Essuula 5 · eddakiika 5 ez’okusoma
Genda, Omuvubuka!
Emyaka ena gye nnamala mu kifo ekirungi ennyo ekya yunivasite mu Brynmill, Swansea gyalimu emiganyulo mingi. Wadde nga nnayingira yunivasite okusoma ebya kubala (mathematics), mu mwaka gwange ogwokubiri nnakyusa ne ndaga mu kitongole ekya fizikisi, kubanga nnakiraba nga kimpisaamu okwagala okugenda kweyongera. (Bwe ndaba emabega, kino nakyo kiyinza okulabibwa ng’okuluŋŋamya kwa Mukama.) Ku lubereberye nnali nteekedde okugenda e Birmingham kubanga yunivasite eyo yali emanyiddwa olw’ekitongole kyayo ekya kubala. Kaakano nnali nsoma fizikisi e Swansea, essomero eryamanyibwa olw’ekitongole kyalyo ekya fizikisi! Nnafuna diguli ennungi mu fizikisi okusinga bonna bwe baali basuubira, ne mu mwaka gwange ogwasembayo, nnafuna dipoloma mu by’okuyigiriza. Bwe nnava mu yunivasite nnatandika omulimu gwange ogwasooka nga nnyigiriza fizikisi era nga Omukulu w’Ekitongole mu ssomero ery’amaddembe eppya.
Amaka g’ab’e Evans gaafuuka ekifo eky’enjawulo we nnayisibwanga ng’omu ku b’omu maka; ddala, ne leero luno bakyali ba luganda gye ndi. Twagenda mu kkanisa y’emu, era nnegatta ku Swansea Gospel Male Voice Choir, Mary Evans gwe yali omukubi wa piyano ate nga Aubrey Evans ye musuubuzi w’ebitabo. Mary yakakasanga nti ndya bulungi ennyo ate omwami we, Aubrey, wadde nga yali muntu atasoma, yampa amagezi mangi ag’omuwendo agansigadde okumala emyaka gyonna.
Lumu, bwe nnali nnyiize katono olw’obutaba na kunyiikira mu bavubuka b’ekkanisa, yanzimusa ku bbali, n’aŋŋamba nti, “Jjukira mwana wange, nti abo abagoberera nga bali ewala, bakyasobola okulaba Mukama, naye abo abakulembera Omusana gw’ensi ekigere kimu, tebakyamulaba. Beesanga nga batambulira mu kisiikirize kyabwe bo.”
Russell yasoma ebikwata ku byuma (metallurgy) mu yunivasite era oluvannyuma n’afuuka omusomesa omukulu mu kitongole ekyo kimu. Yali muyizi mulungi, era yannyamba nnyo bwe nnali nnyigganya mu masomo gange ag’ekitiibwa mu fizikisi ey’obwomunyeeko (nuclear physics).
Don Evans yagenda mu Ssomero lya Baibuli, n’aluŋŋamya ekkanisa okumala emyaka mitono, oluvannyuma n’ayingira Swansea University College okusoma Filosofiya. Kaakano abeera mu Dunedin, New Zealand ng’omusomesa omukulu eyo, era omu ku bayivu abakulembera mu nsi yonna mu by’Empisa mu by’Obujjanjabi (Medical Ethics). Atambudde mu bifo bingi, mu bitundu eby’obuyivu ne ng’omwogezi mu kibiina eky’okuzzibwa obuggya kwa Mwoyo (charismatic renewal movement).
Mu myaka egyo egy’ekitalo mu Swansea mwe nnasisinkanira Anne, munnamawulire eyali agenda mu kkanisa y’emu naffe. Kitaawe yali Munnorway era yali abadde omuweereza omwesigwa ow’Enjiri wadde nga obulamu bwe bwali bunafu okumala emyaka mingi. Yampa okutegeera kungi ku bintu eby’obuziba ebya Katonda, era nkyakuuma n’obwegendereza ebitabo eby’okusinza bye yampa. Maama we yali akuzibbwa mu kkanisa Evan Roberts mwe yali omukulembeze w’abavubuka mu kiseera eky’okubalukuka kw’okuzuukuka kwa Wales mu 1904.
Yamanya bangi ku ‘batukuvu’ ab’omu kiseera ekyo era oluvannyuma yali omu ku “Rees Howells’ Prayer Band.” N’obusika obutya Katonda obwenkana awo, si kya kwewuunya nti Anne alaze empisa za Kikristaayo enzikkirivu ze nnayiga okusiima mu ye.
Twayogeraganya ku lunaku lwe nnaggukira (graduation) era ne tuwasa ng’emyaka gumu giweddeko, dipoloma yange ey’okuyigiriza nga nnagimaliriza. Twagenda mu maka gaffe agaasooka mu budde nga nga tetunnatandika kuyigiriza kwange ku Cynffig Comprehensive School. Sitegeera bwe nnafuna ekifo ekyo – kyateekwa okuba nga gwe mulimu Mukama gwe yateekateeka, kubanga gwali mukisa gwe siimirira n’akatono.
Omu ku basomesa bange yansemberera mu yunivasite lumu ng’ambuuza oba nnali mmaze okufuna omulimu. Nnaddamu nti nedda, naye awatali kweraliikirira, kubanga waaliwo ekiseera nga yunivasite tennaggwa. N’ansuubiza nti mpandiike ku ndagiriro, gye yali anwandiikidde, era mbuuze ku mirimu gyonna egiriwo. Nga wayiseewo akaseera katono, nnayitibwa ku kwebuuza olw’ekifo e Cynffig. Nga bwe nsobola okutegeera, nze nnokka nnabuuzibwa era oluvannyuma nnaweebwa omulimu ogw’okuyigiriza fizikisi okutuuka ku ddaala ery’engulu ennyo.
Mu mwaka gwange ogwokusatu mu ssomero eryo eryasooka, nnayitibwa okuyigiriza n’Amagye g’Abangereza mu Bugirimaani. Amagye g’Abangereza aga Rhine (British Army of the Rhine) gaalina amasomero mangi abaana b’abaserikale mwe baayigirizibwanga era nnali nnyigirize ku Windsor Boys School, eryali, ng’essomero lyalyo ery’abawala bwe lyali, amaka g’abayizi ab’amasomero ag’okugendako abasukka mu 500.
Nnali musomesa asinga obuto eyali akozeddwa Ekitongole ky’Eby’okwerinda (Ministry of Defense) mu kiseera ekyo, nga sikoze “National Service,” wadde emyaka etaano egy’obumanyirivu mu kuyigiriza egyali gyetaagisa.
Nnali sitegedde bisaanyizo ebyo bwe nnasooka, n’obwegendereza, okusaba okuyigiriza n’aba B.O.A.R. bwe kityo nnali nnyiize katono bwe nnafuna okugaanibwa kwabwe okwasooka. Nnali nvuddeko ku ndowooza yonna ey’omulimu ogw’okuyigiriza ogufaanana ng’ogwo, naye, nga wayiseewo emyezi mitono, ebbaluwa endala n’etuuka nga eŋŋamba nti waaliwo ekifo eky’okuyigiriza mu Hamm, mu West Germany. Kirabika, omusomesa wa fizikisi mu ssomero eryo yali agulumizibbwa ne mu kifo ky’Omumyuka w’Omukulu w’Essomero, era nze mmwokka nnali musomesa wa fizikisi eyalina ebisaanyizo ebituufu bye baali balina ku bitabo byabwe. Katonda ayinza n’okusukka amateeka g’amagye!
Egyo gyali myaka mirungi eri Anne nange. Katonda yali atuwadde omukisa dda ne tufuna omuwala omu Corinne, eyazaalibwa mu Wales, ne kaakano n’atuwa abalala babiri: Andrea ne Lynette okumaliriza amaka gaffe. Twafuna mikwano mingi Abadaaki era ne twesiima okubeera awamu n’obuwangwa obw’enjawulo.
Ku Ssande, twagendanga ku kifo ekya magye ag’Abakanada ekiriraanye Amagye g’Obulokozi (Salvation Army) gye baakubiriranga okusinza okw’akawungeezi. Bwe twali tussa ekimu awamu, omutima gwange gwabuguma eri abantu bano ab’ekisa abaava mu nsi ya Bindugwa (Indians) n’Abainuit, ‘Mounties’ n’abayizzi, obadaadaa n’empungu, ne pizza ne salmon. Bwe kityo, nga bakubiriza, ne tutandika okunoonyereza ku bwe kisoboka okuyigiriza mu Canada.
Amangu ago nnafuna ebbaluwa nga engamba nti nkkiriziddwa okuyigiriza fizikisi ku ssomero ery’ebyekikugu erimanyiddwa mu Toronto, Canada. Nnali nteekwa okubaweereza ekoppi z’ebiwandiiko bya diguli ne dipoloma zange okukakasa ebisaanyizo byange, era baali ba kuntegeeza ku nteekateeka z’olugendo lw’ennyonyi mu nsi enkulu ey’obukiikakkono.
Ebiwandiiko byaffe byaweerezebwa e Bloor Street, Toronto, era mangu ago okuddamu ne kuntegeeza nti kirabika nnali nsaanira “Type-A Specialist Diploma.” Okwekebejjebwa okw’eddagala ok w’obwegendereza kwaddirira, viza ne zifunibwa, okuwummula kwange ne kuweebwa mu ssomero, era ne tulinda… Ebbaluwa ey’okubiri teyali nnungi bwe ityo! Ensobi yali ekoleddwa! Omukulu w’Eby’enjigiriza ow’omu kitundu yali alonze omusomesa okujjuza ekifo kyange nga tamanyi nti Omukulu w’Ekibiina eky’Amasomero yali amaze okunkkiriza! Basomesa basatu baali balondeddwa okujjuza ebifo bibiri, era olw’okuba nga nnava ebweru w’eggwanga, nze nnali eyeeteekwa okuswazibwa.
Ensonyi zaali nnyingi bwe twabuulira mikwano gyaffe amawulire agasembyeyo. Twali tuwadde obujulizi obw’ekitalo ku bulungi bwa Katonda gye tuli ne kaakano ne kirabika nga bigambo bya bwereere bwokka. Twali tetulina mulimu gw’omwaka omuggya ogw’essomero era twali tuteekwa okuddayo e Wales okunoonya omulimu gulala okumala waakiri ekiseera kimu. Okusaba kwaffe kwali kujjudde okwebuuza, nga tetutegeera nti Mukama yamanya bulungi ky’akola!
Nga wayiseewo ennaku ssatu ebbaluwa endala n’etuuka. Eno yali eva mu Magye g’Abangereza nga gagamba bwe genakulwa olw’okuwummula kwange era nga gankubiriza okuddamu okulowooza. Baawandiika nti, “Tulina ekifo ekirala ekiriwo eky’omusomesa wa fizikisi mu Hong Kong. Osaba olowoozeeko ku kifo ekyo era otutegeeze ku kisalawo kyo mangu bw’osoboka?”
Olw’okuba nga mikwano gyaffe egy’oku lusegere nabo baali bagenda e Hong Kong, okusalawo kwali kwangu okukola. Twali tugenda okuzuula nate nti Mukama yali atukulembeddemu ebigere bitono.