Essuula 9 · eddakiika 11 ez’okusoma
“Okukirawo Ennyo” Okusinga “Okukendeera Ennyo”
“Naye ekibi we kyeeyongera, ekisa kyeeyongera nnyo n'okusingawo” (Abaruumi 5:20).
Ekitundu kinene eky'okusanyusibwa mu bulamu bwaffe obw'eddiini kisinziira ku ngeri gye tutunuulizaamu ebintu. Endowooza yaffe teekyusa mazima, naye ekyusa engeri gye tugategeeramu. Obukuume bwaffe buva mu ekyo ekiri eky'amazima, naye okusanyusibwa kwaffe kuva mu ekyo kye tukkiririza nti kya mazima.
Waliwo ebigambo ebikozesebwa emirundi mingi mu Baibuli okunnyonnyola obulokozi bwa Yesu Kristo: “okukirawo ennyo.” Bitutegeeza nti tewali kwetaaga kwa muntu yenna obulokozi bwe kwe butayinza kutuukiriza n'okusingawo ennyo. Kyokka emirundi mingi tukemebwa okulowooza nti “okukendeera ennyo” kwe kwandibadde ekigambo eky'amazima ennyo—nti mu bulamu obw'okulaba, obulokozi butono nnyo okusinga bye twetaaga. Endowooza eno ey'“okukendeera ennyo” efuula obulamu bwaffe obw'omwoyo obunakuwavu.
Bwe kiba nga bye tuyize ku bujjuvu bw'obulokozi bwa Katonda bya mazima, “okukirawo ennyo” lwe lulimi lwokka lwe tusaanidde okukozesa. Olw'okuba abamu ku Bakristaayo beeyisa ng'“okukendeera ennyo” kwe kwandibadde okw'amazima ennyo, ka tutunuulire Baibuli ky'egamba mu mazima. Katonda bw'agamba nti obulokozi bwe bumala n'okusukkawo, ate ffe ne tukakasa nti butono, tuba tumuyita atali w'okwesigwa era nga twereetera obwennyamivu bwaffe ffekka.
“Okukendeera ennyo” lwe lulimi lw'ebyo bye tulaba; “okukirawo ennyo” lwe lulimi lw'ebyo ebitalabika.
“Okukendeera ennyo” kulabika ng'okw'amagezi ennyo kubanga obunafu bwaffe bulabika, so ng'amaanyi ga Katonda tegalabika. Bye twetaaga biri mu maaso gaffe, so ng'ebyo Katonda by'atuwa bikwekeddwa era biteekwa okutegeererwa mu kukkiriza.
Okusobola okulaba ebintu ebitalabika, twetaaga “eriiso lyaffe ery'omunda” okuzibulwa—obusobozi okulaba wansi w'ekyoolekedde.
Eriiso lino teritunuulira bintu bya kaseera ebiseera bye tulaba, wabula bitunuulira bintu bya lubeerera bye tutayinza kulaba. Ekibuuzo ekikulu kiri kino: eriiso eryo lizibuddwa mu ggwe?
Lowooza ku lugero oluli mu 2 Ebyomumirembe 32:1-15. Omulabe yali atiisizza okusaanyaawo Yuda. Omulabe ono yali awangudde buli wantu wonna era nga yali akakasizza nti ajja kuwangula ne Isiraeri. Naye kabaka Keezeekiya yatunuulira Katonda atalabika n'alaba nga y'asinga amaanyi. N'agamba abantu nti: “Mube n'amaanyi mube n'obuvumu. Temutya so temuggwaamu mwoyo olw'okabaka w'e Bwasuli n'ekibiina kyonna ekiri naye, kubanga waliwo abasingako obungi abali naffe okusinga abali naye. Naye ali n'omukono ogw'omubiri, naye ffe tuli ne Mukama Katonda waffe okutuyamba n'okulwana entalo zaffe” (2 Ebyomumirembe 32:7-8). Ku ludda olumu waaliwo amaanyi g'omuntu; ku ludda olulala, Mukama Katonda waffe! Tewali kwewuunya abantu okuzzibwamu amaanyi.
Kabaka omulabe, Sennakeribu, bwe yalaba okukkiriza kwabwe, yabasekerera. Yabuuza nti, “Kale Katonda wammwe talisingawo nnyo obutayinza kubawonya mu mukono gwange?” kubanga tewali katonda mulala eyali awonyezza eggwanga lyonna eddala.
“Okukendeera ennyo”—nga kwe kukemebwa okubuusabuusa! Kyalabika ng'ekitasoboka. Naye Keezeekiya yakuuma amaaso g'abantu nga gatunuulira ebitalabika, Mukama n'aweereza obuwonye obungi. “Okukendeera ennyo” kw'omulabe ne kufuuka obuwanguzi obwa “okukirawo ennyo.”
Tuwuliriza tutya nga Katonda “akendedde ennyo” mu busobozi okutuwonya okusinga bwe yasuubiza? Kiwulikika ng'okwesiga Mukama yekka kwe kusembayo okw'obuyinike? Nnali mpulidde omukristaayo eyali mu buzibu bungi ng'agamba mu buggwaamu essuubi nti, “Kale, tewakyali kirala kye nnina okuggyako kwesiga Mukama.” Munne n'addamu ng'ewuunye nti, “Kiyinzika okutuuka awo?”
Tuyinza okwekango olw'ekyo, naye mu mazima, emirundi mingi twewulira bwe tutyo. Kyokka “okukirawo ennyo” kwa Katonda okw'ekisa kwenkanankana buli mbeera ey'amaanga. Omutume atugamba nti Katonda “ayinza okukola ebisukka nnyo ku byonna bye tusaba oba bye tulowooza” (Abaefeso 3:20). Kino kye kitegeeza “okukirawo ennyo.” Tuyinza okulowooza ku mikisa egy'ekitalo, naye Katonda ayinza okukola ebisukka nnyo ku ebyo n'okusingawo.
Tugambibwa nti “eriiso terirabanga, n'okutu tekuwulirangako, so n'omutima gw'omuntu tegulowoozangako, Katonda bye yategekera abo abamwagala” (1 Abakkolinso 2:9). Obanga yategese ebisukka ku bye tuyinza okulowoozaako, mazima ddala tuyinza okumwesiga ku bintu bye tuyinza okulowoozaako, n'ebirala bingi n'okusingawo.
Ka tusalewo nti olulimi lwaffe lunaba “okukirawo ennyo” okw'okukkiriza. “Kubanga oba ng'olw'okwonoona kw'omuntu omu bangi baafa, okukirawo ennyo ekisa kya Katonda n'ekirabo eky'obuwa olw'ekisa ky'omuntu oyo omu Yesu Kristo byeyongera nnyo eri abangi” (Abaruumi 5:15). Kino kituuka mu buziba obw'okwetaaga kw'omuntu.
Tumanyi nga mazima ddala nti okufa kwa mazima; tuli bakakafu mu ngeri y'emu nti ekisa kyeyongera nnyo n'okusingawo? Tukkiriza nti eddagala lisinga obulwadde?
Ekimu ku bye twetaaga ennyo kwe kulokolebwa. Waliwo “okukirawo ennyo” ku kino? “Naye Katonda alaga okwagala kwe gye tuli mu kino nti bwe twali tukyali boonoonyi, Kristo yatufiirira. Kale nno, kaakati bwe tumaze okuweebwa obutuukirivu olw'omusaayi gwe, okukirawo ennyo tulirokolebwa okuyita mu ye ne tuwona obusungu bwa Katonda. Kubanga oba nga bwe twali abalabe twatabaganyizibwa ne Katonda olw'okufa kw'Omwana we, okukirawo ennyo, kaakati nga tumaze okutabaganyizibwa, tulirokolebwa olw'obulamu bwe” (Abaruumi 5:8-10).
Ekibuuzo eky'obulokozi kimalibwawo “okukirawo ennyo” kuno. Olw'okuba Kristo yakola ekitundu ekizibu—okutufiirira nga tukyali balabe—mazima ddala ajja kukola ekitundu “ekitono” eky'okutukuuma kaakati nga tuli mikwano gye. Bwe yamala okukola ekisinga obukulu, okukirawo ennyo ajja kukola n'ekisigadde.
Kaakati ekigambo eky'obwakalimu gye tuli mu bino byonna kiri kino: tukikkiriza ddala? Tuggyeewo okubuusabuusa kwonna ku bulokozi bwaffe? Tuyinza okwogera n'obukakafu ku kusonyiyibwa ne ku bulamu obutaggwaawo? Twogera n'entiisa ey'obutakkiriza nti, “Nsuubira nti ndi mwana wa Katonda”; oba tuyimusa emitwe gyaffe n'obukakafu obw'essanyu mu Katonda nga Kitaffe, ne twogera ne Yokaana nti, “Mulabe okwagala Kitaffe kw'atuwadde, nti tuyitibwe abaana ba Katonda; era bwe tutyo bwe tuli”? Mu nsonga eno tuli mu “kukirawo ennyo,” oba mu “kukendeera ennyo”?
Twegomba era tusaba ekirabo ky'Omwoyo Omutukuvu, naye kirabika nga kya bwereere. Twewulira ng'okusaba kwaffe tekuddibwamu. Naye Mukama waffe awa okukkiriza “okukirawo ennyo” okw'ekitalo okwo kwe tunywerera mu kino: “Kale oba mmwe abenkyawa bwe mumanyi okuwa abaana bammwe ebirabo ebirungi, okukirawo ennyo Kitammwe ali mu ggulu aliwa Omwoyo Omutukuvu abo abamusaba!” Tewali n'omu ku ffe atamanyi engeri abazadde abalungi gye basiimira era gye baagalira okuwa abaana baabwe ebirabo ebirungi—engeri gye batera okubiwaayo eri abaana nga tebannaba na kubyetegekera kubifuna, oba nga tebannategeera nti balina kye beetaaga. Kyokka, ani ku ffe akkiriza ddala nti Katonda mu mazima “akirawo ennyo” okwagala okuwa Omwoyo Omutukuvu abo abamusaba? So si nti abangi bawulira mu kyama nti “akendedde ennyo” okwagala, era nti tuteekwa okwegayirira, n'okusaba ennyo, n'okumeguna, n'okulindirira ekirabo kino kye twetaaga ennyo? Singa twakkiriza “okukirawo ennyo” kuno, okusaba kwaffe kwandijjudde okukkiriza! Twandisobodde okukkiriza ddala nti mu mazima twafuna kye twasaba, ne tukizuula nti twali n'Omwoyo Omutukuvu ng'Omuyambi era Omuluŋŋamya waffe owa kaakati era ow'obwannannyini; era okulwana kwaffe okukooya n'okusaba okw'obuyinike olw'ekirabo kino ekyasuubizibwa kwandiweddewo.
Okusinga obulumi, oboolyawo, ku kwetaaga okulala kwonna kwe kwetaaga kwaffe okuwangula ekibi n'embeera. Ng'ebidduka ebitayinza kuziyizibwa, bitutomera n'amaanyi agatarwanyizika ne bitusekula mu nfuufu. N'olulimi olw'“okukendeera ennyo” lwe lulabika ng'olulimi lwokka emmeeme zaffe lwe zivumirira okwogera. Naye Katonda atuwadde ku kino “okukirawo ennyo” okw'obuwanguzi obungi: “Kubanga oba ng'olw'okwonoona kw'omuntu omu, okufa kwafuga okuyita mu muntu oyo omu, okukirawo ennyo abo abaweebwa ekisa ekingi n'ekirabo eky'obuwa ery'obutuukirivu balifuga mu bulamu okuyita mu muntu omu Yesu Kristo.”
Tumanyidde okufuga kw'okufa okw'omwoyo okujja olw'ekibi, era tusindidde wansi w'amaanyi gaakwo. Naye tumanyi kutya “okukirawo ennyo” okufuga mu bulamu okuyita mu Yesu Kristo omutume kw'ayogerako? Kwe kugamba nti, kaakati tulina obuwanguzi obusinga obungi ku bwe twakubibwanga? Tufuga ebintu “okukirawo ennyo” okusinga bwe byatufuganga edda?
Kye ŋŋamba kye kino: nti mu Njiri kyasuubizibwa nti tunaaba “abasinga okuwangula” ku bintu byennyini ebyatuwangulanga, era ekibuuzo kiri obanga mu mazima tuli bwe tutyo. Twafugibwa ebintu enkumi n'enkumi: okutya omuntu, obuntu bwaffe obw'enjawulo, embeera zaffe ez'ebweru, obusungu bwaffe obw'amangu, n'obudde obubi, n'ebitwetoolodde byaffe eby'engeri zonna. Twabeera baddu mu kifo we twali tusaanidde okuba bakabaka. Twasanga okufuga kwaffe nga “kwakendeera ennyo” so si “kwakirawo ennyo.” Lwaki bwe kityo? Lwa kubanga kyokka tetwafuna bimala ku kisa ekingi ekyaffe mu Kristo. Twaleka obutakkiriza ne butulyazaamaanya eby'obugagga bwaffe eby'obwannannyini.
Twayitibwa okuba bakabaka era twatondebwa okuba n'obufuzi, naye wano Katonda alangirira nti bunaaba bufuzi “obukirawo ennyo” okusinga bwe bwali obuddu edda; tubuzuudde nga bwe kityo? Bwe kiba nga si bwe kiri, lwaki? Ekibulako tekiyinza kubeera ku ludda lwa Katonda. Tayiddwa kutuwa “okukirawo ennyo” okw'obuwanguzi. Kiteekwa okuba nti mu ngeri emu twalemwa okukukozesa. Era sisobola butakkiriza nti okulemererwa kwaffe kuva ku kifo nti twawaanyisa “okukendeera ennyo” kwaffe mu kifo ky'“okukirawo ennyo” kwa Katonda; era mu buziba bw'emitima gyaffe tetwakkiriza nti mu mazima waliwo obumala mu kirabo eky'obutuukirivu mu Kristo okutusobozesa okufuga. Twalemererwa olw'obutakkiriza bwaffe “okuweebwa ekisa ekingi” ekyetaagisa okufuga.
Kale eddagala lyaffe kye ki? Lino lyokka—okuleka emirembe gyonna “okukendeera ennyo” kwaffe okw'obutakkiriza, n'okukkiriza ng'amazima okulangirira kwa Katonda okw'“okukirawo ennyo,” n'okwanguwa okwetwalira obuwanguzi obwasuubizibwa. Era ng'okukkiriza kwaffe bwe kuli bwe kiteekwa era bwe kirikolwa gye tuli.
Naye obukakafu buno obw'“okukirawo ennyo” kw'obulokozi bwa Katonda si bwa byetaago byaffe bya mwoyo byokka, wabula ne bya byetaago byaffe eby'ekiseera kino. Temweraliikirira, bw'agamba, ku bintu eby'ensi, kubanga “Naye oba nga Katonda bw'atyo bw'ambaza omuddo ogw'omu nnimiro, oguliwo leero ate enkya ne gusuulibwa mu kyoto, talibambaza n'okusingawo mmwe, mmwe ab'okukkiriza okutono?”
Mmanyi nti eri Bakristaayo bangi ekyawandiikibwa kino n'ebirala ebikifaanana bimanyiddwa nnyo ne biba ng'ebifiiriddwako amakulu gaabyo gonna. Naye bitegeeza kintu, era ekintu ekiri ng'eky'ekitalo ekitasoboka kukkirizibwa. Bitutegeeza nti Katonda atufaako ffe abantu “okukirawo ennyo” okusinga bw'afaako obutonde obutwetoolodde, era nti alitukuuma n'atuwa n'okusingawo ku bwe bulikola eri obwo.
Kya kyewuunyo, kyokka kya mazima! Emirundi emeka gye twewuunyizza enkola entereevu ey'obutonde, ne tutenda Amaanyi amakulu ag'obutonzi agaakola era kaakati agabufuga! Naye tewali ku ffe, ndowooza, eyali awuliddeko nga kyetaagisa okwetikka omugugu gw'obutonde ku bibegabega byaffe. Twesiga Omutonzi okubufuga bwonna awatali buyambi bwaffe. Newaakubadde nti nteekwa okwatula nti, okuva ku ngeri abantu abamu gye banenya enfuga y'Omutonzi ku bintu, n'okubuulirira kwe bawulira nga kyetaagisa okumuwa mu kusaba kwabwe, omuntu yandirowoozezza nti omugugu gwonna guli ku bo!
Naye n'ekifo gye twategeerera ddala nti obutonde bwonna buli mu kulabirira kwa Katonda, twalemererwa okulaba nti naffe tuli omwo, era tetwerootolako nti kiyinza okuba kya mazima nti “okukirawo ennyo” okusinga bw'alabirira obutonde bw'alitulabirira. Twatunuulira ebintu ebirabika eby'embeera zaffe n'ebitwetoolodde, n'obunene bw'okwetaaga kwaffe n'obutayinza kwaffe, ne tweraliikirira ne tutya. Tweteeseko omugugu ogw'okwerabirira ffekka, nga twewulira mu butakkiriza bwaffe nti, mu kifo ky'okuba “abakirawo ennyo” omuwendo okusinga ennyonyi ez'omu bbanga oba amalanga ag'omu nnimiro, mu mazima tuli “abakendeera ennyo” obutakoma; era kirabika gye tuli nti Katonda alabirira ebyo tayinza n'akatono kutulabirira. Twogera ne muwandiisi wa Zabbuli nti: “Bwe ntunuulira eggulu lyo, omulimu gw'engalo zo, omwezi n'emmunyeenye, bye wateekawo, omuntu kye ki ggwe okumujjukira, n'omwana w'omuntu ggwe okumulabirira?” Omuntu alabika ng'omutono ennyo, ataliiko makulu, ow'omuwendo omutono nnyo bw'ageraageranyizibwa n'obutonde obunene, obugazi; kye ki, tubuuza, Katonda ky'ava amufaako? Kyokka Katonda alangirira nti amufaako ddala, era nti amufaako n'okusingawo okusinga bw'afaako obutonde. Okukirawo ennyo, jjukira, so si okukendeera ennyo. Bwe kityo buli ndowooza ey'okweraliikirira ffekka eteekwa okwanguwa okumenyebwa n'endowooza ey'amagezi nti, olw'okuba tetuli basiru okweraliikirira obutonde, tetusaanidde kubeera basiru n'okusingawo okweraliikirira ffekka.
Mu Kubuulira okw'oku Lusozi, Mukama waffe atuwa “okukirawo ennyo” okusinga byonna. “Oba ani ku mmwe, omwana we bw'amusaba omugaati, alimuwa ejjinja? Oba bw'amusaba ekyennyanja, alimuwa omusota? Kale oba mmwe abenkyawa bwe mumanyi okuwa abaana bammwe ebirabo ebirungi, okukirawo ennyo Kitammwe ali mu ggulu aliwa ebirungi abo abamusaba!”
Mu “kukirawo ennyo” kuno tulina obukakafu obw'okuweebwa buli kye twetaaga. Kyonna Kitaffe ky'alaba nga kirungi gye tuli wano kisuubizibwa mu bungi. N'ekifaananyi ekikozesebwa okutukakasa kya kukozesebwa mu buli wantu. Mu mbeera zonna ez'obulamu, mu mawanga gonna, n'okutuuka mu mitima gy'ennyonyi n'ensolo, obuzaale bwa nnyabo tebulemererwa kuwa zaala waabwe ekisinga obulungi kye buyinza okusobola.
Mu mbeera zonna ez'obulamu, nnyabo, okuggyako ng'omubi olutamalako, taawenga jjinja bw'asabibwa omugaati, oba omusota bw'asabibwa ekyennyanja. Ate Katonda waffe, eyatonda omutima gwa nnyabo, ayinza okuba omubi okusinga nnyabo? Nedda, nedda, emirundi lukumi nedda! Ky'anaakola “kukirawo ennyo,” ye, okusinga nnyo ne nnyabo asinga okuba omuwombeefu ky'ayinza okukola. Era oba bannyabo “bamanyi engeri” yeddala, gye baba, okuwa abaana baabwe ebirungi, “okukirawo ennyo” ye bw'akola. Naye tukkiriza ddala “okukirawo ennyo” kuno? Essaawa zaffe ez'okwevuunyavuunya olw'okweraliikirira ku bitanda byaffe zisaanidde okuddamu. Oba Katonda mu mazima ng'ayagala era ng'asobola “okukirawo ennyo” okutuwa ebirungi okusinga abazadde bwe baagala okuwa abaana baabwe ebirungi, kale obusobozi bwonna obw'okubuusabuusa oba okweraliikirira ku kusaba kwaffe okuddibwamu buteekwa okuggwaawo emirembe gyonna. “Ebirungi” byonna biteekwa okutuweebwa bwe tusaba, mu ngeri etayinza kwesamba nga nnyabo asobola bw'aliisa omwana we bw'amusaba omugaati. Mu ngeri etayinza kwesamba, ŋŋamba? Ah, mikwano gyange, mu ngeri etayinza kwesamba n'okusingawo. Kubanga kiri nti “okukirawo ennyo Kitammwe ali mu ggulu.”
Ani ku ffe eyatuuka mu buziba bw'amakulu g'“okukirawo ennyo” kuno? Naye waakiri kiteekwa okutegeeza nti okweteekateeka kwonna okw'omuntu okuwulira n'okuddamu okukaaba kw'okwetaaga kiba kifaananyi kifubutu bufubutu eky'okweteekateeka kwa Katonda, era, noolwekyo, tetuyinza n'akatono kuddayo kubuusabuusa. Era oba abazadde tebandiwaanga jjinja mu kifo ky'omugaati, naye tandikikola; kale bwe tusaba, tuteekwa okuba abakakafu ddala nti tufuna “ekintu ekirungi” kye twasaba, ka kibe nga kye tufuna kikifaanana oba nedda.
Nnyina wa Agusitino Omutukuvu, mu kwegomba kwe okukyusibwa kw'omwana we, yasaba aleme okugenda e Ruumi, kubanga yatya okukemebwa okwaliyo. Katonda yamuddamu ng'amusindika e Ruumi akyusibwe eyo. Ebintu bye tuyita ebirungi emirundi mingi bye bintu bya Katonda ebibi, n'ekibi kyaffe kye kirungi kye. Naye, ka ebintu bibe nga birabika bitya, bulijjo tumanyi nti Katonda ateekwa okuwa ekisinga obulungi kubanga ye Katonda so tayinza kukola kirala.
“Oyo ataarekerera Mwana we ye, wabula n'amuwaayo ku lwaffe ffenna, alirema atya okutuwa n'ebintu byonna wamu naye mu kisa?” Olw'okuba yakola ekintu ekisingira ddala obukulu ng'atuwa Kristo, “okukirawo ennyo” alikola ekintu ekitono ng'atuwa ebintu byonna wamu naye. Kyokka tugenda mu maaso okuwulira abaana ba Katonda be nga beemulugunya olw'obwavu bwabwe obw'omwoyo n'embeera yaabwe ey'enjala y'omwoyo. Oluusi, kirabika ne balowooza nti kino kya kutya Katonda okukola era kabonero k'obwetoowaze obw'amazima. Naye kino kiki okuggyako okwenyumiririza mu “kukendeera ennyo” kw'obutakkiriza bwabwe, mu kifo ky'“okukirawo ennyo” kwa Katonda?
“Ayi, ndi kitonde kinaku nnyo,” nnawulira omwana wa Katonda ng'agamba lumu n'okumatira ddala bwe yakubirizibwa eri obuwanguzi obw'okukkiriza; “ndi kitonde kinaku nnyo n'olwekyo siyinza kusuubira kutuuka ku ntikko mmwe Abakristaayo abakulu ze mutuuka.” “Ekitonde ekinaku,” mazima; mazima oli bw'otyo, era naffe ffenna bwe tuli!
Naye Katonda si mwavu, era mulimu gwe okuwa bye weetaaga, so si mulimu gwo okuwa bye yeetaaga. Asobola, ka obutakkiriza bwogere kyonna, “okwongera ekisa kyonna gy'oli, olyoke, ng'olina obumala bwonna mu bintu byonna mu biseera byonna, oyongere mu buli mulimu omulungi.” “Byonna,” “bulijjo,” “buli”—nga bino bigambo ebitwaliramu byonna! Bitwaliramu bye twetaaga okutuuka ku nkomerero yaabyo, so tebireka kifo kya kibuuzo kyonna. Tuyinza tutya, era tuvumirira tutya, mu maaso g'okulangirira okwenkanidde awo, okuddayo okubuusabuusa oba okubuuza?
Tukomyeeko butuusi ku byamagero eby'ekisa ebikwekeddwa mu “kukirawo ennyo” kwa Katonda kuno. Tetuyinza kumalawo makulu gaakwo mu bulamu buno. Naye ka waakiri tusalewo okuva kaakati okuteeka wa bbali buli “kukendeera ennyo” okw'obutakkiriza ku njuyi zonna ez'obulokozi. Okuva mu buziba bw'obunafu bwaffe obungi, obwonoonyi, n'okwetaaga, ka twogere n'okukkiriza okuwangula, bulijjo era wonna, “okukirawo ennyo” okw'amaanyi okw'ekisa kya Katonda!