Essuula 10 · eddakiika 12 ez’okusoma

Emmeeme Eyafumitibwa

Baibuli etulaga bulungi enkwe za Setaani, nga bwe zirabika mu: ● Empologoma ewuluguma ekosa enneewulira zaffe.

● Obusaale obw’obulimba obukosa ebirowoozo byaffe.

● ‘Enkima’ ez’obunyiivu ezikosa emirembe gyaffe.

Kyokka, enkwe ye esinga okukola tetegeerekeka bulungi bwe tutyo. Akugenderedde okuva ng’okyali tonnazaalibwa. Tamanyi buli kimu, noolwekyo tamanyi oba ojja kufuuka mukkiriza era omuwakanyi mu lutalo; kyeyava agezaako okukufumita ng’okyali tomanyi nti waliwo olutalo lwonna. Kino kyeyoleka mu muwendo omunene ogw’abantu ‘abatatambula bulungi’ abali mu makanisa gaffe; naye nzikiriza nti waliwo n’abalala bangi abalwanirira, naye nga tebamanyi kiwundu kyabwe.

Ekitonde Ekiggya Bwe nnafuuka omukkiriza nnayigirizibwa nti “omuntu yenna bw’abeera mu Kristo, aba kitonde kiggya; eby’edda nga bigenze, laba ng’afuuse muggya” (2 Abakkolinso 5:17). Olunyiriri luno lwakozesebwanga okunsomooza ku bintu ebitono eby’obuzaaliranwa obukadde ebyali bikyaliwo mu bulamu bwange. Ng’ekitera okubaawo, nnafuulibwa okwewulira ng’alina omusango. Nnakendeeza ku musango ogwo nga neetegeeza nti empisa zange enkadde tezaali mbi nnyo ng’ezimu ze nnalaba mu balala. Twali twanguwa nnyo okusalira omusango abo abaali tebasobola nga ffe okuwangula empisa zaabwe enkadde, naddala “ebibi” ebyeyolekera ng’okunywa sigala n’omwenge, ka tuleke n’okuzina n’okutambula n’abo abakola ebintu ng’ebyo! Nsanyuse nti kaakano ntegeeredde olunyiriri luno obulungi, era ne ntegeera n’ekirala ku kisa kya Katonda.

Katonda yeebazibwe kubanga mu Kristo twakkirizibwa ddala era ne tutabaganyizibwa ne Kitaffe — nti tuweereddwa obutuukirivu, tusonyiyiddwa, era tufuuliddwa ebitonde ebiggya. Kyokka, amannyo gange bwe nnakyusibwa tegaava mu ddagala eryagajjuza ne gadda mu bulungi bwago obutali buvundu obw’omu buvubuka bwange. Mazima ddala, omubiri gwange tegwafuulibwa kitonde kiggya; wabula gweyongera okufa buli lunaku.

‘Ekitonde ekiggya’ kitegeeza ekitundu kyange ekyali kifudde — omwoyo gwange. Mmanyi nti waliwo okutabukatabuka kungi ku njawulo eriwo wakati w’emmeeme n’omwoyo; naye olw’ekigendererwa ky’ekitabo kino, omwoyo nnaaguyita ekitundu kyange ekyo, kaakano nga kiramu eri Katonda, ekinjawula ku muntu atakyusibwanga, ng’omwoyo gwe mufu ka abe nga mulungi oba wa ddiini atya. Nabo, nga nze, balina omubiri ogw’obulamu obw’enjawulo, naye mazima gulifa lumu, okuggyako nga Mukama azze nga tegunnafa.

Era tulina n’emmeeme — ebirowoozo byaffe, okwagala kwaffe, n’enneewulira zaffe.

N’omuntu atali Mukristaayo alina emmeeme ennamu. Bw’akyuka, ebyo tebifuulibwa bitonde biggya; bitwala ebiwundu bingi eby’emabega, era biwa Setaani ettale ery’olutalo eddungi. Amanyi ebiwundu ebyo — mazima ddala, eggye lye lye lyakola nnyo okubireeta! Okumala ebbanga ddene twaleetera abakkiriza abaggya bangi (n’abamu ku bakadde) okwewulira nga tebasaanira mu lutalo, nga tubalagira okuba abakulu mu mwoyo okusinga emmeeme zaabwe ezaafumitibwa bwe zibasobozesa. Twabakubiriza okudduka ng’emmeeme yaabwe eremadde — okulwana ng’ebinywa byabwe bikaze! Mu kifo ky’ekyo, twali tusaanidde okujjanjaba obulumi n’ebiwundu byabwe, nga tuleeta okuwona nga tuyita mu kuyigiriza kwa Baibuli, kubanga Mukama yatuteresa obuweereza obw’okutabaganya (2 Abakkolinso 5:18-19).

Ebisago by’Emmeeme Abantu bangi obulamu bwabwe obusinga babadde banenyezebwa era bavumibwa buli kaseera, oboolyawo omuzadde oba baganda baabwe. Obuwombeefu bwabwe buyita abalala okweyongera okubavuma ku ssomero oba ku mulimu; bw’atyo bayingira obukulu nga balina ‘ebisago’ ebinene ku mmeeme zaabwe. Emirundi mingi bavunaanibwa okuba abeewulira ennyo, era ddala bwe bali, olw’okuvumibwa okwo. Batambula bulungi okutuusa lwe banenyezebwa nate, ne besanga nga tebasobola kugumira bulumi. Ebisago ebiggya bibaawo, era buli kunenyezebwa okuggya, oba kwa mazima oba kwe beerowoozezaako, kuba ng’ekikonde ku kisago.

Peetero yakulira mu maka ag’ennaku, wadde nga ga Bukristaayo. Yali mwana omu yekka era yalina mikwano mitono. Teyakkirizibwanga kuleeta mikwano gye okuva ku ssomero eka kubanga baali ‘ba nsi’, era tewaali bavubuka balala ba myaka gye abaagendanga mu kkanisa entono maka gaabwe mwe gaasinziranga. Teyasobolanga kutuukiriza bujjuvu kitaawe bye yamusuubiranga oba bye yamwetaagisanga, era teyasobolanga kukwata mulimu bbanga ddene. Teyafuulibwangako kwewulira nti mulungi mala okwanirizibwa. Bwe yali mu myaka ng’amakumi asatu mu etaano, yava eka n’agenda okukolera ekitongole kya misoni ey’Ekikristaayo, era n’afuna emikwano n’abasajja abalala basatu. Yatandika okusanyukira omulimu gwe n’emikwano gye, era n’afuuka omuntu eyakkirizibwa nnyo mu buweereza obwo; okutuusa nga wayiseewo omwaka gumu gwokka ng’akola eyo, buli omu ku mikwano gye abasatu n’alangirira nti yali anaatera okugenda okukolera awalala.

Mu kifo ky’ennaku eza bulijjo omuntu z’andisuubidde, Peetero yatandika okweyisa mu ngeri ey’ekitalo. Yagenderera okwefuula atayagalwa mikwano gye egyali gigenda. Ng’ekyokulabirako, yawolanga ekintu ku omu ku bo, n’akyasa mu bugenderevu, ng’agamba nti kyali kigwo. Buli omu ku mikwano gye yava mu kitongole ekyo nga Peetero amunyiizizza.

Naye lwaki yeeyisa bw’atyo? Yaŋŋamba nti kyatandika ng’aakadda okuva mu kiwummulo — eka. Ekiseera ekyo tekyali kirungi era yali asanyuse okudda mu kitongole. Bwe nnamugamba nti okunenyezebwa okulala kwe yafuna eka kwaddamu ne kuleeta ebisago ku mmeeme ye, era nti okugenda kw’emikwano gye kwali ng’ebikonde ku bisago ebyo, Peetero yakaaba amaziga. “Bwe ntyo ddala bwe mpulira,” bwe yagamba, “okugenda kwabwe kwongera ku kwewulira kwange nti sisaanira kwagalibwa wadde okwanirizibwa.” Leero, Peetero atambulira mu ddembe eriggya, ng’amanyi ng’asaanira mu Kristo.

Ebiwundu by’Okufumitibwa Eri abalala, ekiwundu kiyinza okuba nga kyaleetebwa ekikolwa kimu — ekiwundu ekifaanana ng’eky’omuntu afumitiddwa ekiso. Ekyokulabirako ekimanyiddwa ennyo, mazima, kye ky’omwana akwatibwako mu ngeri ey’obukaba omuntu gw’aleeka era gw’ayagala. Mu kyokulabirako kino, omwana tategeera nti ye alumiziddwa so si ye alina omusango. Atya okwogera ku ekyo ekyabaawo, wabula asalawo okukiziika mu kujjukira kwe.

Oluvannyuma lw’ekiseera, ekiwundu kibikkibwako era tekyangu kukireeta waggulu ne kyolekebwa, ne mu bukulu.

‘Ekiwero’ ekyabikkibwa ku kiwundu kifuuse busibe obukosa ebitundu ebirala eby’empisa z’omuntu omukulu. Emmeeme ng’eyo yeetaaga okuwonyezebwa!

Bwe nnabuuza Alec lwaki teyasobola kusoma wadde okuwandiika, yaŋŋamba olugero olw’ennaku. Okumala emyaka ena, nnyina yamwagala nnyo ennyo, omwana we omu yekka, kitaawe ng’amaze okubaleka. Awo ne wajja kitaawe omulala — atayagala Alec era ataayagala kumulaba kumpi naye. Amangu ago n’amanya obulumi obungi obw’okugaanibwa.

Ng’alina emyaka etaano, Alec yatandika essomero ery’omusingi, era yatuulanga mabega mu kibiina, ng’aloota. Ajjukira bulungi olunaku omusomesa eyalowoozako lwe yamuboggolera nti, “Alec, toli kintu, oli musirusiru!” Emmeeme entono eyali erumizibwa n’eyogera yokka nti, “Bw’oba onndowooza bwe ntyo, kale bwe ntyo bwe nnaabeera!” Yasalawo, ng’akyali mwana muto, obutasomanga n’akatono okusanyusa omusomesa oyo… bw’atyo n’akula n’afuuka omuvubuka atamanyi kusoma wadde okuwandiika!

Alec yali mugezi mala okuyiga? Nga wayiseewo omwezi gumu gwokka nga twogeddeko, Alec yali asoma amawulire gonna ag’emizannyo mu lupapula lw’amawulire olwa buli lunaku! Yali ayagala omuwala omu, era ekyo kyamukubiriza okutambulira mu kuwona. Nnakozesa okumanya kwe okw’abazannyi abamanyiddwa n’ebifaananyi byabwe mu mpapula z’amawulire, okumukubiriza okusoma ebigambo ebinnyonnyola ebifaananyi ebyo.

Amangu ago, teyeetaaga bifaananyi, era nnalaba obwesige bwe mu ye bwe bweyongera bwe yatandika okusoma ng’ategeera. Abasomesa bangi, abazadde, n’abalala tebalimanya kabi ka biwundu by’okufumita ebigambo byabwe ebitalowoozeddwako bye bikoze ku mmeeme z’abato bangi. Abakulu bangi leero bakyeetisse ebikakampa n’enkovu ez’ebiwundu ebyo ku mmeeme zaabwe!

Okwakulwa Ate era waliwo ebiwundu eby’okwakulwa. Bulijjo tebireka nkovu wadde obusibe obw’olubeerera, naye biyinza okuvaamu omusaayi mungi mu kiseera eky’okulumizibwa. Naye bwe bitajjanjabwa bulungi, biyinza okuwundira ne bireeta ekiwundu ekisinga nnyo obubi. Ebiwundu ng’ebyo eby’emmeeme mbiraba nga bijja omuntu bw’aweddemu amaanyi oba ng’anakuwadde nnyo. Kigenda n’okwewulira nti tosaanira era nti oli bw’omu, era ng’ebyokwerinda eby’omwoyo bikendedde.

Kino kye kiseera lwe twetaaga okwetooloola oyo alumizibwa n’okumuwagira n’obwegendereza. Kye kiseera eky’okumusaasira n’okumutegeera.

Maliyamu yali alwadde obulwadde “Epstein Barr” oba “Yuppie Flu”, obwali bumanyiddwa nnyo ng’obulwadde bw’emyaka gy’ekyenda. Kyali kizibu obutamanya bbanga ki ly’anaamala ng’alwadde, kubanga abasawo tebaalina ddagala liwonya. Ab’omu kkanisa ye baamusabira, naye yali yeegomba omuntu okujja okumukyalira. Tewaali n’omu eyajja, nga bagamba nti tebaali bakakafu oba obulwadde ng’obwo bwali busiiga. Ekyo kyali kizibu okukkiriza, naye Maliyamu yakigumira n’obuwombeefu. Awo olunaku olumu, n’afuna essimu eyaleetera emmeeme ye okuvaamu omusaayi mungi. Mukwano gwe eyali amusembererako yamukubira essimu okumugamba nti ekkanisa yali evudde ku kumusabira, kubanga kyali kyeyolekera nti teyali akozesa kukkiriza. Ensonga ye eyali nti singa yali akikola, yandiba nga awonye dda.

Okumenyeka Ka tweyongere n’ebifaananyi byaffe. Waliwo ebiwundu ng’okumenyeka kw’amagumba mu mmeeme? Yee, era waliwo abakkiriza bangi ababulubuuta mu bulamu olw’ekintu ekizibu ekyabatuukako. Kiyinza okuba okufa kw’omuntu gwe baayagala, okumenyeka kw’okwogereza, oba akabenje akamu ak’obulamu. Baalemazibwa ekyo ekyabatuukako, era tebaddamu kuyiga kutambula.

Melinda yawakana ne nnyina, era mu kuwakana okwo, yamusindika n’amaanyi. Nga wayiseewo emyezi mitono, nnyina yasangibwa ng’alina kookolo w’omu mabeere, era mu mwaka gumu, n’afa. Tewaali kigambo kyonna ekyasobola okukkirizisa Melinda nti okusindika kwe si kwe kwaleeta kookolo mu nnyina. Teyeesonyiwa, era teyasobola kukkiriza kusonyiyibwa kwa Mukama. Yali mukazi eyamenyeka bwe nnasisinkana naye, era ne leero, akyali mulema.

“Akomyawo Emmeeme Yange” Nkakasa nti abakkiriza bangi leero balina emmeeme ezaafumitibwa. Era nkakasa nti Mukama ayagala okuwonya ebiwundu ebyo — okukomyawo emmeeme. Dawudi omuwandiisi wa Zabbuli yalina omusango gw’obwenzi n’obutemu; yali n’ebiwundu eby’entiisa ku mmeeme ye, naye yasobola okugamba nti, “Mukama ye Musumba wange… Akomyawo emmeeme yange” (Zabbuli 23:3).

Era waliwo ebiwundu bye twekolera ffekka. Kirabika gye ndi nti bwe tukola mu bugenderevu ebikontana n’Ekigambo kya Katonda ekyeyolekera, twekolera ebiwundu byaffe ffekka. Okwetaba mu by’omukwano ng’oli bweru w’obufumbo n’okugattululwa mu bufumbo bulijjo bireeta emmeeme ezaafumitibwa ezeetaaga okuwonyezebwa okuyita mu kisa kya Katonda. Kakasa ddala nti kye yeegomba kwe kuleeta okuwona okw’engeri eyo. Mazima ddala, kino nkiraba ng’omulimu ogw’amazima ogw’okutukuzibwa — ekitundu eky’okubiri eky’obulokozi.

Okuweebwa obutuukirivu kwe kuba ng’omuntu asumuluddwa okuva mu kibonerezo ky’ekibi: obulokozi bw’omwoyo gwe. Omwoyo Omutukuvu amaze dda okumaliriza omulimu guno.

Okutukuzibwa kwe kuba ng’omuntu asumuluddwa okuva mu maanyi g’ekibi: obulokozi bw’emmeeme ye. Guno gwe mulimu Omwoyo Omutukuvu gw’akola kaakano.

Okugulumizibwa kwe kuba ng’omuntu asumuluddwa okuva mu kubeerawo kw’ekibi: obulokozi bw’omubiri. Guno gwe mulimu Omwoyo Omutukuvu gw’akyalina okukola.

Olw’ensonga zino kyetuva tumuyita Omulokozi!

Omuvubi Setaani twamugeraageranyizza n’empologoma ewuluguma n’omulasi w’obusaale; kyokka kirabika gye ndi nti ekyokulwanyisa kye ekisinga okukola kiri ng’eddobo n’omuti gw’omuvubi — amanyi bulungi ebiwundu by’emmeeme zaffe gye biri. Mazima ddala, ye yali mu maaso mu kubireeta. Bwe twetegeka okuyingira olutalo mu bifo eby’omu ggulu, olwo n’asuula olulobo lwe, n’aluteeka mu kiwundu, n’akyusakyusa emmeeme okutuusa lw’eba ng’eweddemu amaanyi.

Olugero Lwange Mu ntandikwa ya 1990 nnayingira nnyo mu mulimu gwa Katonda omuggya mu bantu ab’obuzaaliranwa ab’ebugwanjuba bwa Canada. Olutalo olw’omwoyo lwali lwa maanyi nnyo. Mu kiseera kye kimu, nnalekera awo okwebaka. Omusawo wange yagezaako amaddagala mangi ag’enjawulo okunneebasa, naye waayita wiiki nnyingi nga tewannabaawo ngeri esangiddwa ey’okunziyiza obutasula nga sirina tulo ekiro kyonna. Bangi baalowooza nti nnali nkolimiddwa ekikolimo eky’abantu ab’obuzaaliranwa, era nnafunanga ebbaluwa n’essimu ez’okuzzaamu amaanyi okuva mu bukiikakkono-bugwanjuba bwonna obwa Amerika ne Canada. Nnasaba Charles ne Claudia, omusumba omulala ne mukyala we, okunsabira; mu kiseera ekyo n’aŋŋamba nti yali awulira “omwoyo ogw’entiisa ogw’okulekebwa awo” nga guli ku nze. Nnali sitegedde kye yali ategeeza.

Nga wayiseewo akaseera katono, nnayitibwa okumala wiiki emu ku lukungaana lw’okuwummulamu olw’Ekingirikita olw’abakulembeze b’eddiini ne bakyala baabwe. Eyo gye nnabuulirwa nti waliwo ekitundu ky’enneewulira zange ekyali kibulawo, era nti kyalina kye kikwatagana n’okufa kwa mmange. Mmange yafa nga nkyali muvubuka, era wadde nga nnali sikaabye mu kiseera ekyo mu kukungubaga okwa bulijjo, nnalowooza nti nnali ngumiikirizza okufa kwe bulungi nnyo. Kaakano nnali mbuulirwa nti kino kyalina kye kikwatagana n’obutebaka bwange? Nnali sinnategeera.

Oluvannyuma lw’emyezi ena, nnawaayo okuva ku kifo kyange mu kkanisa, naye abakadde n’abantu ba kkanisa tebaakikkiriza. Mu kifo ky’ekyo, baandaga okwagala kungi, era n’ekkanisa yonna ey’ekibuga kyaffe n’eyoleka bwe kutyo.

Oluvannyuma lw’emyezi munaana, nnayingira eddwaliro lya Yunivasite ya Vancouver ng’omulwadde mu kitongole ekifaayo ku bulwadde bw’otulo, era eyo gye kyasangibwa nti mu mubiri gwange waaliwo obulemu mu kukola eddagala ery’omu bwongo eritwala omuntu mu tulo. Omusawo omukugu ekyo yakiteeka ku kweraliikirira. Wiiki eyaddirira, nnasobola okuva mu kkanisa; kaakano abantu abajjanga baali bakendedde okutuuka ku bitundu nkaaga ku kikumi eby’omuwendo ogwaliwo ku ntandikwa y’omwaka.

Ku Lwokubiri olwaddirira nnali n’ekibinja ky’emikwano gyange egyasembererako, abasumba abalala abaakuŋŋaananga buli wiiki okusaba. Bwe twali twakamaliriza eky’enkya, omu ku bo n’aŋŋamba nti, “Gareth, mpulira omwoyo ogw’entiisa ogw’okulekebwa awo nga guli ku ggwe!” Ebyo bye bigambo bye bimu bye nnali mpulidde nga waakayita emyezi nga mwenda. Bwe nnaddayo eka, nnakubira Claudia essimu okumusaba annyonnyole kye yali ategeeza mu bigambo bye. Yaŋŋamba nti mu kawungeezi ako ntuule wansi, era nzireeyo ku bulamu bwange, nga nnoonya ebiseera omulenzi omuto ali mu nze mwe yandiba nga yeewulira ng’alekeddwa awo.

Nze ne mukyala wange Anne twewuunya bwe twalowooza ku biseera eby’enjawulo eby’obulamu bwange — waaliwo emirundi mingi nnyo lwe nnawulira obulumi obw’okulekebwa awo, era ekisinga byonna kwe kufa kwa mmange nga nnina emyaka kkumi na ena gyokka. Sikaaba mu kiseera ekyo, naye oluvannyuma nnamala ekiseera nga nnakuwadde. Mu kawungeezi ako ako kwe kumu, nnawummula ne nsoma ekitabo eky’olugero ekyogera ku Ntalo z’Omusaalaba ez’omu kyasa eky’ekkumi n’essatu.

Abaserikale babiri ab’embalaasi baali bakulembera abasajja baabwe okuyingira olutalo mu ttale lya Bufalansa. Amangu ago, ne beesanga nga boolekaganye; kyokka Ssebo Rufus yali afumitiddwa era ng’eekutamye ku ntebe y’embalaasi ye, ekitala kye nga kiwanikiddwa ku mbiriizi ze. Omulabe we, Ssebo Nigel, n’ayanguwa okumusemberera ng’avuga embalaasi ye, ng’ayimusizza ekitala kye eky’amaanyi okutta omulabe we. Naye we yali agenda okumukuba ekifufu eky’okumutta, obusaale mwenda obw’abalasi ba Ssebo Rufus ne bubuuka mu bbanga ne butuuka we bwali bugenderera, mu nkwawa ya Ssebo Nigel. Tebwalina maanyi ku byokwerinda bye, naye bwalina amaanyi mangi mu kifo kye ekinafu, ekitali kya kwambazibwako byokwerinda. Nnawulira ng’Omwoyo wa Mukama ayogera nange.

“Gareth, oyinza okuba ng’oyambala ebyokulwanyisa bya Katonda, naye bw’ogenda mu lutalo ng’olwana n’omulabe, manya nti amanyi bulungi ebifo byo ebisinga obunafu gye biri — era ekikyo kwe kulekebwa awo. Ebyo biteekwa okuwonyezebwa bw’oba oyagala okuba ow’omugaso mu lutalo!”

Kaakano nnatandika okutegeera lwaki abantu baali bagenda mpolampola nga bava mu kkanisa yaffe mu myaka ebiri egyayita. Abakadde basatu baali bagenze olw’okujjululwa mu mirimu gyabwe, era baaddizibwaawo abasajja abalala basatu abalungi; kyokka olukiiko olw’abakadde olupya lwali terulina birabo ebyetaagisa okukuuma enteekateeka abasajja abaasooka ze baatandikawo, era amangu ne watandika okufuluma okw’empolampola mu kkanisa. Nnasisinkananga abantu ku nguudo abanjanjaalira okuŋŋamba nti banjagala, naye nga batandise okugenda mu kkanisa endala “kubanga abaana baffe basanyukira nnyo omulimu gwabwe ogw’abavubuka.” Waaliwo ensonga nnyingi, naye batono abaalaga ekisa okujja okuŋŋamba bye baali bateeseteese. Nnandibawadde n’essanyu ebbaluwa ez’okubayanjula singa nnali mmanyi nti baali baagala okukyusa ekkanisa.

Awo, bwe nneeyongera okukoowa, nnali sikyaliisa era nga sikyakulembera kisibo kyange nga bwe kyali kimanyidde; bw’atyo abalala ne batandika okugenda. Mu kifo ky’essanyu lye nnali mmanyidde, nnalina obulumi, kumpi buli wiiki, obw’okulaba entebe endala nga njereere. Olw’okuba nnali nneewaddeyo nnyo eri abantu bange, buli kugenda kwali ng’okugattululwa okutono mu bufumbo. Nkakasa nti tewaali n’omu ku bantu abo eyandinnumizza mu bugenderevu, naye ebikolwa byabwe omulabe yabikozesa ng’obulobo mu biwundu byange eby’okulekebwa awo. Tekyewuunyisa nti omusawo yakiyita kweraliikirira, wadde nga nneenyumirizanga nti sitwala bizibu bya kkanisa eka!

Obubaka obw’oku lusegere eri abasomi abayinza okuba nga bateekateeka okuva mu kkanisa yammwe ey’omu kitundu: mukikole mu ngeri entuufu era ey’empisa. Mumanyise omusumba wammwe bye muteeseteese, kubanga mwandyewuunyizza singa mumanya obwangu bwe tulumyaganamu.

Olupapula 1 / 9 · 12 eddakiika zisigadde mu ssuula