Oluulu lw’Ebuvanjuba

Hong Kong, “Oluulu lw’Ebuvanjuba,” yatuukiriza erinnya lyayo. Okuva ku kaseera we twatuukira ku kisaawe ky’ennyonyi ekya KaiTak, twagwa mu kwagala olw’amabala gaayo, akawoowo kaayo, oluyoogaano lwayo, n’abantu baayo. Anne yagulira mu butale bw’oku nguudo, emirundi mingi ekiro, nga takyawulira kutya, ate nze ne nsanyukira ebifo byayo eby’emizannyo nga nzannya tennis emirundi ebiri buli wiiki era nga nwuga mu Forces Club.

Mu bwangu ne tweraba nga twenyigidde mu bulamu obw’Ekikristaayo obw’ekitundu ekyo. Nnafuna omukisa ogw’omukwano ne Jackie Pullinger mu kiseera lwe yali yaakatandika omulimu ogwaleeta enkyukakyuka ennene mu baddu b’ebiragalalagala ab’e Hong Kong. Yali naye lwe nnayingira mu ‘kibuga ekiriko bbugwe’ ekya Kowloon, ne mpalana n’essomo lya Bayibuli mu ‘mpuku y’ejjoka.’

Buli mwezi, Anne nange twatambulanga olugendo oluwanvu okuyita mu byalo okutuuka mu ka y’abaana abamulekwa, gye twabuuliranga emboozi ezikwata ku Yesu, oluvannyuma ne tulya supu y’ekigere ky’enkoko n’omuceere omufumbe. Nnayimbanga mu kwaya ey’Abachina, era ne nguma okuyimba nzekka ebitundu ebimu mu luyimba lwa Pasika… mu Lucantonese!

John Bechtel yali muminsani mu Hong Kong okuva ng’Olutalo olw’Ensi Yonna olwokubiri terunnaba na kutandika. Yali atandiseewo ofiisi y’okukuba ebitabo era nga yali aliisizza Ekkanisa ya Waterloo Road Alliance. Kaakati yali awummudde, ne mutabani we John Jr. nga y’alabirira omulimu awamu n’amasomero agawerako agaali ku busolya bw’ennyumba.

Bechtel omukulu yali tannawummula ku kuweereza Mukama, kubanga buli wiiki ekisenge kye eky’okusembeza kyasembezanga okutuuka ku basirikale b’e Bungereza 30 olw’okusoma Bayibuli. Mu bano mwabangamu abasirikale b’e Nepal nga kkumi na babiri oba okusingako - Gurkhas - abaamanyibwanga olw’obuvumu bwabwe, era abaassibwanga nnyo ekitiibwa bannaabwe. Kyali mukisa gwange buli wiiki okuyigiriza essomo lino, oluusi nga nkyukira ne mukyala omukadde omwagalwa eyali aweerezza Mukama mu China nga Abajapani tebannalumba.

Saategeera nti okubeera mu Hong Kong, n’okuba omu ku b’ekibiina kino eky’okusoma Bayibuli, kyandireese enkyukakyuka enkulu ennyo ku bulamu bwaffe obw’omu maaso - nga eno yali endala ku nteekateeka za Katonda eziva mu ggulu!

Mu kiseera kino, twaddamu okusaba viza okuyingira Canada, wadde ng’emirimu gy’okusomesa gyali tekikyalangirirwa bweru w’eggwanga. Mu kifo ky’ekyo, nnafuna ebbaluwa okuva eri Omukulu w’Amasomero mu San Francisco. Omwana wa muganda we yali akyalidde mu maka gaffe mu Hong Kong nga ali ku kiwummulo okuva ku lutalo mu Vietnam, era bwe yadda ewuwe, n’asaba kojja we okunnyita nsomese mu California. Yawandiika nti singa tuutuuka mu San Francisco, yandifubye kyonna okunfunira omulimu.

N’olwekyo, mu biseera by’ebbugumu mu 1969, twali twetegese bulungi okubuuka okutuuka ku lubalama olw’ebugwanjuba obw’Amerika, naye enkyukakyuka mu nteekateeka za gavumenti mu bifo eby’obuyinza e Westminster ne bikyusa ebyo byonna. Yali nteekateeka nti abasirikale bonna ab’e Bungereza basobola okusasulirwa ensimbi zonna ez’okwenoonyeza ekkubo lyabwe eddayo ‘ewaabwe’ okuva mu ggwanga ery’amawanga lyonna, ekitegeeza nti twali tusobola okutambula okutuuka wonna ne tusasulirwa Obwakabaka Obugatte.

Mu ngeri eno, ensimbi zaffe zonna ez’okutuuka mu San Francisco oba Canada zaali zijja kusasulwa. Mu Maayi 1969, olw’ensaasaanya y’eby’obuserikale okweyongera, enteekateeka yakyusibwa ne kiba nti abantu bonna baali basaana okuzzibwa mu maka gaabwe nga bayita mu nnyonyi z’eby’obuserikale, awatali kusasulwa nsimbi. Olw’okuba twali tetulina nsimbi za kutambula lugendo lwa kugezaako okulaga California oba Canada ey’ebugwanjuba, nga tetulina mulimu gwa kakasa, enteekateeka zaffe ne ziyimirira nate. Oluggi olulala ne luggalwa! Obunnyiike obulala!

Mu bwangu ne nsaba emirimu gy’okusomesa mu Bungereza, nga mmanyi nti singa mfuna obukakafu obw’‘okugaanibwa’ emirundi esatu, Eggye ery’e Bungereza lyandinsasudde omusaala gwange olw’ekiseera ky’ekyanda kimu (okutuuka ku mwaka omuggya). Okugaanibwa ne kujja, ne tuddayo mu Wales eri ab’eŋŋanda zaffe.

Ekyanda ky’essomero ekiggya bwe kyatandika, twali tusula mu maka ga bazadde ba Anne, ng’ennyumba yaffe eyaffe eri mu kuvaamu abapangisa abaali basuddemu bwe twali tuli emitala w’amayanja.

Bwe twali tugezaako okufunira bawala baffe amasomero mwe banaayiga, omukyala eyali mu ofiisi z’Akakiiko k’Ebyenjigiriza aka Glamorgan yaddamu ebibuuzo byange mu ngeri ennyangu.

“Yee, kijja kuba kirungi bawala bo okusigala nga tebali ku ssomero okumala wiiki bbiri ezinaamalibwa okudda mu maka gammwe.”

“Nedda, tekyetaagisa kubawandiisa eyo ne kiryoka kibalagira okuwalulwa nga wiiki bbiri ziyiseewo.”

Nnali nnaatera okuwanika essimu, n’ampuuza ekibuuzo ekyewuunyisa, “Onsonyiwe, ssebo. Kiyinzika okuba nti erinnya lyo ye Mr. Evans, Gareth Evans eyava e Hong Kong?”

Bwe namuddamu, nga nkyewuunya engeri gye yali amanyiddemu erinnya lyange, n’aŋŋamba nti singa ŋŋenda ku Ogmore Grammar School, waaliwo omulimu ogwali gunnindiridde.

Ogmore Grammar kyali ssomero ekyassibwamu nnyo ekitiibwa, nga kiri ku ntikko y’ekimu ku biwonvu ebyava mu maka gaffe nga bidda mu bukiikakkono. Omwana waakyo eyamanyibwa ennyo yali Lynn “The Leap” Davies. Oyo eyali akwatidde omupiira gw’ensi yonna ogw’okubuuka okuwanvu, okutuusa Bob Beamon lwe yamenya ompiigano gwe mu mizannyo gya Olimpiki egy’e Mexico City egya 1968. Enguudo z’abatambuze mu Nantymoel, akyalo ka Lynn, zaali zisiigiddwa amabala ag’enjawulo, nga buli limu lipima obuwanvu obutuufu obw’okubuuka kwe okwawangula.

Kyandintwalidde ddakiika 15 zokka okuvuga okutuuka eyo buli lunaku, nga tumaze okudda ‘ewaffe’ mu kayumba akatono akaali ke twagula nga twaakamala embaga yaffe ey’obugole.

Bwe nnasisinkana omukulu w’essomero ku lunaku lwange olw’olubereberye, ne mubuuza akaseera meka ky’ayagala nsomeseeko eyo, kubanga nnali nkakasibwa omusaala gw’emyezi ena awatali mulimu! Nnabuuza oba omusomesa eyaliwo yali mulwadde oba nga yali mu kiwummulo olw’ensonga endala, kubanga nnali nsabye omulimu guno nga ndi mu Hong Kong ne ndowooza nti gwali gujjuziddwa kubanga nnali sifunye ku ddamu. Yaŋŋamba nti Akakiiko k’Abakulembeze kaali kaagala okunnonda, naye ne katasobola kubanga kaali kalina enteekateeka etakkiriza kulonda muntu ava mu mawanga amalala. Mu kifo ky’ekyo, baali bagambye abasaba abalala bonna nti omulimu gwali gujjuziddwa, era nga basuubira nti mu ngeri emu nnandibatuukiridde nga nzeeddeyo mu Wales – nga bwe nnali nkoze!