Essomo mu Bulamu Obw’omunda

Ku Ssekukkulu, amadirisa mangi ag’amaduuka gaffe galaga ekifaananyi ekirimu amakulu amangi. Kifaananyi ky’ekiseera eky’obutiti, ekikaabya era ekyereere. Waliwo eggulu eriddugadde ery’omuyaga, emiti egitaliiko bikoola, omuddo ogukaze n’omuddo omubi ogufudde, nga kuliko ebitundu by’omuzira. Ku muti ogutaliiko bikoola ku ludda olumu olw’ekifaananyi kuliko ekisu ekitaliimu kintu era ekibikkiddwa omuzira, era ku ttabi okumpi waliwo akanyonyi akatono akatudde. Waliwo obutiti, ekizikiza n’obwereere ebimala okutiisa ekinyonyi kyonna, ne bikigoba kigende mu bitundu ebirungiko. Naye akanyonyi kano katudde awo, nga kamativu. Akatwe kaako akatono kayimusiddwa n’obuvumu eri eggulu, era oluyimba olw’omu kiseera eky’obutiti lunaatera okubutuka okuva mu kumiro kaako akatono.

Ekifaananyi kino, bulijjo ekiba ku kabaati kange, kimbuulidde emirundi mingi. Era ekyawandiikibwa ky’ekibuulirwa bulijjo kye kimu. Kiri mu bigambo ebibiri ebiri ku ntandikwa y’ekiwandiiko kino, “Wadde” ne “Kyokka.”

“Wadde omutiini tegutojjera, so n’emizabbibu nga tegiriiko bibala, amakungula g’emizeeyituuni ne gabula, ennimiro ne zitabala mmere n’akamu, endiga nga ziweddemu mu kisibo, nga n’ente tezikyalimu mu biraalo,” (Kaabakuuku 3:17). Wabaawo ebiseera mu bulamu bwa bangi, nga, ng’akanyonyi kano ak’omu butiti, emmeeme yeesanga nga terina kubudaabudibwa kwonna. Byonna birabika nga bya kizikiza era nga bikyamu. Buli kye twesiga kitulemerera. Ebisuubizo birabika ng’ebitatuukiridde, n’essaala zaffe ne zitaddibwamu. Tetusanga kintu kyonna kye tuyinza kwesigamako ku nsi wadde mu ggulu. Era mu biseera ng’ebyo akanyonyi kano akatono ak’obuvumu n’obubaka bwako we keetaagisa. Wadde byonna bikyamu buli wamu, kyokka waliwo ekintu kimu eky’okusanyukiramu: Katonda. Ye Katonda ow’obulokozi bwaffe. Takyuka. Ye Katonda y’omu omulungi, ow’okwagala, ow’ekisa, jjo, leero, n’emirembe gyonna.

Tusobola okusanyukira mu ye bulijjo, ka tube nga tulina ekirala kyonna eky’okusanyukiramu oba nedda. Bwe njogera ku kusanyukira mu ye, sitegeeza kusanyukira mu ffe ffennyini. Ntya nti abantu abasinga balowooza nti ekyo kye kitegeezebwa. Enneewulira zaabwe, okubikkulirwa kwabwe, n’ebyo bye bayiseemu bye bibeera omusingi gw’essanyu lyabwe. Bwe wataba na kimu ku byo ekibamatiza, tebalaba kkubo lyonna ery’essanyu. Naye essomo Mukama ly’agezaako okutuyigiriza ekiseera kyonna lye ssomo ery’obwetoowaze.

Atulagira okutunula ewala okuva ku kwerowoozaako n’ebyo bye tuyitamu. Tulina okukomerera okwerowoozaako ku musaalaba ne tukubala ng’okwafa. Tulina okulekera awo okukufaako. Tusaanidde okumanya n’okwagala Katonda yekka, si kirala kyonna.

Ensonga y’ekyo eri nti Katonda yatuteekerateekera obulamu obusinga obulamu obw’okwerowoozaako. Nga bwe yateekateeka ekisaanyi kifuuke ekiwojjolo, yateekawo nti obulamu bwakyo bufe, ekiwojjolo kiryoke kidde mu kifo kyakyo. Mu ngeri y’emu, yateekawo nti obulamu bwaffe obw’okwerowoozaako bufe, obulamu obw’obwakatonda bulyoke bubeere bwaffe mu kifo kyabwo. Ekisaanyi kisaanyaawo embala yaakyo ey’ekisaanyi okusobola okufuuka ekiwojjolo. Kifa kiryoke kibe kiramu. Era naffe bwe tutyo bwe tulina okukola.

Kale, ekisinga obukulu kaakano kwe kufa eri okwerowoozaako ne tuzaalibwa buto mu bulamu obuli mu Katonda. Era olw’ensonga eno, essomo ery’okusanyukira mu Mukama, so si mu ffe ffennyini, liteekwa okuyigibwa. Buli mmeeme egenda mu maaso eteekwa, amangu oba oluvannyuma, okwesiga Katonda. Katonda yekka, nga tewali kirala, bwe mba nnyinza okwogera bwe ntyo. Eteekwa okumwesiga olw’ekyo ky’ali, so si olw’ebisuubizo bye oba ebirabo bye. Eteekwa okuyiga okufuna essanyu lyayo mu ye yekka, n’okusanyukira mu ye nga byonna ebirala mu ggulu ne ku nsi birabika ng’ebiremye.

Nzikiriza nti ekkubo lyokka ery’okutuuka mu kifo kino lye ly’emmeeme okusisinkana, mu bumanyirivu bwayo yennyini, okufiirwa ebintu byonna, eby’omunda n’eby’ebweru. Sitegeeza nti mikwano gy’omuntu gyonna giteekwa okufa, oba nti ssente ze zonna ziteekwa okubula. Ntegeeza nti emmeeme eryesanga, olw’ensonga ez’omunda oba ez’ebweru, nga erekeddwa, ebuze, era nga tekyalina kubudaabudibwa kwonna. Eteekwa okutuuka ku nkomerero ya buli kintu ekitali Katonda, n’eteba na kintu kirala kyonna kye yeesigamako munda oba ebweru. Eteekwa okuyita mu ekyo kyennyini nnabbi kye yali ategeeza bwe yawandiika nti “Wadde.”

Eteekwa okuyita mu bisooto, okugwa okuva ku mabbali g’olukonko, n’okubikkibwa amazzi. Eteekwa, ku nkomerero, okuzuula, wakati mu byo ne wansi waabyo, Katonda aliwo, omulamu, ow’okwagala, ow’obuyinza bwonna! Olwo lwokka lw’eritegeera okuleekaana kwa nnabbi okw’essanyu n’obuwanguzi. Eriyinza okukwegattako: “kyokka ndijaguliza Mukama, ne nsanyukira mu Katonda Omulokozi wange.” (Kaabakuuku 3:18) Olwo, so si nga olwo terunnatuuka, lw’erimanya amakulu amajjuvu ag’olunyiriri oluddako: “Mukama Katonda ge maanyi gange; ebigere byange abifuula ng’eby’empeewo, era antambuliza ku bifo byange ebigulumivu.” (Kaabakuuku 3:19) Emmeeme emirundi mingi etambulira ku bifo ebirabika ng’ebigulumivu. Naye ebisinga obungi ku byo yabyekolera yokka era bya nneewulira, nga Katonda abirimu kitono nnyo. Mu biseera eby’okufiirwa n’okulemererwa, ebifo bino ebigulumivu bifuuka mabbali ga lukonko. Naye ebifo ebigulumivu Mukama by’atwalamu emmeeme esanyukira mu ye yekka tebiyinza kukwatibwako kizikiza wadde okufiirwa kwonna. Emisingi gyabyo gyennyini gizimbiddwa wakati mu kufiirwa okujjuvu n’okufa kwa byonna ebitali Katonda.

Okufuna obumanyirivu obutanyeenyezeka, tulina okubunoonya mu Mukama yekka. Tulina okubunoonya nga tetwesigamye ku kirala kyonna, wadde ku birabo bye ne ku mikisa gye. Tulina okubunoonya awatali kwesigama ku kyonna ekiyinza okukyuka awamu n’obulamu bwaffe obw’oku nsi.

Essaala eddiddwamu leero eyinza okulabika ng’etaddiddwamu enkya. Ebisuubizo ebyatuukirira edda biyinza obutakyawulikika nga bya ddala. Omukisa ogw’omwoyo ogwali gututwalira essanyu guyinza okubula. Kye tuyinza okusigaza kwe kujjukira okw’enjala n’okwegomba kwa byonna ebyo. Naye byonna ebirala bwe biggwaawo, Katonda akyasigaddewo. Tewali kimukyusa. Y’omu jjo, leero, n’emirembe gyonna, era mu ye temuli kukyukakyuka newaakubadde ekisiikirize eky’okukyuka.

Era emmeeme ezuula essanyu lyayo mu ye yekka teyinza kunyeenyezebwa. Kirungi nnyo okwesiga ebisuubizo, naye kisinga nnyo okwesiga Oyo eyasuubiza. Ebisuubizo biyinza obutategeerwa bulungi oba okukozesebwa obubi. Bwe tubyesigamako, biyinza okulabika ng’ebitulemeredde. Naye tewali n’omu yali yeesize Oyo eyasuubiza n’aswazibwa.

Katonda ali emabega w’ebisuubizo bye abisinga obukulu awatali kkomo. Tayinza kutulemerera mu buzibu bwonna.

Emmeeme emwesiga emanyi emirembe egituukiridde.

Omwana omuto tategeera bulijjo bisuubizo bya nnyina. Naye amanyi nnyina. Obwesige bwe tebwesigamye ku kigambo kye, wabula ku ye yennyini. Era bwe kityo bwe kiri eri abo mu ffe abayize essomo lino erya “Wadde” ne “Kyokka.” Wayinza obutabaawo ssaala n’emu eddiddwamu oba ekisuubizo na kimu ekituukiridde nga bwe tukimanyi ffe, naye ekyo kitegeeza ki? Emabega w’essaala n’emabega w’ebisuubizo, waliwo Katonda, era ye amala. Era eri emmeeme ng’eyo ebigambo ebyangu, “Katonda gy’ali”, biddamu buli kibuuzo era bimalawo buli kubuusabuusa.

Eri omwana omuto eyeesiga, ekyo ekyangu eky’okubaawo kwa nnyina kye kiddamu byonna by’eyetaaga. Nnyina ayinza obutakola kisuubizo na kimu wadde okunnyonnyola enteekateeka yonna, naye gy’ali, era ekyo kimala omwana.

Omwana asanyukira nnyina, si mu bisuubizo bye, wabula mu ye yennyini. Eri omwana, nga bwe kiri ne gye tuli, waliwo essanyu.

Kye kintu kimu ekitakyuka emabega wa byonna ebikyuka era ebiyinza okukyuka. Kwe kubaawo kwa nnyina.

Omwana ateekwa okulabirirwa nga nnyina akyali mulamu. Omwana, mu buzaaliranwa bwe, ne bw’aba nga takitegeera mu magezi, akimanyi era akisanyukira. Era nga Katonda mulamu, abaana be bateekwa okulabirirwa. Basaanidde okukimanya n’okukisanyukira okusinga omwana w’omuntu bw’akikola.

Kubanga Katonda ayinza kukola ki ekirala, nga bw’ali? Okulagajjalira, obutafaayo, okwerabira, n’obutamanya byonna tebiyinzika gy’ali. Amanyi buli kintu. Afaayo ku buli kintu. Asobola okukola ku buli kintu. Atwagala. Kiki ekirala kye twandisabye? Kale, ka kijje ki, tujja kuyimusa obwenyi bwaffe eri Katonda waffe, ng’omusomesa waffe, akanyonyi kano akatono ak’obuvumu. Mu “Wadde” zaffe ezisinga ekizikiza, tujja kuyimba “Kyokka” kyaffe eky’essanyu era eky’obuwanguzi.

Abatukuvu ba Katonda bonna mu mirembe gyonna baakola bwe batyo. Yobu yagamba, ng’ali mu buziba bw’ennaku n’okugezesebwa abatono bye bayinza okwenkanya, “Ne bw’anzita, mu ye mwe nnina essuubi, ddala ddala nditwala ensonga zange mu maaso ge.” (Yobu 13:15). Mu bulumi bwe obusingira ddala, Dawudi yasobola okugamba nti, “Newaakubadde nga ntambulira mu kiwonvu eky’ekisiikirize eky’olumbe, siritya kabi konna; kubanga ggwe oli nange. Oluga lwo n’omuggo gwo bye binsanyusa.” (Zabbuli 23:4) Era nate, “Katonda kye kiddukiro kyaffe, era ge maanyi gaffe; omubeezi ddala atabulawo mu kulaba ennaku.” (Zabbuli 46:1). Kyetunaavanga tulema okutya, ensi ne bw’eneeyuuguumanga, ensozi ne bwe zinaasiguulukukanga ne zigwa mu buziba bw’ennyanja; amazzi g’ennyanja ne bwe ganaayiranga ne gabimba ejjovu ensozi ne zikankana olw’okwetabula kwago. Waliwo omugga, emyala gyagwo gisanyusa ekibuga kya Katonda, kye kifo ekitukuvu ekya Katonda Ali Waggulu Ennyo. Tekirigwa kubanga Katonda mw’abeera. Katonda anaakirwaniriranga ng’obudde bunaatera okukya.

Mu nnaku ze, Pawulo yasobola okugamba nti, “Tunyigirizibwa erudda n’erudda, naye ne tutabetenteka. Ne tweraliikirira, naye ne tutazirika. Tuyigganyizibwa, naye Katonda tatuleka. Tusuulibwa wansi, naye ne tutabetentuka, nga tulaga okufa kwa Yesu bulijjo mu mibiri gyaffe, okufa kwa Yesu kulyoke kulabisibwe mu mibiri gyaffe.

Kubanga ffe abalamu tuweebwayo eri okufa olwa Yesu, obulamu bwa Yesu bulyoke bulabisibwe mu mibiri gyaffe. Kale nno okufa kukolera mu ffe, naye obulamu bukolera mu mmwe.” (2 Abakkolinso 4:8-12). Emmeeme eyayiga okusanyukira mu Katonda yekka esobola okwogera bino byonna n’okusingawo.

Essanyu ery’omwoyo si kintu, si kitole ky’essanyu, nga bwe twandigambye, ekiterekeddwa mu mutima gw’omuntu okukitunuulira n’okukisanyukira. Essanyu kwe kujaguza okuva mu kuba n’ekintu ekirungi oba okumanya ekintu ekisanyusa.

Era essanyu ly’Omukristaayo kwe kusanyuka kwe okw’okumanya Kristo, n’okuba nga Katonda n’Omulokozi ow’engeri eyo wuwe. Ku mutendera ogw’oku nsi tetusanyukira mu ssanyu lyaffe, wabula mu kintu ekireeta essanyu lyaffe. Era ne ku mutendera ogw’omu ggulu, bwe kityo bwe kiri. Tulina okugamba nti, “kyokka ndijaguliza Mukama, ne nsanyukira mu Katonda Omulokozi wange.” (Kaabakuuku 3:18.) Tewali muntu wadde dayimooni ayinza kutuggyako ssanyu lino. Tewali nnaku za ku nsi eziyinza okulikwatako.

Omuwandiisi omu ku bulamu obw’omunda agamba, mu bufunze, nti olugendo lwaffe olw’omwoyo lulina ebitundu bisatu eby’enjawulo ennyo.

Buli kimu mutendera ogwetaagisa mu kugenda kwaffe mu maaso. Ekisooka, waliwo ekitundu eky’entandikwa. Kiseera kya ssanyu eryangu n’okusanyuka, essuubi ery’amaanyi, n’enneewulira enzito. Ebyama bingi bibikkula Katonda. Ekiddako ye ddungu eddene, ejjudde ebikemo n’okugezesebwa. Lireeta okubulwa okutegeera, obukalu, n’ekizikiza eky’omunda n’eky’ebweru. Bw’ogumiikiriza eddungu, oluvannyuma lw’okugezesebwa okw’ebbanga eddene, ekitundu eky’entikko z’ensozi kikulindiridde. Eyo, ojja kusangayo okwegatta ne Katonda, okweyawula ku bintu by’ensi, n’okumatira okutuukiridde n’okwagala kwe. Ojja kukyusibwa okufaanana ekifaananyi kya Kristo.

Siyinza kukubaganya birowoozo oba ensengeka eno ya mazima. Naye nkakasa ekintu kimu. Emmeeme nnyingi, ezaasanga essanyu mu “Kitundu eky’entandikwa” wano, oluvannyuma zaasisinkana obumanyirivu obw’eddungu obwazireka nga zeewuunya era nga zibuzaabuziddwa. Era sirema kulowooza nti emmeeme ng’ezo ziyinza, mpozzi, okusanga mu kunnyonnyola kuno eky’okuddamu eri obuzibu bwazo. Ziyiga okweyawula ku byonna ebitali Katonda. Kino kwe kugatta emmeeme zaazo ne ye, nga bwe kirabikira mu kifaananyi ky’ekitundu eky’okusatu era ekisingayo waggulu eky’essanyu eritakoma.

Ekkubo ly’emmeeme bulijjo liyita mu kufa okutuuka mu bulamu. Ekisaanyi kiteekwa okufa okufuuka ekiwojjolo. Kisobola okukikola nga kireka obulamu bumu okubeera mu bulamu obulala. Era naffe tetuyinza kukikola mu ngeri ndala. Kale, tuyinza okuyita mu kitundu kino ekyereere eky’okufa okutuuka ku ntikko z’ensozi ez’emirembe ezisukkayo. Bwe tukimanya kino, tusobola okutambulira mu biseera ebisinga ekizikiza, nga tukakasa nti byonna biri bulungi, kubanga Katonda ye Katonda. Bangi abasoma ekiwandiiko kino balina waakiri “Wadde” emu ey’eddungu. Abamu balina nnyingi.

Mikwano gyange abaagalwa, ne “Kyokka” kiriwo? Muyize essomo lya nnabbi? Katonda abamala?

Osobola okuyimba ng’okitegeeza ddala nti, “Ggwe, Ayi Kristo, gwe njagala wekka, mu ggwe nsangamu ebisinga byonna” Bw’oba tosobola, weetaaga akanyonyi akatono kakwogereko.

Oluyimba lwako, nga katudde ku muti ogwo ogwereere ogutaliiko bikoola mu kibuyaga ky’obutiti ekiwuuma, lulina okufuuka oluyimba lwo naawe.

Wadde enkuba eyinza okutonnya n’empewo okukunta, Era n’obutiti nga bwe bw’omuyaga ogw’omu butiti; Wadde eggulu ery’ebire likyeyongera okukwata ebire, N’ebikoola ebifu nga biraga nti ekyeya kiyise; Kyokka obwenyi bwange mbwolekeza eggulu ery’omuyaga, Omutima gwange mukkakkamu ng’ennyanja mu kyeya; Nga musanyufu okufuna Katonda wange ky’ampadde, Ka kibe kiki.

Bwe mpulira obutiti, nsobola okugamba nti, ‘Ye y’abusindika.’ Era empewo ye ekunta omukisa, nkimanyi ddala. Kubanga sibulangako kye nneetaaga nga ye tali nange. Omutima gwange gukuba nga gubuguma, wadde empewo eyinza okukunta. Ekyeya ekiwoomu, ekigonvu kyali kibuguma era nga kyakaayakana. Ebimuli ku buli ttabi byali byakaayakana. Nnamwesiga ng’ebimuli bya looza bimulisa. Mmwesiga ne kaakano.

Okukkiriza kwange kwandibadde kutono era kunafu singa kwanyeenya olw’okuba bwokka ebimuli bya looza birekedde awo okumulisa. Bwandibadde bwesige bunafu obwandikyuse kaakano, ne bubuusabuusa okwagala kwe ng’ebire by’omuyaga byeyongera. Bwe mmwesiga omulundi gumu, nteekwa okumwesiga bulijjo. Ekkubo lye lye lisinga obulungi, ka mbe nga nnyimiridde oba nga ngwa. Mu mpewo oba mu kibuyaga, tajja kundekanga n’akatono, kubanga ye y’asindika byonna.”