Essuula 3 · eddakiika 9 ez’okusoma · eddakiika 12 ez’okuwuliriza
Okugoberera Katonda n’Amaanyi
Emmeeme yange yeekwata ku ggwe; omukono gwo ogwa ddyo gumpanirira.—Zabbuli 63:8
Enzikiriza y’Ekikristaayo eyigiriza ku kisa ekikulembera, ekitegeeza kino mu bimpimpi: nti omuntu nga tannaba kunoonya Katonda, Katonda y’asooka okunoonya omuntu.
Omuntu omwonoonyi nga tannaba kulowooza kirowoozo kituufu ku Katonda, walina okuba nga wasooka okubaawo omulimu ogw’okumulisa munda mu ye; guyinza okuba nga tegunnatuukirira, naye guba mulimu gwa mazima, era gwe gukola mu kyama okuleeta okwegomba kwonna n’okunoonya n’okusaba ebiyinza okuddirira.
Tunoonya Katonda kubanga, era olw’ensonga eyo yokka, ye yasooka okuteeka mu ffe okusika okutukubiriza okumunoonya. “Tewali ayinza kujja gye ndi wabula nga Kitange eyantuma amuyise,” Mukama waffe bwe yagamba, era olw’okusika okwo okukulembera, Katonda atuggyako buli kitiibwa kyonna eky’okujja gy’ali. Okusika okunoonya Katonda kuva eri Katonda, naye ekibala ky’okusika okwo kwe kumugoberera kwaffe n’amaanyi; era ekiseera kyonna nga tumunoonya, tuba dda mu mukono gwe: “Omukono gwo ogwa ddyo gumpanirira.”
Mu kuwanirira kuno okw’obwakatonda n’okugoberera kuno okw’obuntu, temuli kukontana. Byonna biva eri Katonda, kubanga nga von Hügel bw’ayigiriza, Katonda bulijjo y’asooka. Kyokka mu nkola, (kwe kugamba, awo omulimu gwa Katonda ogwasooka we gusisinkana okuddamu kw’omuntu okwa kaakano) omuntu alina okunoonya Katonda. Ku ludda lwaffe walina okubaawo okuddamu okw’amaanyi bwe kiba nti okusika kuno okw’ekyama okwa Katonda kunaavaamu obumanyirivu obulabika obw’Obwakatonda. Mu lulimi olubuguma olw’enneewulira y’omuntu, kino kyogerwa mu Zabbuli ey’amakumi ana mu ebiri: “Ng’empeewo bw’ewejjawejja olw’amazzi, n’emmeeme yange bw’etyo bwe wejjawejja ku lulwo, Ayi Katonda. Emmeeme yange eyaayaanira Katonda, Katonda omulamu. Ndigenda ddi ne nsisinkana Katonda?” Buno buziba bukoowoola buziba, era omutima ogwegomba gujja kukitegeera.
Enjigiriza y’okuweebwa obutuukirivu olw’okukkiriza—amazima ga Bayibuli, era okuwummula okw’omukisa okuva mu kwesiba ku mateeka okutaliimu bulamu n’okwefuba kw’omuntu okutaliiko kye kugasa—mu biseera byaffe egudde mu bantu ababi, era bangi bagitaputa mu ngeri eziyiza ddala abantu okumanya Katonda. Omulimu gwonna ogw’okukyuka mu ddiini gufuuliddwa ogw’ekyuma era ogutaliimu mwoyo. Kaakano omuntu ayinza okukkiriza nga tewali kikankana mu bulamu bwe obw’empisa, era nga tewali kiswaza kyeyagalire kye eky’Adamu. Kristo ayinza “okusembezebwa” nga tewali kwagala kwa njawulo gy’ali kuzaalibwa mu mmeeme y’oyo amusembezza. Omuntu “alokolebwa,” naye talumwa njala wadde ennyonta ya Katonda. Mazima ddala ayigirizibwa butereevu okumatira, n’akubirizibwa okukkuta n’ekitono.
Omukugu wa ssaayansi ow’ennaku zino abuliddwa Katonda wakati mu by’ewuunyo by’ensi ye; ffe Abakristaayo tuli mu kabi ka mazima ak’okubulwa Katonda wakati mu by’ewuunyo by’Ekigambo kye. Kumpi twerabidde nti Katonda Muntu, era bw’atyo ayinza okumanyibwa n’okukulaakulanyizibwa nga bwe kiri eri omuntu yenna. Kiri mu buntu okusobola okumanya abantu abalala, naye omuntu omu okumanya omulala mu bujjuvu tekiyinza kutuukibwako mu kusisinkana omulundi gumu. Kiba nga wayiseewo ebbanga eddene ery’okukwatagana okw’ebirowoozo mu kwagala, olwo ebisoboka byonna ebya bombi ne birabika.
Okukwatagana kwonna wakati w’abantu kuba kuddamu kwa muntu eri muntu, nga kulinnya okuva ku kusisinkana okusinga obutaba kwa maanyi wakati w’omuntu n’omuntu, okutuuka ku kussa ekimu okujjuvu era okw’oku lusegere ennyo emmeeme y’omuntu gy’esobola okutuukako. Eddiini, bw’eba ey’amazima, mu kikolo kyayo kwe kuddamu kw’ebitonde ebirina obuntu eri Omuntu Omutonzi, Katonda. “Buno bwe bulamu obutaggwaawo, okutegeera ggwe Katonda omu ow’amazima, n’oyo gwe watuma, Yesu Kristo.”
Katonda Muntu, era mu buziba bw’obutonde bwe obw’amaanyi alowooza, ayagala, asanyuka, awulira, alina okwagala, yeegomba era abonaabona nga omuntu omulala yenna bw’ayinza. Bwe yeemanyisa gye tuli, anywerera ku ngeri y’obuntu gye tumanyi. Ayogera naffe ng’ayita mu makubo g’amagezi gaffe, ag’okwagala kwaffe n’ag’enneewulira zaffe. Okuwaanyisiganya okw’olutata era okutaliimu kutya okw’okwagala n’ebirowoozo wakati wa Katonda n’emmeeme y’omuntu eyanunulibwa gwe mutima ogukuba ogw’eddiini ey’Endagaano Empya.
Okukwatagana kuno wakati wa Katonda n’emmeeme tukumanya mu kutegeera okw’obuntu okw’olwatu. Kwa buntu: kwe kugamba, tekujja okuyita mu kibiina ky’abakkiriza ng’ekibiina, wabula kumanyibwa buli muntu kinnoomu, era ekibiina kikumanya okuyita mu bantu kinnoomu abakikola. Era kwa lwatu: kwe kugamba, tekusigala wansi w’omusingi gw’okutegeera ne kukolerayo nga emmeeme tekimanyi (nga, ng’ekyokulabirako, abamu bwe balowooza nti okubatiza abaana abawere bwe kukola), wabula kuyingira mu kitundu ky’okutegeera awo omuntu w’ayinza “okukumanya” nga bw’amanya ekintu ekirala kyonna ky’ayiseemu.
Ggwe nange tuli mu butono (okuggyako ebibi byaffe) Katonda ky’ali mu bunene. Olw’okuba twatondebwa mu kifaananyi kye, tulina munda mu ffe obusobozi okumumanya. Mu bibi byaffe tubulwa amaanyi gokka. Omwoyo bw’atuzuukiza mu bulamu mu kuzaalibwa omulundi ogw’okubiri, obulamu bwaffe bwonna buwulira oluganda lwabwo ne Katonda, ne bubuuka olw’essanyu nga bumutegedde. Okwo kwe kuzaalibwa okw’omu ggulu, awatali okwo tetuyinza kulaba Bwakabaka bwa Katonda. Naye si ye nkomerero, wabula ye ntandikwa, kubanga kaakano lwe gutandika okunoonya okw’ekitiibwa, omutima okunoonyereza mu ssanyu obugagga obutaliiko kkomo obw’Obwakatonda. Eyo gye tutandikira, nkigamba, naye gye tukoma tewali muntu n’omu akyagizudde, kubanga mu buziba obw’entiisa era obw’ekyama obwa Katonda Omu mu Basatu temuli kkomo wadde enkomerero.
Ggwe Ennyanja etaliiko lubalama, ani ayinza okukupima?
Obutaggwaawo bwo bwennyini bukwetoolodde,
Ayi Obukulu obw’Obwakatonda!
Okuba ng’ozudde Katonda naye n’okyamunoonya, kye kyewuunyo ky’emmeeme mu kwagala, ekinyoomebwa ddala abantu ab’eddiini abamatira amangu ennyo, naye ekikakasibwa mu bumanyirivu obw’essanyu abaana ab’omutima ogwaka. St. Bernard yayogera ku kyewuunyo kino ekitukuvu mu luyimba olw’ennyiriri nnya, buli mmeeme esinza gye ejja okutegeerera amangu ddala:
Tukulega, Ggwe Omugaati Omulamu,
Ne twegomba okweyongera okukulya:
Tunywa ku ggwe, Ensulo y’Amazzi,
Ne tulumwa ennyonta emmeeme zaffe zijjuzibwe ggwe.
Sembera ku basajja n’abakazi abatukuvu ab’edda, amangu ddala ojja kuwulira ebbugumu ly’okwegomba kwabwe eri Katonda. Baamukungubagiranga, baasabanga ne bameggana ne bamunoonya emisana n’ekiro, mu kiseera ekituufu n’ekitali kituufu, era bwe baamuzuulanga, okumuzuula kwabanga kuwoomu nnyo olw’okumunoonya okw’ebbanga eddene. Musa yakozesa ensonga nti yali amanyi Katonda ng’ensonga okumumanya obulungi okusingawo. “Obanga nkusanyusizza, njigiriza amakubo go ndyoke nkumanye”; era okuva awo n’agenda mu maaso n’asaba ekisaba eky’obuvumu, “Nkwegayiridde, ndaga ekitiibwa kyo.” Katonda yasanyukira ddala obunyiikivu buno bwe yalaba, ku lunaku olwaddirira n’ayita Musa ku lusozi, era eyo n’ayisa mu maaso ge ekitiibwa kye kyonna mu nkola ey’ekitiibwa.
Obulamu bwa Dawudi bwali mugga ogw’amaanyi ogw’okwegomba okw’omwoyo, era zabbuli ze zijjudde okukaaba kw’omunoonyi n’okuleekaana okw’essanyu okw’oyo azudde. Pawulo yayatula nti ekisinga okumukubiriza mu bulamu bwe kwali kwegomba kwe okwaka eri Kristo. “Mmumanye,” kye kyali ekigendererwa ky’omutima gwe, era olw’ekyo yawaayo buli kimu. “Naye okusinga byonna, byonna mbiraba ng’okufiirwa, kubanga okutegeera Kristo Yesu Mukama wange, kusinga ebirala byonna. Olwa Kristo nafiirwa ebintu byonna, era mbiraba ng’ebisasiro, ndyoke ngobolole Kristo.”
Ennyimba z’okusinza ziwoomera olw’okwegomba Katonda, Katonda oyo omuyimbi gw’amanyi nti yamuzudde dda, wadde ng’akyamunoonya. “Ndaba ebigere bye era nja kumugoberera,” bajjajjaffe bwe baayimbanga emyaka emitonotono emabega, naye oluyimba olwo terukyawulirwa mu kibiina ekinene. Nga kya nnaku nti ffe mu biseera bino eby’ekizikiza abayigiriza baffe batunoonyezza ku lwaffe. Buli kimu kiteekeddwa ku kikolwa ekisooka eky’”okukkiriza” Kristo (ekigambo, eky’okwongerako, ekitasangibwa mu Bayibuli) era oluvannyuma tetusuubirwa kwegomba kubikkulirwa kulala kwonna okwa Katonda mu mmeeme zaffe. Tusibiddwa mu mitego gy’ensonga ez’obulimba eziwaliriza nti bwe tuba nga tumuzudde, tetukyetaaga kumunoonya. Kino kiteekebwa mu maaso gaffe ng’ekigambo ekisembayo mu nzikiriza entuufu, era kitwalibwa nti tewali Mukristaayo eyayigirizibwa Bayibuli eyali akkirizza ekirala. Bwe kityo obujulirwa bwonna obw’Ekkanisa esinza, enoonya era eyimba ku nsonga eyo bubuusibwa mu ngeri ennyangu. Enjigiriza ey’omutima ey’obumanyirivu ey’eggye eddene ery’abatukuvu abaakaloosa egaanibwa, mu kifo kyayo ne wakkirizibwa okutaputa Ebyawandiikibwa okw’okwematiza, okwandibadde okwewuunyisa ddala eri Augustine, Rutherford oba Brainerd.
Wakati mu bunnyogovu buno obungi, nsanyuka okukkiriza nti waliwo abamu abatagenda kumatira na nsonga za ku ngulu. Bajja kukkiriza amaanyi g’ensonga, olwo ne bakyuka nga bakaaba amaziga ne banoonya ekifo eky’ekyama ne basaba nti, “Ayi Katonda, ndaga ekitiibwa kyo.” Baagala okulega, okukwata n’emitima gyabwe, okulaba n’amaaso gaabwe ag’omunda eky’ewuunyo ekiri Katonda.
Njagala mu bugenderevu okukubiriza okwegomba kuno okw’amaanyi eri Katonda. Obutaba nakwo bwe butuleese mu mbeera eno ey’obunafu gye tulimu. Obukakanyavu n’obutaba na bulamu mu bulamu bwaffe obw’eddiini biva ku butaba na kwegomba kutukuvu. Okwematiza mulabe mubi eri okukula kwonna okw’omwoyo. Okwegomba okw’amaanyi kulina okubaawo, oba si ekyo Kristo tajja kwolesebwa eri abantu be. Alindirira okwetaagibwa. Kya nnaku nti mu bangi ku ffe alindirira ebbanga eddene, eddene nnyo, nga talina ky’afuna.
Buli mulembe gulina empisa zaagwo. Kaakano tuli mu mulembe ogw’eddiini enzibu. Obwangu obuli mu Kristo tebutera kusangibwa mu ffe. Mu kifo kyabwo waliwo pulogulaamu, enkola, ebibiina n’emirimu mingi egy’okutabukatabuka egitwala ebiseera n’okufaayo naye egitayinza kumatiza kwegomba kwa mutima. Obuseerefu bw’obumanyirivu bwaffe obw’omunda, obwereere bw’okusinza kwaffe, n’okukoppa ensi okw’obuddu okulabikira mu ngeri zaffe ez’okwemanyisa, byonna bijulira nti ffe mu nnaku zino tumanyi Katonda kitono, era emirembe gya Katonda kumpi tetugimanyi n’akatono.
Bwe tuba twagala okuzuula Katonda wakati mu bintu byonna eby’eddiini eby’oku ngulu, tulina okusooka okumalirira okumuzuula, olwo ne tugenda mu maaso mu kkubo ery’obwangu. Kaakano nga bulijjo, Katonda yeebikkulira “abaana abato” era yeekweka mu kizikiza ekikutte eri ab’amagezi n’abategeevu. Tulina okufuula engeri gye tumusembereramu ennyangu. Tulina okweggyako byonna okusigaza ebikulu byokka (era tujja kusanga nga bitono mu ngeri ey’omukisa). Tulina okuleka okwefuba kwonna okwagala okusikiriza abalala, ne tujja n’obwesimbu obutaliimu bukuusa obw’omwana omuto. Bwe tunaakola bwe tutyo, awatali kubuusabuusa Katonda ajja kuddamu mangu.
Eddiini bw’emala okwogera ekigambo kyayo ekisembayo, waliwo kitono kye twetaaga okuggyako Katonda yennyini. Empisa embi ey’okunoonya Katonda-ne etuziyiza ddala okuzuula Katonda mu kubikkulirwa okujjuvu. Mu “ne” mwe muli ennaku yaffe ennene. Bwe tunaaleka “ne,” tujja kuzuula Katonda mangu, era mu ye tujja kuzuula ekyo kye tubadde twegomba mu kyama obulamu bwaffe bwonna.
Tetwetaaga kutya nti bwe tunoonya Katonda yekka tuyinza okufunza obulamu bwaffe oba okuziyiza entambula z’emitima gyaffe egyeyongera okugaziwa. Ekyo kye kikontana n’amazima. Tusobola ddala okufuula Katonda Byonna byaffe, okumussaako ebirowoozo byaffe byonna, okuwaayo ebingi olw’Omu.
Omuwandiisi w’ekitabo eky’edda eky’Olungereza ekyewuunyisa, The Cloud of Unknowing, atuyigiriza engeri y’okukikolamu. “Yimusa omutima gwo eri Katonda n’okwagala okukwata mpola mu bwetoowaze; era ogenderere ye yennyini, so si birungi bye. Era weewale okulowooza ku kintu kyonna okuggyako Katonda yennyini. Kale ekirowoozo kyo n’okwagala kwo bireme okukola ku kintu kyonna, wabula Katonda yekka. Guno gwe mulimu gw’emmeeme ogusinga okusanyusa Katonda.”
Ate era atuwa amagezi nti mu kusaba twegyengako n’okusingawo buli kintu, ne ku nzikiriza zaffe. “Kubanga kimala, ekigendererwa ekyereere ekigolokofu eri Katonda awatali nsonga ndala yonna okuggyako ye yennyini.” Naye wansi w’ebirowoozo bye byonna waaliwo omusingi omugazi ogw’amazima g’Endagaano Empya, kubanga annyonnyola nti bw’agamba “ye yennyini” ategeeza “Katonda eyakutonda, n’akugula, era eyakuyita mu kisa kye mu mbeera yo.” Era ayagala nnyo obwangu: Bwe tuba twagala eddiini “ezingiddwa era efundiddwa mu kigambo kimu, olyoke okyekwatire obulungi, weetwalire ekigambo ekitono eky’ennyingo emu: kubanga kisinga eky’ennyingo bbiri, kubanga gye kikoma okuba ekimpi, gye kikoma okukwatagana n’omulimu gw’Omwoyo. Era ekigambo ng’ekyo kye kigambo kino KATONDA oba ekigambo kino OKWAGALA.”
Mukama bwe yagabanyiza ebika bya Isirayiri ensi ya Kanani, Leevi teyafuna mugabo gwa ttaka. Katonda yamugamba bugambi nti, “Nze mugabo gwo era Nze busika bwo,” era olw’ebigambo ebyo n’amufuula omugagga okusinga baganda be bonna, omugagga okusinga bakabaka bonna n’abafuzi abaali babaddewo mu nsi. Era wano waliwo omusingi ogw’omwoyo, omusingi ogukyali omutuufu eri buli kabona wa Katonda Ali Waggulu Ennyo.
Omuntu alina Katonda ng’eky’obugagga kye alina byonna mu Omu. Ebintu bingi eby’obugagga ebya bulijjo ayinza okubimma, oba bw’akkirizibwa okubiba nabyo, essanyu ly’abyo lijja kuba lya kigero nti tebiryetaagisa n’akatono olw’essanyu lye. Oba bw’alina okubiraba nga bigenda, kimu ku kimu, kumpi tajja kuwulira nga afiiriddwa, kubanga olw’okuba alina Ensibuko y’ebintu byonna, alina mu Omu okumatira kwonna, essanyu lyonna, okusanyuka kwonna. Kyonna ky’ayinza okufiirwa, mazima ddala tafiiriddwa kintu, kubanga kaakano byonna abirina mu Omu, era abirina mu bulongoofu, mu mateeka era emirembe gyonna.
Ayi Katonda, nkulezeeko obulungi bwo, era bummatizza ate ne bunnumya ennyonta y’okufuna ebisingawo. Mmanyi nnyo, nga kindumya, obwetaavu bwange obw’ekisa ekisingawo. Nkwatibwa ensonyi olw’obutaba na kwegomba. Ayi Katonda, Katonda Omu mu Basatu, njagala okukwagala; njegomba okujjuzibwa okwegomba; nnumwa ennyonta okweyongera okulumwa ennyonta. Ndaga ekitiibwa kyo, nkwegayiridde, ndyoke nkumanye ddala. Tandika mu kusaasira kwo omulimu omuggya ogw’okwagala munda mu nze. Gamba emmeeme yange nti, “Golokoka, Owoomukwano, omulungi wange, ojje tugende.” Olwo ompe ekisa okugolokoka nkugoberere okuva mu kiwonvu kino eky’olufu mwe mbadde nzirira okumala ebbanga eddene. Mu Linnya lya Yesu, Amiina.