Omusumba Omuzzeemu Obuggya
Ekitundu 1 – Omugaso gw’Okwetoowaza

Essuula 9 · essaawa 1 eddakiika 1 ez’okusoma · essaawa 1 eddakiika 19 ez’okuwuliriza

Ekitundu 1 – Omugaso gw’Okwetoowaza

Baganda bange abassibwamu ekitiibwa era abaagalwa, omulimu gwaffe wano leero kwe kwetoowaza emyoyo gyaffe mu maaso ga Mukama olw’obulagajjavu bwaffe obw’emabega, n’okwegayirira Katonda atuyambe mu mulimu gwaffe mu biseera ebigenda okujja. Mazima ddala, tetuyinza kusuubira kya kubiri nga tetusoose kufuna kisooka. Katonda bw’anaatuyamba mu buvunaanyizibwa bwaffe obw’omu maaso, ajja kusooka kutwetoowaza olw’ekibi kyaffe eky’emabega. Oyo atategeera nsobi ze kimala okuzikungubagira mu mazima, kizibu nnyo okuba ng’alina okutegeera okusingawo okumukubiriza okuzirongoosa. Ennaku ey’okwenenya eyinza okubaawo nga tewali kukyuka kwa mutima na bulamu; kubanga okusikuka kw’enneewulira kwangu okuleetebwa okusinga okukyuka okw’amazima. Naye okukyuka tekuyinza kubaawo awatali kigero kirungi eky’ennaku eyo. Mazima, wano tuyinza okutandikira okwatula kwaffe mu bwenkanya: kitera nnyo gye tuli okusuubira mu bantu baffe ekyo ffe kye tukola katono oba ne tutakikola n’akatono mu ffe ffennyini. Nga tufuba nnyo okubeetoowaza, so nga ffe ffennyini tetwetoowazizza! Nga tubeegayirira nnyo n’amaanyi okubakamulamu amaziga matono ag’okwenenya, (era nago matono nnyo) so nga amaaso gaffe ffennyini gakalu! Woowe! nga tubateerawo ekyokulabirako eky’obukakanyavu bw’omutima, so nga tufuba n’ebigambo byaffe okubasaanuusa n’okubagonza! Ai, singa twafubanga wadde ekitundu kimu kyokka okukwata ku mitima gyaffe ffennyini n’okugirongoosa nga bwe tufuba ku gy’abatuwuliriza, tekyandibadde bwe kiri eri bangi ku ffe! Kye tukola olw’okwetoowaza kwabwe kitono nnyo; naye ntya nti abamu ku ffe kye bakola ku lwabwe bennyini kitono nnyo okusingawo, Bangi nnyo bakola ekintu ekimu ku lw’emyoyo gy’abalala, so nga balabika nga beerabidde nti nabo balina emyoyo gyabwe gye basaana okulabirira. Bakwata ensonga eno ng’olinga ekitundu kyabwe ku mulimu guno kwe kuyita abantu okwenenya, n’eky’abawulira kwe kwenenya; ekyabwe kwe kusaba amaziga n’ennaku, n’eky’abalala kwe kukaaba n’okunakuwala; ekyabwe kwe kuvumirira ekibi, n’eky’abantu kwe kukireka; ekyabwe kwe kubuulira obuvunaanyizibwa, n’eky’abawulira kwe kubutuukiriza.

Naye tusanga nti abakulembeze b’Ekkanisa mu Byawandiikibwa baayatulanga ebibi byabwe bo, era n’ebibi by’abantu. Ezera yayatula ebibi bya bakabona, era n’eby’abantu, ng’akaaba, era ng’avunnamye mu maaso g’ennyumba ya Katonda. Danyeri yayatula ekibi kye ye, era n’eky’abantu. Ndowooza nti, bwe tufumiitiriza obulungi ku buvunaanyizibwa obumaze okulambululwa, ne ku ngeri gye tubutuukirizza mu butali bujjuvu, tetwetaaga kulwawo ku kibuuzo nti, tulina ensonga ey’okwetoowaza? Sirina kya kukola wabula okugamba, wadde nga nneesalira omusango mu kukyogera, nti oyo asoma wadde okubuulirira kuno kumu kwokka okwa Pawulo eri abakadde b’ekkanisa ey’e Efeso, n’agerageranya obulamu bwe nakwo, ateekwa okuba omusirusiru era ow’omutima omukakanyavu, bw’atasaanuuka ng’ategedde obulagajjavu bwe, n’atasuulibwa wansi mu nfuufu mu maaso ga Katonda, n’awalirizibwa okukungubagira ebinene by’atakoze, n’okuddukira mu musaayi gwa Kristo ne mu kisa kye ekisonyiwa. Nneesiga, baganda bange, nti tewali n’omu ku mmwe akkiriza mu magezi ge enjigiriza ey’abeeyagaliza evumirira obwetaavu bw’okwatula, okunakuwala olw’ebibi, n’okwetoowaza, weewaawo, era ng’ekkubo erituusa ku kusonyiyibwa kw’ekibi! Kale si kya nnaku nti emitima gyaffe tegiri mu nzikiriza entuufu nga emitwe gyaffe bwe giri? Naye ndaba nti tuba tuyize kitundu bundu ku ssomo lyaffe, bwe tulimanya era bwe tusobola okulyogera. Okutegeera bwe kumala okuliyiga, wabaawo omulimu omunene okusingawo okuyigiriza okwagala kwaffe n’enneewulira zaffe, amaaso gaffe, ennimi zaffe, n’emikono gyaffe. Kya nnaku nti bangi ku ffe tubuulira abatuwuliriza ne beebaka; naye kya nnaku okusingawo singa ffe ffennyini twesomedde ne twebuulirira ne twebaka, ne twogera ebbanga eddene bwe tutyo nga tuvumirira obukakanyavu bw’omutima, okutuusa omutima gwaffe ffennyini lwe gukakanyadde wakati mu luyoogaano lw’okunenya kwaffe. Era mulyoke mulabe nti ennaku Katonda gy’atwetaagisa si ya bwereere, nja kubajjukiza ebibi byaffe ebingi, mbisengeke mu maaso gammwe, tulyoke tukole mu lwatu ne mu bwesigwa nga tubyatula mu ddembe, era Katonda oyo ‘mwesigwa era mutuukirivu atusonyiwe ebibi ebyo, n’atunaazaako obutali butuukirivu bwonna.’ Mu kino nsuubira nti munzikiriza n’omutima gwammwe gwonna, era nti mujja kuba wala nnyo okunnyiigira, wadde nga nnyinza okuswaza obuntu bwammwe n’abalala abali mu buweereza buno, ne kiba nti mujja kukkiriza mangu ekivunaano, ne mubeera abeevunaana mu buwombeefu; era nange ndi wala nnyo okwekakasa obutuukirivu nga nvunaana abalala, ne kiba nti mu mazima ddala erinnya lyange ndiwandiika erisooka mu lukalala lw’abavunaanibwa. Kubanga omwonoonyi omunaku, omuntu avunaanibwa ebisobyo bingi bwe bityo era ebinene, ayinza atya okwaŋŋanga okwekakasa obutuukirivu mu maaso ga Katonda? Oba ayinza atya okwegamba nti talina musango, oyo omuntu we ow’omunda gw’alina bingi bwe bityo by’amwogerako? Bwe nswaza obuweereza, si ku kifo ky’obuweereza ekyo kyennyini, wabula ku ffe ng’abantu, nga mbikkula ekibi ekyo ekiri ensonyi zaffe. Ekitiibwa ky’omulimu gwaffe ogw’ekitiibwa ekingi tekiwa kibi kyaffe kitiibwa kyonna; kubanga ‘ekibi kiswaza abantu ab’engeri zonna.’ Era ka babe abasumba oba abantu, abo bokka ‘abyatula ebibi byabwe ne babireka be balisaasirwa,’ so nga ‘oyo akakanyaza omutima gwe abonaabona.’

Ebibi ebinene bye tulina omusango gwabyo sijja kugezaako kubibala; n’olwekyo bwe mbuuka ekimu ku byo, tekiteekwa kutwalibwa ng’okukyegaana oba okukiwolereza. Naye nja kukitwala ng’obuvunaanyizibwa bwange okulaga ebitono ku byo ebikaaba n’eddoboozi ery’omwanguka nga byetaaga okwetoowaza n’okulongoosebwa mu bwangu.

Kyokka nteekwa okusooka okulangirira kino, nti wadde nga waliwo ensobi zonna eziri mu ffe kaakano, sikkiriza nti Bungereza yali erabye obuweereza obusobola era obwesigwa bwe butyo okuva lwe yafuuka eggwanga, nga bw’erina leero; era ntya nti amawanga matono ku nsi, oba tewali n’erimu, agalina obufaanana bwe butyo. Kye nkakasa kye kino: enkyukakyuka nnene nnyo mu myaka gino ekkumi n’ebiri, ne kiba nti kye kimu ku ssanyu erisinga obunene lye nnali mfunye mu nsi okugiraba. Ai, ebibiina bimeka kaakano ebiyigirizibwa mu lwatu era emirundi mingi, ebyali mu kizikiza ekinene mu biseera ebyo! Abasajja bameka abasobola era abeesigwa kaakano abali mu ssaza limu, bw’ogerageranya n’abaaliwo mu biseera ebyo! Katonda nga yawa omukisa mu kisa kye okusoma kw’abavubuka bangi, abaali abaana abato ku ntandikwa y’obuzibu obwaakaggwa, ne kiba nti kaakano basiikiriza abasinga obungi ku bakulu baabwe! Mayiro mmeka ze nnandibadde ntambula emyaka amakumi abiri egiyise, oba n’egitasukka, okuwulira omu ku bayigiriza ab’edda abassibwamu ekitiibwa, ab’ebibiina byabwe kaakano ebikendedde, n’obusobozi bwabwe ne butwalibwa ng’obwa wansi, olw’okukulaakulana okw’ekitalo kw’abato baabwe! Era okusingira ddala, Mukama nga yakolagana mu kusaasira n’essaza lino eddaavu ery’e Worcester, ng’ayimusa bangi bwe batyo abassa ekitiibwa ku buweereza obutukuvu, era abeewaayo mu kwefiiriza ne mu ddembe, mu bunyiikivu ne mu butakoowa, ku lw’obulungi bw’emyoyo! Ntendereza Mukama eyanteeka mu baliraanwa ng’abo, gye nsobola okufuna okussekimu okw’obwaluganda n’abasajja bangi bwe batyo abasobola, abeesigwa, abawombeefu, ab’omwoyo gumu, era ab’emirembe. Ai, singa Mukama yeeyongera okuwa essaza lino eritasaanira okusaasira kuno okw’ekitalo okumala ebbanga eddene! Era nsuubira nti nja kusanyukiranga mu Katonda bwe ndiba nkyali mulamu, olw’enkyukakyuka ey’awamu mu bitundu ebirala gye mbadde mulamu okulaba: nti abasajja abeesigwa bikumi na bikumi bwe batyo bakola nnyo nnyini okulokola emyoyo, wadde ng’omulabe yeemulugunya era ng’aluma obujiji; era nti abalala beeyongera okumera mu bwangu. Mmanyi nti waliwo abasajja abamu, obusobozi bwabwe bwe nzisaamu ekitiibwa, abalina endowooza ndala ku nsonga y’enfuga y’Ekkanisa okwawukana ku bano, abajja okunyiiga olw’okwogera obwogezi ku nkyukakyuka eno ey’essanyu: naye nteekwa okulangirira nti, singa nnali muwagizi ddala ddala ow’enfuga y’abalabirizi abakulu, bwe mba nga mmanyi omutima gwange, sandisobodde wabula okusanyuka wadde nga bwe kiri. Kiki! obutasanyukira kukulaakulana kw’Ekkanisa, kubanga abasajja baawukana mu ndowooza emu ku ntegeka yaayo. Nzibe amaaso gange eri okusaasira kwa Mukama? Emyoyo gy’abantu si gya kunyoomebwa gye ndi bwe gityo, ne mbakwatirwa obuggya olw’emmere ey’obulamu, kubanga ebamenyerwa omukono ogutaafuna kusiimibwa kwa balabirizi abakulu. Ai, singa buli kibiina kyafuna bwe kityo! Naye buli kintu tekiyinza kukolebwa mulundi gumu. Baalina ebbanga ddene okunyweza obuweereza obwonoonese; era abatamanyi n’ab’empisa ez’ensonyi bwe bagobwa, tetuyinza kutonda busobozi mu balala okujjuza ebifo; tuteekwa okulindirira ekiseera eky’okweteekateeka kwabwe n’okukula kwabwe; era olwo, Bungereza bw’etaligoba njiri olw’okugikozesa obubi, kwe kugamba olw’obutayagala kulongoosebwa mu bugenderevu, n’okukyawa omusana, bayinza okuba eggwanga erisinga essanyu wansi w’eggulu. Kubanga, ku biwayi byonna n’enjigiriza ez’obukyamu ebiyingira mpolampola ne bituteganya buli lunaku, sibuusabuusa nti enjiri, bw’eneekozesebwa obuweereza obusobola era obwefiiriza, ejja kubisaasaanya mu ngeri ey’amaanyi era ebiswaze byonna.

Naye muyinza okugamba nti, kino si kwatula kibi, wabula kutendereza abo b’ogamba nti oyatula ebibi byabwe. Kino nkiddamu nti, kwe kukkiriza okusaanidde ekisa kya Katonda, n’okwebaza olw’okusaasira kwe okw’ekitalo, nneme okulabika ng’atalina kwebaza mu kwatula, n’okusingawo nneme okusiikiriza oba okunyooma ebirabo by’ekisa kya Katonda, nga mbikkula obunafu obubiwerekera mu bangi; kubanga ebintu bingi tebiri mu nteeko ennyo wadde mu basinga obulungi, nga bwe kijja okulabika mu nsonga zino eziddako.

1. Ekimu ku bibi byaffe ebisinga obubi era ebyeyoleka ennyo ge MALALA. Kino kibi ekirina obuyinza bungi nnyo ku asinga obulungi mu ffe, naye ekisinga okukyayibwa n’obutaba na kwekwasa mu ffe okusinga mu bantu abalala. Kyokka kiyinza nnyo mu bamu ku ffe, ne kiba nti kye kiwandiika emboozi zaffe, kye kitulondera ab’okutambula nabo, kye kibumba endabika y’amaaso gaffe, kye kiteeka essira n’amaanyi ku bigambo byaffe. Kijjuza ebirowoozo by’abantu abamu okwegomba n’enteekateeka z’okwesitula waggulu: kibajjuza ebirowoozo eby’obuggya n’obukambwe ku abo abayimiridde mu musana gwabwe, oba abasiikiriza ekitiibwa kyabwe mu ngeri yonna, oba abaziyiza okweyongera kw’erinnya lyabwe. Ai, ekibi kino eky’amalala nga mukwano gwa lubeerera, nga muduumizi omukambwe, nga mulabe omukalabakalaba, ow’enkwe, ayingira mu nkukutu! Kigenda n’abantu eri omusuubuzi w’engoye, omusuubuzi wa siriki, n’omutunzi w’engoye: ‘kibalondera olugoye lwabwe, eby’okulungiya, n’omusono gwabwe. Abaweereza batono bandyewunze mu misono gy’enviiri n’ebyambalo, singa si kulagira kw’obubi buno obw’obukambwe. Era nandyagadde kino kibe kyokka, oba kibe kye kisinga obubi. Naye, woowe! emirundi emeka kigenda naffe mu kisenge kyaffe eky’okusomeramu, ne kituula naffe eyo ne kikola omulimu gwaffe! Emirundi emeka kye kitulondera omulamwa, era emirundi emingi okusingawo, ebigambo byaffe n’eby’okubiwunda! Katonda atulagira okubeera abangu nga bwe tusobola, tulyoke tuyigirize abatamanyi; era okuba ab’okukakasa era abanyiikivu nga bwe tusobola, tulyoke tusaanuuse era tukyuse emitima gyabwe emikakanyavu. Naye amalala gayimirira awo ne gawakanya byonna, ne galeeta ebyokuzannyisa byago n’ebitaliimu. Gayonoona okusinga okulongoosa; era, mu kwefuula eby’okuwunda ebisiimibwa, gaswaza okubuulira kwaffe n’eby’okwewunda eby’ekito: ng’olinga omulangira ayambazibwa ebyambalo by’omuzannyi ku siteegi, oba eby’omusirusiru eyesiize langi. Gatusendasenda okusiiga eddirisa langi, ekitangaala kiryoke kifeebe: n’okwogera eri abantu baffe ebyo bye batasobola kutegeera; okubamanyisa nti tusobola okwogera ebitagasa. Bwe tuba n’ekitundu ekyangu era ekisala, gakimalamu obwogi, ne gazikiza obulamu bw’okubuulira kwaffe, mu kwefuula okuwagala okuggyamu obukakanyavu, obutenkanankana, n’ebisukkiridde. Katonda bw’atulagira okukolagana n’abantu ng’abali mu kabi k’obulamu bwabwe, n’okubeegayirira n’obunyiikivu bwonna bwe tusobola, ekibi kino ekikolimire kiduumira byonna, ne kivumirira ebiragiro bya Katonda ebisinga obutukuvu, ne kitugamba nti, ‘Kiki! Mwagala abantu balowooze nti mulaluse? mwagala bagambe nti mubwatuka oba mutabukatabuka? Temuyinza kwogera mu bwegendereza ne mu kigero?’ Era bwe gatyo amalala bwe gakola okubuulira kw’abantu bangi; era amalala bye gakola, Setaani y’abikola; era okubuulira Setaani kw’anaakola n’ekigendererwa kyakwo, tuyinza okukiteebereza mangu. Wadde ng’ebirimu biva eri Katonda, naye singa engeri y’okubyambaza, n’enjogera, n’ekigendererwa biva eri Setaani, tetulina nsonga nnene kusuubira buwanguzi.

Era amalala bwe gamala okukola okubuulira, gagenda naffe ku kituuti, ne gabumba eddoboozi lyaffe, ne gatuzzaamu amaanyi mu kwogera, ne gatuggya ku ekyo ekiyinza obutasanyusa, ne bwe kiba nga kyetaagisa kitya, ne gatuteeka mu kunoonya okutenderezebwa okw’obwereere. Mu bufunze, byonna bigattibwa mu kino: gaviirako abantu, mu kwesomesa ne mu kubuulira, okwenoonyeza bokka, ne beegaana Katonda, so nga bandinoonyezza Katonda ekitiibwa, ne beegaana bokka. Bwe bandibuuzizza nti, Nnaayogera ki, era nnaakyogera ntya, okusinga okusanyusa Katonda, n’okukola ebirungi ebisinga obungi gabaleetera okubuuza nti, Nnaayogera ki, era nnaakyogera ntya, ndyoke ntwalibwe ng’omubuulizi omuyivu era asobola, era ntenderezebwe bonna abampulira? Okubuulira bwe kuggwa, amalala gagenda nabo eka, ne gabaleetera okwagala ennyo okumanya obanga baatenderezebwa, okusinga okumanya obanga baawangula olw’okulokola emyoyo. Singa si nsonyi, bandyagadde mu mitima gyabwe okubuuza abantu nga bwe babasiimye, n’okubakamulamu okutendereza. Bwe bategeera nti batwalibwa waggulu nnyo, basanyuka, ng’abatuuse ku kigendererwa kyabwe; naye bwe balaba nga batwalibwa ng’abantu abanafu oba aba bulijjo, banyiiga, ng’abasubiddwa empeera gye baali basimbyeko amaaso.

Naye ne kino si kye kyokka, era si kye kisinga obubi, bwe kiba nga waliwo ekisinga obubi. Ai, nga kibi okwogerwa ku baweereza abatya Katonda, nti beemalidde ku kutenderezebwa abantu, ne ku kutuula waggulu ennyo mu ndowooza z’abantu, ne kiba nti bakwatirwa obuggya ebitone n’amannya ga baganda baabwe ababakulembezebwako, ng’olinga byonna ebiweebwa omulala biggibwa ku kutenderezebwa kwabwe; era ng’olinga Katonda yabawa ebirabo bye okuba eby’okwewunda obwewunzi n’ebyambalo by’obuntu bwabwe, balyoke batambule ng’abantu ab’erinnya mu nsi, era ng’olinga ebirabo bye byonna eri abalala bisaana okulinnyirirwa n’okunyoomebwa, bwe birabika ng’ebiyimiridde mu kkubo ly’ekitiibwa kyabwe! Nga mutukuvu, omubuulizi wa Kristo, kyokka n’akwatirwa obuggya ekyo ekirina ekifaananyi kya Kristo, n’ayogera bubi ku birabo bye, ebyandimuweesezza ekitiibwa, era byonna kubanga birabika ng’ebiziyiza ekitiibwa kyaffe. Buli Mukristaayo ow’amazima si kitundu ky’omubiri gwa Kristo, era n’olwekyo tagabana ku mikisa gy’omubiri gwonna, ne ku gya buli kitundu kyagwo kinnakimu? era buli muntu tabanjibwa kwebaza Katonda olw’ebirabo bya baganda be, si kubanga yekka nti naye alina omugabo mu byo, ng’ekigere bwe kifuna omugaso mu kuluŋŋamya kw’eriiso; naye era kubanga ebigendererwa bye ye biyinza okutuukirizibwa olw’ebirabo bya baganda be, nga bwe biyinza okutuukirizibwa olw’ebibye? Kubanga ekitiibwa kya Katonda n’essanyu ly’Ekkanisa bwe bitaba kigendererwa kye, si Mukristaayo. Waliwo omukozi ayinza okwogera obubi ku munne, kubanga amuyamba okukola omulimu gwa mukama we Kyokka, woowe! omusango guno omubi ennyo nga gwa bulijjo mu baweereza ba Kristo! Basobola mu kyama okwonoona erinnya ly’abo abayimiridde mu kkubo ly’erinnya lyabwe; era kye batasobola kukola mu bigambo ebyangu era eby’olwatu olw’ensonyi, baleme okukakasibwa ng’abalimba n’abawaayiriza, bakikola mu bigambo eby’awamu, n’okutegeeza okw’ettima, nga baleeta okuteebereza we batasobola kunywereza bivunaano. Era abamu batuuka n’okugaana omuntu yenna abasinga obusobozi okujja ku bituuti byabwe, aleme okutenderezebwa okubasinga. Kintu kya ntiisa, nti omuntu yenna alina wadde akatono ku kutya Katonda, akwatirwa obuggya ebirabo bya Katonda bwe bityo, n’ayagala abawuliriza be ab’omubiri basigale nga tebannakyuka, n’abo abali mu tulo baleme kuzuukusibwa, okusinga kino okukolebwa omulala ayinza okumukulembezebwako. Weewaawo, obubi buno obukolimire buyinza nnyo bwe butyo, ne kiba nti mu bibiina ebinene, ebyetaaga obuyambi bw’ababuulizi bangi, tetuyinza, mu bifo bingi, kufuna wadde babiri ab’ekigero kimu okubeera awamu mu kwagalana ne mu mirembe, n’okutambuza omulimu gwa Katonda nga bali omwoyo gumu. Naye okuggyako omu ku bo nga wansi ddala w’omunne mu busobozi, era ng’amatidde okutwalibwa bw’atyo, oba okuggyako ng’ali musigire w’omunne, ng’afugibwa ye, bawakanira obukulu, ne bakwatirwa obuggya buli omu ku kifo ky’omunne, ne batambula n’obutamanyiganya n’obuggya buli omu eri munne, ne baswaza ekyo kye bayatula, era ne bakola ekibi kinene eri abantu baabwe. Nkwatibwa ensonyi okukirowoozaako, nti bwe mbadde nfuba okukakasa abantu ab’obuyinza n’obusobozi mu by’olukale, ku bwetaavu obunene obw’abaweereza abasukka mu omu mu bibiina ebinene, bangamba nti tebalikkiriziganya. Nsuubira nti okuwakanya kuno tekulina musingi ku basinga obungi; naye kya nnaku nti kiyinza okuba eky’amazima ku muntu yenna. Wabula, abasajja abamu bagenze wala nnyo mu malala, ne kiba nti bwe bandifunye omuyambi ow’ekigero kye kimu okutambuza omulimu gwa Katonda, baagala okwetikka omugugu gwonna bokka, wadde nga gubasinga obuzito, okusinga omuntu yenna okugabana nabo ku kitiibwa, oba ekifo kyabwe mu kussibwamu ekitiibwa abantu okukendeera.

Era ku nsonga eno kwe kuva abantu okugulumiza ennyo endowooza zaabwe, n’okusalira omusango abo bonna abaawukana nabo mu bintu ebitono, ng’olinga okwawukana nabo kwe kumu n’okwawukana ne Katonda. Basuubira bonna okugoberera endowooza yaabwe, ng’olinga be bafuzi b’okukkiriza kw’Ekkanisa; era nga tuvumirira obutasobya bwa Paapa, bangi nnyo ku ffe bandyagadde ffe ffennyini okuba ba paapa, ne bonna ne bagoberera kye tusazeewo, ng’olinga tetusobya. Kituufu, tulina obwetoowaze bungi obutatukkiriza kukyogera mu lwatu; twefuula nti obujulizi bw’amazima bwokka, obweyoleka mu nsonga zaffe, bwe tusuubira abantu okugondera, era nti obunyiikivu bwaffe bwa mazima so si bwa ffe ffennyini: naye nga bwe kiteekwa okutwalibwa ng’amazima ekyo ekyaffe, bwe kityo n’ensonga zaffe ziteekwa okutwalibwa ng’entuufu; era bwe zeekenneenyezebwa mu ddembe, ne zisangibwa nga za bulimba, nga bwe tulwawo ennyo okukiraba ffe ffennyini, kubanga nzaffe, bwe tutyo tunyiiga nti kibikkuliddwa abalala. Tuwagira ensonga y’ensobi zaffe bwe tutyo, ng’olinga byonna ebyogerwa okuziwakanya byogerwa kuwakanya ffe ffennyini, era ng’olinga tuyisiddwa bubi nnyo okulaba ensonga zaffe nga ziwakanyizibwa ddala, so nga ze twayonoona nazo amazima n’emyoyo gy’abantu. Ensonga etuuse wano, olw’amalala gaffe, nti ensobi oba ensonga ey’obulimba bw’egwa wansi w’obukuumi bw’erinnya ery’ekitiibwa, (ekintu ekitali kya kyewuunyo,) tuteekwa oba okugikkiriza okuwangula, ne tuwaayo amazima, oba okufuuka abayisa obubi erinnya eryo erigiwolereza; kubanga wadde nga temukwatako ku buntu bwabwe, naye beeteeka wansi w’ebikonde byonna bye mukuba ensonga zaabwe; ne babiwulira ng’olinga mwogedde ku bo bennyini, kubanga balowooza nti mu maaso g’abalala kijja kutegeerekeka nti okuwakana okunafu kabonero k’omuntu omunafu. N’olwekyo, bwe mutwala nga buvunaanyizibwa bwammwe okuswaza ensobi zaabwe n’okulowooza kwabwe okw’obulimba, nga mubikkula obwereere bwabyo, bakitwala ng’olinga muswazizza bo bennyini; bwe kityo amannya gaabwe gateekwa okuba ekigo oba olukomera olukuuma ensobi zaabwe, n’ekitiibwa kyabwe kiteekwa okuwolereza ebigambo byabwe byonna obutalumbibwa.

Emyoyo gyaffe giri waggulu nnyo ddala, ne kiba nti bwe kifuuka obuvunaanyizibwa bw’omuntu yenna okutunenya oba okutuwakanya, tutera obutagumiikiriza nsonga yennyini wadde engeri. Twagala omuntu ayogera nga ffe bwe twogera, n’abeera wa ndowooza yaffe, n’ayongera erinnya lyaffe, wadde nga mu ngeri endala tasaanira nnyo kussibwamu kitiibwa kyaffe. Naye oyo atuwakanya n’ayawukana naffe, n’atwogerera mu lwatu ku bisobyo byaffe, n’atubuulira ensobi zaffe, tumutwala nga gwe tutasanyukira. Okusingira ddala mu kutambuza empaka zaffe mu lujjudde, eriiso ly’ensi we liba nga liri ku ffe, kumpi tetuyinza kugumiikiriza kuwakanyizibwa kwonna oba okwogerwako mu lwatu. Mmanyi nti olulimi olw’okuvuma lusaana okukyayibwa, era nti tusaana okukuuma obulungi erinnya lya buli omu, nga obwesigwa bwaffe eri amazima bwe bunaakkiriza. Naye amalala gaffe galeetera bangi nnyo ku ffe okulowooza nti abantu bonna abatatwewuunya batunyooma, weewaawo, era abatewuunya byonna bye twogera, n’abatagonza ndowooza zaabwe eri ensobi zaffe ezisinga okweyoleka. Tuli bagonvu nnyo, ne kiba nti omuntu kumpi tayinza kutukwatako nga tetulumiziddwa; era ab’omwoyo ogwa waggulu nnyo, ne kiba nti omuntu atamanyi kuwaana mu bitiibwa, era atali mukugu mu kuwaanawaana okusinga ku kigero eky’abantu aba bulijjo, kumpi tamanyi ngeri gy’ayinza kutukwatamu mu kwegendereza bwe kityo, n’atuukiriza bye tusuubira buli kaseera, awatali kigambo kimu oba obulagajjavu obumu, emyoyo gyaffe egy’amalala bye ginaakwatako, ne bigitwala ng’ebiyisa obubi ekitiibwa kyaffe.

Njatula nti emirundi mingi nneewuunyizza nti ekibi kino ekisinga obubi kitwalibwa ng’ekitono bwe kityo, era ne kirowoozebwa nga kikwatagana n’embeera y’omutima n’obulamu obutukuvu, so nga ebibi ebitono ennyo okusinga, ffe ffennyini tubirangirira nga bya kuzikirizisa bwe bityo mu bantu baffe. Era neewuunyizza n’okusingawo, okulaba enjawulo wakati w’ababuulizi abatya Katonda n’aboonoonyi abatatya Katonda, mu nsonga eno. Bwe twogera eri abatamiivu, ab’ensi, oba abantu abatamanyi abatannakyuka, tubaswaza okutuuka ku ntikko, ne tukibateekako mu lwatu nga bwe tusobola okwogera, ne tubabuulira ku kibi kyabwe, n’ensonyi zaabwe, n’ennaku yaabwe; era tusuubira nti tebajja kukigumiikiriza kyokka, wabula n’okukitwala byonna n’okwebaza. Era abasinga obungi be nkolagana nabo bakigumiikiriza, era aboonoonyi bangi ab’amaanyi bajja kutendereza nnyo ababuulizi abasinga okubanenya mu bwesimbu, era bajja kugamba nti tebafaayo kuwulira muntu atajja kubabuulira mu lwatu ku bibi byabwe. Naye bwe twogera eri abaweereza abatya Katonda nga tuwakanya ensobi zaabwe oba ebibi byabwe, bwe tutabawa kitiibwa ne tubassaamu ekitiibwa, ne twogera mu bugonvu nga bwe tusobola, weewaawo, bwe tutatabula kutendereza mu kunenya kwaffe, era okutendereza bwe kutasinga, okusaanyaawo amaanyi gonna ag’okunenya oba okuwakanya, bakitwala kumpi ng’okuyisibwa obubi okutagumiikirizika. Baganda bange, mmanyi nti kuno kwatula kwa nnaku, naye nti bino byonna okubeerawo mu ffe, kisaanidde okutunakuwaza okusinga okubibuulirwa. Singa obubi buno bwali busobola okukwekebwa, sandibubikkudde, oba waakiri si mu lwatu bwe lutyo mu maaso ga bonna. Naye, woowe! kimaze ebbanga ddene nga kyeyoleka mu maaso g’ensi. Twewemudde nga tufuula ekitiibwa kyaffe ekifaananyi kye tusinza; tukuba ensonyi zaffe mu bitabo, ne tubuulira ensonyi zaffe, bwe tutyo ne tuzirangirira eri ensi yonna. Abamu bajja kulowooza nti njogera n’ekisa ekisukkiridde bwe mpita abantu ng’abo abantu abatya Katonda, ekibi ekinene bwe kityo mwe kifugira ennyo bwe kityo. Mazima mmanyi nti ekibi kino we kiba nga kye kifuga, nga tekikyayibwa, era nga tekikungubagirwa, era nga tekittibwa okusingira ddala, tewayinza kubaawo kutya Katonda okw’amazima; era nneegayirira buli muntu okwekuuma n’obwegendereza obungi n’okwekebejja omutima gwe. Naye singa bonna abalina omusango gw’ekimu, oba eby’okweyoleka by’amalala ebisinga obungi ebyogeddwako waggulu, tebalina kisa kya Katonda, Mukama asaasire abaweereza b’ensi eno, era atuwe mangu omwoyo omulala; kubanga olwo ekisa kintu ekisinga obutalabikalabika okusinga bwe twalowooza ffe abasinga obungi. Kyokka nteekwa okugamba, nti sigenderera kuyingiza baweereza ba Kristo bonna mu kivunaano kino. Ka kyogerwe olw’okutendereza ekisa kya Katonda, tulina abamu mu ffe abeeyoleka mu buwombeefu n’obukkakkamu, era mu nsonga zino kyakulabirako eri ebisibo byabwe ne baganda baabwe. Kye kitiibwa kyabwe, era kirisigala kitiibwa kyabwe; era kibafuula ab’ekitiibwa ddala era abaagalwa mu maaso ga Katonda n’abantu bonna abalungi, era ne mu maaso g’abatatya Katonda bennyini. Ai, singa ffe abalala twali bwe batyo! Naye, woowe! si bwe kiri eri ffenna.

Ayi, singa Mukama yatussa wansi w’ebigere bye, nga tukaaba amaziga ag’ennaku etali ya bunnanfuusi olw’ekibi kino! Baganda bange, munzikirize nkubaganye ebirowoozo katono ku nsonga eno n’omutima gwange n’egyammwe, tulyoke tulabe obubi bw’ekibi kyaffe, tuzzibwe obuggya! Amalala si kye kibi kya badayimooni — omwana omubereberye owa ggeyeena? Si mwe ekifaananyi kya Setaani kisinga okweyolekera? Kale kinaagumiikirizibwa mu bantu abeewaddeyo okumulwanyisa ye n’obwakabaka bwe nga ffe? Ekigendererwa ky’enjiri kyennyini kwe kututoowaza; era omulimu gw’ekisa gutandikibwa era ne gweyongerayo mu kwetoowaza. Obwetoowaze si kyakwewunda bwewunzi eri Omukristaayo, wabula kitundu ekikulu eky’ekitonde ekiggya. Kikontana mu bigambo okuba Omukristaayo n’oteetoowaza. Bonna abaagala okuba Abakristaayo bateekwa okuba abayigirizwa ba Kristo, ne ‘bajja gy’ali okuyiga,’ era essomo ly’abayigiriza kwe kuba ‘abawombeefu era abateefu.’ Ayi, ebiragiro bingi nnyo n’ebyokulabirako ebyewuunyisa Mukama waffe era Omuyigiriza waffe by’atuwadde olw’ensonga eyo! Tuyinza okumulaba ng’anaaza era ng’asiimuula ebigere by’abaddu be, ate ffe ne tusigala nga tuli ba malala era nga twefuula bakama? Ye anaayogeranga n’abantu abasinga obunaku, ate ffe tubeewalenga ng’abatagwanira kufiibwako, ne tulowooza nti abagagga n’ab’ekitiibwa bokka be basaanira okutabagana naffe? Bameka ku ffe abasangibwa emirundi mingi mu mayumba g’abaami ab’ebitiibwa okusinga mu tuyumba tw’abaavu, abasinga okwetaaga obuyambi bwaffe? Waliwo bangi ku ffe abandirowoozezza nti kitukkakkanya okubeera buli lunaku n’abantu abasinga obwetaavu n’abasabiriza, nga tubayigiriza ekkubo ly’obulamu n’obulokozi; ng’abaakwasibwa emyoyo gy’abagagga bokka! Woowe! Kiki kye tulina okwenyumiririzaamu? Mubiri gwaffe? Nedda, tegwakolebwa mu bintu bye bimu n’ebisolo; era tegujja mangu kufuuka kyenyinyalwa era kya muzizo ng’omulambo? Bye twaweebwa olw’ekisa? Nedda, gye tukoma okubyenyumiririzaamu, gye tukoma okubeera n’ebitono eby’okwenyumiririzaamu. Ng’obuzaaliranwa bw’ekisa bwe businga okubeera mu bwetoowaze, kya busirusiru kinene okukyenyumiririzaamu. Kumanya kwaffe n’obuyigirize? Nedda, bwe tuba n’okumanya n’akatono, tuteekwa okumanya ensonga nnyingi bwe tulina ez’okwetoowaza; era bwe tuba tumanyi okusinga abalala, tuteekwa okumanya ensonga ez’okwetoowaza okusinga abalala. Abasinga obuyigirize bye bamanyi nga bitono nnyo bw’obigeraageranya ku bye batamanyi! Okumanya nti ebintu bikuyitiridde, n’okumanya obutamanya bwo bwe bwenkana, omuntu yandirowoozezza nti si nsonga nnene ya malala. Naye era, badayimooni tebakusinga kumanya? Ate onooyenyumiriza mu ekyo badayimooni mwe bakusinga? Omulimu gwaffe gwennyini kwe kuyigiriza abantu baffe essomo eddene ery’obwetoowaze; kale nga tekisaanira ffe ffennyini okuba ab’amalala! Tuteekwa okusoma obwetoowaze n’okububuulira; kale tetuteekwa kububeera nabwo n’okubukola? Omubuulizi w’obwetoowaze ow’amalala, waakiri, muntu eyeesalira yekka omusango. Nga kya nnaku nnyo, ekibi ekibi ennyo bwe kityo obutalabikako mangu gye tuli, wabula bangi abasinga amalala basobola okukinenya mu balala, ne batakifaako n’akatono mu bo bennyini! Ensi eraba abamu mu ffe nti balina emitima egyegomba obukulu, era banoonya ekifo eky’oku mwanjo, era bateekwa okuba abafuzi, n’okulagira buli gye batuuka, oba si ekyo, tekisoboka kubeera oba kukolera wamu nabo. Mu kuteesa kwonna, tebajja kunoonya mazima, wabula okulagira abalala, oboolyawo abasaanidde okubayigiriza. Mu bigambo bitono, balina emyoyo egy’amalala n’egy’okwefuga ku balala, ensi yonna n’ekyogerako, naye bo ne batakiraba mu bo bennyini!

Baganda bange, njagala okwekebera ddala omutima gwange n’egyammwe. Mbeegayirira mulowooze obanga kinaatulokola okwogera obulungi ku kisa ky’obwetoowaze nga tetulina, oba okwogera okulwanyisa ekibi ky’amalala nga tukyekiriza? Bangi ku ffe tebalina nsonga kwebuuza n’obunyiikivu, obanga obwesimbu buyinza okubeerawo awamu n’amalala agenkana nga bwe tugawulira? Bwe tuba tugamba omutamiivu nti tayinza kulokolebwa okuggyako ng’afuuse omwefuga, n’omwenzi nti tayinza kulokolebwa okuggyako ng’afuuse omulongoofu, tetulina nsonga nnene bw’etyo, bwe tuba ab’amalala, okweyogerera nti tetuyinza kulokolebwa okuggyako nga tufuuse abeetoowaze? Ddala, amalala kibi kinene okusinga obutamiivu oba obwenzi; n’obwetoowaze bwetaagisa nga obutatamiira n’obulongoofu bwe byetaagisa. Mazima, baganda bange, omuntu ayinza mu bukakafu bwe bumu, era mu ngeri ey’obukujjukujju okusingawo, okwanguwa okugenda mu ggeyeena ng’ayita mu kkubo ly’okubuulira enjiri n’amaanyi n’okwefuula omunyiikivu olw’obulamu obutukuvu, nga bw’ayinza okuyita mu kkubo ly’obutamiivu n’obugwagwa. Kubanga obutukuvu kye ki, okuggyako okwewaayo eri Katonda n’okumuwangaalira? Era embeera ey’okuzikirira kye ki, okuggyako okwewaayo eri obwannakyemalira obw’omubiri n’okwewangaalira? Era waliwo yenna eyeewangaalira okusinga, oba awangaalira Katonda ekitono okusinga, omuntu ow’amalala? Era amalala tegayinza kuleetera mubuulizi kusoma ku lulwe, n’okusaba n’okubuulira, n’okuwangaala ku lulwe, ne bw’aba alabika ng’asinga abalala mu mulimu? Si mulimu gwokka nga tegulina nsibuko entuufu n’ekigendererwa ekituufu ogunaatukakasa nti tuli beesimbu. Omulimu guyinza okuba ogwa Katonda, naye ffe ne tugukola, si ku lwa Katonda, wabula ku lwaffe. Njatula nti mpulira akabi akatakoma ku nsonga eno, ne kiba nti bwe siba mutunuulivu, nneme kusoma ku lwange, n’okubuulira ku lwange, n’okuwandiika ku lwange, mu kifo ky’okukikola ku lwa Kristo, nandigudde mangu; era ku nkomerero, sseewolereza, kubanga nteekwa okusalira ekibi kino omusango. Mulowooze, mbeegayirira, baganda bange, emitego emingi egiri mu mulimu gw’obuweereza, egisendasenda omuntu okwefaako yekka, ne mu mirimu egisinga obukulu egy’okutya Katonda. Ettutumu ly’omuntu atya Katonda mutego munene nga ettutumu ly’omuntu omuyigirize. Naye zimusanze oyo atwala ettutumu ly’okutya Katonda mu kifo ky’okutya Katonda kwennyini! ‘Ddala ddala mbagamba nti Abo, eyo y’empeera yaabwe.’ Ebiseera bwe byali nga byonna bya buyigirize n’emikolo egitaliimu, ekikemo ky’ab’amalala kyali mu kkubo eryo. Naye kaakano, olw’okusaasira kwa Katonda okutayogerekeka, okubuulira okusinga obulamu era okukwata ku bulamu bwa bulijjo nga kussibwamu ekitiibwa, n’okutya Katonda kwennyini nga kussibwamu ekitiibwa, ekikemo ky’ab’amalala kwe kwefuula ababuulizi abanyiikivu n’abantu abatya Katonda. Ayi, nga kirungi nnyo okulaba abantu nga beekuŋŋaanya okutuwulira, nga bakwatibwako bye twogera, era nga batukwasa endowooza zaabwe n’okwagala kwabwe! Nga kisikiriza nnyo okutenderezebwa ng’omuntu asinga obusobozi n’okutya Katonda mu kitundu kyonna, n’okumanyibwa mu nsi yonna olw’ebirungi eby’omwoyo ebisinga obukulu! Woowe, baganda bange, ekisa ekitono nga kiriko ebisikiriza ng’ebyo, kinaabamala okwegatta n’abo abasinga okwesimba mu maaso mu kutumbula ensonga ya Kristo mu nsi. Nedda, n’amalala gayinza okukikola awatali kisa kya njawulo.

Noolwekyo, ayi, mwekengerenga mmwe bennyini; era mu kusoma kwammwe kwonna, mukakase nti musoma n’obwetoowaze. ‘Kubanga buli eyeegulumiza alitoowazibwa, n’oyo eyeetoowaza aligulumizibwa.’ Emirundi mingi ndaba nti kumpi abantu bonna, abalungi oba ababi, bakyawa ab’amalala, ne baagala abeetoowaze. Amalala gakontana nnyo ne gokka, ne kiba nti, nga gamanyi obulogojjo bwago, emirundi mingi geeyazika ekyambalo ekyangu eky’obwetoowaze. Tulina ensonga ennyingi okugekengera, kubanga kye kibi ekisimbye emirandira ennyo mu buzaaliranwa bwaffe, era kizibu okukisimbula mu mmeeme ng’ekibi ekirala kyonna.

2. Tetwewaayo mu mulimu gwa Mukama n’obwesimbu, awatali kwesigaliza, era n’okufuba, nga bwe kisaanira abantu ab’omulimu gwaffe n’obweyamo bwaffe. Ntendereza Mukama nti waliwo bangi nnyo abakola omulimu guno n’amaanyi gaabwe gonna. Naye, woowe! abasinga obungi, ne mu abo be tutwala ng’abaweereza abatya Katonda, nga bakola omulimu gwabwe mu ngeri etatuukiridde era n’obulagajjavu bungi! Batono nnyo mu ffe abeeyisa mu kifo kyaffe eky’obuweereza ng’abantu abeewaddeyo ddala gye kiri, era abaawaayo byonna bye balina olw’ekigendererwa ekyo! Era olw’okuba njagala mulabe ensonga zange ez’okwatula kuno, nja kwogera ku byokulabirako ebimu eby’obulagajjavu bwaffe obw’ekibi.

(1) Singa twali tweweddeyo ku mulimu gwaffe nga bwe kisaanira, tetwandibadde balagajjavu bwe tutyo mu kusoma kwaffe. Abantu batono abeeteeka mu kufuba okwetaagisa okutegeeza obulungi amagezi gaabwe, n’okubateekateeka olw’omulimu gwabwe ogw’omu maaso. Abamu tebalina ssanyu mu kusoma kwabwe, wabula beewaako essaawa emu buli luvannyuma lwa kiseera, ng’omulimu ogutayagalwa gwe bawalirizibwa okukola, era basanyuka nga bavudde wansi w’ekikoligo. Okwegomba okw’obutonde okw’okumanya, newakubadde okwegomba okw’omwoyo okw’okumanya Katonda n’ebintu ebya Katonda, newakubadde okumanya obutamanya bwaffe obungi n’obunafu bwaffe, newakubadde okuwulira obuzito bw’omulimu gwaffe ogw’obuweereza — tewali na kimu ku bino ekinaatusembereza ennyo okusoma kwaffe, n’okutufuula abafubi okusingawo mu kunoonya amazima? Ayi, ebintu bingi nnyo omuweereza by’asaanidde okutegeera! era nga kibulwa kinene obutabimanya! era nga tunaabulwa nnyo okumanya okwo mu mulimu gwaffe! Abaweereza bangi basoma kuwandiika bubuulizi bwabwe bwokka, era tebeeyongerayo nnyo, so nga waliwo ebitabo bingi nnyo eby’okusoma, n’ensonga nnyingi nnyo ze tutasaanidde kubeera nga tetuzimanyi. Nedda, ne mu kusoma okutegeka obubuulizi bwaffe tuba balagajjavu nnyo, nga tukuŋŋaanya amazima matono gokka agatalina kye gambadde, ne tutalowooza ku bigambo ebisinga amaanyi bye tuyinza okugatuusa nabyo ku muntu ow’omunda n’emitima gy’abantu. Tuteekwa okusoma engeri y’okukakasa abantu n’okubayingira munda, n’engeri y’okutuusa buli mazima ku kitundu ekirumirira, so si kulekera ebyo byonna obwangu bwaffe obw’okwogera awatali kwetegeka, okuggyako nga kyetaagisizza. Ddala, baganda bange, obumanyirivu bujja kubayigiriza nti abantu tebafuulibwa bayigirize oba ab’amagezi awatali kusoma nnyo, n’okufuba okutakoowa, n’obumanyirivu.

(2) Singa twali tweweddeyo ku mulimu gwaffe n’omutima gwonna, gwandikoleddwa n’amaanyi mangi era n’obwesimbu bungi okusinga abasinga obungi ku ffe bwe tugukola. Batono nnyo abaweereza ababuulira n’amaanyi gaabwe gonna, oba aboogera ku ssanyu ery’olubeerera n’ebibonyoobonyo eby’olubeerera mu ngeri ereetera abantu okukkiriza nti bategeeza ddala bye boogera! Omutima gw’omuntu gwandimulumye, okulaba ekibinja ky’aboonoonyi abafu, abalina otulo, nga batudde wansi w’omuweereza, n’obutawulira kigambo na kimu ekiyinza okubazuukiza oba okubazuukusa. Woowe! twogera n’otulo era mpola nnyo, aboonoonyi abebase ne batasobola kuwulira. Ekikonde kigwa mpola nnyo n’aboonoonyi abalina emitima emikakanyavu ne batasobola kuwulira bulumi. Abaweereza abasinga obungi tebagezaako na kuyimusa ddoboozi lyabwe, n’okwekubiriza okwogera n’amaanyi. Naye bwe boogera n’eddoboozi ery’omwanguka era n’amaanyi, nga batono nnyo abakigattako ebigambo ebizito era eby’amaanyi! Ate awatali kino, eddoboozi teriyamba nnyo; abantu bajja kukitwala ng’okuleekaana obuleekaanyi, ng’ebigambo tebikwatagana nalyo. Kyandinakuwazizza omuntu ku mutima okuwulira enjigiriza ennungi ennyo abaweereza abamu gye balina mu mikono, so nga bagireka n’efiira mu mikono gyabwe olw’obutagituusa kumpi era mu ngeri ey’obulamu ku bantu; ebintu ebisaanira bye balina okukakasa aboonoonyi, naye nga babikozesa kitono nnyo; n’obulungi bwe bandikoze singa babituusa ku mitima, naye ne batasobola oba ne bagaana okukikola.

Ayi bassebo, nga tusaanidde okutuusa mu lwatu, okumpi, era n’amaanyi, obubaka obukulu ng’obwaffe, ng’obulamu obutaggwaawo oba okufa okutaggwaawo kw’abantu bannaffe kwe kuli mu bwo! Ndowooza tewali kye tubulwa nnyo ng’obwesimbu buno; naye tewali kintu kitasaanira mulimu ng’ogwo okusinga okubeera ab’okungulu era abatalina bulamu. Ki! twogere n’obunnyogovu ku lwa Katonda, ne ku lw’obulokozi bw’abantu? Tuyinza okukkiriza nti abantu baffe bateekwa okukyuka oba okusingibwa omusango, ate ne twogera mu ddoboozi ery’otulo? Mu linnya lya Katonda, baganda bange, mufube okuzuukusa emitima gyammwe, nga temunnagenda ku kituuti, mulyoke musaanire okuzuukusa emitima gy’aboonoonyi. Mujjukire nti bateekwa okuzuukusibwa oba okuzikirizibwa, era nti omubuulizi alina otulo kizibu nnyo okuzuukusa aboonoonyi abebase. Ne bwe muwa ebintu ebitukuvu ebya Katonda ettendo erisinga obunene mu bigambo, naye bwe mukikola n’obunnyogovu, mujja kulabika ng’abaggyawo n’enneeyisa yammwe kye mwayogedde mu bigambo. Kika kya kunyooma ebintu ebikulu, okusingira ddala ebintu ebikulu bwe bityo, okubyogerako awatali kwagala kungi na bbugumu. Engeri, wamu n’ebigambo, birina okubiraga. Bwe tulagirwa nti, ‘Buli omukono gwo kye gugenda okukola, kikole n’amaanyi go gonna,’ olwo ddala omulimu ng’okubuulira olw’obulokozi bw’abantu gusaanidde okukolebwa n’amaanyi gaffe gonna. Naye, woowe, abantu ng’abo nga batono! Wano na wali wokka, ne mu baweereza abalungi, we tusanga omu alina engeri ey’okwogera ey’obwesimbu, esendasenda, era ey’amaanyi, ne kiba nti abantu bawulira obubaka bwe mu mitima gyabwe nga bamuwuliriza.

Newakubadde sibakubiriza kwogera n’eddoboozi ery’omwanguka buli kiseera (kubanga ekyo kijja kufuula obunyiikivu bwammwe eky’okunyoomebwa), naye mulabe nga mulina obwesimbu obutakyuka; era ensonga bw’eba ekyetaaga (nga bwe kisaanidde okuba, waakiri mu kutuusa ekigambo ku bantu), olwo muyimuse eddoboozi lyammwe, so temwesaasira mu mwoyo. Mwogere n’abantu bammwe ng’abantu abateekwa okuzuukusibwa, oba wano oba mu ggeyeena. Mubatunuulire n’eriiso ly’okukkiriza, era n’okusaasira, mulowooze embeera ey’essanyu oba ey’ebibonyoobonyo gye bateekwa okubeeramu bonna emirembe gyonna; olwo, ndowooza, kijja kubafuula abanyiikivu, era kisaanuse emitima gyammwe okuwulira embeera yaabwe. Ayi, temwogeranga kigambo na kimu ekinnyogovu oba eky’obulagajjavu ku nsonga enkulu bw’etyo ng’eggulu oba ggeyeena. Kyonna kye mukola, abantu balabe nti muli beesimbu ddala. Mazima, baganda bange, mirimu minene egirina okukolebwa, era temulowooza nti okuzannya kunaagimaliriza. Temuyinza kumenya mitima gy’abantu nga mubasaagako, oba nga mubanyumiza olugero oluweweevu, oba nga mwogera emboozi eyewunda n’ebigambo ebinyirira. Abantu tebajja kusuula wala binyumu byabwe bye basinga okwagala olw’okusaba okw’otulo okw’omuntu atalabika ng’ategeeza by’ayogera, oba atafaayo nnyo obanga okusaba kwe kukkirizibwa oba nedda. Bwe mugamba nti omulimu gwa Katonda, era ayinza okugukola ng’akozesa ebisinga obunafu, nziramu nti, Kya mazima, ayinza okukola bw’atyo; naye engeri ye eya bulijjo kwe kukola ng’ayita mu bintu, n’okufuula si bigambo byokka ebibuulirwa, wabula n’engeri y’okubuulira, ekikozesebwa mu mulimu.

Eri abasinga obungi ku batuwuliriza, enjatula y’ebigambo n’eddoboozi ly’okwogera nsonga nkulu. Ebigambo ebisinga obulungi tebijja kubakwatako, bwe bitatuusibwa mu ngeri ekwata ku mutima. Musingire ddala okulaba nga temuli kwefuula, wabula nga mwogera nabo mu ngeri ey’omukwano nga bwe mwandyogedde, singa mwali mwogera n’omu ku bo nga muli mwekka. Obutaba na ddoboozi na bigambo ebya bulijjo nsobi nnene mu kubuulira kwaffe okusinga obungi, era kye tusaanidde okufaayo ennyo okutereeza. Omuntu bw’aba n’eddoboozi ery’okusoma oba ery’okulangirira, ng’omwana w’essomero ayogera essomo lye, oba ng’addamu emboozi gye yakwata, batono abakwatibwako kintu kyonna ky’ayogera. Noolwekyo, twezuukuse tukole omulimu gwa Mukama, twogere n’abantu baffe nga ku lw’obulamu bwabwe, tubalokole nga ku maanyi, ‘nga tubakwakkula mu nnimi z’omuliro.’ Setaani tajja kuggyibwa mu by’alina na bigambo biwoomu: tuteekwa okuzingiza emyoyo gy’aboonoonyi, gye nkambi ye ey’amaanyi, tuzuule amaanyi ge amakulu we gali, tugateekeko emizinga gy’ebiragiro bya Katonda, tugikube obutalekera awo, okutuusa ng’ekituli kikoleddwa; olwo tubagaane okukiziba nate n’ebikwekweto byabwe. Nga bwe tukola n’ebitonde ebirina amagezi, era nga bakozesa obubi amagezi gaabwe okulwanyisa amazima, tuteekwa okulaba ng’obubuulizi bwaffe bwonna bukakasa, era nti tufuula ekitangaala ky’Ebyawandiikibwa n’eky’Amagezi okwaka ennyo mu maaso g’abatatya Katonda, ne kiba nti kibawaliriza okulaba, okuggyako nga bazibiridde amaaso gaabwe mu bugenderevu. Obubuulizi obujjudde ebigambo obugambo, ne bwe bwandibadde nga butegekeddwa bulungi bwe butyo, nga tebulina kitangaala kya bujulizi, n’obulamu bw’obunyiikivu, kifaananyi bufaananyi oba mulambo ogwambaziddwa obulungi.

Mu kubuulira, mubaamu okussa kimu kw’emyoyo, n’okutuusa ekintu okuva mu myoyo gyaffe okutuuka mu gyabwe. Nga ffe nabo bwe tulina okutegeera, n’okusalawo, n’enneewulira, bwe kityo okufuba kwaffe kulina okulaga mu kutuusa ekitangaala ky’obujulizi ekisinga obujjuvu okuva mu kutegeera kwaffe okutuuka mu kwabwe, n’okubugumya emitima gyabwe, nga tukoleeza mu bo enneewulira entukuvu ng’okuyita mu kubaweereza ezaffe. Ebintu ebikulu bye tulina okusemba eri abatuwuliriza birina ensonga ezimala ku ludda lwabyo, era biri mu lwatu mu maaso gaabwe mu Kigambo kya Katonda. Noolwekyo, tusaanidde okubeera n’obujulizi obwa buli ngeri, tulyoke tujje ku kutegeera kwabwe ng’amazzi ag’omuyiika, era n’ensonga zaffe n’okubeegayirira kwaffe tukwase ensonyi ku biwakanya byabwe byonna ebitaliimu, ne tusuula wansi byonna ebiri mu maaso gaffe, balyoke bawalirizibwe okugonda eri amaanyi g’amazima.

(3) Bwe tuba tweweddeyo ku mulimu gwa Katonda n’omutima gwonna, lwaki tetusaasira bibiina ebyavu ebitalina baweereza ebitwetoolodde, ne tufaayo okubiyamba okufuna abaweereza abasobola; era, mu kiseera ekyo, ne tugenda buli luvannyuma lwa kiseera okubiyamba, emirimu gy’ekisibo kyaffe bwe gitukkiriza? Okubuulira mu bifo ebisinga obutamanya, okugendereddwamu okukyusa abantu, okukolebwa ababuulizi abasinga obulamu n’amaanyi, kwandibadde buyambi bunene awali okubulwa obuyambi obw’enkalakkalira.

3. Ekirala eky’ennaku ekiraga nti tetwewaayo ffe bennyini ne byonna bye tulina mu buweereza bwa Katonda nga bwe tusaanidde, kwe kufaayo kwaffe okungi ku bigasa ensi byaffe, nga bikontana n’ebigasa Kristo n’omulimu gwe. Kino nja kukiraga mu byokulabirako bisatu:

(1) Okwekyusakyusa kw’abaweereza okusinziira ku biseera. Saagala muntu yenna kuba wa mpaka n’abo ababafuga, wadde obutagondera biragiro byabwe byonna ebikkirizibwa amateeka. Naye si kivume kitono eri abaweereza, nti abasinga obungi ku bo, olw’amagoba ag’ensi, bulijjo beegatta ku kibiina ekisinga okusuubirwa okutuukiriza ebigendererwa byabwe. Bwe baba banoonya amagoba ag’ensi, beekwatagaanya n’obuyinza bw’ensi; bwe baba banoonya okutenderezebwa abantu, beekwatagaanya n’ekibiina ky’Ekkanisa ekisinga okussibwamu ekitiibwa. Kino, woowe! bulwadde obusaasaanidde wonna. Mu mirembe gya Constantine, abakkiriza ab’enzikiriza entuufu nga baali ba maanyi! Mu mirembe gya Constantius kumpi bonna baafuuka abagoberezi ba Arius, ne kiba nti baali batono nnyo abalabirizi abataava ku kukkiriza oba abataalyamu mazima lukwe, ne mu bantu bennyini abaali mu Lukuŋŋaana lw’e Nicaea. Ddala, si Liberius yekka eyagwa, wabula ne Ossius omukulu yennyini, eyali akulembedde enkuŋŋaana nnyingi ez’enzikiriza entuufu, kale kiki ekisingako ekyandisuubiddwa okuva mu bantu abanafu Singa si lwa magoba ga nsi, kyandibadde kitya nti abaweereza, mu nsi zonna ez’ensi, bonna oba kumpi bonna, ba ddiini esinga okussibwamu ekitiibwa, era esinga okukwatagana n’ebibagasa mu nsi? Mu Bayonaani, bonna ba ddiini y’Ekiyonaani: mu bagoberezi ba Paapa, kumpi bonna bagoberezi ba Paapa: mu Norway, Sweden, ne Denmark, kumpi bonna Baluteri: era bwe kityo ne mu nsi endala. Kyewuunyisa nti bonna bandibadde batuufu mu nsi emu, ate bonna nga bakyamu mu ndala, singa amagoba ag’omubiri tegaali kukyusa nnyo bantu nga beenyigira mu kunoonya amazima. Enjawulo y’amagezi, n’embeera endala ezitabalika, byandireese awatali kuwona enjawulo nnyingi ez’endowooza ku nsonga ez’enjawulo. Naye kabaka, n’omugga gw’abantu abali mu buyinza, bwe bagenda ekkubo limu, mujja kusanga abaweereza abasinga obungi nga bakkiriziganya nabo okutuuka ku luviiri, era nga tebanoonyezza na kunoonya kwa njawulo. Abaweereza aba bulijjo nga bwe baakyusanga eddiini yaabwe nga kabaka akyusizza, emirundi egy’enjawulo, mu nsi eno! Si bonna, ddala, nga ekitabo kyaffe eky’Abajulizi bwe kisobola okukakasa, naye abasinga obungi. Era obulwadde obwo obw’okugondagonda bukyatugoberera; ne kireetera abalabe baffe okugamba nti ekitiibwa n’okukuzibwa mu bifo bye ddiini yaffe era empeera yaffe.

(2) Tufaayo nnyo ku bintu by’ensi, era twewala obuvunaanyizibwa obunaatukosa oba okulemesa ebitugasa mu bulamu buno. Nga kya bulijjo abaweereza okwebbika mu mirimu gy’ensi! Bangi nnyo bali nga abeekutula ku Kkanisa bwe batwagala okubeera, abatugamba nti tusaanidde okugenda tulime era tukole okwefunira eby’okulya, era tubuulire awatali kusoma kungi bwe kutyo. Lino ssomo eriyigibwa amangu. Abantu tebalaga kwagala kweggyako bya kweraliikirira bya nsi, emyoyo gyabwe n’Ekkanisa bifune okufaayo kwabwe kwonna.

Era okusingira ddala, obuvunaanyizibwa obwo nga bulagajjalirwa emirundi mingi, obusuubirwa, singa bukolebwa, okukendeeza ku bintu byaffe! Tewali bangi, ng’ekyokulabirako, abatagumiikiriza, abatayagala, okuteekawo okukangavvula mu kkanisa zaabwe, kubanga kiyinza okulemesa abantu okubasasula bye babanja? Tebaagala kunyiiza boonoonyi n’okukangavvula, si kulwa nga nabo babakosa mu bintu byabwe. Nkizuula nti ensimbi nsonga ya maanyi nnyo eri abantu abamu okuddamu, so nga bayinza okulangirira nti ‘okululunkanira ensimbi y’ensibuko y’ebibi byonna,’ era bayinza okwogera emboozi empanvu ku kabi k’omululu. Kaakano sijja kubagamba kirala okuggyako kino: Oba nga kyali kibi kitta bwe kityo eri Simooni Magus okwagala okugula ekirabo kya Katonda n’ensimbi, kale kiba kitya okutunda ekirabo kye, ensonga ye, n’emyoyo gy’abantu olw’ensimbi? Era nga tulina ensonga nnyingi okutya, ensimbi zaffe zireme kuzikirira naffe!

(3) Obutabala bibala bwaffe mu bikolwa eby’okusaasira, ne mu kukozesa byonna bye tulina mu buweereza bwa Mukama waffe. Singa ebigasa ensi tebyali kuwangula nnyo ebigasa Kristo n’Ekkanisa, mazima abaweereza abasinga obungi bandibadde babala ebibala bingi mu bikolwa ebirungi, era bandiwaddeyo nnyo bye balina olw’ekitiibwa kye.

Obumanyirivu bukakasizza mu bujjuvu nti ebikolwa eby’okusaasira bisinga amaanyi okuggyawo endowooza enkyamu ezaasooka, n’okuggulawo omutima eri ebigambo eby’okutya Katonda. Abantu bwe balaba nga mwemalira ku kukola birungi, bajja kwanguyirwa okukkiriza nti muli balungi, era nti kirungi kye mubakubiriza okukola. Bwe balaba nga mubaagala, era nga munoonya obulungi bwabwe, bajja kwanguyirwa okubeesiga. Era bwe balaba nga temunoonya bya nsi, tebajja kubuusabuusa nnyo bigendererwa byammwe, era bajja kwanguyirwa okusikirizibwa mmwe okunoonya ekyo kye munoonya. Ayi, abaweereza nga bandikoze ebirungi bingi, singa beewaddeyo ddala okukola ebirungi, era ne bawaayo obusobozi bwabwe bwonna n’ebintu byabwe olw’ekigendererwa ekyo! Temugamba nti kintu kitono okukolera emibiri gy’abantu ebirungi, era nti kino kinaabasikiriza gye tuli kyokka, so si eri Katonda; kubanga endowooza enkyamu ezaasooka kye kiziyiza ekinene eky’okukyuka kw’abantu, era kino kijja kuyamba okuziggyawo. Twandikoledde abantu ebirungi bingi, singa baali beetegefu okuyiga okuva gye tuli; era kino kijja kubafuula abeetegefu, olwo obunyiikivu bwaffe obulala ne bubagasa. Mbeegayirira, baganda bange, temulowooza nti okugaba okwa bulijjo kwe kubasuubirwamu, okusinga okutya Katonda okwa bulijjo. Muteekwa, okusinziira ku talanta zammwe, okusukka ennyo abalala. Tekimala kuwa mwavu katono: abalala bakola ekyo nga nammwe. Naye kintu ki eky’enjawulo kye mukola n’ebintu byammwe olw’obuweereza bwa Mukama wammwe? Mmanyi nti temuyinza kugaba kye mutalina; naye ndowooza byonna bye mulina bisaanidde okuweebwayo eri Katonda. Mmanyi nti ekiwakanya ekikulu kiri nti, ‘Tulina omukyala n’abaana be tulina okulabirira: ekitono tekijja kubamala kaakano, era tetuteekeddwa kubaleka nga basabirizi.’ Kino nkiddamu nti:

[a] Waliwo ebyawandiikibwa bitono ebikozesebwa obubi okusinga ekigambo ky’omutume kino: ‘Omuntu yenna bw’atalabirira bantu be, na ddala ab’omu nnyumba ye, aba yeegaanyi okukkiriza, era aba mubi okusinga atakkiriza.’ Kino bakifuula kyekwaso ky’okukuŋŋaanya emigabo n’okutegekera ezzadde lyabwe obugagga obujjuvu, so ng’omutume ayogera ku abo bokka abaasuulanga ab’ekika kyabwe abaavu n’ab’omu maka gaabwe ku Kkanisa, balabirirwenga okuva mu ggwanika ery’awamu, so nga bo bennyini baali basobola okubalabirira; ng’omuntu alina mu nnyumba ye nnamwandu, nnyina oba muwala we, n’ayagala alabirirwenga ekitundu, so nga ye yennyini alina ebimumala. Ebigambo ebiddirira biraga nti omutume ayogera ku kulabirira kwa kaakano, so si ku migabo egy’omu maaso, bw’alagira ‘alina bannamwandu abalabirirenga, Ekkanisa ereme okuzitoowererwa, kiryoke kisoboke okulabirira bannamwandu abataliiko abayamba.’

[b] Muyinza okusomesa abaana bammwe nga abantu abalala bwe bakola, basobole okwenoonyeza eby’okulya ku lwabwe mu mulimu ogumu ogw’amazima oba mu mirimu emirala, awatali kubategekera bintu bingi ebirala. Mmanyi nti okusaasira kwammwe n’okulabirira kwammwe biteekwa okutandikira awaka, naye tebiteekwa kukoma awo. Mulina obuvunaanyizibwa okukola kyonna kye musobola okusomesa abaana bammwe, babeere nga basobola okuweereza Katonda mu ngeri esinga, naye si kubaleka nga bagagga, newakubadde okulekayo emirimu emirala egy’okusaasira egyetaagisa, olw’okwagala obwagazi okubaterekera ebisingawo. Wateekwa okubaawo okwenkanya wakati w’ebyo bye tutegekera amaka gaffe n’ebyo bye tuwa Ekkanisa ya Kristo. Omutima ogusaasira ddala era ogwegaana, ogwewaddeyo gwokka n’ebyo byonna bye gulina eri Katonda, gwe gwandisinze okusalawo ebipimo ebisaanidde, era gwandirabye ekkubo ery’okusaasaanya erisinga okuweereza Katonda, era eryo lye gwandikutte.

[c] Nzikiriza nti saagala bantu kumala bbanga ddene nga bali mu kukemebwa okw’obutayinza kwefuga, baleme okwerumya bokka n’okwonoona obujulirwa bwabwe olw’okugwa kwabwe. Naye nga ndowooza kizibu nti abantu tebasobola kukola kisingawo okutta okwegomba kw’omubiri, balyoke babeere mu bulamu obw’obwannamunigina, nga tebalina kukemebwa okwo okuva ku mukyala n’abaana, okubaziyiza okutuukiriza ebigendererwa by’obuweereza bwabwe nga bakola emirimu egy’okusaasira. Oba nga oyo atawasa y’aba asinze okukola obulungi okusinga oyo awasa, mazima abaweereza bandifubye okukola ekyo ekisinga obulungi. Era oba nga oyo ‘asobola okutegeera kino’ ateekwa okukitegeera, twandikinoonyezza. Kino kye kimu ku bisinga obukulu mu nkola ey’amagezi ey’Abaruumi, egamba nti kiri ku babishopu, ne bakabona, n’ebibiina ebirala eby’eddiini, obutawasa; olwo ne baba nga tebalina zzadde lisaanyaawo nsimbi za Kkanisa, newakubadde okutwala okufaayo kwabwe; wabula ensonga ey’awamu bagifuula yo y’ebagasa, ne beewaayo gy’ali nga bakyali balamu, era ne bagirekera byonna bye balina nga bafudde. Kya nnaku nti olw’ensonga esinga obulungi tetusobola kubakoppa mu kwegaana, we kyandisobose okukolebwa.

[d] Naye abo abateekwa okuwasa, bandiwasizza abasobola okwerabirira bokka n’abaana baabwe, oba babalabirire ku kigero ebintu byabwe eby’ensi kye bisobola okuwa, era bawe Ekkanisa ku by’Ekkanisa bingi nga bwe basobola, okukozesebwa mu buweereza bwayo.

Sandiwalirizza muntu yenna kugwa mu bisukkiridde. Naye mu nsonga eno, omubiri n’omusaayi bifuula n’abantu abalungi okubeera n’endowooza ey’okusalirira, ne batwala obuvunaanyizibwa bwabwe, era obuvunaanyizibwa obw’omuwendo omunene ennyo n’obuzito, nga bye bisukkiridde. Singa ebitaliimu eby’ensi tebyatuziba maaso, twandirabye ekiseera ekirungi ekya bonna, oba ekirungi ekirala ekisingawo, lwe kitukoowoola okwegaana ffekka n’amaka gaffe. Lwaki tetwandibadde mu nsi mu ngeri ey’ekimpowooze era nga tuli baavu okusingawo, okusinga okuleka nga temukoleddwa emirimu egyo egiyinza okugasa okusinga okutegeka kwaffe okw’ebintu ebingi? Naye mu nsonga ez’obuvunaanyizibwa tweebuuza ku mubiri n’omusaayi; era amagezi ge gunaatuwa, tuyinza okugamanya mangu. Gunaatugamba nti tuteekwa okuba n’ebitumala; era ebitumala eby’abantu bangi abatya Katonda bisinga ku bitono bitono ebigero by’omusajja omugagga mu lugero (Lukka 16:19.). Bwe batayambala ebisinga obulungi era ne batabeera ‘bulijjo mu masanyu nga balya ebyassava,’ tebalina bibamala. Omuntu abuulira engule etaggwaawo tasaanye kunoonya nnyo bitaliimu ebiggwaawo. Era oyo abuulira okunyooma obugagga ateekwa naye yennyini okubunyooma, n’akiraga mu bulamu bwe. Era oyo abuulira okwegaana n’okutta omubiri ateekwa okukola empisa ezo mu maaso g’abo b’abuulira, bw’aba ayagala okuyigiriza kwe kukkirizibwe. Abakristaayo bonna batukuziddwa; n’olwekyo bo bennyini, n’ebyo byonna bye balina, biweereddwayo ‘okukozesebwa mukama waabwe.’ Naye abaweereza batukuziddwa emirundi ebiri: beewaddeyo eri Katonda nga Abakristaayo era nga abaweereza; n’olwekyo bateekwa emirundi ebiri okumuwa ekitiibwa n’ebyo byonna bye balina. Ai, baganda bange, emirimu emirungi nga mingi nnyo egiri mu maaso gaffe, naye nga mitono nnyo gye tuteekako emikono gyaffe! Mmanyi nti ensi esuubira okuva gye tuli ebisinga ku bye tulina; naye bwe tutasobola kutuukiriza kusuubira kw’abo abatalina magezi, tukole kye tusobola okutuukiriza okusuubira kwa Katonda, n’okw’omuntu ow’omunda, n’okw’abantu bonna abenkanya. ‘Kubanga Katonda asiima mukolenga ebirungi, mulyoke musirisenga abantu abasirusiru era abatalina kye bamanyi.’ Naddala abaweereza abo abalina enyingiza ennene, bateekwa okukola obulungi obungi okusingawo. Nja kuwa ekyokulabirako kimu kyokka mu kiseera kino. Waliwo abaweereza abamu abalina omusaala gwa pawundi kikumi mu ataano, oba ebikumi bibiri, oba ebikumi bisatu buli mwaka, era nga balina ebitundu ebinene ennyo, nga tebasobola kukola kitundu kimu kya kuna eky’omulimu gw’obuweereza, newakubadde omulundi gumu mu mwaka okukwatagana n’ekitundu ky’abantu baabwe mu bwannamunigina okubayigiriza; naye nga bamatira n’okubuulira mu lwatu kwokka, ng’okwo kwe kwokka okwetaagisa, ne baleka ebirala nga byonna kumpi tebikoleddwa, ne kireetera ebibiina ebinene akabi ak’emirembe gyonna oba okuzikirira, okusinga okulabirira omuntu omu oba babiri abanyiikivu okubayamba. Oba bwe baba n’omuyambi, aba muvubuka butto atalina busobozi bumala ku mulimu, so si oyo anaakuuma n’obwesigwa n’obunyiikivu ekisibo, n’akiwa okuyigiriza okw’omu bwannamunigina okwetaagisa ennyo bwe kutyo. Bw’oba kino si kwe kukozesa Katonda olw’okwegasa ffekka, n’okutunda emyoyo gy’abantu olw’okufuna eby’okweyimirizaawo ebisingawo mu nsi, kale kiki? Ndowooza abantu ng’abo bandityedde, nti, bwe batwalibwa abantu ng’ababuulizi abalungi ennyo era abaweereza abatya Katonda, Kristo aleme okubatwala ng’abatemu b’emyoyo ab’obukambwe; era nti emiranga gy’emyoyo egyo gye baalyamu olukwe ne gizikirira giremenga kuvuga mu matu gaabwe emirembe n’emirembe. Okubuulira obubaka obulungi kunaamala, nga temuddayo kubafaako, wabula ne mubagaana obuyambi obwo obw’okumpi obwetaagisa, ne muwugula eby’okulabirira ebyo ne mubiwa omubiri gwammwe, so nga byandiyambye emyoyo emingi bwe gityo? Muyinza mutya okwasamya emimwa gyammwe okwogera ku banyigiriza, so nga mmwe bennyini muli banyigiriza abanene bwe mutyo, si ba mibiri gy’abantu gyokka, wabula n’emyoyo gyabwe? Muyinza mutya okubuulira ku butasaasira, so nga temusaasira bwe mutyo? Era muyinza mutya okwogera ku baweereza abatali beesigwa, so nga mmwe bennyini temuli beesigwa bwe mutyo? Ekibi tekiba kitono olw’okuba tekirabibwa, era tekiri kya kivve mu maaso g’abantu, oba olw’okuba okusaasira kwe mukuumira kuli kwa ngeri abantu gye batabavunaana olw’okukukuumira. Setaani yennyini, omulabe waabwe asinga obukambwe, afuna okukkiriza kwabwe ekiseera kyonna mu mulimu ogw’okubazikiriza. N’olwekyo si kukendeeza ku kibi kyammwe, nti mulina okukkiriza kwabwe: kubanga ekyo muyinza okukifuna mangu olw’okubalumya emirembe gyonna, okusinga olw’okubagasa emirembe gyonna.

Kaakano, bassebo, mbeegayirira mulowooze ku ebyo ebyogeddwa; mulabe oba nga kino si kye kibi ekinene era eky’ennaku eky’abaweereza b’enjiri, nti tebeewaddeyo ddala eri Katonda, era tebeewaayo bo bennyini n’ebyo byonna bye balina, okutwala mu maaso omulimu ogw’omukisa gwe baatandika; era oba nga okusanyusa omubiri, n’okwenoonyeza ebyaffe, n’okubeera n’ekyaffe ekyawukana ku kya Kristo, tebitwerabiza bingi ku buvunaanyizibwa bwaffe, ne tuweereza Katonda mu kitundu ky’omulimu gwe ekisinga obuseere era ekisinga okutenderezebwa, ne twewala ekyo ekyandituleetedde okusaasaanya n’okubonaabona? Era oba nga kino tekiraga nti bangi nnyo ku ffe ba nsi, wadde nga balabika nga ba mu ggulu, era balowooza ku bintu eby’omu nsi, so nga babuulira ebintu eby’omu ggulu, era bafuula ensi ekyokusinza, so nga bakoowoola abantu okuginyooma? Era nga Salvian bw’agamba nti, ‘Tewali alagajjalira bulokozi okusinga oyo akulembeza ekintu kyonna okusinga Katonda’: Abanyooma Katonda balisangibwa nga banyooma obulokozi bwabwe bennyini.

4. Tuli na musango munene ogw’obutatwala ng’ekikulu obumu n’emirembe by’Ekkanisa yonna. Wadde nga kumpi sisanga muntu yenna atayogera kuwagira bumu n’emirembe, oba waakiri ayogera obutereevu okubiwakanya, naye tekiri kya bulijjo okusanga abo abafuba okubiteeka mu maaso; wabula emirundi mingi tusanga abantu ababikyawa, era ababiteekako ensaalwa, oba bo bennyini nga bye bikozesebwa mu kwawukana. Abapapa bamaze ebbanga ddene nga bakozesa bubi erinnya ly’Ekkanisa ey’awamu (catholic), ne kiba nti, mu kubawakanya, bangi oba baaliggya mu nzikiriza zaabwe, oba balikuuma erinnya lyokka so nga tebategeera, oba tebalowooza ku butonde bw’ekintu kyennyini; oba balowooza nti kimala okukkiriza nti omubiri ng’ogwo gweriyo, wadde nga tebeeyisa ng’ebitundu byagwo. Abapapa bwe banaafuula Ekkanisa ekyokusinza, ffe kyetunaavanga tugyegaana, oba tuginyooma, oba tugyawula? Kibi kinene era kya bulijjo mu nsi yonna ey’Abakristaayo, okukwata eddiini mu ngeri ey’akabinja; era mu kifo ky’okwagala n’okufaayo n’obwegendereza ku Kkanisa ey’ensi yonna, okukomya okwagala okwo n’ekitiibwa ku kabinja kamu. Si nti tetuteekwa kusinga kwagala, mu kutwala kwaffe ne mu kussa kimu kwaffe, ebitundu ebisinga obulongoofu okusinga ebitali birongoofu, n’okugaana okugabana n’omuntu yenna mu bibi bye; naye ekitundu ekisinga obunafu n’endwadde kyandisaasiddwa era ne kiyambibwa nga bwe tusobola; era okussa kimu kuteekwa okukuumibwa okutuuka we kikkirizibwa, so si kwewala wonna, okuggyako nga kyetaagisa ddala; nga bwe tuteekwa okwagala baliraanwa baffe abalina kawumpuli oba ebigenge, ne tubawa obuyambi bwonna bwe tusobola, ne tukkiriza enkolagana yaffe yonna ey’obwenkanya nabo, ne tubagabira, wadde nga tetuyinza kubeera nabo mu kifo kimu; era mu ndwadde endala ezitali za kusiigibwa bwe zityo, tuyinza okubeera nabo ennyo okubayamba, nga bwe beetaaga obuyambi okusingawo.

Mu bangi abagamba nti ba Kkanisa ey’awamu, kizibu okusanga abantu abalina omwoyo ogw’awamu. Abantu tebalowooza ku Kkanisa yonna, era tebagissaamu kitiibwa, wabula batunuulira akabinja kaabwe ng’Ekkanisa yonna. Bwe wabaawo abamu abayitibwa Abaluteri, abamu Abakalvini, n’obubinja obutono mu bano, era bwe kityo bwe kiri ku bubinja obulala mu ffe, abasinga obungi ku bo banaasaba nnyo olw’okukulaakulana kw’akabinja kaabwe, ne basanyuka era ne beebaza nga kabagendedde bulungi; naye akabinja akalala bwe kabonaabona, tebakifaako, ng’ekyo tekiri kufiirwa n’akatono eri Ekkanisa. Ne bwe kaba akabinja akasinga obutono, akatalina mawanga mangi, nedda, newakubadde ebibuga ku nsi, beetegefu okweyisa ng’abali Ekkanisa yonna, era nti Ekkanisa egenda bulungi nga bo bagenda bulungi. Tuvumirira Paapa nti ye Mulabe wa Kristo, olw’okuziyiza Ekkanisa mu lukomera lw’Abaruumi, era tewali kubuusabuusa nti kwe kwawukana okw’omuzizo: naye, woowe! bangi nga babakoppa nnyo nga bwe babanenya! Era nga Abapapa bwe bayingiza ekigambo Abaruumi mu nzikiriza yaabwe, ne bafuula Ekkanisa ey’awamu Ekkanisa ey’Abaruumi ey’awamu, ng’abataliiyo bakatoliki balala, era ng’Ekkanisa tegaziwa kusingawo, bwe kityo bwe kiri ne ku bangi abalala ku bubinja bwabwe obw’enjawulo. Abamu baagala ebe Ekkanisa ey’awamu ey’Abaluteri, n’abalala Ekkanisa ey’awamu Ezzeemu Obuggya; abamu Ekkanisa ey’awamu ey’Ababatiza Omulundi Ogw’okubiri (Anabaptist), era bwe kityo ne ku balala. Era bwe batakaayana bokka na bokka, tebeeraliikirira nnyo olw’okwawukana n’abalala, ne bwe kiba nga kwawukana kumpi n’ensi yonna ey’Abakristaayo. Emirembe gy’akabinja kaabwe bagitwala okuba emirembe gy’Ekkanisa. N’olwekyo si kya kwewuunya nti tebagitwala walala.

Nga kizibu okusanga omuntu alumwa oba avaamu omusaayi olw’ebiwundu by’Ekkanisa, oba abitwala ku mutima ng’ebibye, oba eyali alowoozezza n’obwegendereza ku ngeri y’okubiwonya! Nedda; wabula kumpi buli kabinja kalowooza nti essanyu ly’abalala liri mu kukyukira gye kali; era olw’okuba tebali ba ndowooza yaako, bakaaba nti, Babe bawansi! era basanyuka okuwulira okugwa kwabwe, nga balowooza nti eryo lye kkubo ery’okusituka kw’Ekkanisa, kwe kugamba, okwabwe bo. Nga batono abategeera embeera entuufu ey’enkaayana wakati w’obubinja obw’enjawulo; oba abaali bategedde obulungi nti bangi ku zo za bigambo bugambo, era bameka eza ddala! Era abo abakitegeera bwe bakibikkulira abalala, olw’okubawa amawulire amatuufu n’okutabaganya, kitwalibwa ng’okukendeeza ku nsobi yaabwe, era ng’okukkiriziganya nabo mu kibi kyabwe mu ngeri ey’omubiri. Abantu batono ababa n’obuggya olw’emirembe nga tebannakaddiwa, oba nga tebannamanyira nnyo myoyo n’emisingi gy’abantu, ne balaba bulungi embeera entuufu ey’Ekkanisa n’enjawukana ez’enjawulo, okusinga bwe baalabanga edda. Olwo ne batandika okuwandiika ebitabo byabwe eby’emirembe (Irenicons), era bingi ebiriwo n’olwa leero. Nga omuvubuka ali mu bbugumu ly’okwegomba kwe n’obusungu bwe bwe yatwalibwanga nti tasaanira kuwuliriza kuyigiriza kwa mpisa (moral philosophy), bwe tutyo bwe tusanga nti abavubuka abo bennyini, abayinza okuba n’obuggya olw’emirembe n’obumu nga bamaze okufuna obumanyirivu, baba n’obuggya ku lw’obubinja bwabwe nga babiwakanya mu bbugumu ly’obuvubuka bwabwe. N’olwekyo, abaleeta emirembe ng’abo aboogeddwako waggulu, emirundi mingi tebakola kirungi kisingawo okuggyako okukkakkanya emyoyo gyabwe egy’omunda nga batuukiriza obuvunaanyizibwa obunene bwe butyo, n’okukkakkanya abatono, n’okubalokola okuva mu musango ogusingawo, n’okuleka emabega waabwe, nga bafudde, obujulirwa obuwakanya ensi ekakanyavu, eyeegulumiza, era etaagala mirembe. Nedda, emirundi mingi kireetera omuntu okuteeberezebwa nti oba awagira obulimba obumu mu njigiriza, oba nti obuggya bwe bukendedde, bw’agezaako bugezi okukola omulimu ogw’okutabaganya. Ng’olinga nti tewali buggya bwetaagisa ku lw’amazima amakulu ag’omusingi ag’obumu n’emirembe by’Ekkanisa, wabula ku lw’obubinja n’amazima agamu ag’enjawulo gokka. Era Setaani afunye omukisa munene mu ngeri eno, ng’akozesa ababaka be bennyini, Abasosiniyani abo abatalina mukisa, okuwandiika ebitabo bingi bwe bityo ebikwata ku bumu n’emirembe eby’Ekkanisa ey’awamu n’ey’awamu ennyo, bye baakola olw’ebigendererwa byabwe bo; omulabe w’emirembe kyeyava atuukiriza nti buli asaba emirembe, amangu ago ateeberezebwa nti y’omu ku abo abagyetaaga ku lw’okusonyiyibwa ensobi ze. Embeera ya ntiisa, nti obulimba mu njigiriza bukkirizibwa ng’olinga nti tewali mikwano gya bumu n’emirembe okusinga bo; era nti obuvunaanyizibwa obunene bwe butyo era obwetaagisa, obwesigamyeko ennyo obulungi bw’Ekkanisa, buleetebwe mu kuteeberezebwa ng’okwo oba mu buswavu. Baganda bange, byonna bino sibyogera awatali nsonga eyeeyoleka. Tulina enjawukana ez’ennaku mu ffe mu Bungereza, bw’olowooza ku kutya Katonda kw’abantu n’obutono bw’ensonga z’obutakkaanya bwaffe, ng’amawanga agasinga obungi wansi w’eggulu bwe gaali gamanyi. Ekisinga okutwawukanya kye kifaananyi n’enteekateeka entuufu ey’obufuzi bw’Ekkanisa kyokka. Ddala amabanga gasinga obunene nnyo nti Abapulesibuteeriya, n’Abeepisikopaali, n’Abeetongodde (Independent) tebayinza kukkiriziganya bulungi? Singa baali baagala ddala mu mutima era nga banyiikivu ku lw’emirembe, bandisobodde. Mmanyi nti bandisobodde. Njogeddeko n’abantu abamu abakkakkamu ab’obubinja bwonna, era ndaba, olw’ebyo bye bakkiriza, nti gwandibadde mulimu mwangu. Singa emitima gy’abantu gyali giwulira embeera y’Ekkanisa, era nga gikwatiddwako ddala okwagalana, era nga beewaayo n’omutima gwonna okugunoonya, okuteekawo emirembe egy’obukuumi n’essanyu gwandibadde mulimu mwangu. Singa tetwasobola kukkiriziganya mu buli nsonga, twandisobodde mangu okukendeeza ku njawukana zaffe, ne tukuuma okussa kimu nga tusinziira ku kukkiriziganya kwaffe mu bikulu; nga tusalawo ekkubo erisinga obukuumi ery’okukwatamu obutakkaanya bwaffe obutono mu muwendo era obutono mu bunene, awatali kabi oba kutawaanya Kkanisa. Naye kino kikolebwa nnyo? Tekikolebwa. Kyogerwe ku lw’obuswavu bw’amaaso gaffe ffenna, tekikolebwa. Buli kabinja keewaanire kaakano nga bwe kaagala, kirisigala nga kiwandiikiddwa ku lw’obuswavu bw’obuweereza bw’e Bungereza ebbanga lyonna enjiri lye eneebeerera mu nsi.

Era ai, nga waliwo ebyongera obubi obw’ekivve ku kibi kino! Ndowooza tewabangawo bantu, okuva mu nnaku z’abatume, abaali beeyatula okutya Katonda okusinga bano. Abasinga obungi ku bo basibiddwa n’ebirayiro n’endagaano ez’ekitiibwa, olw’obumu n’okuzzibwa obuggya: bonna bakkiriza omuwendo gw’emirembe, era abasinga obungi ku bo banaagibuulirako, ne bagyogerako, so nga bwe batyo batudde butuzi ne bagirekerera, ng’olinga tekisaanidde kugifaako. Banaasoma era ne babuulira ku byawandiikibwa ebyo ebitulagira ‘okufubanga okuba n’emirembe n’abantu bonna,’ era ‘okukolanga kyonna ekisoboka okutabagana n’abantu bonna,’ naye nga bali wala nnyo okugigoberera n’okukola kyonna kye basobola ku lwayo, ne kiba nti bangi bagiwunya, era ne bavvoola era ne banenya buli afuba okugiteeka mu maaso; ng’olinga obuggya bwonna ku lw’emirembe buva mu kukendeera kw’obuggya bwaffe ku lw’obutukuvu; era ng’olinga obutukuvu n’emirembe byayombagana nnyo, nga tewali ngeri ya kubitabaganya: so nga kizuuliddwa, olw’obumanyirivu obw’ebbanga eddene, nti okukkaanya mukwano mwesigwa ow’okutya Katonda, era okutya Katonda bulijjo kusikiriza okukkaanya; so ku luuyi olulala, ensobi n’obulimba mu njigiriza bizaalibwa obutakkaanya, nga n’obutakkaanya bwe buzaalibwa era ne buliisibwa byo. Tulabye, olw’ennaku yaffe, nti awo abaweereza ba Katonda we bandibadde babeera wamu ng’omuntu omu — ab’omutima gumu, n’omwoyo gumu, n’omumwa gumu — era nga bandizimbye buli omu okukkiriza n’obutukuvu bwa munne, ne babuulirira era ne bayambagana okulwanyisa ekibi, ne basanyukira wamu mu ssuubi ery’ekitiibwa ekigenda okujja, ffe, mu kifo ky’ekyo, tubadde mu nsaalwa wakati waffe, ne tubbika okwagala okutukuvu mu nnyombo ezikaawa, ne tufuba okuswaza n’okusuula buli omu munne, n’okwongera ku bubinja bwaffe mu ngeri ennungi oba embi. Ffe abaalinga twenyumiriza mu kwagala kwaffe eri abooluganda ng’akabonero k’obwesimbu bwaffe mu kukkiriza, kaakano tukufudde kwagala kwa kabinja kokka; era abo abawakanya akabinja ako bafuna okuva gye tuli obukyayi, n’ensaalwa, n’ettima, okusinga okwagala kwaffe. Mmanyi nti kino si bwe kiri eri bonna, era tekisukkulumye mu mukkiriza yenna ow’amazima; naye kiri kya bulijjo nnyo, ne kiyinza okutuleetera okubuusabuusa obwesimbu bw’abangi abatwalibwa bo bennyini n’abalala okuba abesimbu okusinga. Era si ffe ffekka abookebwa mu muliro guno, wabula tuguyingizzaamu n’abantu baffe, ne tubakuumira omwo, ne kiba nti abasinga obungi ku batya Katonda mu ggwanga baguddemu mu bubinja, era bakyusizza bingi ku kutya Katonda kwabwe okw’edda ne kufuuka endowooza ezitaliimu, n’empaka, n’ensaalwa, n’obukyayi. Weewaawo, so ng’edda kyatwalibwanga ng’akabonero akakakafu ak’omuntu omubi atalina kisa okusekerera abatya Katonda, nga batono kaakano abatya okusekerera mu kyama n’okuwaayiriza abo abatali ba ndowooza yaabwe! Omuntu atya Katonda ow’oludda lw’abalabirizi (Prelatical) asobola okunyooma n’okuwaayiriza Omupulesibuteeriya ng’alabika ng’assaamu ekitiibwa; n’Omupulesibuteeriya n’anyooma Omwetongodde; n’Omwetongodde n’abanyooma bombi. Era, ekisinga obubi mu byonna, abantu aba bulijjo abatamanyi babirabako byonna, era tebatusekerera bwokka, wabula ffe tubakakanyaza okuwakanya eddiini; era bwe tugezaako okubasendasenda babeere ba ddiini, balaba obubinja bungi nnyo, ne batamanya kwe banneegatta; era balowooza nti kirungi obutaba ku kabinja konna, okusinga okubeera ku kamu, kubanga tebakakasa ki ekituufu; era bwe kityo enkumi n’enkumi zikuze mu kunyooma eddiini yonna, olw’enjawukana zaffe; era abantu ab’omubiri abaavu bangi batandika okulowooza nti bali mu mbeera esinga obulungi ku zombi, kubanga banywerera ku mikolo gyabwe egy’edda, so nga ffe tetunywerera ku kintu kyonna. Mmanyi nti abamu ku bantu bano bayivu era ba kitiibwa, era tebagenderera bigendererwa bibi bwe bityo. Okukakanyaza abantu mu butamanya si kye bagenderera. Naye kino kye kivaamu. Okugenderera obulungi ng’okola obubi si kya kwewuunya. Ani ayinza, olw’okussa ekitiibwa mu muntu yenna ku nsi, okusirika obusirisi ng’atudde, ng’alaba abantu nga bwe badduka bwe batyo okwezikiriza bokka, n’emyoyo gy’abantu nga gizikirizibwa olw’enkaayana z’abasomi b’eby’eddiini ku lw’obubinja bwabwe n’ebibagasa? Mukama amanyi omutima gwange, amanyi, (oba nga nange ngumanyi,) nti nga bwe siri wa kabinja konna ku bino, bwe ntyo sirina kigambo kye njogera ku kino olw’okusalirira okw’akabinja ku lw’akabinja kamu, oba okuwakanya akalala, olw’ako kokka, n’okusingawo si lwa bukyayi eri omuntu yenna; naye singa nnali nsobola mu muntu wange ow’omunda, nandisirise ku bino byonna, olw’okutya okunyiiza abo be nteekwa okussaamu ekitiibwa. Naye nze ndi ani okuggyako omuweereza wa Kristo? Era obulamu bwange bugasa ki, okuggyako okumuweereza? Era kisa kya ani ekiyinza okunsasula olw’okuzikirira kw’Ekkanisa? Era ani ayinza okusirika ng’emyoyo gizikirizibwa? Si nze, ku lwange, Katonda nga ye Mukama wange, n’ekigambo kye nga lye tteeka lyange; omulimu gwe nga gwe mulimu gwange; n’obuwanguzi bwagwo, olw’okulokola emyoyo, nga kye kigendererwa kyange. Ani ayinza okutabagana n’ekyo ekiwakanya mu ngeri ey’ennaku bwe kityo ebya Mukama we, n’ekigendererwa kye ekikulu mu bulamu? So era sandyogedde ku kino n’akatono, singa kyali kya kifo kye nvunaanyizibwa kyokka, gye, nneebaza Katonda, ekiwundu kitono, bw’okigeraageranya n’ekyo kye kiri mu bifo ebirala bingi. Naye okumanya ebibiina ebimu ebiriraanyewo, n’ebirala ebiri ewala, kwe kunzizzizzaamu ebirowoozo bino. Tuyinza ddala okwogera ku mirembe ebbanga lyonna lye tunaamala nga tuli balamu, naye tetuligifuna okuggyako nga tuddayo eri obwangu obw’omu biseera by’abatume. Okukkiriza kw’Abapapa kunene nnyo abantu bonna okukukkiriziganyaako, oba bonna ababwe bennyini, singa tebakukakatika na nsonga eziggyibwa mu muliro, n’omuguwa ogw’okuwanika, n’entaanya (strappado). Era abantu bangi abawakanya Abapapa babakoppa nnyo mu buwanvu obukooya obw’okwatula kwabwe kwe bassaako emikono, ne mu bupya bw’ebyo bye bawaliriza abantu, so nga be babasinga okuba ewala mu mbeera y’ebintu ebiwaliririzibwa. Bwe tulimala okuddayo eri obwangu obw’edda obw’okukkiriza, olwo, so si nga tekinnabaawo, lwe tuliddayo eri okwagala n’emirembe eby’edda. N’olwekyo nnandikuutidde baganda bange bonna, ng’ekintu ekisinga okwetaagisa olw’emirembe gy’Ekkanisa, beegatte mu mazima ageetaagisa, era bagumiikirizagane mu bintu ebisoboka okugumiikirizibwa; era baleme kukola nzikiriza esinga obunene, n’ebyetaagisa ebisingawo, okusinga Katonda bye yakola. Ku nsonga eno, ka mbeegayirire mufeeyo ku bintu bino wammanga:

(1) Temussangako nnyo buzito ku ndowooza ezikaayanirwa, ezirina abantu abatya Katonda, na ddala Ekkanisa zonna, ku njuyi zombi.

(2) Temussangako nnyo buzito ku nkaayana ezo ezikoma ku butakakasa bwa magezi ga bufirosoofo, ng’enkaayana ezimu ezitaliimu mugaso ku ddembe ly’okwesalirawo, ku ngeri Omwoyo gy’akolamu, ne ku biragiro bya Katonda ebyateekebwawo.

(3) Temussangako nnyo buzito ku nkaayana ezo eziri za bigambo bugambo byokka, era nga, singa zeekenneenyezebwa, tezandirabise nga zisingawo ku ekyo. Ez’engeri eno ze ziri nnyingi nnyo (nkyogera n’obukakafu olw’okumanya okukakafu) ezireeta oluyoogaano olunene mu nsi, era ezikutulakutula Ekkanisa, okusinga kumpi buli muwakanyi omunyiikivu gwe nnali njogeddeko naye bw’alabika okutegeera, oba bw’ayinza okukkiriza.

(4) Temussangako nnyo buzito ku nsonga yonna ey’okukkiriza eyagaanibwa oba eyali tetegeerekeka eri Ekkanisa ya Kristo yonna, mu mulembe gwonna, okuva Ebyawandiikibwa lwe byatuweebwa.

(5) N’okusingawo temusaanye kussa buzito bungi ku ezo emirembe gyonna egisinga obulongoofu oba egisinga amagezi gye gitaazimanya n’akatono.

(6) Era n’okusinga byonna temusaanye kussa buzito bungi ku nsonga yonna nga tewali mulembe gwonna okuva ku batume ogwagikkiriza, wabula bonna mu bulijjo nga bakkiriza ekyo ekigikontana.

Mmanyi nti kigambibwa nti omuntu ayinza okussaako omukono ku Byawandiikibwa ne ku nzikiriza ez’edda, naye n’akyakwata enjigiriza ya Socinus oba obukyamu obulala. Kino nkiddamu nti: Bw’atyo bw’ayinza okussaako omukono ne ku kigezo ekirala kyonna obwongo bwammwe bwe bunaagunjaawo; era bwe munaateega omutego okukwasa abakyamya, mu kifo ky’ekigezo eky’okussa ekimu mu Kkanisa, ekigendererwa kyammwe kijja kubafubutuka; omukyamya, olw’omuntu we ow’omunda omuseerevu, ajja kuwagulawo n’ayitawo, ate Omukristaayo ow’omutima omugonvu ayinza okukwatibwa mu mutego. Era olw’enzikiriza yammwe empya, Ekkanisa eyinza okufuna enjawukana empya, bwe mutanywerera ku bigambo by’Ebyawandiikibwa.

Oyo aliba omulamu okutuuka ku kiseera ekyo eky’essanyu Katonda lw’aliwonya ekkanisa ze ezimenyese, alilaba byonna bye mpolereza kati nga bikolebwa mu nkola, n’obukkakkamu buno nga butwala ekifo ky’obunyiikivu obwo obupya obwawulayawula, n’enjigiriza nti Ebyawandiikibwa bimala ng’enywezeddwa; era nga okwatula n’okunnyonnyola kw’abantu bonna kutwalibwa ng’obuyambi obuweereza bwokka, so si nga kye kigezo ky’okussa ekimu mu Kkanisa, okuggyako nga bikwatagana n’Ebyawandiikibwa. Naye okutuusa omulembe ogwo ogw’okuwonya lwe gulituuka, tetuyinza kusuubira nti amazima agawonya galisembezebwa, kubanga mu bakulembeze b’Ekkanisa temuli myoyo egiwonya. Naye omulimu bwe gulituuka okukolebwa, abakozi balitegekebwa okugukola; era balina omukisa ababaka b’omulimu ogw’ekitiibwa bwe gutyo.

5. Ekisembayo, tugayaala nnyo mu kutuukiriza emirimu gye tukkiriza nti gyaffe, ng’okugeza okukangavvula mu kkanisa. Bwe wabaawo omulimu gwonna ogw’okuzza obuggya ogutandikibwa, nga bangi abatajja kusukka we basikiddwa! Kyandibadde kirungi singa bonna bakola wadde ekyo kyokka. Era omulimu bwe gulabika ng’ogugenda okuba omuzibu era ogw’ebbeeyi, nga tuwugula okugukola, era nga tweekwasa ensonga nnyingi okugulekayo! Kiki ekyogeddwako ennyo, n’ekisabiddwa, n’ekiyombeddwako mu Bungereza okumala emyaka mingi egiyise, okusinga okukangavvula? Mu butuufu, abantu batono abatalabika nga banyiikivu okuwakanira oludda olumu oba olulala; abamu ku nkola y’Abasumba Abakulu (Prelatical), abalala ku y’Abakadde (Presbyterian), n’abalala ku y’Ekibiina ekyetongodde (Congregational). Naye bwe tutuuka ku kukikola, okusinziira ku kye ndaba, tukkiriziganya ddala: abasinga obungi ku ffe tetuli ku nkola yonna. Oluusi kinneewuunyisizza okutunuulira Bungereza yonna, ne ndaba ebibiina bitono nnyo mu nsi ebirina okukangavvula okw’amaanyi okukolebwa, ate ne ndowooza ku bitabo ebingi ebiwandiikiddwa okukuwagira, n’engeri abaweereza kumpi bonna ab’eggwanga lino gye bakwegattiddeko. Nga bakuwakanidde n’obunyiikivu, era ne beemulugunya mu butuufu emirundi mingi ku abo abakuziyiza; naye newaakubadde byonna ebyo, tebajja kukola kitono oba tebajja kukola kintu kyonna mu kukukozesa. Nneewuunyizza kiki ekibafuula abanyiikivu bwe batyo okuwagira ekyo ebikolwa byabwe kye biraga nti emitima gyabwe gikiwakanya. Naye ndaba nti obunyiikivu bw’okuwakana bwa butonde okusinga obunyiikivu obutukuvu, obugonvu, era obukola. Nga bangi abaweereza mu Bungereza abatamanyi kisibo kyabwe, era abatayinza kubuulira ani ali mu kyo; abatagobangayo mwonoonyi n’omu muwaganyavu, newaakubadde okuleeta n’omu okwatula mu lwatu n’okusuubiza okwekomako, wadde okubuulirira n’omu mu lwatu okumukoowoola okwenenya ng’okwo! Naye balowooza nti bakoze omulimu gwabwe bwe batabawa ssakramentu ey’Ekyeggulo kya Mukama, (ate oboolyawo abantu abo bennyini bagyewala ku bwabwe); era mu kiseera kye kimu tubaleka nga ba mmemba abakakafu ab’ekkanisa zaffe, (kubanga okuba mmemba w’ekkanisa tekuli mu kugabana ku Kyeggulo kya Mukama kwokka, bwe kitaba bwe kityo abaana abaabatizibwa nga bakyali bawere bandibadde ki?) era ne tubawa okussa ekimu okulala kwonna n’Ekkanisa, ne tutabakoowoola kwenenya kinnoomu olw’ekibi kyabwe. Si kiragiro kya Katonda nti banenyezebwe era babuulirirwe kinnoomu, era bakoowoolwe mu lwatu okwenenya, era bagobebweyo bwe basigala nga tebeenenyezza? Obanga eyo si mirimu gyaffe, lwaki twakuba enduulu n’okusasamaza ensi bwe tutyo ku byo? Obanga mirimu gyaffe, lwaki tetugikola? Bangi ku bo beewala n’okuwulira Ekigambo kyennyini. Okukangavvula okw’edda okw’Ekkanisa kwali kukakali okusingawo, Olukiiko olw’Ensi Yonna olw’Omukaaga e Trull bwe lwalagira nti ‘Buli eyamalanga ennaku ssatu ezaddiriŋŋana nga tali mu kkanisa, awatali nsonga ya maanyi, yagobwanga mu kkanisa.’

Baganda bange, saagala kunyiiza kibiina kyonna, naye nteekwa okwogera nti ebibi bino tebisaana kubikkibwako na kwekwasa, oba kukendeeza bunene bwabyo, oba kubyegaana. Tumaze ebbanga ddene nga tutendereza okukangavvula, era buli kibiina nga kitendereza enkola yaakyo. Mwandyagadde abantu okussa ekitiibwa mu nkola yammwe ey’okufuga, oba temwandyagadde? Awatali kubuusabuusa mwandyagadde. Kale, bwe mwagala bagissemu ekitiibwa, kiteekwa okuba olw’obulungi obumu obugirimu. Kale mubalage obulungi obwo. Bwe buliwa? Buli mu ki? Era bwe mwagala babakkirize, mububalage, si ku lupapula kwokka, wabula mu bikolwa; si mu bigambo byokka, wabula mu kukola. Abantu bayinza batya okumanya omugaso gw’okukangavvula awatali kukangavvula kwennyini? Erinnya n’ekisiikirize kye mwakubidde enduulu eno yonna? Bayinza batya okulowooza nti kirungi ekyo ekitakola kalungi konna? Mazima, ntya nti tetukwata kkubo ttuufu kukuuma nsonga yaffe; nti tugiriddemu olukwe, nga bwe tuli abawakanyi ab’amaanyi ku lwayo. Mwogere amazima: si bintu bino ebibiri ebikuuma ettutumu ly’okukangavvula kuno okumaze ebbanga eddene nga kuwakanirwa mu bantu? Kwe kugamba, eri abatya Katonda, ettutumu lyokka ly’abaweereza baabwe abakuwagira; ate eri bangi ku batatya Katonda, obutakukola, kubanga bakisanga nga tekirina mannyo, era nga tekibateganya nga bwe baali basuubira. Enkola yaffe ey’okufuga bw’eriba nga ekuumibwa n’obululu bw’abo abandibadde bakangavvulwa oba bagobwa olw’ayo, abantu abasingayo obubi ne bagiba mikwano kubanga nayo mukwano gwabwe mu bujeemu bwabwe, olwo tujja kufuula Mukama omulabe waayo, era ajja kulabika ng’omulabe waffe. Mugatte wamu okukangavvula kwonna okukoleddwa mu ssaza lyonna, okuva lwe kwatandika okuwakanirwa bwe kutyo, era mbuusabuusa nti kulirabika nga kwa nkizo ekimala okusikiriza abantu abatya Katonda okukwagala olw’ebibala byakwo. Mwewuunya mutya bangi abeegomba ebikolwa so si bigambo, okuzzibwa obuggya so si linnya lyokka ery’okuzzibwa obuggya, bwe bakyukira ebibiina ebyeyawudde, nga temubalaga kintu kyonna okuggyako erinnya obwereere ery’okukangavvula mu bibiina byammwe? Abakristaayo bonna bassa ekitiibwa mu biragiro bya Katonda, era tebabitwala ng’ebintu ebitaliimu; n’olwekyo tebaagala kubeera bulamu awatali byo. Okukangavvula si kintu kitali kyetaagisa eri Ekkanisa: bwe mutaayawule wakati w’eky’omuwendo n’ekitaliimu nga mukozesa okukangavvula, abantu bajja kukikola nga beeyawula. Bwe munaakuumanga mu kkanisa zammwe abantu bakumi na bakumi oba bikumi, abamanyiddwa nti tebalina kye bamanyi era abatalina ddiini n’akatono, ne mutababuulirira mu lwatu (wadde oboolyawo mu kyama), wadde okubakoowoola okwenenya, wadde okubagobayo, temusaanye kwewuunya emyoyo egimu egitiitiira bwe giddukanga okuva mu kkanisa zammwe, ng’abadduka mu nnyumba enzigwe, gye batya nti eneetera okubagwira ku mitwe. Mulowooze, mbeegayiridde, singa mubakolera bwe mutyo mu nsonga ya ssakramentu nga bwe mukola mu nsonga y’okukangavvula, ne mubalaga omugaati n’envinnyo bulazi, ne mutabaganya kuloza ku bijjukizo bino eby’okwagala kw’Omununuzi waabwe, mwandisuubidde nti erinnya lya ssakramentu lyokka lyandibamatizza, oba nti bandyagadde okussa ekimu kwammwe? Kale lwaki mulowooza nti bajja kumatira n’eddoboozi obwereere ery’ekigambo okufuga kw’ekkanisa?

Ate era, mulowooze obuzibu bwe muleetera ensonga yammwe mu kuwakana kwammwe kwonna n’abantu ab’endowooza ez’enjawulo. Obanga emisingi gyammwe gisinga egyabwe, ate ebikolwa byabwe ne bisinga ebyammwe, abantu bajja kulowooza nti ekibuuzo kiri ku kiki ekisinga okwegombebwa, erinnya oba ekintu kyennyini, ekisiikirize oba ekituufu kyennyini; era bajja kutwala enkola yammwe ng’emikolo obukolo egirimbalimba, kubanga babalaba nga mugikozesa ku ngulu bukozi, weewaawo, nga temugikozesa n’akatono. Mu kye njogera kati, sigamba kuwakanya nkola yammwe ey’okufuga, wabula ngiwagira; era mbagamba nti mmwe mwennyini abagiwakanya, mmwe abalabika ng’abagyagala ennyo, kubanga mugiswaza nnyo olw’obutagikozesa okusinga bwe mugissaamu ekitiibwa n’ensonga zammwe zonna. Era mulisanga, nga temunnamaliriza, nti okugikola n’obwesigwa kwe kwandibadde ensonga yammwe esinga amaanyi. Okutuusa olwo, abantu bajja kubategeera ng’abalangirira mu lwatu nti, Tetwagala kubuulirira mu lwatu, wadde kwatula, wadde kugoba mu kkanisa; enkola yaffe kwe kutakola kalungi konna, wabula okusimba erinnya obwereere ery’enkola y’okufuga. Saagala kukubiriza muntu yenna okutuukiriza omulimu guno omukulu mu kiseera ekitali kituufu. Naye tewaliba kiseera kituufu n’akatono? Mwandirekedde okubuulira n’okugaba ssakramentu emyaka emingi bwe gityo nga mwekwasa nti ekiseera si kituufu? Mulifuna ekiseera ekisingako obulungi okugukola nga mumaze okufa? Nga bangi abaafa dda nga tebakoze kintu kyonna mu mulimu guno omukulu, newaakubadde nga baamala ebbanga ddene nga beetegekera okugukola! Mmanyi nti abamu balina ebibaggwaamu amaanyi n’ebibaziyiza bingi okusinga abalala; naye bibaggya maanyi ki n’ebiziyiza ki ebiyinza okutusonyiwa omulimu ng’ogwo? Ng’oggyeko ensonga ze twogeddeko edda, ensonga zino entono zirowoozebweko n’obwegendereza:

(1) Mu kubuulira kwaffe eri abantu baffe, nga tukifuula akabonero ak’ennaku ennyo omuntu okubeera mu kulekayo mu bugenderevu era obutakoma omulimu gwonna gw’amanyi! Era ne ffe tunaakola bwe tutyo omwaka ku mwaka, weewaawo, ennaku zaffe zonna? Obanga okwekwasa kujja kuggyawo obulabe bw’akabonero kano, muntu ki atajja kukwefunira nga nammwe bwe mukwefunira?

(2) Tulaga mu lwatu obugayaavu n’obunafu, oba si obutaba beesigwa, mu mulimu gwa Kristo. Njogera ku bye nnalaba nze kennyini. Obugayaavu bwe bwanzigya ku mulimu guno okumala ebbanga eddene, era bwe bwagwolekera n’amaanyi. Mazima, gwa mulimu gwa kuteganya era ogw’obulumi, era ogwetaagisa okwefiiriza, kubanga gujja kutuleetera obusungu bw’ababi. Naye tunaaŋŋanga okukulembeza okwesiima kwaffe okw’omubiri n’emirembe, oba okwagala n’emirembe gy’abantu ababi, okusinga obuweereza bwaffe eri Kristo Mukama waffe? Abaddu abagayaavu bayinza okusuubira empeera ennungi? Mujjukire, baganda bange, nti ffe ab’essaza lino twasuubiza bwe tutyo mu maaso ga Katonda, mu kawaayiro ak’okubiri ak’endagaano yaffe: ‘Tukkiriziganya era tumalirira, nga Katonda atuyamba, nti Katonda nga bw’atumanyisa omulimu gwaffe, tujja kufuba n’obwesigwa okugutuukiriza, era tetujja kugulekayo olw’okutya kwonna, oba olw’okufiirwa mu by’obugagga bwaffe, oba olw’okwesiima obubi n’obusungu bw’abantu, oba olw’ekisikiriza kyonna eky’omubiri ekifaanana bwe kityo.’ Mbeegayiridde, musome okusuubiza kuno, mugeraageranye n’ebyo bye mukoze. Era temulowooza nti mwakwatibwa mu mutego olw’okwesiba bwe mutyo; kubanga amateeka ga Katonda gaabateekako obuvunaanyizibwa ku mulimu gwe gumu ddala, endagaano yammwe nga tennagukola. Wano tewali kirala wabula ekyo abalala kye basibiddwako, nga nammwe.

(3) Okulagajjalira okukangavvula kulina amaanyi mangi okulimbalimba emyoyo egitafa, nga kufuula abo abatali Bakristaayo okulowooza nti Bakristaayo, kubanga baganyizibwa okubeera n’erinnya ly’abo, ne bataawulibwa ku balala olw’ekiragiro kya Katonda: era kuyinza okufuula abo abeesittaza abalala okulowooza nti ekibi kyabwe kintu ekigumiikirizika, kubanga abasumba b’ekkanisa bakigumiikiriza bwe batyo.

(4) Twonoona Obukristaayo bwennyini mu maaso g’ensi, era tukola ekitundu kyaffe okugifuula okukkiriza nti Kristo tayagala butukuvu okusinga Setaani, oba nti eddiini y’Ekikristaayo tesaba butukuvu okusinga eddiini ez’obulimba ez’ensi. Kubanga abatukuvu n’abatali batukuvu bwe baganyizibwa bonna okuba endiga ez’omu kisibo kimu, awatali kukozesa ngeri yonna kubaawula, tuvumaganya Omununuzi, nga gy’obeera nti ye yakikoze, era nga gy’obeera nti eno ye mbala y’ebiragiro bye.

(5) Tukuuma okweyawula nga kugenda mu maaso, nga tuleka abasingayo obubi nga tebanenyezebwa mu kkanisa zaffe, n’abakristaayo bangi ab’amazima ne balowooza nti bateekwa okweyawula ku ffe. Nnayogera n’ab’omu kkanisa ezeyawudde abamu, abaali abantu abakkakkamu, ne mbawakanya ku kweyawula; ne bankakasa nti baali ba ndowooza ya Bakadde (Presbyterian), oba nti tebaalina kye bagiwakanyamu, naye beegatta ku kkanisa endala olw’obwetaavu bwokka, nga balowooza nti okukangavvula, olw’okuba kiragiro kya Kristo, kuteekwa okukozesebwa buli ayinza, n’olwekyo tebaali bakyaŋŋanga kubeera bulamu awatali kwo nga bayinza okukufuna; era tebaasobola kusanga kkanisa za Bakadde zonna ezikola okukangavvula nga bwe baawandiika okukuwagira: ne bambuulira nti beeyawula pro tempore bwokka, okutuusa Abakadde lwe banaakozesa okukangavvula, olwo bajja kudda gye bali n’essanyu. Nzikiriza nti nnanakuwala abantu ng’abo okufuna ensonga ng’eyo okweyawula ku ffe. Okugaana aboonoonyi ssakramentu si kwe kunaatusonyiwa okweyongera okukozesa okukangavvula, nga bakyali ba mmemba b’ekkanisa zaffe.

(6) Tukola nnyo okuleeta obusungu bwa Katonda ku ffe ne ku bibiina byaffe, bwe tutyo ne tuzikiriza ebibala by’emirimu gyaffe. Obanga malayika ow’Ekkanisa ey’omu Suwatira yanenyezebwa olw’okugumiikiriza abakyamya mu kkanisa, naffe tuyinza okunenyezebwa ku nsonga y’emu olw’okugumiikiriza aboonoonyi abeeyolefu, abeesittaza abalala, era abateenenya.

Kale biziyiza ki ebiremesa kati abaweereza b’omu Bungereza okukola okukangavvula okwo kwe baawakanira ennyo bwe batyo? Ensonga enkulu, nga bwe nsobodde okukitegeera, eri nti, ‘Obuzibu bw’omulimu, n’obuzibu oba okubonaabona kwe tuyinza okufuna olw’omulimu ogwo. Tetuyinza kunenya mu lwatu mwonoonyi n’omu, n’atabwatuka, n’atusibira ekiruyi eky’okufa. Tusobola okumatiza abantu batono nnyo okwatula mu lwatu okwenenya okw’amazima. Bwe tweyongerayo okubagoba mu kkanisa, bajja kutusunguwalira ng’abalalu. Singa tukolagana nga Katonda bw’atulagira n’aboonoonyi bonna abawaganyavu mu kitundu, tewandibaddewo kubeera wamu nabo; twandikyayiddwa bonna, nti obulamu bwaffe ng’abwandibadde bwa nnaku, bwe kityo n’emirimu gyaffe gyandifuuse egitaliimu mugaso; kubanga abantu tebandituwulirizza nga bajjudde obukyayi gye tuli: n’olwekyo omulimu gulekera awo okuba omulimu gye tuli, kubanga obulabe obwandivuddemu bwandisinze obulungi.’ Zino ze nsonga enkulu ez’obutakola kukangavvula, wamu n’omulimu omunene okubuulirira mu kyama buli mwonoonyi kwe kwanditutwalidde. Kale, ebyo byonna mbiddamu nti:

[a] Ensonga zino tezirina maanyi ge gamu okuwakanya Obukristaayo bwennyini, naddala mu biseera ebimu ne mu bifo ebimu, nga bwe zirina okuwakanya okukangavvula? Kristo teyajja kuleeta mirembe ku nsi: Tulifuna emirembe gye, naye si egy’ensi; kubanga yatugamba nti ensi ejja kutukyawa. Bradford, oba Hooper, oba omuntu yenna ku abo abaayokebwa mu nnaku za Kabaka Omukazi Mary) teyandiwadde nsonga ezisinga ezo zonna okuwakanya omulimu gw’okwatula Okuzzibwa Obuggya (Reformation)? Tebandigambye nti, ‘Kijja kutufuula abakyayibwa era kijja kuteeka obulamu bwaffe bwennyini mu kabi k’ennimi z’omuliro?’ Kristo yasalawo nti oyo takyali Mukristaayo atakyawa byonna by’alina, n’obulamu bwe ye yennyini, ku lulwe; naye ffe tusobola okufuula akabi k’okufiirwa eby’ensi ensonga ey’okuwakanya omulimu gwe! Kiki kino, bwe kitaba bunnanfuusi, okwekweka okubonaabona, n’okukwata emirimu egy’obukuumi era egyangu gyokka, ne twerimba nti emirala si mirimu gyaffe? Mazima eno ye ngeri eya bulijjo ey’okwewala okubonaabona, okulagajjalira omulimu ogwanditutadde mu kubonaabona okwo. Singa tukola omulimu gwaffe n’obwesigwa, abaweereza bandisanze omugabo gwe gumu mu abo abeeyita Abakristaayo, nga abaabasooka bwe baagufuna mu bakaafiiri ne mu batakkiriza abalala. Naye bwe muba nga temuyinza kubonaabona ku lwa Kristo, lwaki mwakwata ekyuma kye ekirima mu ngalo zammwe? Lwaki temwasooka kutuula ne mubalirira omuwendo? Kino kye kifuula omulimu gw’obuweereza okukolebwa mu butaba bwesigwa bwe butyo, kubanga gukwatibwa mu ngeri ey’omubiri bwe etyo; abantu bagwingira ng’obulamu obw’okwesiima, n’ekitiibwa, n’okussibwamu ekitiibwa, era bamalirira okutuuka ku bigendererwa byabwe, n’okufuna bye baali basuubira mu ngeri ennungi oba embi. Tebaasuubira bukyayi na kubonaabona, era bajja kubyewala, newaakubadde nga babyewala nga balekayo omulimu gwabwe.

[b] Ate ku by’okwefuula abatasobola kubakolera kalungi, nziramu nti, Ensonga eyo erina amaanyi ge gamu okuwakanya okubuulira mu lwatu, okunenya, oba omulimu omulala gwonna abantu ababi gwe banaatukyayira. Katonda ajja kuwa omukisa ebiragiro bye ye yennyini bikole obulungi, bwe kitaba bwe kityo teyandibitaddewo. Bwe munaabuulirira era ne munenya mu lwatu abo abeesittaza abalala, ne mubakoowoola okwenenya, ne mugobayo abawaganyavu, muyinza okukolera obulungi bangi ku abo be munenya, era oboolyawo n’abo bennyini abagobeddwa. Waakiri nkakasa nti y’ekkubo lya Katonda; era lye kkubo lye erisembayo nga okunenya tekukyakola kalungi. N’olwekyo kya bukyamu okulagajjalira ekkubo erisembayo, nga tutya okutaataaganya amakubo agasooka, ate nga erisembayo terisaana kukozesebwa okuggyako nga kitwalibwa nti agasooka gonna gaali gamaze okulemererwa. Wabula, abo ab’omunda n’abo ab’ebweru bayinza okuganyulwa mu kyo, omwonoonyi ne bw’atandiganyuddwa; era Katonda ajja kufuna ekitiibwa, Ekkanisa ye bw’eyawulibwa mu lwatu ku nsi, n’abasika b’eggulu n’aba ggeyeena ne bataatabulwatabulwa ddala, wadde ensi okufuulibwa okulowooza nti Kristo ne Setaani bakaayanira bukulu bwokka, era nti balina okwagala kwe kumu eri obutukuvu oba eri ekibi.

[c] Naye kale ka mbagambe, nti mu kkubo temuli buzibu bwenkanidde awo, era okukangavvula si kintu ekitaliimu mugaso nga bwe mulowooza. Nneebaza Katonda olw’okukugezesa okutono era okwalwawo kwe nnakola nze kennyini. Nsobola okwogera ku bye nnalaba, nti tekuli bwereere; era n’obulabe bwakwo si bwe buyinza kutusonyiwa obulagajjavu bwaffe.

Nzikiriza, singa kyali ku nze, omuntu oyo yandigobeddwa ng’omusumba omulagajjavu, atafuga bantu be na kukangavvula, nga bw’agobwa ng’omubuulizi omulagajjavu atabuulira; kubanga okufuga, nkakasa, kitundu kikulu ku mulimu gw’omusumba nga okubuulira bwe kiri.

Sijja kweyongerayo mu kwatula kuno. Era kati, baganda bange, kiki ekisigaddewo, okuggyako ffenna okukaaba nti tuli basango olw’ebibi bino ebyogeddwako, n’okwetoowaza emyoyo gyaffe olw’ensobi zaffe mu maaso ga Mukama? Kuno kwe ‘kwekuuma era n’okukuuma ekisibo kyonna?’ Kino kifaanana ekyokulabirako ekituweereddwa mu kyawandiikibwa? Singa kati tulabika ng’abakakanyavu b’emitima era abateetoowazizza, nga kyandibadde kabonero ka nnaku gye tuli ne eri Ekkanisa! Obuweereza butera okutiisibwatiisibwa n’okuvumibwa abalabe ab’engeri nnyingi; era newaakubadde kino kiyinza okulaga ettima lyabwe ery’obutatya Katonda, era kiyinza okutulaga obusungu bwa Katonda obw’obwenkanya. Mukikkirize, baganda bange, abaweereza b’omu Bungereza si be basembayo era si be basinga obutono mu bibi by’ensi eno. N’olwekyo kye kiseera tutwale omugabo gwaffe mu kwetoowaza okwo kwe tumaze ebbanga eddene nga tukoowoolamu abantu baffe. Bwe tuba nga tulina amagezi gaffe, tuyinza okutegeera nti Katonda atunyiigidde, era nti eddoboozi eryakoowoola eggwanga lino okwenenya lyayogera naffe nga bwe lyayogera abalala. ‘Alina amatu agawulira, awulire’ ebiragiro by’okwenenya ebirangiriddwa mu kununulibwa n’okukuumibwa okw’ekitalo okungi bwe kutyo; alina amaaso agalaba, k’abiraba nga biwandiikiddwa mu nnyiriri nnyingi bwe zityo ez’omusaayi. Katonda abadde atukoowoola okwetoowaza ng’akozesa omuliro n’ekitala; era nga ‘okulamula bwe kutandikidde mu nnyumba ya Katonda,’ bwe kityo, okwetoowaza bwe kutaatandikire eyo nakyo, kiriba kabonero ka nnaku gye tuli ne eri ensi.

Ki! tunaagaana ebibi byaffe oba okubikendeeza nga tukoowoola abantu baffe okwatula mu ddembe era mu bujjuvu? Si kirungi okusingawo okuwa Katonda ekitiibwa nga twatula n’obwetoowaze, okusinga, olw’okwesaasira, okunoonya amalagala g’emiti okubikka obwereere bwaffe; n’okuwaliriza Katonda okuzimba ekitiibwa kye, kye twamugaana, ku bifunfugu by’ekitiibwa kyaffe, kye twakulembeza okusinga ye; n’okumuwaliriza okutwala, nga ayita mu kulamula okukakali okusingawo, ekyo kye twagaana okumuwaayo ku bwaffe? Woowe! Bwe munaawaliriza Katonda okwefunira ekitiibwa kye nga bw’asobola, ayinza okukifuna, ne kibaleetera ennaku n’obuswavu obutaggwaawo. Ebibi ebyakolebwa mu lwatu bitufeebya nnyo bwe tubikweka okusinga bwe tubyatula. Kye kibi, so si kwatula, ekituswaza. Twabikola mu maaso g’enjuba, ne kiba nti tebiyinza kukwekebwa; era okufuba okubibikkako kwongera bwongezi omusango gwaffe n’ensonyi zaffe. Tewali kkubo lya kuddaabiriza bituli mu kitiibwa kyaffe, ekibi kyaffe bye kyakola, okuggyako okwatula mu ddembe n’okwetoowaza. Saaŋŋanga butayatula bibi byange nze: era obanga waliwo anyiize kubanga njatudde ebibye, ategeere nti nkoze bukozi kye nnakola ku nze kennyini. Era obanga baŋŋanga okwegaana okwatula ekibi kyabwe, bakikole, naye bakimanye nti akabi kaabwe. Naye ku baweereza ba Kristo bonna abeetoowaze ddala, sibuusabuusa nti banaakubirizibwa okusinga okukungubagira ebibi byabwe n’obwegendereza obusingawo mu maaso g’ebibiina byabwe eby’enjawulo, n’okusuubiza okwekomako.

Ekyayita Ekiddako