeera mu mubiri gw’akatundu ne njogera nabo mu lulimi lwabwe, ng’akatundu bwe koogera n’akalala. Nga ndi muntu, nnyinza okuyimirira waggulu w’ekituli ky’obutundu ne njogera obulamu bwange bwonna, naye tewaali kigambo na kimu ekyandituuse mu matu g’obutundu. Bandidduse eno n’eri, nga tebamanyi bye njogera.

Kale nno, okumanya Katonda nga bw’ali mu butuufu, kitugwanira okugenda eri okufuuka kwe omuntu mu Mukama waffe Yesu Kristo.

Bayibuli etubuulira nti tewali muntu yali alabye Katonda ku luuyi lwonna, naye nti Omwana omu yekka eyazaalibwa owa Kitaawe ye yamwolese. Omu ku bayigirizwa bwe yagamba Kristo nti, “Mukama, tulage Kitaawe, kinaatumala,” Kristo yaddamu nti, “Mmaze ebbanga ery’engeri eno nga ndi nammwe, naye tonnammanya, Firipo? Alabye Nze aba alabye Kitange; kale oyogera otya nti, ‘Tulage Kitaawe’? Tokkiriza nti Nze ndi mu Kitange, ne Kitange ali mu Nze? Ebigambo bye njogera gye muli sibyogera ku bwange, naye Kitange abeera mu Nze, ye akola emirimu.”

Kale wano we wali omukisa gwaffe. Tetusobola kulaba Katonda, naye tusobola okulaba Kristo. Kristo teyali Mwana wa Katonda kyokka, naye era yali Mwana w’Omuntu, era ng’omuntu eri abantu, asobola okwolesa Kitaawe.

Buli Kristo kye yali, Katonda kye bw’ali. Obutafaako yekka bwonna, obukwatirwa ekisa bwonna, ekisa kyonna, obwenkanya bwonna, n’obulungi bwonna bwe tulaba mu Kristo, kwe kwolesebwa kwokka okw’obutafaako yekka, obukwatirwa ekisa, ekisa, obwenkanya, n’obulungi bwa Katonda.

Omuntu ayogedde gye buvuddeko, mu bigambo bye ndaba ng’ebyaluliddwa Omwoyo, nti, “Kristo ye kifaananyi ky’obuntu bwa Katonda.”

Era kuno kwe kunnyonnyola kw’okufuuka omuntu.

Naye si kigendererwa kyange kugamba nti tewali n’omu asobola kufuna kwolesebwa kwa Katonda mu mmeeme ye okuggyako abo abakkiriza Bayibuli era abamanyi Kristo nga bw’ayolekebwa omwo. Nzikiriza n’ekitiibwa era n’okwebaza nti “Katonda tasosola bantu, naye mu buli ggwanga oyo amutya n’akola obutuukirivu amukkirizibwa gy’ali.” Katonda “teyeerekeza awatali mujulizi” mu mulembe gwonna ogw’ensi. Naye kye nzikiriza kye kimu kyennyini ekyalangirirwa mu bigambo ebisooka eby’Ebbaluwa eri Abaebbulaniya — nti Katonda, eyayogera “edda n’edda mu biseera eby’enjawulo era mu ngeri ez’enjawulo eri bajjajjaffe mu bannabbi, mu nnaku zino ez’oluvannyuma yayogedde naffe mu Mwana we,” ye “ekimyansa eky’ekitiibwa kye, n’ekifaananyi kye ddala eky’omuntu we.” Kale nno, wadde nga tuyinza okusanga okwolesebwa okw’enjawulo okungi awalala, bwe twagala okumumanya nga bw’ali mu butuufu, tusobola kumulaba bulambalamba mu kifaananyi kye ekituufu, ye Mukama waffe Yesu Kristo.

Ebbanga eddene lye lyayitawo nga sinnaba kutegeera kino, era okutuusa lwe nnakitegeera, nnali — nga ekyafaayo kyange bwe kiryolesa — sitegeera Katonda ddala nga bwe siyinza kumusinga munaku atamanyi kintu, wadde nga nnabeeranga mu kitundu eky’Ekikristaayo, ne nkuzibwa mu kkanisa Enkristaayo, era nga nnina Bayibuli enjigule mu mukono gwange. Katonda yali ntiisa gye ndi okutuusa lwe nnatandika okumulaba mu maaso ga Yesu Kristo, we yafuukira essanyu eritali litabuddwa mu kutya. Era nzikiriza nti emmeeme nnyingi ezikooye ziri mu mbeera y’emu — emmeeme, singa zandisobodde okulaba nti Katonda ali nga Kristo, zandiweereddwa okuwummulamu okutayogerekeka.

Munnange omu yaŋŋamba nti obwana bwe yabumaliriza mu kutya Katonda okw’amaanyi ennyo. Endowooza ye ku ye yali nti yali muntu munene ow’ettima ng’alina “Eriiso” ery’entiisa eryasobolanga okulaba buli kimu, ka kibeere kikwekeddwa kitya, era nti yamukwekeranga bulijjo, ng’anoonya emikisa gy’okumubonereza n’okumusikula essanyu lye lyonna. Yagamba nti yeeyingiziranga mu kitanda ekiro n’ekiwuubaalo eky’entiisa nti n’ekizikiza “Eriiso lya Katonda” lyali ku ye; era yeebikkanga engoye ku mutwe gwe ng’alina essuubi eritaliimu — wadde nga yamanyi nti terina makulu — ery’okwekweka Eriiso lino ery’entiisa, era yagalamiranga awo ng’akankana, ng’eyogerera mu kaama mu nnaku, nti, “Nnaakola ntya? Woowe, nnaakola ntya? Ne maama tasobola kunnunula ku Katonda!”

Olw’obusiru obw’ekitalo obw’omwana, teyabuulirako muntu n’omu ku ntiisa ye. Naye ekiro kimu maama we, bwe yayingira mu kisenge nga tasuubirwa, yawulira okukaaba okw’obunaku okw’akaana akaweddemu essuubi, era mu kutegeera okwamangu yatuula ku mbiriizi z’ekitanda, yakwata omukono omuto omunnyogovu mu gwe, era yamugamba nti Katonda si mufuzi wa ttima wa kutya, wabula nti ali nga Yesu. Yamujjukiza Yesu nga bwe yali omulungi era ow’ekisa, ne nga bwe yayagala abaana abato n’abasitula mu mikono gye n’abawa omukisa.

Munnange yagamba nti bulijjo yayagalanga ebyafaayo ebikwata ku Yesu, era bwe yawulira nti Katonda ali nga ye, kyali kwolesebwa kutuukiridde. Kyaggyawo okutya kwe Katonda emirembe gyonna. Yatambulatambula olunaku olwo lwonna ng’eyongera okwogera yekka nti, “Woowe, nsanyuse nnyo okuvumbula nti Katonda ali nga Yesu, kubanga Yesu mulungi nnyo. Kaakano sikyetaaga kutya Katonda nate.” Era bwe yagenda okwebaka ekiro ekyo, yaseka ddala waggulu olw’okulowooza nti Eriiso ery’okwagala era ery’ekisa ery’engeri eno lyali limukuuma era limulabirira.

Omwana ono omuto yali afunye akatangaavu ka Katonda “mu maaso ga Yesu Kristo,” era kyaleeta okuwummula eri emmeeme ye.

Kale nno, olw’okuvumbula Katonda, sitegeeza kintu kya kyama, kya bwannakyewa, oba ekitasoboka kutuukibwako.

Ntegeeza busa okumumanyiira nga omuntu bw’amanyiira munne omuntu — okutegeera obuzaale n’empisa ze bye biri, n’okuyiga okutegeera amakubo ge. Mu bufunze, ntegeeza okuvumbula engeri Katonda gy’ali ddala: oba mulungi oba mubi, ow’ekisa oba atalina kisa, eyeefaako yekka oba atafaako yekka, wa maanyi oba munafu, wa magezi oba musirusiru, wa bwenkanya oba atalina bwenkanya.

Mazima ddala kirabika lwatu nti buli kimu mu bulamu bw’omuntu obw’eddiini kyesigamira ku ngeri ya Katonda gw’asinza. Empisa z’oyo asinza ziteekwa okukolebwa okusinziira ku mpisa z’oyo asinzibwa. Katonda gw’asinza bw’aba wa ttima era ow’okwesasuza, oba eyeefaako yekka era atalina bwenkanya, oyo asinza naye anaafuuka wa ttima, ow’okwesasuza, eyeefaako yekka, era atalina bwenkanya. Naye Katonda gw’asinza bw’aba wa kwagala, akwatirwa ekisa, asonyiwa, era atafaako yekka, oyo asinza naye anaafuuka wa kwagala, akwatirwa ekisa, asonyiwa, era atafaako yekka. Mu ngeri y’emu, emirembe n’essanyu by’oyo asinza biteekwa okusibibwa ddala ku mpisa za Katonda gw’asinza; kubanga buli kimu kyesigamira ku oba nti Katonda mulungi oba mubi. Bw’aba mulungi, byonna biba birungi, mazima ddala, era emirembe gy’omuntu giyinza okukulukuta ng’omugga; naye bw’aba mubi, tewali kiyinza kubeera kirungi, ka abeere ng’asinza n’obunyiikivu oba obwewaayo obungi butya, era tewali mirembe giyinza kubaawo.

Kino kyajja bulungi ennyo mu birowoozo byange bwe nnawulira, mu lukuŋŋaana, omusajja omuddugavu ayize ng’ava mu limu ku mawanga ag’obukambwe aga Afirika, ng’annyonnyola eddiini y’ekika kyabwe. Yagamba nti baalina bakatonda babiri, katonda omulungi ne katonda omubi. Tebeeraliikirira ku katonda omulungi, kubanga, olw’okuba nga mulungi, yandikoze ekituufu wadde nga bamuwaayo ssaddaaka oba nedda.

Naye katonda omubi baalina okugezaako okumutuuza olw’okuyita mu ngeri zonna ez’okusaba, ssaddaaka, ebiweebwayo, n’emikolo egy’eddiini, singa kisoboka, okumuleeta mu mbeera ennungi alyoke abayise obulungi.

Mu ndowooza yange, mwalimu amazima ag’omuwendo. Endowooza yaffe ku Katonda gy’esinga okuba ennaku n’etajjuvu, ne bwe gutyo emirimu gyaffe egy’okumutuuza oba okugezaako okufuna ekisa kye gye gineeyongera okuba egy’obunyiikivu era eg’amaanyi. Naye ku luuyi olulala, okumanya kwaffe ku bulungi n’obutafaako yekka bwa Katonda gye kunaasinga okuba okwa waggulu era okw’amazima, ne bwe kutyo okweraliikirira, okweyuuguuma, okumeggana, oba okulwanirira gye kunaakendeera mu kusinza kwaffe. Katonda omulungi era atafaako yekka mazima ddala anaakola ekituufu, wadde nga tugezaako okumutangirira oba nedda, era tuyinza okumwesiga awatali kutya okwolekera ebibye ye n’okubuulirira kwaffe okutono ennyo. Ku by’okumeggana oba okulwanirira naye alyoke akole ebyo ebiri busa mu buvunaanyizibwa obw’ekifo kye, ebintu ng’ebyo tebiyinza kubaawo nga byetaagisa; kubanga, mazima ddala, omuntu omulungi bulijjo akola omulimu gwe.

Kale nno, nvumbudde nti ekigambo ekyangu nti “Katonda mulungi,” bwe tukitegeera obulungi, kwe kukakasa okumala era okumatiza ddala nti ebyetaago byaffe biri mirembe mu ngalo ze.

Olw’okuba nga mulungi, tayinza kulemererwa kutuukiriza buvunaanyizibwa bwe gye tuli; era olw’okuba nga tafaako yekka, ateekwa okulowooza ku byetaago byaffe nga tannalowooza ku bibye ye. Bwe tukakasibwa kino, tewaba kintu kirala kya kutya.

N’olwekyo, ekintu ekyokka eky’omugaso ddala mu ddiini kwe kumanyiira Katonda. Sulemaani agamba nti, “Weemanyiize Katonda, obeere mu mirembe,” era nzikiriza nti buli omu ku ffe yandizudde nti emirembe egisukka okutegeera kwonna giteekwa okugoberera okumumanyiira kuno.

Ani ku nsi ayinza okulaba n’okumanya obulungi, ekisa, obwenkanya, n’obutafaako yekka obw’okwagala obwa Katonda waffe nga bw’ayolekebwa mu maaso ga Yesu Kristo, n’alema okusikirizibwa ne bw’anaŋŋanga okumusinza? Ani ayinza okuba n’ekirala okuggyako emirembe bw’avumbula nti Katonda eyatutonda, era gwe tuli ababbe emirembe gyonna, ye Katonda ow’okwagala? Ani mu ffe ayinza okweyongera okutya ng’olumu tuvumbudde nti atufaako ng’emmunye y’eriiso lye?

Era kiki ekirala ekiyinza okuleeta emirembe egitanyeenyezebwa? Okumanya enjigiriza oba enzikiriza kuyinza okuwa emirembe okumala akaseera; ebyeyagalira ebisanyusa biyinza okuwa emirembe; obuwanguzi mu buweereza buyinza, naye tewali ku bino kiyinza kwesigibwa okusigalawo. Enjigiriza eyinza okuziba, ebyeyagalira biyinza okuggwaamu oba okukyuka, tuyinza okuziyizibwa okukola omulimu gwaffe, era abantu n’embeera biyinza okututtira. Wabula emirembe gyaffe bwe gitaba nga gizimbiddwa ku kintu ekinywevu okusinga bino, ginaanyeenya ng’amayengo g’ennyanja.

Ekifo ekyokka eky’emirembe egy’olubeerera era egisigalawo kiri mu kumanyiira obulungi n’obutafaako yekka bwa Katonda.

Kizibu okunnyonnyola bulungi kye ntegeeza olw’okumumanyiira kuno okwa Katonda. Tumanyiidde nnyo okulowooza nti okumanya ebintu ebimukwatako kimala — bye yakola, bye yayogera, enteekateeka ze bye ziri, n’enjigiriza ezimukwatako — ne tuyimirira nga tetunnaba kutuuka ku kumanya ky’ali mu buzaale n’empisa ze, kwe kutegeera kwokka okumatiza ddala.

Mu nkolagana z’abantu, tuyinza okumanya bingi ku muntu naye nga tetumumanyiiranga ddala, era bwe kityo ne mu nkolagana yaffe ne Katonda. Tuyinza okusagaasagana okumala emyaka mingi, nga tulowooza nti tumumanyi nnyo, naye nga tetukakasa ddala engeri gy’ali ddala, era kyetuva tutafuna kuwummula oba kumatira kwa lubeerera. Awo oluvannyuma — oboolyawo mu kaseera obwangu — ne tulaba akatangaavu ke nga bw’ayolekebwa mu maaso ga Yesu Kristo. Ne tuvumbula Katonda ow’amazima emabega, wansi, ne munda mu ndowooza endala zonna ezandituteganyizza. Era okuva mu kaseera ako, emirembe gyaffe gikulukuta ng’omugga. Mu buli kimu era okuyita mu buli kimu — ne bwe tuba nga tetusobola kusanyukira mu kirala kyonna — tusobola bulijjo era wonna “okusanyukira mu Katonda, n’okujaguza mu Katonda ow’obulokozi bwaffe.” Tetukyetaaga bisuubizo bye; tumuzudde ye yennyini, era amala buli kyetaago.

Ebyeyagalira byange bibadde bya ngeri eno. Okumanya kwange Katonda, nga kutandikira ku mutendera omwafu ennyo era wakati mu kizikiza ekingi n’obutamanya, kwakulaakulana mpola nga kuyita mu mitendera mingi, n’obulwanyi n’okumeggana okungi okutali kya nsonga, okutuusa lwe nnayiga oluvannyuma nti Kristo yali “ekifaananyi ekituufu” ekya Katonda. Awo ne mmumanyiira, mu kigero, ne nvumbula, ku kwewuunya n’essanyu lyange, obutafaako yekka bwe okutuukiridde. Nnalaba nti kyali kya bulokozi okumwesiga. Era okuva mu kiseera ekyo okweyongerayo, okubuusabuusa kwange kwonna n’ebibuuzo byange bibadde bibula mpola naye ddala mu kumasamasa okw’okumanya kuno okw’ekitalo.

Enkola eyatuusa ku kuvumbula kuno mu mmeeme yange y’enjagala okubuulira. Naye okukikola, kiŋŋwanira okutandikira ku bintu ebisooka ebyakwatako obulamu bwange; kubanga nkakasa nti okumanya kwange Kitange ow’omu ggulu kwatandikira mu kumanya kwange kitange ne mmange ab’oku nsi, abaali, ntegeerera ddala, bazadde abasinga okusanyusa abaana be baali balina. Nga mbamanyi n’obulungi bwabwe, kyali kya nsonga zokka gye ndi okukkiriza nti Kitange ow’omu ggulu — eyabatonda — ateekwa okuba omulungi obutasingibwa kitange ne mmange ab’oku nsi be yatonda. Era tewali kyafaayo kya mmeeme yange kyandibadde kituukiridde awatali kutandikira ku bo.