Omusumba Omuzzeemu Obuggya
Okuwaayo Ekitabo

Essuula 2 · eddakiika 16 ez’okusoma · eddakiika 21 ez’okuwuliriza

Okuwaayo Ekitabo

Eri baganda bange, ab’oluganda abaagalwa ennyo, abaweereza ba Kristo abeesigwa mu Bulitaniya ne mu Ayalandi: Ekisa n’emirembe byeyongerenga mu mmwe mu Yesu Kristo

BAGANDA BANGE AB’EKITIIBWA

Ensonga ekitabo kino kye kyogerako ebakwatako nnyo mmwe mwennyini, n’amakanisa agaabakwasibwa okulabirira, ne kimpa obuvumu okubawandiikira ebigambo bino, newaakubadde nga waliwo obunafu mu ngeri gye nkikwatamu, era nga mmanyi bulungi nti sisaanira n’akatono kubeera mubuulirizi wammwe.

Nga sinnatuuka ku nsonga enkulu endeese, nja kusooka okubannyonnyola ensonga ezaavaako omulimu guno oguddako, n’eddembe ly’okwogera lye nkozesezza, eriyinza obutasanyusa abamu. Mukama bwe yazuukusa abaweereza be mu ssaza lya Worcestershire, n’ebitundu ebiriraanyeewo, ne bategeera obuvunaanyizibwa bwabwe mu mulimu gw’okuyigiriza katekisimu, n’okuyigiriza mu kyama buli muntu mu bitundu byabwe atandigaanye mu bukakanyavu obuyambi bwabwe, era bwe baamala okuteeka emikono ku ndagaano eyalimu okusalawo kwabwe okugutuukirizanga mu biseera ebijja, baalaba nga tekisaanira kutandika mulimu ogwo nga tebasoose kwetoowaza myoyo gyabwe mu maaso ga Mukama mu ngeri ey’ekitiibwa, olw’okulagajjalira okw’ebbanga eddene obuvunaanyizibwa obunene bwe butyo era obwetaagisa ennyo. Noolwekyo baakkiriziganya okukuŋŋaanira awamu e Worcester nga 4 Desemba 1655, beegatte eyo mu kwetoowaza ne mu kusaba okw’amaanyi eri Katonda, atusonyiwe obulagajjavu bwaffe, atuyambe mu ngeri ey’enjawulo mu mulimu gwe twali tutandise, era aguwe okubala mu bantu be twali tweyamye okuyigiriza; era mu kiseera ekyo, mu balala, bansaba okubuulira. Okutuukiriza kye baali baagala, ne ntegeka Okwogera kuno okuddako. Newaakubadde nga kwali kuwanvu okusinga bwe kwandyogeddwa mu bubuulizi bumu oba bubiri, naye nnali ntegese okukutandika mu kiseera ekyo, ne njogera ebyo ebisinga okukwatagana n’omukolo ogwo, ebisigadde ne mbitereka ekiseera ekirala. Naye olukuŋŋaana nga terunnatuuka, obulumi bwange obwa bulijjo n’obunafu bwe byeyongera, ne ndemesebwa okugendayo. Okuliyirira obutagendayo obwo bwe sseeyagalidde, ne nzikiriza mangu okusaba kw’ab’oluganda abawerako, okufulumya amangu ago ebyo bye nnali ntegese, balyoke basome kye batasobola kuwulira. Bwe kinaawakanyizibwa nti saandyogedde mu lwatu era mu bukambwe bwe butyo ku bibi by’obuweereza, oba nti saandibifulumizza ensi yonna okubiraba; oba waakiri nti nnandibiwandiise mu lulimi olulala, so si mu matu g’abantu aba bulijjo; naddala mu kiseera nga kino, Ba-Quaker n’Abapapa we bafubira okunyoomesa obuweereza, ate abantu nga banguwa nnyo okuwuliriza bye babagamba — nzikiriza nti ekiwakanya ekyo nnakiraba nga kya buzito nnyo; naye okuba nti tekyakyusa kusalawo kwange, kiva, mu birala, ku nsonga zino eziddako:

1. Twali tukkiriziganyizza ku kwetoowaza okw’ekitiibwa okwali kutegekeddwa, era kuno kwe kwali kutegekerwa era kwe kwali kugenderera. Era twandisobodde tutya okwetoowaza nga tetwatula mu lwatu kibi kyaffe? 2. Okwatula okwo kwali kukwata nnyo ku bibi byaffe ffe ffennyini; era ani ayinza okutunyiigira olw’okwatula ebibi byaffe ffe, n’okwetikka ffe ffennyini omusango n’ensonyi, nga emitima gyaffe bwe gyatubuulira nti tusaanidde okukola? 3. Bwe nnali nkitegese mu Lungereza olw’obwetaavu, saalina budde bwa kukivvuunula mu Lulattini. 4. Ekibi bwe kiba kyeyolese mu maaso g’ensi, kya bwereere okugezaako okukikweka; okugezaako kwonna okw’engeri eyo kujja kwongera bwongezi ensonyi zaffe n’okuzigaziya. 5. Okwatula okutaliimu kukweka kye kisaanyizo eky’okusonyiyibwa okujjuvu; era ekibi bwe kiba kya lwatu, n’okwatula kusaanidde kubeera kwa lwatu.

Singa abaweereza b’e Bungereza baayonoona mu Lulattini mwokka, nnandigezezzaako okubanenya mu Lulattini, oba ne sibaako kye mbagamba. Naye bwe banaayonoona mu Lungereza, kibagwanira okukiwulira mu Lungereza. Ekibi ekitannasonyiyibwa tekiritukkiriza kuwummula wadde okukulaakulana, ne bwe tunaafuba ennyo era ne tusaasaanya bingi okukikweka: ekibi kyaffe kiritubayigga ne kitukwasa, ne bwe tutakiyigga ne tukikwasa. Omulimu gw’okwatula kwe kumanyisa ekibi kyaffe nga tugenderedde, n’okwetikka ensonyi ffe ffennyini nga twagadde; era oba ‘buli abyatula n’abireka, alisaasirwa,’ tekyewuunyisa nti ‘oyo akweka ebibi bye, talifuna mukisa kukulaakulana.’ Bwe tunaabeera abeesaasira ennyo, era abatayagala kwatula, Katonda naye ajja kutusaasira kitono, era ajja kutuwandiikira yekka okwatula kwaffe. Oba ajja kukaka emitima gyaffe okwatula, oba ebibonerezo bye birirangirira obutali butuukirivu bwaffe eri ensi.

6. Bangi nnyo ku abo abeeyamye omulimu gw’obuweereza beeyongerayo mu bukakanyavu bwe batyo mu kwenoonyeza ebyabwe, mu bulagajjavu, mu malala ne mu bibi ebirala, ne kiba nti kifuuse obuvunaanyizibwa bwaffe obwetaagisa okubanenya. Singa twalaba nga abantu ng’abo bandikyuse awatali kunenyezebwa, twandisanyuse okwewala okulangirira ensobi zaabwe. Naye okunenya kwennyini bwe kulabika nga tekulina kye kukola, ne kiba nti banyiiga olw’okunenyezebwa okusinga olw’ekibi, era nga basinga kwagala ffe tulekere awo okunenya okusinga bo okulekera awo okwonoona, ndowooza kye kiseera okwongera obwogi ku ddagala. Kubanga twandikoze ki ekirala? Okulekulira baganda baffe nga abatasobola kuwonyezebwa kyandibadde bukambwe, ng’ebbanga lyonna wakyaliwo amakubo amalala ag’okukozesebwa.

Tetusaanidde kubakyawa, wabula okubanenyanga mu lwatu, ne tutakkiriza kibi kubasigalako. Okugumiikiriza obubi bw’abaweereza kwe kuyamba okuzikiriza Ekkanisa; kubanga kkubo ki erisinga okwanguya okwonoona n’okusaanyaawo abantu, okusinga obwonoonefu bw’abo ababakulembera? Era tuyinza tutya okusinga okuyamba ku kuzza obuggya, okusinga okufuba okuzza obuggya abakulembeze b’Ekkanisa? Nze ku lwange, nkoze nga bwe nnandyagadde bankole; era kino nkikoze olw’obukuumi bw’Ekkanisa, era mu kwagala okw’ekisa eri ab’oluganda be nnaŋŋanga okunenya — si kubafuula ba kunyoomebwa na kukyayibwa, wabula okuwonya obubi obwandibafudde ab’engeri eyo — omulabe yenna aleme kufuna nsonga eno ey’okutuvuma. Naye okusinga byonna, kubanga okufuba kwaffe okw’obwesigwa kwetaagisa nnyo eri obulungi bw’Ekkanisa n’obulokozi bw’emyoyo gy’abantu, tekikwatagana na kwagala kimu ku ebyo, ffe ffennyini okulagajjala, oba okusirika ne tukkiriza obulagajjavu bw’abalala. Singa enkumi n’enkumi ku mmwe mwali mu lyato erikulukusa amazzi, n’abo abandisenye amazzi ne baziba ebituli ne baba nga bazannya oba beebase, oba nga beesaasira bwesaasizi mu mirimu gyabwe, ne kibateeka mwenna mu kabi, temwandibazuukusizza bakole omulimu gwabwe ne mubakoowoola bakole ng’abalwanirira obulamu bwammwe? Era singa mwakozesa obukambwe n’okukakaatika eri abagayaavu, mwandirowoozezza nti omuntu oyo alina amagezi amalamu, eyandibanyiigidde n’abalumiriza amalala, okwekulumbaza, oba obutaba na mpisa, olw’okwaŋŋanga okwogera n’obuyombi bwe butyo eri bakozi bannammwe, oba eyandibagambye nti mubakola bubi olw’okukendeeza ku linnya lyabwe eddungi? Temwandigambye nti, ‘Omulimu gulina okukolebwa, oba ffenna tufudde. Eryato lyagala kubbira, naawe oyogera ku linnya ddungi? Oba osinga kwagala kuteeka ggwe kennyini naffe mu kabi, okusinga okuwulira ku bugayaavu bwo?’ Eno ye mbeera yaffe, baganda bange, Omulimu gwa Katonda gulina okukolebwa! Emyoyo tegirina kuzikirira nga mmwe mufaayo ku mirimu gyammwe egy’ensi oba ku masanyu ag’ensi, ne mwewummulira, oba nga muyomba ne baganda bammwe! So naffe tetulina kusirika ng’abantu mubanguyiza okugenda mu kuzikirira, n’Ekkanisa ng’eteekebwa mu kabi n’okutabukatabuka okusingawo, nga tutya okulabika ng’abatalina mpisa era abakambwe gye muli, oba okunyiiza emyoyo gyammwe egitagumiikiriza! Singa mwali mutagumiikiriza bibi byammwe nga bwe mutagumiikiriza kunenya kwaffe, temwandiwulidde birala okuva gye tuli, wabula ffenna twandibadde tukkiriziganya! Naye Katonda newaakubadde abantu abalungi tebajja kubaleka mu bibi bwe bityo. Kyokka singa mwali mwewaddeyo ku mulimu mulala, ne mwonoona ku lwammwe mwekka, ne muzikirira mwekka, tetwandibadde na bwetaavu bungi bwe butyo obw’okubateganya, nga bwe tulina kaakano: naye bwe munaayingira mu kifo ky’obuweereza, ekiriwo olw’okukuumibwa kwaffe ffenna okwetaagisa, ne kiba nti bwe tubaleka mu kibi kyammwe, tuba tuwaddeyo Ekkanisa eri okufiirwa n’akabi, temutunenya bwe twogera nammwe mu ddembe okusinga bwe mwandyagadde. Singa omubiri gwammwe gwali gulwadde, ne munyooma eddagala, oba singa ennyumba yammwe yali ekutte omuliro, ne muyimba oba ne muyombera mu nguudo, nandisobodde okugumiikiriza, ne mbaleka, (kye, mu kwagala, saandikoze mangu,) naye bwe munaakkiriza okubeera omusawo w’eddwaliro, oba ow’ekibuga kyonna ekikwatiddwa kawumpuli, oba bwe munaakkiriza okuzikiza emiriro gyonna eginaakoleezebwa mu kibuga, obugayaavu bwammwe tebuyinza kugumiikirizibwa, ne bwe kinaabanyiiza kyenkana wa. Mukitwale nga bwe mwagala, mulina okukibuulirwa; era ekyo bwe kitaagasenga, mulina okukibuulirwa mu lwatu n’okusingawo; era ekyo bwe kitaagasenga, bwe munaagobebwa wamu n’okunenyezebwa, omusango gunaaba gwammwe mmwe mwennyini. Bino byonna mbyogera eri abo bokka abalina omusango.

Era bwe ntyo mbawadde ensonga ezo ezankaka okufulumya, mu Lungereza olutegeerekeka, ebibi by’obuweereza bingi nga bwe nkoze mu Kitabo kino ekiddako. Era ndowooza nti omuntu gy’akoma okwenenya n’okwetoowaza, era gy’akoma okwegomba okuzza obuggya okw’amazima mu Kkanisa, gy’akoma okukkiriza amangu era mu bujjuvu okwatula n’okunenya okw’eddembe ng’okwo. Naye nzudde nti tekiyinzika kwewala kunyiiza abo abalina omusango ate nga tebeenenya; kubanga teri kkubo lya kwewala kino, okuggyako ffe okusirika, oba bo okugumiikiriza: era tetuyinza kusirika, olw’ebiragiro bya Katonda; ate bo tebajja kugumiikiriza, olw’omusango gwabwe n’obutenenya bwabwe. Naye abo aboogera mu lwatu bulijjo basiimibwa ku nkomerero; era ekiseera kinaatera okutuuka lwe mulyatula nti be baali mikwano gyammwe egisinga. Naye omulimu gwange omukulu gukyasigadde. Kaakano nnina okwaŋŋanga, baganda bange, okubeera omubuulirizi wammwe ku bimu ku buvunaanyizibwa obwetaagisa bwe njogeddeko mu kwogera okuddako. Singa omu ku mmwe anannumiriza amalala oba obutaba na buwombeefu olw’okugezaako kuno, ng’alinga nti nnabalumiriza obulagajjavu, oba nti nneerowooza nti nsaanira okubabuulirira, mbegayirira mutaputa obuvumu bwange n’omutima omulungi, nga mbakakasa nti mu kino sigondera kuteesa kwa mubiri gwange, wabula neenyiiza nze kennyini nga bwe nnyiiza abamu ku mmwe; era nnandisinze okwagala okuwummula n’emirembe egy’okusirika, singa kyali kikwatagana n’obuvunaanyizibwa bwange n’obulungi bw’amakanisa. Naye bwetaavu bwennyini obw’emyoyo gy’abantu, n’okwegomba kwange okw’obulokozi bwabwe, n’okukulaakulana kw’Ekkanisa, bye binkaka okukola amalala gano n’obutaba na buwombeefu buno, bwe kiba nga bwe kirina okuyitibwa. Kubanga ani alina olulimi ayinza okusirika, nga kiri ku lw’ekitiibwa kya Katonda, obulungi bw’Ekkanisa ye, n’essanyu ery’olubeerera ery’emyoyo emingi bwe gityo?

Ensonga esooka, era enkulu, gye nnina okubateekako, y’eno: Si buvunaanyizibwa obutakubwako kubuusabuusa obw’abaweereza abasinga obungi mu mawanga gano asatu, okwewaayo amangu ddala ku mulimu gw’okuyigiriza katekisimu, n’okuyigiriza kinoomu bonna abaabakwasibwa okulabirira, abanaasikirizibwa okukkiriza? Seetaaga kuyimirira wano kukikakasa, kubanga nkikoze ekimala mu kwogera okuddako. Muyinza okulowooza nti amagezi amatukuvu gayinza okukiwakanya? Obunyiikivu eri Katonda, okusanyukira okumuweereza, oba okwagala emyoyo gy’abantu, biyinza okukiwakanya

1. Nti abantu balina okuyigirizibwa emisingi gy’eddiini, n’ebintu ebisinga okwetaagisa olw’obulokozi, tekikyabuusibwabuusibwa mu ffe.

2. Nti balina okubiyigirizibwa mu ngeri esinga okuzimba n’okugasa, nsuubira nti tukkiriziganya.

3. Nti okwogera n’omuntu kinoomu, n’okumukebera, n’okumuyigiriza, kirina ebirungi bingi ebisukkulumu olw’obulungi bwabwe, nakyo tekiwakanyizika.

4. Nti okuyigiriza omuntu kinoomu kutukubirizibwa Ebyawandiikibwa, n’empisa y’abaddu ba Kristo, era kusiimibwa abatya Katonda ab’emirembe gyonna, tekiwakanyizibwa, nga bwe nsobola okuzuula.

5. Tekibuusibwabuusibwa nti tusaanidde okutuukiriza obuvunaanyizibwa buno obunene eri abantu bonna, oba bangi nga bwe tusobola; kubanga okwagala kwaffe n’okufaayo kwaffe ku myoyo gyabwe kulina okutuuka ku bonna. Bwe wabaawo abantu ebikumi bitaano oba lukumi abatamanyi mu kitundu kyo oba mu kibiina kyo, kuba kutuukiriza buvunaanyizibwa bwo kubi, okwogera n’abatonotono ku bo olumu n’olumu, n’abalala n’obaleka mu butamanya bwabwe, ng’osobola okubayamba.

6. Tekikakasika kitono nti omulimu omunene ng’ogwo gulina okutwala ekitundu ekinene eky’obudde bwaffe. Ekisembayo, kikakasika kyenkanyi nti obuvunaanyizibwa bwonna bulina okukolebwa mu nteekateeka, nga bwe kisoboka, noolwekyo bulina okubeera n’ebiseera byabwo ebyateekebwawo. Era bwe tuba nga tukkiriziganya okukola nga bwe kituukana n’amazima gano agakkirizibwa bonna, tetwetaaga kwawukana ku bintu ebirala ebibuusibwabuusibwa.

Kaakano, ku lwa Kristo, era olw’Ekkanisa ye, n’olw’emyoyo gy’abantu egitafa, neegayirira abaweereza ba Kristo bonna abeesigwa, bagwe ku mulimu guno amangu ddala era n’amaanyi. Mwegatte wamu okugukola nga muli ba mutima gumu, gulyoke gubeere mwangu okusikiriza abantu bammwe okugukkiriza. Nnina okwatula nti nzudde, mu bumanyirivu obumu, nti guno gwe mulimu, olw’ekisa kya Katonda ekikolera mu bikozesebwa, ogulina okuzza obuggya ddala; ogulina okugoba obutamanya bwaffe obwa bulijjo obusaasaanidde; ogulina okufukamiza emitima emikakanyavu egy’aboonoonyi; ogulina okuddamu ebiwakanya byabwe ebitaliimu, n’okubaggyako endowooza zaabwe embi; ogulina okutabaganya emitima gyabwe n’abaweereza abeesigwa, n’okuyamba okubuulira kwaffe okw’olujjudde okubala; n’okufuula okutya Katonda okw’amazima ekintu ekya bulijjo okusinga bwe kubadde okutuusa kaakano. Nzudde nti tetwakwatanga kkubo lisinga bulungi okumenyaamenya obwakabaka bw’ekizikiza, okutuusa kaakano. Neewuunya nze kennyini, nga bwe nnalwawo ennyo nga sikola buvunaanyizibwa obweyolefu era obulungi ennyo bwe butyo. Naye nange bwe kyali, nga bwe ndowooza bwe kiri ne ku balala. Nnamala ebbanga ddene nga nkimanyi, naye endowooza yange ku bizibu yali nnene nnyo, n’endowooza yange ku buvunaanyizibwa ntono nnyo, bwe ntyo ne nziyizibwa ebbanga ddene obutabutuukiriza. Nnalowooza nti abantu bandigunyoomye, era nti tewali n’omu yandigukkirizza okuggyako abatonotono abasinga obutaba na bwetaavu, ne ndowooza nti amaanyi gange tegandigutuusizza ku nkomerero, nga nnina dda emigugu eminene bwe gityo; bwe ntyo ne ngulwisa ebbanga ddene, kye neegayirira Mukama ow’okusaasira ansonyiwe. Naye bwe nnagugezaako, nzudde nti ebizibu kumpi tebiriiwo (okuggyako olw’obunafu bw’omubiri gwange obw’enjawulo) bw’obigeraageranya n’ebyo bye nnalowooza; era nzudde emiganyulo n’okubudaabudibwa okw’omulimu guno nga bya kigero nti saandyagadde nti nnali sigukoze, ne bwe nnandiweereddwa obugagga bwonna obw’ensi. Tumala Bbalaza ne Lwakubiri, okuva ku makya kumpi okutuuka ekiro, mu mulimu guno, nga tukwata amaka nga kkumi na ttaano oba kkumi na mukaaga mu wiiki, tulyoke tuyite mu kitundu kyonna, ekirimu amaka agasukka mu lunaana, mu mwaka gumu; era sinnayinza kugamba nti waliwo maka na gamu agagaanye okujja gye ndi, era abantu batono bokka abeewolereza ne bakyewala. Era nzudde obubonero obw’okungulu obw’okubala bungi mu bangi ku abo abajja, okusinga mu kubuulira kwange kwonna okw’olujjudde gye bali. Bw’ogamba nti, Tekiri bwe kityo mu bifo bingi, nkuddamu nti, nsaba omusango gw’ekyo gulemenga kubeera nnyo ku ffe ffennyini. Naye bwe wabaawo abamu abagaana obuyambi bwo, ekyo tekijja kukuggyako musango olw’obutabuwa abo abandibukkirizza. Bw’ombuuza enkola gye nkozesa olw’entegeka n’obwangu, nsobola okwogera wano nti, nga ngaba Katekisimu, mpandiika olukalala lw’abantu bonna abategeera mu kitundu, era omuwandiisi agenda wiiki emu nga bukyali, mu buli maka, okubabuulira olunaku lwe balina okujja, n’essaawa (amaka gamu ku ssaawa bbiri, agaddako ku ssaawa ssatu, n’agaddako ku ssaawa nnya, n’ebirala.) Era omuwendo gunkaka okukwata amaka gonna omulundi gumu; naye bulijjo sikkiriza muntu yenna ow’amaka amalala kubeerawo. Baganda bange, kaakano mbayita mu mulimu guno awatali buyinza bwa Katonda, awatali kukkiriza kw’ab’edda bonna, awatali kukkiriza kw’Abayigiriza b’eddiini ab’Ekkanisa Ezzeemu Obuggya, oba awatali kukakasa kw’emitima gyammwe mmwe mwennyini? Mulabe Olukuŋŋaana lw’e Westminster kye lwogera, mu kuyitamu, mu Directory, ku kukyalira abalwadde: ‘Buvunaanyizibwa bw’omuweereza obutayigiriza bantu abaamukwasibwa mu lujjudde mwokka, wabula ne mu kyama, era kinoomu okubabuulirira, okubakubiriza, okubanenya, n’okubabudaabuda mu biseera byonna ebisaanidde, nga obudde bwe, amaanyi ge, n’obukuumi bwe obw’omubiri bwe binaamukkiriza. Alina okubabuulirira nga balamu bulungi okwetegekera okufa. Era olw’ekyo, balina okwogeranga emirundi mingi n’omuweereza waabwe ku mbeera y’emyoyo gyabwe,’ n’ebirala. Mukisome nate, mukirowoozeeko. Muwulirize Katonda, bwe muba mwagala okubeera n’emirembe ne Katonda. Muwulirize omutima gwammwe, bwe muba mwagala emirembe mu mutima. Mmaliridde okwogera nammwe mu lwatu, ne bwe nnaabanyiiza. Tekisuubirwa nti mu muntu oyo, oluvannyuma lw’okulabulwa n’okukubirizibwa, atasalawo kukola buvunaanyizibwa obweyolefu era obunene bwe butyo, mwandibaddemu omutima ogwewaayo eri Katonda mu bwesimbu. Siyinza kulowooza nti oyo alina ensasi emu ey’ekisa ekirokola, era bw’atyo n’abeera n’okwagala okwo eri Katonda, n’okusanyukira okukola by’ayagala, ebiri mu bonna abatukuziddwa, ayinza okusikirizibwa okuwakanya oba okugaana omulimu nga guno; okuggyako ng’ali wansi w’amaanyi g’okukemebwa nga Peetero bwe yali, bwe yeegaana Kristo, oba bwe yamuziyiza okubonaabona, n’awulira okugobebwa okw’ekitundu: ‘Dda ennyuma wange Setaani. Oli kyesittaza gye ndi, kubanga tolowoozeza bintu bya Katonda wabula olowooza bintu bya bantu.’ Mukutte ekyuma ekirima mu ngalo zammwe; mwewaddeyo gy’ali emirundi ebiri, ng’Abakristaayo, era ng’abasumba; era mwaŋŋanga, oluvannyuma lw’ebyo, okutunula emabega, ne mugaana omulimu gwe? Mulaba omulimu gw’okuzza obuggya nga guyimiridde; era mweyamye mu ngeri nnyingi okuguyamba: era mwaŋŋanga kaakano okulagajjalira amakubo mwe gulina okuyita okukolebwa? Mulyolesa amaaso gammwe mu kibiina ky’Abakristaayo, ng’abaweereza b’enjiri, ne musabirayo okuzza obuggya, n’okukyuka n’obulokozi bw’abo ababawuliriza, n’okukulaakulana kw’Ekkanisa; ate bwe mumala, ne mugaana okukozesa amakubo agalina okutuukiriza bino byonna? Mmanyi nti amagezi ag’omubiri tegalibulwa bigambo n’endabika y’ensonga, okuwakanya amazima n’obuvunaanyizibwa bye gakyawa. Kyangu kaakano okuwakanya obuvunaanyizibwa okusinga okubutuukiriza: naye mulindirire enkomerero, nga temunnasala musango gwammwe ogusembayo. Muyinza okwekkirizisa nti muliddamu okutunuulira obulagajjavu buno nga mubudaabudibwa, oba nti mulibuwaako embalirira ey’okubudaabudibwa eri Katonda? Nnaŋŋanga okulagula, okuva mu kumanya ekisa bwe kiri, nti abaweereza bonna abatya Katonda mu Bungereza bajja kufuula obuvunaanyizibwa buno ensonga ey’omutima, ne babwewaayo, okuggyako abo abaliremesebwa akabenje akatali ka bulijjo, oba abali mu kukemebwa nga bwe twogedde waggulu. Sibakubiriza nga sirina ssuubi, wabula ntwala nga kikakafu nti kijja kukolebwa. Era bwe wanaabaawo bannanfuusi abagayaavu, oba ab’obuggya, oba ab’ettima, abanaakiwakanya, oba abanaakyewala, abalala tebajja kukola bwe batyo; wabula bajja kukozesa omukisa ogwo, ne batagaana kulabula kwa Mukama. Era Katonda ajja kubikkula bannanfuusi mu bbanga ttono, ne bamanya, mu nnaku yaabwe, kye kyali okuzannyirira naye. Zibasanze, bwe balibalirira omusaayi gw’emyoyo! Ensonga ezaabamatiza wano okuwakanya obuvunaanyizibwa, tezirimatiza olwo okuwakanya obuvunaanyizibwa; wabula zirirabisibwa nga zaali bivudde mu busirusiru bwabwe, era nga zaava ku kikolo mu kwagala kwabwe okwonoonefu n’ebyabwe eby’omubiri. So n’emitima gyabwe tegirikkiriza nsonga ezo mu ssaawa ey’okufa, ze baalabika nga bakkiriza kaakano. Olwo ne bawulira mu nnaku yaabwe nti teriiyo kubudaabudibwa kwe kuyinza kufunibwa omwoyo agenda, mu kuddamu okutunuulira obuvunaanyizibwa obwalagajjalirwa bwe butyo, nga bwe kuli eri abo abeewaayo ddala eri okuweereza Mukama. Nkakasa nti ensonga zange ku lw’obuvunaanyizibwa buno zirirabika nga ze zisinga amaanyi ku nkomerero, bwe ziritunuulirwa mu ssaawa y’okufa, ku lunaku olw’omusango, era, okusinga byonna, mu kitangaala ky’obulamu obutaggwaawo.

Era kaakano, baganda bange, mbeegayirira n’amaanyi, mu linnya lya Katonda, era olw’emyoyo gy’abantu bammwe, muleme kukola mulimu guno mu bunafu ne mu kwanguyiriza, wabula mugukole n’obuvumu, n’amaanyi gammwe gonna; era mugufuule omulimu gwammwe omukulu era ogw’amaanyi. Okugukulembera kwetaaga amagezi mangi. Noolwekyo musome nga bukyali engeri y’okugukolamu, nga bwe musomera obubuulizi bwammwe. Nzijukira nga bwe nnafuba ennyo n’abamu ku ba palamenti ewedde, bateeke abayigiriza ba katekisimu mu bibiina byaffe; naye mazima sinakuwala nti tekyakola, okuggyako olw’ebibiina ebitonotono ebisinga obunene. Kubanga ndaba nti obulamu bwonna obw’omulimu guno, wansi wa Katonda, buli mu kugukulembera n’amagezi era mu ngeri ekola, mu kukebera emitima gy’abantu, n’okutuusa amazima ku mitima gyabwe; era n’omuweereza asinga obusobozi aba munafu ekimala eri omulimu guno, era batono ku b’obusobozi obutono abandisangiddwa nga bagusobola. Kubanga sitya kintu kirala okusinga kino, nti abaweereza bangi ababuulira obulungi bajja kuzuulibwa nga tebalina busobozi bujjuvu olw’omulimu guno, naddala okugukola n’aboonoonyi abakadde, abatamanyi, ab’emitima emifu. Era mazima, abaweereza bwe bataweebwa kitiibwa abantu, bandisinze kubanyooma, n’okuwakana nabo, okusinga okuyiga n’obwetoowaze n’okubagondera: kale nga bandisinzeeko nnyo okukola bwe batyo eri abasajja ab’ekifo ekya wansi? Noolwekyo, nga omulimu gututeekeddwako ffe, era nga ffe tulina okugukola, oba si ekyo gulisigala nga tegukoleddwa, tugolokoke tukole n’amaanyi gaffe gonna. Bwe mubeera nga mwogera n’abantu bammwe, mukikole n’amagezi n’obwegendereza bungi nnyo, era mubafubire nga lwa bulamu oba lwa kufa; era mukigoberere nga bwe mugoberera okukubiriza kwammwe okw’omu lujjudde ku kituuti. Njatula nate nti guno gwe mulimu ogusinga okumbudaabuda, okuggyako okubuulira mu lujjudde, (kubanga eyo njogera n’abangi, newaakubadde nga kigasa kitono buli omu kinoomu,) gwe nnali nteekeddeko omukono gwange. Era sibuusabuusa nti nammwe mujja kukizuula bwe kityo, singa mugukola n’obwesigwa kyokka.

Okusaba kwange okw’okubiri eri abaweereza mu bwakabaka buno, kwe kuba nti bandisazeewo, awatali kulwisaawo kulala, okwewaayo bonna n’omwoyo gumu okukola ebitundu ebyo eby’okukangavvula mu Kkanisa ebyetaagisa awatali kubuusabuusa, era ebiri mu mulimu gwabwe. Kya nnaku nnyo abantu abalungi okumala ebbanga eddene bwe lityo nga beesuulirayo ddala omulimu omukulu bwe gutyo. Abasinga bagamba nti, ‘Abantu baffe tebannategeka kugukkiriza; tebajja kugugumiikiriza.’ Naye amazima si ge gano: nti mmwe temwagala kugumiikiriza buzibu n’obukyayi bwe gunaaleeta? Bwe mulangirira nti amakanisa gaffe tegasobola kuteekebwako nteekateeka n’obufuzi bwa Kristo, mukola ki okuggyako okukwasa ensonga abo abatwawukanako, n’okukubiriza abantu okunoonya ebibiina ebisingako, mwe bayinza okufunira okukangavvula okwo Kubanga newakubadde okubuulira n’amasakramentu biyinza okulekebwayo mu mbeera ezimu okutuusa ekiseera ekisaanirawo nga kituuse, era n’okukangavvula bwe kutyo; naye kizibu nnyo okusigala nga twesuulirayo ddala omulimu guno okumala emyaka mingi bwe gityo nga bwe tukoze, okuggyako nga ddala tegusoboka n’akatono. Era singa kyali bwe kityo olw’abantu baffe abatasobola kugukkiriza, kyandituyise mu lwatu okukyusa enteekateeka yaffe, abantu balyoke basobole. Ensonga eno njogedde ku yo mu lwatu oluvannyuma, era nsuubira nti mujja kugifumiitirizaako n’omwoyo omulongoofu. Kaakano mbeegayirira kino kyokka: obanga mwagala okuwa Omusumba Omukulu embalirira ey’essanyu, era obanga temwagala kusangibwa nga temuli beesigwa mu nnyumba ya Katonda, temugulwisaawo mu bugenderevu oba olw’obulagajjavu, ng’ekintu ekitetaagisa; era temugudduka olw’obuzibu bw’omubiri obugugoberera. Kubanga ekyo kabonero ka nnaku ak’obunnanfuusi; era emirimu egisinga okutufiiriza emirundi egisinga obungi gye gisinga okuleeta essanyu; era mukakase nti Kristo y’alisasula ebigusaasaanyizibwako.

Okusaba kwange okusembayo kwe kuba nti abaweereza ba Kristo bonna abeesigwa bandyegasse awatali kulwisaawo kulala, ne beegatta okuyambagana mu mulimu gwa Mukama, n’okukuuma obumu n’okukkiriziganya mu makanisa ge. Era nti tebandisudde nkuŋŋaana zaabwe ez’obooluganda ezigendererwamu ebyo, era tebandiziyisizza bwereere, wabula bandizikozesezza okuzimbibwa kwabwe, n’okutambuza omulimu mu ngeri ey’amaanyi. Musome ebbaluwa eyo ennungi ennyo Edmund Grindal, Ssaabalabirizi wa Canterbury, gye yawandiikira Kabaka Omukazi Elizabeth ng’ayogera ku nkuŋŋaana n’okutendekebwa kw’abaweereza. Mujja kugisanga mu Fuller’s History of the Church of England.

Baganda bange, mbasaba munsonyiwe obunafu bw’ebigambo bino; era nga nneegomba nnyo emirimu gyammwe gibeere n’ebibala, nja kusabanga Katonda buli lunaku abakkirizise okukola emirimu egyo gye mbakuutidde wano, era abakuume n’abawa okukulaakulana mu gyo, nga mulwanyisa obukalabakalaba bwonna obw’omusota n’obusungu ebiri mu maaso kaakano okubaziyiza n’okubalemesa.

15 Apuli 1656

Omuddu munno atasaanira

RICHARD BAXTER

Ekyayita Ekiddako